II SA/Gl 1061/24

II SA/Gl 1061/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Wojciech Gapiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OZ 856/24 - Postanowienie NSA z 2025-01-16
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 725
art. 61,  art. 66 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025r. sprawy ze skarg M. O., J. S., I. S. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 14 czerwca 2024 r. nr WINB-WOA.7721.398.2023.KZ w przedmiocie przywrócenia należytego stanu technicznego budynku oddala skargi.
Uzasadnienie
Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej – Wojewódzki Inspektor, organ odwoławczy) decyzją z dnia 14 czerwca 2024 r. nr WINB-WOA.7721.398.2023.KZ, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 80 ust. 2, art. 81 ust. 1, art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowalne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 725 z późn. zm. – dalej u.p.b.), po rozpoznaniu odwołania I. i J. S. (dalej - Skarżący S), a także M. O. (dalej - Skarżący O):
1) uchylił decyzję nr [...] Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. (dalej – organ I instancji, Powiatowy Inspektor) z dnia 5 września 2023 r. znak [...] w zakresie terminu i wyznaczył nowy termin realizacji zobowiązania do dnia 30 sierpnia 2024 r.;
2) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w pozostałym zakresie.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z dnia 3 sierpnia 2015 r. pełnomocnik Skarżącego O złożył do organu I instancji wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego "w związku z negatywnym oddziaływaniem budynku przy ul. [...]w B. na budynek wnioskodawcy znajdujący się przy ul. [...] w B., stwarzającym realne zagrożenie katastrofy budowlanej". Pełnomocnik wyjaśnił, że budynek Skarżących S przy ul. [...] został wybudowany w latach 30-tych ubiegłego stulecia, jako dom jednokondygnacyjny, wolnostojący. W latach 40–tych dobudowany został do niego budynek, obecnie położony przy ul. [...] , pozostający własnością Skarżących S. Początkowo budynek ten był jednokondygnacyjny, jednakże w latach 50-tych został podniesiony o dwie kondygnacje, przy wykorzystaniu ściany nośnej budynku Skarżącego O. Ponadto kondygnacje te częściowo nachodzą na dach jego budynku. Powołując się na opinię biegłego wskazano na szereg nieprawidłowości, które mają miejsce w przedmiotowym obiekcie (ubytki, spękania). Powstały one – zdaniem Skarżącego O - w wyniku nieuwzględnienia przy rozbudowie budynku przy ul. [...] właściwości budynku sąsiadującego, w szczególności nie wzięciu pod uwagę kamiennego fundamentu, na którym został posadowiony.
Decyzją z dnia 28 grudnia 2015 r. organ I instancji umorzył postępowanie administracyjne w sprawie negatywnego oddziaływania budynku mieszkalnego przy ul. [...] na budynek mieszkalny przy ul. [...] . Wojewódzki Inspektor wskutek rozpoznania odwołania, wydał decyzję kasacyjną. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy zwrócił uwagę na niedookreślenie przedmiotu postępowania, a także trybu postępowania, tj. czy dotyczy samowoli budowlanej, czy też stanu technicznego obiektu. Zwrócił również uwagę na konieczność ustalenia legalności nadbudowy budynku przy ul. [...] .
Postanowieniem z dnia 4 października 2016 r. Powiatowy Inspektor nałożył na Skarżących S - współwłaścicieli budynku mieszkalnego położonego na działce nr [...] przy ul. [...] , obowiązek przedłożenia w terminie do dnia 30 listopada 2016 r. oceny technicznej dotyczącej oddziaływania obciążenia na wspólną ścianę nośną dla dwóch budynków, nadbudowanej kondygnacji budynku mieszkalnego nr [...] położonego na działce nr [...] przy ul. [...].
Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r. Wojewódzki Inspektor uchylił wspomniane postanowienie organu I instancji w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku i wyznaczył nowy termin - do dnia 20 lutego 2017 r. W pozostałym zakresie postanowienie utrzymano w mocy. Z kolei WSA w Gliwicach, wyrokiem z dnia 26 maja 2017 r. sygn. akt lI SA/Gl 199/17 oddalił skargę na postanowienie organu odwoławczego.
W dniu 6 września 2017 r. Powiatowy Inspektor – działając na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. – wydał decyzję, którą nakazał Skarżącemu O - właścicielowi budynku mieszkalnego położonego przy ulicy [...] usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości poprzez: uzupełnienie spoin łączących cegły i kamienie na ścianie wspólnej od strony budynku nr [...] na poddaszu; zamurowanie pełne otworu po istniejącym wcześniej oknie w ścianie wspólnej na poddaszu od strony budynku nr [...]; naprawie pęknięcia w pomieszczeniu piwnicy na ścianie wspólnej od strony budynku nr [...] w sposób wskazany w ocenie mgr inż. M.S., w terminie do 30 listopada 2017 r.
Decyzją z dnia 20 listopada 2017 r. Wojewódzki Inspektor uchylił powyższą decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że nałożony obowiązek został sformułowany w sposób nieprecyzyjny, a także nie wykazano wystąpienia przesłanki z art. 66 ust. 1 u.p.b. Ponadto wskazano na potrzebę przeprowadzenia rozprawy administracyjnej dla ustalenia zakresu robót niezbędnych do wykonania. Podniesiono również, że organ I instancji winien rozważyć potrzebę nałożenia na właściwy podmiot obowiązku przedłożenia opinii uzupełniającej, geotechnicznej, obejmującej swoim zakresem odwierty, badania laboratoryjne gruntu oraz odkrywki fundamentów budynków przy ul. [...] [...] i [...]
