II SA/Gl 105/24

II SA/Gl 105/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-06-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 132, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 901
art. 8, art. 14, art. 36 pkt 2 lit. o), art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d, art. 62 ust. 2 i 3, art. 96 ust. 1 pkt 3, art. 101 ust. 6, art. 104 ust. 1 i 3, art. 106 ust 1 i 3, art. 109
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi T. K. (K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 14 listopada 2023 r. nr SKO.IV/424/2410/2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 27 maja 2022 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 8, art. 14, art. 36 pkt 2 lit. o, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d, art. 62 ust. 2 i 3, art. 96 ust. 1 pkt 3, art. 101 ust. 6, art. 104 ust. 1 i 3, art. 106 ust. 1 i 3, art. 109 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (aktualnie Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) Prezydent Miasta Z. ustalił za okres od 1 czerwca 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r. T. K. (dalej jako strona lub skarżący) odpłatność za pobyt ojca S. K. w Domu Pomocy Społecznej w Z. ul. [...], w następujący sposób: a) za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. w wysokości: 755,58 zł miesięcznie, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (2.266,73 : 3 osoby) x 8 m-cy; b) za okres od 1 do 28 lutego 2022 r.: 720,81 zł - jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (2.162,43 : 3 osoby); c) za okres od 1 do 31 marca 2022 r.: 872,21 zł - jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (2.616,63 : 3 osoby); d) za okres od 1 do 2 kwietnia 2022 r. odpłatność: 58,15 zł jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (174,44 : 3 osoby). Za podstawę powyższych kwot organ administracyjny przyjął: kurs walut NBP z 27 maja 2022 r. (USD: 4,2966 zł), dochód rodziny: 16.605,28 zł (3.864,75 USD x 4,2966), po pomniejszeniu o dobrowolne alimenty na rzecz małżonki skarżącego (500 zł), wynoszący 16.105,28 zł, co daje dochód na osobę w rodzinie (złożonej z 2 osób): 8.052,64 zł przy kryterium dochodowym na osobę w rodzinie od 1 czerwca do 31 grudnia 2021 r.: 1.584,00 zł (528,00 zł x 300%), natomiast od 1 stycznia 2022 r.: 1