Decyzją z dnia 21 czerwca 2018 r. Powiatowy Inspektor - działając na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. - nakazał Skarżącemu O, jako właścicielowi budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] [...] na działce nr [...] usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości poprzez: 1) zamurowanie szczelnie zaślepionego otworu okiennego zlokalizowanego na strychu budynku w ścianie wspólnej zlokalizowanej pomiędzy budynkiem mieszkalnym położonym przy ul. [...] [...] i [...] [...] (od strony budynku nr [...]), [...]) przemurowanie pęknięć w ścianie i naprawę zarysowań poprzez np. iniekcje kompozycjami cementowo - polimerowymi w poziomie piwnic i strychu - w terminie do dnia 30 września 2018 r. Wojewódzki Inspektor decyzją z dnia 23 sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, a WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 890/18 oddalił skargę. Natomiast NSA wyrokiem z dnia 12 stycznia 2023 r. o sygn. akt II OSK 7/20 uchylił zaskarżony wyrok WSA w Gliwicach oraz decyzję Wojewódzkiego Inspektora i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora. W uzasadnieniu orzeczenia kasacyjnego stwierdzono, że nałożenie nakazu z pominięciem właścicieli nieruchomości nr [...], czy to jako właścicieli nieruchomości władającej, czy też jako właścicieli zobowiązanych do utrzymania wraz z właścicielem nieruchomości obejmującej budynek nr [...], urządzenia granicznego, stanowi naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 61 u.p.b. w związku z art. 289 k.c. NSA nie przesądzając treści rozstrzygnięcia zauważył, że nałożenie obowiązku na obie strony korzystające ze ściany "wspólnej" nie byłoby sprzeczne z celem unormowania art. 66 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 61 u.p.b. Zagadnienie to – jak zaznaczył NSA - wymaga jednak poczynienia ustaleń w postępowaniu administracyjnym co do rzeczywistej sytuacji prawnej wynikającej z orzeczenia sądu powszechnego. Następnie nakazał rozważyć skutki tego ustalenia w zakresie zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b., co do adresata (adresatów) obowiązku.
W toku dalszego postępowania Powiatowy Inspektor wydał w dniu 5 września 2023 r. decyzję nr [...], którą nakazał Skarżącemu O oraz Skarżącym S usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości poprzez zamurowanie szczelnie zaślepionego otworu okiennego zlokalizowanego na strychu budynku w ścianie wspólnej usytuowanej pomiędzy budynkiem mieszkalnym położonym przy [...] [...] i [...] [...], od strony budynku nr [...] oraz poprzez przemurowanie pęknięć i naprawę zarysowań w ścianie wspólnej od strony budynku nr [...] poprzez np. iniekcje kompozycjami cementowo-polimerowymi w poziomie piwnic i strychu w terminie do 30 listopada 2023 r.
W motywach decyzji wyjaśniono, że stanowiska zaprezentowane przez biegłych uczestniczących w postępowaniu jednoznacznie wskazują na potrzebę naprawienia uszkodzeń występujących w ścianie wspólnej, a także na konieczność zamurowania otworu okiennego od strony budynku przy ul. [...] [...]. Podkreślono jednocześnie, że oględziny poprzedzające wydanie decyzji, jak również opinie sporządzone na potrzeby postępowania toczącego się przed sądem powszechnym dowodzą, że stan techniczny wspólnej ściany nie pogorszył się. Z tych też względów Powiatowy Inspektor uznał, że zasadnym jest nakazanie wykonania robót budowlanych wyszczególnionych w sentencji decyzji. W końcowej części przywołano również treść sentencji postanowieniem Sądu Rejonowego w B. o sygn. akt [...] z dnia [...] r. o stwierdzeniu z dniem [...]r. zasiedzenia służebności gruntowej polegającej na prawie oparcia budynku, stanowiącego część składową nieruchomości położonej przy ul. [...] [...] (działka nr [...]), o ścianę nieruchomości - budynku stanowiącego część składową nieruchomości gruntowej położonej przy ul. [...] [...] (działka nr [...]), na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej przy ul. [...] [...]. Zaznaczono, że postanowienie stało się prawomocne z dniem [...]r.
W odwołaniu z dnia 19 października 2023 r. pełnomocnik Skarżących S zakwestionował rozstrzygnięcie organu I instancji w części, w jakiej nakłada obowiązki na jego mocodawców. Decyzji zarzucił naruszenie:
1) art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nakazanie także właścicielom budynku nr [...], tj. Skarżącym S wykonanie prac w budynku nr [...] wspólnie z jego właścicielem, albowiem:
– Skarżący S są właścicielami budynku nr [...] od około 20 lat, a pęknięcia przedmiotowej ściany powstawały w różnych okresach, w różnych okolicznościach, tj. z różnych przyczyn od około 70 lat, a od 2017 r. właściciel budynku nr [...] ignorował wydawane przez organ I instancji decyzje nakazujące wykonanie analogicznych do obecnie nakazywanych prac w celu usunięcia nieprawidłowości (decyzja nr [...] Powiatowego Inspektora znak [...] z dnia 25 września 2017 r.);
– od strony budynku nr [...], którego Skarżący S są właścicielami, na tzw. ścianie wspólnej nie widać żadnych pęknięć, ani zarysowań, a prowadzona przez Skarżących S prawidłowo gospodarka remontowo-eksploatacyjna pozwoliła na utrzymanie "wspólnej ściany" bez żadnych uszkodzeń, zaś wartość poniesionych przez Skarżących S nakładów na tą ścianę wyniósł 43.732,29 zł netto (k-68 opinii biegłego T. G.);
– budynek nr [...] zaś na poziomie piwnic i strychu od wybudowania (około 90 lat temu) w rejonie eksploatacji górniczej i jego nadbudowy (zakończonej ponad 60 lat temu), nigdy nie był otynkowany w obrębie ściany wspólnej na poziomie piwnic i strychu, w jego budowie wykorzystano słabej jakości materiały, tj. łupek wapienny oraz zaprawę piaskowo-wapienną, która uległa wykruszeniu, a nieprawidłowa gospodarka remontowo-eksploatacyjna prowadzona przez poprzednich i obecnego właściciela z licznymi uchybieniami pogarsza jeszcze stan techniczny tego budynku (brak tynków i uzupełnienia spoin pomiędzy cegłami i kamieniami po wykruszającej się zaprawie wapienno-piaskowej na poziomie strychu, brak pełnego zamurowania na strychu otworu po wcześniejszym oknie, wyprowadzenie rur wentylacyjnych z łazienki na I kondygnacji budynku na strych z przebiciem stropów; zaślepienie otworów okiennych w piwnicy i na strychu, usunięcie belek nadproży przy wymianie stolarki drzwiowej w pokojach na I kondygnacji, brak naprawy pęknięć w piwnicach i na strychu w obrębie ściany wspólnej i otynkowania tej ściany zaprawą klejowo-cementową) od wzniesienia budynku, a w szczególności od 2017 r., kiedy to zostało nakazane właścicielowi budynku nr [...] przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w decyzji nr [...] z dnia 6 września 2017 r.;
2) art. 77 k.p.a. przez brak dogłębnego i prawidłowego rozpoznania sprawy z pominięciem wniosków wynikających z dopuszczonej przez organ opinii biegłego T.G., w szczególności w zakresie wieloletnich zaniedbań i nieprawidłowości po stronie właścicieli budynku nr [...], w szczególności w zakresie otynkowania ściany w piwnicy oraz zamurowania wnęki po zaślepionym przez nadbudowę budynku Skarżących S przed 1960 r. oknie na poddaszu budynku nr [...], wyliczonej przez biegłego wartości nakładów Skarżących S na "ścianę wspólną" w wysokości 43.732,29 zł netto oraz okoliczności, że obciążenie ściany budynku nr [...] przez nadbudowę budynku nr [...] nie przekracza dopuszczalnych norm - spełniając warunek wytrzymałości;
3) art. 80 k.p.a. i dokonanie niewłaściwej oceny dowodów prowadzącej do nałożenia także na Skarżących S niewykonalnego dla nich obowiązku, wykonania wskazanych w decyzji prac wewnątrz budynku nr [...], z uwagi na całkowity brak dostępu do przedmiotowej ściany.
W odwołaniu z dnia 23 października 2023 r. pełnomocnik Skarżącego O rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnemu zarzucił naruszenie:
1) art. 8, art. 11 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niweczący zaufanie do organów państwowych, brak realizacji zasady przekonywania wobec sporządzenia uzasadnia decyzji w sposób sprzeczny z art. 107 k.p.a., co w konsekwencji uniemożliwia Skarżącemu O odtworzenie sposobu rozumowania organu, a tym samym dokonanie prawidłowej kontroli instancyjnej wydanego rozstrzygnięcia;
2) art. 153 p.p.s.a. polegające na jego niezastosowaniu i nieuwzględnieniu przy wydawaniu decyzji oceny prawnej oraz wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego z wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 7/20, która to ocena prawna, jak i wskazania co do dalszego postępowania, wiążą organ, a co zostało w całości przez niego pominięte;
3) art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. polegające na niedopuszczeniu przez organ wniosków dowodowych składanych przez stronę, tj.: dowodu z oględzin nieruchomości przy ul. [...] [...] i [...] połączonych z pracami odkrywkowymi na ścianach, które zostały zabudowane karton gipsami, dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa i oceny stanu technicznego budynków na okoliczność oceny stanu technicznego budynku położonego przy ul. [...] [...], wpływu wykonywania przez Skarżących S służebności gruntowej podporu na ściany budynku nieruchomości obciążonej, a stanowiącej własność Skarżącego O, na okoliczność stanu technicznego budynku Skarżącego O, na okoliczność określenia rozmiaru i zakresu napraw i ulepszeń niezbędnych do utrzymania ściany budynku Skarżącego O w stanie należytym przy uwzględnieniu istniejącej i wykonywanej służebności i zapewniającym prawidłowe z niej korzystanie, oraz zapobieżenie powstawaniu uszkodzeń w przyszłości, dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa na okoliczność sposobu wykonania obowiązku utrzymania przedmiotu służebności w stanie należytym, tj. działań jakie właściciele nieruchomości przy ul. [...] [...] powinni podjąć, aby zapobiec dalszemu pogłębianiu się uszkodzeń w budynku położonym przy ul. [...] [...], określenia sposobu i zakresu usunięcia szkód powstałych w budynku Skarżącego O stosownie do zasad sztuki budowlanej, dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy z zakresu budownictwa celem dokonania obliczeń nośności fundamentów budynku przy ul. [...] [...], przy uwzględnieniu naporu budynku nr [...] i wskazanie, czy rodzaj podłoża, rodzaj i sposób wykonania fundamentów w budynku przy ul. [...] [...] pozwala na przyjęcie dodatkowych obciążeń w postaci ściany budynku przy ul. [...] [...] (przy uwzględnieniu sposobu wykończenia wnętrz w przedmiotowym budynku) i czy dodatkowe obciążenie jest przyczyną występowania i pogłębiania uszkodzeń w budynku Skarżącego O, pomimo wielokrotnie składanych wniosków w tym przedmiocie, a które to wnioski nie zostały przez organ w jakikolwiek sposób rozstrzygnięte; biorąc pod uwagę, iż przeprowadzenie wnioskowanych dowodów zmierzało do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, a nieprzeprowadzenie ich doprowadziło do braku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
4) art. 84 § 1 w związku z art. 78 § 1 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedopuszczenie przez organ z urzędu dowodu z opinii biegłego w sytuacji, w której sprawa przed jej rozstrzygnięciem wymagała uzyskania wiadomości specjalnych w przedmiocie wyjaśnienia przyczyn, charakteru oraz skutków pojawiających się do chwili obecnej pęknięć na wszystkich ścianach budynku Skarżącego O, dokonania oceny wytrzymałości gruntu oraz możliwości przenoszenia przez niego obciążeń pochodzących ze ściany wspólnej oraz nadbudowy, na chwilę wydawania decyzji, a brak jest jakiejkolwiek dokumentacji budowlanej dotyczącej sposobu posadowienia budynku znajdującego się przy ul. [...] [...];
5) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego oraz błędną jego ocenę i oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, a tym samym wydanie przedwczesnej decyzji, w sytuacji gdy w dalszym ciągu nie została wyjaśniona przyczyna pęknięć na budynku Skarżącego O, w szczególności nieprzeprowadzenie jakichkolwiek dowodów potwierdzających, czy też wykluczających okoliczność, iż przyczyną pęknięć może być przenoszenie nacisku stwarzanego przez ścianę wspólną na podłoże, które to ustalenia winny być poczynione zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego;
6) art. 7 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania przez organ w sposób niweczący dotarcie do prawdy materialnej, w szczególności poprzez zaniechanie jakikolwiek inicjatywy dowodowej zmierzającej do wyjaśnienia przyczyn postępujących pęknięć na budynku Skarżącego O;
7) art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, w sytuacji w której norma ta może dotyczyć jedynie takich nieprawidłowości, które powstały podczas użytkowania obiektu budowlanego, a wspomniany tryb nie może mieć zastosowania do sytuacji, w której niewłaściwy stan techniczny wynika z innych przyczyn, w szczególności z wykonanych w obiekcie robót budowlanych, to jest dokonanej nadbudowy budynku przy ul. [...] [...] oraz rozwiązania konstrukcyjnego wsparcia tego budynku o budynek przy ul. [...] [...];
8) art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. w związku z art. 107 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i sformułowanie decyzji w sposób uniemożliwiający jej wykonanie, jako że z treści decyzji trudno wywnioskować, kto jest adresatem konkretnych obowiązków w niej określonych, co utrudnia jej wykonanie, czy to dobrowolne, czy w drodze postępowania egzekucyjnego, a co więcej decyzja nakłada obowiązki w zakresie "ściany wspólnej", kiedy to brak jest w budynkach jakichkolwiek ścian wspólnych Skarżącego O i Skarżących S.
Nie uwzględniając argumentacji odwołań Wojewódzki Inspektor decyzją z dnia 14 czerwca 2024 r. uchylił decyzję organu I instancji w zakresie terminu i w tym zakresie wyznaczył nowy termin realizacji zobowiązania do dnia 30 sierpnia 2024 r., a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.
W uzasadnieniu decyzji przedstawiono przebieg postępowania, a następnie wyjaśniono, że art. 66 ust. 1 u.p.b. służy usunięciu nieprawidłowości powstałych w trakcie użytkowania budynku, a więc nie na skutek wad wykonawczych, lecz np. na skutek upływu czasu, czy też wystąpienia innego czynnika niezwiązanego z działalnością inwestycyjną. Następnie – stosownie do wytycznych NSA – dokonano analizy sytuacji prawnej "ściany wspólnej" w kontekście postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. o sygn. akt [...] dotyczącego zasiedzenia służebności gruntowej polegającej na prawie oparcia budynku przy ul. [...] [...] na ścianie budynku przy ul. [...] [...]. W tym zakresie podniesiono, że od czasu wydania orzeczenia o zasiedzeniu strony nie zawierały żadnych umów dotyczących służebności. W związku z tym uznano, że nałożenie obowiązku na obie strony korzystające ze ściany "wspólnej" nie jest sprzeczne z celem art. 66 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 61 u.p.b.
W dalszej kolejności zauważono, że organy nadzoru budowlanego nie są uprawnione do rozstrzygania sporów dotyczących kto i w jakim zakresie ponosi odpowiedzialność za stan budynku lub poszczególnych jego części. Dodano, że art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. stanowi o nieodpowiednim stanie technicznym obiektu budowlanego, nie różnicując przyczyn, czy czasu zaistnienia nieodpowiedniego stanu technicznego.
Wojewódzki Inspektor podniósł również, że w kwestii stwierdzonych nieprawidłowości oraz ich zakresu wypowiedziało się dotychczas kilka osób posiadających wiedzę specjalistyczną z zakresu budownictwa. Przedstawił także wnioski tych biegłych zawarte w opiniach. Podkreślił, że najbardziej aktualne oceny techniczne, wskazują na konieczność wykonania podobnych robót celem poprawy stanu technicznego obiektu, z czym zgodził się Powiatowy Inspektor i dał temu wyraz w wydanej decyzji. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że porównanie dokumentacji fotograficznej wykonanej w dniu 8 maja 2023 r. podczas oględzin budynku przy ul. [...] [...] z wcześniejszą dokumentacją doprowadziła organ I instancji do wniosku, iż rysy i pęknięcia na ścianie wspólnie od strony budynku ul. [...] [...], nie powiększyły się. W tej sytuacji, zdaniem Wojewódzkiego Inspektora, niezasadnym jest zarzut dotyczący nieprawidłowości w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym.
W końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji Wojewódzki Inspektor nie zgodził się z twierdzeniem, jakoby niewłaściwie została sformułowana sentencja decyzji organu I instancji.
W skardze z dnia 18 lipca 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Skarżącego O zarzucił decyzji organu odwoławczego naruszenie:
1) art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. polegające na niedopuszczeniu przez organ wniosków dowodowych, tj.: dowodu z oględzin nieruchomości przy ul. [...] [...] i [...] połączonych z pracami odkrywkowymi na ścianach, które zostały zabudowane karton gipsami, dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa i oceny stanu technicznego budynków na okoliczność oceny stanu technicznego budynku położonego przy ul. [...] [...], wpływu wykonywania przez Skarżących P służebności gruntowej podporu na ściany budynku nieruchomości obciążonej, a stanowiącej własność Skarżącego O, na okoliczność stanu technicznego budynku Skarżącego O, na okoliczność określenia rozmiaru i zakresu napraw i ulepszeń niezbędnych do utrzymania ściany budynku Skarżącego O w stanie należytym przy uwzględnieniu istniejącej i wykonywanej służebności i zapewniającym prawidłowe z niej korzystanie, oraz zapobieżenie powstawaniu uszkodzeń w przyszłości, dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa na okoliczność sposobu wykonania obowiązku utrzymania przedmiotu służebności w stanie należytym, tj. działań jakie właściciele nieruchomości przy ul. [...] [...] powinni podjąć, aby zapobiec dalszemu pogłębianiu się uszkodzeń w budynku położonym przy ul. [...] [...], określenia sposobu i zakresu usunięcia szkód powstałych w budynku Skarżącego O stosownie do zasad sztuki budowlanej, dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy z zakresu budownictwa celem dokonania obliczeń nośności fundamentów budynku przy ul. [...] [...], przy uwzględnieniu naporu budynku nr [...] i wskazanie, czy rodzaj podłoża, rodzaj i sposób wykonania fundamentów w budynku przy ul. [...] [...] pozwala na przyjęcie dodatkowych obciążeń w postaci ściany budynku przy ul. [...] [...] (przy uwzględnieniu sposobu wykończenia wnętrz w przedmiotowym budynku) i czy dodatkowe obciążenie jest przyczyną występowania i pogłębiania uszkodzeń w budynku Skarżącego O, pomimo wielokrotnie składanych wniosków w tym przedmiocie, a które to wnioski nie zostały przez organ w jakikolwiek sposób rozstrzygnięte; biorąc pod uwagę, iż przeprowadzenie wnioskowanych dowodów zmierzało do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, a nieprzeprowadzenie ich doprowadziło do braku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
2) art. 84 § 1 w związku z art. 78 § 1 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedopuszczenie przez organ z urzędu dowodu z opinii biegłego w sytuacji, w której sprawa przed jej rozstrzygnięciem wymagała uzyskania wiadomości specjalnych w przedmiocie wyjaśnienia przyczyn, charakteru oraz skutków pojawiających się do chwili obecnej pęknięć na wszystkich ścianach budynku Skarżącego O, dokonania oceny wytrzymałości ścian i stropów oraz możliwości przenoszenia obciążeń pochodzących ze ściany wspólnej oraz nadbudowy, obliczeń dotyczących nośności ścian przy uwzględnieniu sposobu nadbudowy i wykończenia budynku Skarżących S;
3) art. 8, art. 11 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niweczący zaufanie do organów państwowych, brak realizacji zasady przekonywania wobec sporządzenia uzasadnia wydanej decyzji w sposób sprzeczny z regulacją art. 107 k.p.a., co w konsekwencji uniemożliwia Skarżącemu O odtworzenie sposobu rozumowania organu, a tym samym dokonanie prawidłowej kontroli instancyjnej wydanego rozstrzygnięcia;
4) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego oraz błędną jego ocenę i oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, a tym samym wydanie przedwczesnej decyzji, w sytuacji gdy w dalszym ciągu nie została wyjaśniona przyczyna pęknięć na budynku Skarżącego O, w szczególności nieprzeprowadzenie jakichkolwiek dowodów potwierdzających, czy też wykluczających okoliczność, iż przyczyną pęknięć może być przenoszenie nacisku stwarzanego przez ścianę wspólną na podłoże, które to ustalenia powinny być poczynione zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego;
5) art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, w sytuacji w której norma ta może dotyczyć jedynie takich nieprawidłowości, które powstały podczas użytkowania obiektu budowlanego, a wspomniany tryb nie może mieć zastosowania do sytuacji, w której niewłaściwy stan techniczny wynika z innych przyczyn, w szczególności z wykonanych w obiekcie robót budowlanych, tj. dokonanej nadbudowy budynku przy ul. [...] [...] oraz rozwiązania konstrukcyjnego wsparcia tego budynku o budynek przy ul. [...] [...];
6) art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i nakazanie także Skarżącemu O wykonanie takich prac jak zamurowanie szczelnie zaślepionego otworu okiennego zlokalizowanego na strychu budynku w ścianie wspólnej położonej pomiędzy budynkiem mieszalnym przy ul. [...] [...] i [...] [...] (od strony budynku nr [...]) oraz przemurowanie pęknięć i naprawę zarysowań w ścianie wspólnej od strony budynku nr [...] poprzez np. iniekcje kompozycjami cementowo - polimerowymi w poziomie piwnic i strychu, w sytuacji gdy wszelkie ewentualne prace powinny zostać wykonane wyłącznie przez Skarżących S i na ich koszt, jako że do uszkodzeń doszło i dochodzi z uwagi na wykonywanie przez nich służebności;
7) art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. w związku z art. 107 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i sformułowanie decyzji w sposób uniemożliwiający jej wykonanie, jako że z treści wydanej decyzji trudno wywnioskować, kto jest adresatem konkretnych obowiązków w niej określonych, co utrudnia jej wykonanie, czy to dobrowolne, czy w drodze postępowania egzekucyjnego, a co więcej decyzja nakłada obowiązki w zakresie "ściany wspólnej", kiedy to brak jest w budynkach jakichkolwiek ścian wspólnych Skarżącego O i Skarżących P.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącego O wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W skardze z dnia 1 sierpnia 2025 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżący S zarzucili decyzji Wojewódzkiego Inspektora naruszenie:
1) art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nakazanie także właścicielom budynku nr [...], wykonanie prac w budynku nr [...] wspólnie z jego właścicielem Skarżącym O, albowiem:
– Skarżący S są właścicielami budynku nr [...] od około 20 lat, a pęknięcia przedmiotowej ściany powstawały w różnych okresach, w różnych okolicznościach i z różnych przyczyn od około 70 lat, a od 2017 r. właściciel budynku nr [...] ignorował wydawane przez Powiatowego Inspektora decyzje nakazujące wykonanie analogicznych do obecnie nakazywanych prac naprawczych (decyzja nr [...] - [...] z dnia 25 września 2017 r.);
– od strony budynku nr [...] na tzw. "ścianie wspólnej" nie ma żadnych pęknięć, ani zarysowań, a prowadzona przez Skarżących S prawidłowa gospodarka remontowo-eksploatacyjna pozwoliła na utrzymanie "wspólnej ściany" bez żadnych uszkodzeń, zaś wartość poniesionych nakładów na ścianę wyniósł 43.732,29 zł netto (k-68 opinii biegłego T. G.);
– budynek nr [...] na poziomie piwnic i strychu od wybudowania (tj. ok. 90 lat temu) w rejonie eksploatacji górniczej i jego nadbudowy zakończonej ponad 60 lat temu, nigdy nie był otynkowany w obrębie ściany wspólnej na poziomie piwnic i strychu, a w jego budowie wykorzystano słabej jakości materiały, tj. łupek wapienny oraz zaprawę piaskowo-wapienną, która uległa częściowo zlasowaniu i wykruszeniu, zaś nieprawidłowa gospodarka remontowo-eksploatacyjna prowadzona była przez poprzednich właścicieli oraz Skarżącego O z licznymi naruszeniami sztuki budowlanej, co pogorszyło jeszcze stan techniczny budynku: brak tynków i uzupełnienia spoin pomiędzy cegłami i kamieniami po wykruszającej się zaprawie wapienno-piaskowej na poziomie strychu i piwnic od ok. 90 lat, brak pełnego zamurowania na strychu otworu po wcześniejszym oknie od ok. 60 lat, wyprowadzenie w ostatnim czasie rur wentylacyjnych z łazienki na I kondygnacji budynku na strych z przebiciem stropów bez ich wyprowadzenia ponad poziom dachu i zaślepieniu styropianem otworów okiennych na poddaszu i w piwnicy - skutkujące zawilgoceniem pomieszczeń w obrębie wspólnej ściany, usunięcie belek nadproży przy wymianie stolarki drzwiowej w pokojach na I kondygnacji, a przede wszystkim brak naprawy pęknięć w piwnicach i na strychu, co zostało nakazane właścicielowi budynku nr [...] przez Powiatowego Inspektora decyzją nr [...] z dnia 6 września 2017 r.);
2) art. 77 k.p.a. przez brak dogłębnego i prawidłowego rozpoznania sprawy z pominięciem wniosków wynikających z dopuszczonej w postępowaniu opinii biegłego mgr inż. T.G. z lutego 2023 r. i jej uzupełnienia z kwietnia 2023 r., do których NSA w sprawie o sygn. akt II OSK 7/20 nie miał wglądu, a sporządzonych na zlecenie Sądu Okręgowego w K. (sygn. akt [...]) w sprawie z powództwa Skarżącego O przeciwko Skarżącym S o zobowiązanie i zapłatę, w której [...] r. zapadł nieprawomocny wyrok (kopia w załączeniu) oddalający powództwo w całości wraz z zasądzeniem na rzecz Skarżących S kosztów postępowania, tj. opinii sporządzonej przez biegłego sądowego z zastosowaniem techniki laserowego skanowania obu budynków, w której na karcie 57 biegły wprost stwierdził, że budynek przy ul. [...] [...] nie wpływa negatywnie na stan techniczny budynku przy ul. [...] [...]. Biegły stwierdził nadto, że wobec wieloletnich zaniedbań i nieprawidłowości po stronie właścicieli budynku nr [...] w zakresie braku prowadzenia prawidłowej gospodarki remontowej, w szczególności w zakresie otynkowania ściany w piwnicy od wybudowania budynku do dziś oraz zamurowania wnęki po zaślepionym przez nadbudowę budynku Skarżących S przed 1860 r. oknie na poddaszu budynku nr [...]; oznajmił również, że wymienione w skarżonej decyzji prace winny być wykonane wiele lat temu przez każdoczesnego właściciela budynku nr [...] w ramach normalnej, prawidłowej gospodarki remontowej, zgodnie z przepisami prawa budowlanego (k-57 opinii). Biegły ten odstąpił od wyliczenia kosztów tych prac, zaś wyliczona przez niego wartość naszych nakładów na "ścianę wspólną" wynosi 43.732,29 zł netto. Biegły wykonał skanowanie budynków i obliczenia wytrzymałościowe dla "wspólnej ściany", które pozwoliły na stwierdzenie, że jej obciążenie w budynku nr [...] przez nadbudowę budynku nr [...] nie przekracza dopuszczalnych norm - spełniając warunek wytrzymałości (k-59-opinii).
Z ostrożności procesowej Skarżący S podnieśli również zarzut naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i dokonanie niewłaściwej, tj. dowolnej oceny dowodów z pominięciem kluczowego dowodu w sprawie w postaci opinii biegłego sądowego mgr inż. T.G. z lutego 2023 r. i jej uzupełnienia z kwietnia 2023 r. (obie w posiadaniu pełnomocnika Skarżącego O) prowadzące do wydania decyzji nakładającej także na Skarżących S obowiązku wykonania wskazanych w niej prac w budynku przy ul. [...] [...], co jest awykonalne z uwagi na całkowity brak dostępu do przedmiotowej ściany (zarówno od zewnątrz jak i wewnątrz od strony budynku nr [...]) oraz brak możliwości jego uzyskania, bez ewentualnego zobowiązania Skarżącego O i jego rodziców do jego udostępnienia lub/i wskazanym przez Skarżących S osobom posiadającym właściwe kwalifikacje-uprawnienia budowlane w celu wykonania tych prac oraz z uwagi na wieloletnie (prawie 25-letnie) nękanie nas przez wskazane osoby, co skutkuje naszymi obawami o własne i naszych córek bezpieczeństwo, jak i z uwagi na awykonalny termin wykonania tych prac wskazany w zaskarżonej decyzji Wojewódzkiego Inspektora, tj. do 30 sierpnia 2024 r.
Wobec tych zarzutów Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej poprzez nakazanie wykonania prac w nich określonych wyłącznie Skarżącemu O, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Organ odwoławczy w odpowiedziach na skargi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Przy piśmie z dnia 7 października 2024 r. Skarżący przesłali kopię wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. o sygn. akt [...] oddalającego powództwo Skarżącego O dotyczącego zobowiązania Skarżących do dokonania napraw ściany będącej przedmiotem służebności gruntowej i zapłaty odszkodowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Kontroli Sądu podlegała decyzja organu odwoławczego z dnia 14 czerwca 2024 r., którą: 1) uchylono decyzję nr [...] Powiatowego Inspektora z dnia 5 września 2023 r. w zakresie terminu i wyznaczono nowy termin realizacji zobowiązania do dnia 30 sierpnia 2024 r.; 2) utrzymano w mocy decyzję organu I instancji w pozostałym zakresie. Przypomnieć należy, że organ I instancji nałożył obowiązek usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w stanie technicznym ściany usytuowanej pomiędzy budynkami położonym przy ul. [...] [...] i ul. [...] [...]. Obowiązki te zostały skierowane do Skarżącego O i Skarżących S.
Przystępując do rozważań podnieść należy, że Sąd orzeka w niniejszej sprawie, będąc związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2023 r. o sygn. akt II OSK 7/20, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt II SA/Gl 890/18, decyzję Wojewódzkiego Inspektora z dnia 23 sierpnia 2018 r., a także decyzję Powiatowego Inspektora z dnia 21 czerwca 2018 r.
Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Związanie sądu administracyjnego oceną prawną, o jakiej mowa w art. 190 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z poglądem wyrażonym we wcześniejszym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania. Użyte w art. 190 p.p.s.a. pojęcie "wykładni prawa" należy rozumieć, jako wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa. Zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie przyjmuje się, że "związanie wykładnią prawa" oznacza wykładnię przepisów prawa materialnego, procesowego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania określonego aktu. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 598/17, Lex nr 2403827). Pojęcie wykładni prawa należy rozumieć również jako wiążącą ocenę prawidłowości zastosowania przepisów postępowania odnoszących się do postępowania dowodowego, więc przesądzenia, że ustalony przez organ stan faktyczny jest prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt I FSK 2019/17, Lex nr 2494616). Ponadto moc wiążąca wyroku oznacza, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Odnosi się to zarówno do wykładni prawa, jego zastosowania w zaistniałym stanie faktycznym, jak również oceny tego stanu (zob. wyrok NSA z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II FSK 2370/18, Lex nr 2571956).
Przystępując do rozważań podnieść przyjdzie, że NSA w uzasadnieniu wspomnianego orzeczenia nie podzielił większości zarzutów kasacyjnych Skarżącego O. Uznał bowiem, że stan faktyczny został ustalony w zakresie umożliwiającym wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego, a więc również pozwalał na określenie czynności, które winny być wykonane dla przywrócenia wymaganego prawem stanu technicznego "ściany wspólnej". Uznał ponadto, że postępowanie w sprawie prawidłowo prowadzono w trybie art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. Sąd kasacyjny dostrzegł natomiast, że organy nadzoru budowlanego, jak również WSA w Gliwicach, nie wzięły pod uwagę, że "ściana wspólna" jest przedmiotem służebności, a więc ograniczonego prawa rzeczowego. Okoliczność ta, jak podkreślił NSA, w kontekście art. 289 k.c. – który winien być uwzględniony przy wykładni art. 61 u.p.b. - ma wpływ na krąg osób, do których należy skierować opisane w decyzji obowiązki. Nie przesądzając rozstrzygnięcia tej kwestii, NSA stwierdził, że "nałożenie obowiązku na obie strony korzystające ze ściany "wspólnej" nie byłoby sprzeczne z celem unormowania art. 66 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 61 Prawa budowlanego." Oznacza to, że jedyną kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest to, kto winien być adresatem obowiązków opisanych w decyzji organu I instancji.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 u.p.b. w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany: 1) może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo 2) jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku, albo 3) jest w nieodpowiednim stanie technicznym, albo 4) powoduje swym wyglądem oszpecenie otoczenia - organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku.
Z kolei w myśl art. 61 pkt 2 u.p.b. właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany zapewnić, dochowując należytej staranności, bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych odziaływujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury, takich jak: wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, osuwiska ziemi, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, pożary lub powodzie, w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska.
Sąd kasacyjny w wyroku o sygn. akt II OSK 7/20 podkreślił, że bezspornym jest to, że w sprawie wystąpiła okoliczność w postaci złego stanu technicznego budynku zlokalizowanego przy ul. [...] [...]. Zaznaczył przy tym, że odrębne postępowanie administracyjne toczyło się w sprawie stanu technicznego budynku przy ul. [...] [...], które zakończyło się decyzją Powiatowego Inspektora z dnia 5 lipca 2017 r. w o umorzeniu postępowanie (od decyzji tej nie wniesiono odwołania). Przyjął również, że ewentualny związek stanu technicznego budynku przy ul. [...] [...] z robotami budowlanymi przeprowadzonymi w odniesieniu do budynku przy ul. [...] [...], a także wpływ używania tego budynku, zwłaszcza oparcie się na ścianie wspólnej, na budynek nr [...], może być oceniony w świetle art. 66 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 61 pkt 2 u.p.b. Tym samym zaaprobował prawidłowość wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w oparciu o art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b.
Podzielił również pogląd prezentowany przez WSA w Gliwicach i organy nadzoru budowlanego, iż w świetle art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b., nie ma znaczenia przyczyna, która spowodowała nieodpowiedni stan techniczny, w tym przypadku budynku przy ul. [...] [...]. Z tego też względu NSA nie dostrzegło potrzeb przeprowadzania badań geotechnicznych dla ustalenia przyczyn powstania uszkodzeń. Zauważył przy tym, że czym innym jest zagadnienie przyczyny wystąpienia uszkodzeń obiektu budowlanego w świetle norm prawa cywilnego, do rozstrzygania czego kompetencje posiadają sądy powszechne.
Poza ramami niniejszego postępowania – jak stwierdził Sąd kasacyjny – są kwestie związane z oceną nadbudowy budynku przy ul. [...] [...] oraz ocena rozwiązań konstrukcyjnego wsparcia tego budynku o budynek Skarżącego O. Wynika to z faktu, że nadbudowa dotyczyła nie budynku nr [...], który jest przedmiotem niniejszego postępowania i w którym wystąpił nieodpowiedni stan techniczny. Nadbudowano budynek nr [...], w którym mimo upływu wielu lat od dokonania nadbudowy nie stwierdzono nieodpowiedniego stanu technicznego, a postępowanie w tym przedmiocie zostało ostatecznie umorzone. Ponadto, legalność wykonanych robót dotyczących budynku nr [...] była przedmiotem jeszcze innego postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją Powiatowego Inspektora z dnia 28 marca 2017 r. o umorzeniu postępowania. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącego O, Wojewódzki Inspektor decyzją z dnia 24 lipca 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Dodatkowo z urzędu wiadomym jest składowi orzekającemu Sądu, że skarga od tej decyzji została oddalona przez tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 8 grudnia 2017 r. o sygn. akt II SA/Gl 893/17.
W wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r. NSA wypowiedział się również w kwestii kompletności postępowania dowodowego. Mianowicie stanął na stanowisku, że: "Przeprowadzenie przez organ pierwszej instancji dowodów z pięciu ekspertyz wykonanych przez rzeczoznawców z zakresu budownictwa (w tym trzech jako dowodów uzyskanych z innego postępowania), dowodu z rozprawy administracyjnej z udziałem rzeczoznawców budowlanych, dowodów z oględzin, a także dowodów z przesłuchania stron oraz świadków, uprawniało, pamiętając o wiedzy specjalistycznej organu, do ustalenia obecnego stanu technicznego budynku nr [...] będącego przedmiotem niniejszego postępowania. Organom nie można zarzucić dowolności ani w zakresie stanu technicznego, ani co do zakresu czynności mających doprowadzić do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Nieprzeprowadzenie dowodu z opinii geotechnicznej nie oznacza zaś naruszenia art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 84 § 1 K.p.a."
Konkludując stwierdzić należy, że Sąd kasacyjny przesądził, że ustalony stan faktyczny stanowi o prawidłowości zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b., a także o zakresie robót budowlanych, których wykonanie ma doprowadzić ścianę stanowiącą przedmiot służebności do stanu technicznego zgodnego z prawem. Stosownie do art. 190 p.p.s.a. skład orzekający jest związany oceną prawną wyrażoną we wspomnianym orzeczeniu. Zatem wszystkie zarzuty skarg dotyczące tych zagadnień uznać należy za bezzasadne. Pozostaje natomiast kwestia adresata obowiązków określonych w decyzji organu I instancji.
Punktem wyjścia dla rozważań dotyczących adresata obowiązków związanych z utrzymaniem i użytkowaniem obiektu budowlanego jest art. 61 u.p.b. Wskazuje on, że spoczywają one na jego właścicielu lub zarządcy. Jak zaznaczył to Sąd kasacyjny, wykładnia art. 61 u.p.b. w zakresie pojęcia właściciela nie może być jednak oderwana od przepisów prawa cywilnego, gdyż własność jest pojęciem prywatnoprawnym. Zatem skoro ściana, której dotyczy niniejsze postępowanie obciążona jest ograniczonym prawem rzeczowym w postaci służebności gruntowej, to w wykładni tej należy uwzględnić art. 289 k.c. Ponadto NSA w wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r. zasygnalizował podobieństwo do sytuacji związanej z utrzymaniem urządzenia granicznego, co regulowane jest przez art. 154 k.c.
Przed dalszymi wywodami przywołać należy treść wspomnianych przepisów. Zgodnie z art. 289 § 1 k.c. w braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej. Z kolei § 2 tego przepisu stanowi, że jeżeli obowiązek utrzymywania takich urządzeń został włożony na właściciela nieruchomości obciążonej, właściciel odpowiedzialny jest także osobiście za wykonywanie tego obowiązku. Odpowiedzialność osobista współwłaścicieli jest solidarna. Natomiast według art. 154 § 1 k.c. domniemywa się, że mury, płoty, miedze, rowy i inne urządzenia podobne, znajdujące się na granicy gruntów sąsiadujących, służą do wspólnego użytku sąsiadów.
Korzystający z wymienionych urządzeń obowiązani są ponosić wspólnie koszty ich utrzymania (art. 154 § 2 k.c.).
W świetle tych uregulowań, a nade wszystko przy uwzględnieniu treści art. 289 § 1 k.c., podnieść należy, że jeżeli do wykonywania służebności gruntowej konieczne jest wykorzystywanie jakichś urządzeń, to obowiązek ich utrzymywania obciąża, co do zasady, właściciela nieruchomości władnącej, chyba że strony stosunku prawnego nawiązanego przez ustanowenie służebności umówią się inaczej (art. 289 § 1 k.c.). Ciężary związane z utrzymywaniem pewnego stanu rzeczy powinny bowiem obciążać tego, kto czerpie zeń korzyści (zob. wyrok SN z dnia 24 lutego 2017 r. sygn. akt IV CSK 191/16, Lex nr 2281262). Przyjmując zatem tą zasadę ciężar utrzymania ściany stanowiącej podparcie dla budynku przy ul. [...] [...] powinien obciążać wyłącznie Skarżących S. Zaznaczyć przy tym należy, że strony nie uregulowały tej materii w formie umowy. Poza sporem jest również to, że właściciele nieruchomości władnącej (ul. [...] [...]) korzystają ze spornej ściany będącej częścią składową nieruchomości przy ul. [...] [...].
Jednak zasada wynikająca z art. 289 § 1 k.c. nie może być wprost zastosowana w niniejszej sprawie. Nie można bowiem tracić z pola widzenia różnic w przedmiocie regulacji art. 61 ust. 1 pkt 3 u.p.b. i art. 289 § 1 k.c. Otóż celem postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. jest przywrócenie stanu technicznego obiektu budowalnego. Z kolei art. 289 § 1 k.c. odnosi się do tego, kogo obciążają koszty utrzymania urządzenia służącego do wykonywania służebności gruntowej. Oznacza to, że ta druga regulacja nie nakazuje zachowania urządzenia w należytym stanie, a jedynie wskazuje, kto winien łożyć na jego utrzymanie.
Wykładnia art. 61 u.p.b. w zakresie pojęcia właściciela, jako zobowiązanego do utrzymania obiektu budowlanego, nie może być oderwana od przepisów prawa cywilnego, gdyż własność jest pojęciem prywatnoprawnym. Uwzględnienie więc przy wykładni art. 66 ust. 1 pkt 3 u.p.b. treść przepisu art. 289 § 1 k.c. pozwala na stwierdzenie, że o ile pierwsza norma nakazuje skierowanie obowiązków do właściciela obiektu budowlanego (obciążonego prawem służebności), to fakt wykorzystywania tego obiektu, jako urządzenia w znaczeniu art. 292 k.c. przez właściciela nieruchomości władnącej, uzasadnia powinność obciążeniach tymi obowiązkami także jego.
Zgodzić się zatem należy z tym, że organy nadzoru budowlanego obowiązki określone w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym nałożyły zarówno na właściciela nieruchomości przy ul. [...] [...], jak i na właścicieli nieruchomości przy ul. [...] [...]. De facto obie strony korzystają ze ściany, gdyż stanowi ona konieczny element konstrukcyjny dla budynku należącego do Skarżącego O, a jednocześnie jest ona podporą dla budynku będącego własnością Skarżących S. Wspomnieć należy, że NSA w wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r. o sygn. akt II OSK 7/20 stwierdził, że "(...) nałożenie obowiązku na obie strony korzystające ze ściany "wspólnej" nie byłoby sprzeczne z celem unormowania art. 66 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 61 Prawa budowlanego."
W kwestii stanu prawnego spornej ściany zwrócić należy uwagę, że w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2015 r. o sygn. akt V CSK 475/14 o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej, wydanego w sprawie zasiedzenia, stwierdza się, że mur (ściana nośna) budynku Skarżącego O, na którym wspiera się budynek Skarżących S, jest trwałym i widocznym urządzeniem, w rozumieniu art. 292 k.c. Zauważyć również należy, że ów mur (ściana nośna), jak wynika z samej sentencji postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. o sygn. akt [...], jest częścią składową nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]. Poza tym podnieść należy, że Skarżący O jest właścicielem budynku, którego częścią jest sporna ściana i która jest obciążona służebnością, a Skarżący S korzystają z tej służebności, gdyż należący do nich budynek jest wsparty na wspomnianej ścianie. Przesądza to za tym, że w rozpatrywanym przypadku mamy do czynienia ze służebnością gruntową, a w takim przypadku brak jest podstaw do dywagacji na temat, czy sporna ściana jest w znaczeniu prawnym urządzeniem granicznym.
Wyjaśnić jeszcze należy, że organ nadzoru budowlanego nie rozstrzyga o sposobach finansowania wykonania robót, ale o obowiązku usunięcia niewłaściwego stanu technicznego obiektu. Spory dotyczące rozliczenia kosztów poniesionych w związku z wykonaniem robót mogą być rozstrzygane na drodze postępowania cywilnego (zob. wyroki NSA: z dnia 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1182/20, Lex nr 3592845; z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1031/20, Lex nr 3767261). Dlatego też wskazywana przez Skarżących S okoliczność, że ponieśli oni już znaczne nakłady na utrzymanie spornej ściany pozostaje bez znaczenia dla sprawy. Organy nadzoru budowlanego nie wnikają również w relacje pomiędzy osobami zobowiązanymi do wykonania prac. Tego rodzaju fakty są więc irrelatywne dla rozstrzygnięcia.
Wykonywanie obowiązku utrzymania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej uprawnia także do wejścia na cudzą nieruchomość celem dokonania niezbędnych napraw oraz konserwacji urządzeń (zob. B. Burian [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, 2013, s. 470; E. Gniewek [w:] System Prawa Prywatnego, t. 4, red. E. Gniewek, 2012, s. 239; M. Warciński, Służebności gruntowe według kodeksu cywilnego, Warszawa 2013, s. 409). Bez tego wykonanie omawianego obowiązku byłoby bowiem niemożliwe lub wysoce utrudnione (zob. M. Balwicka-Szczyrba [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. A. Sylwestrzak, LEX/el. 2025, art. 289).
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skarg na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.).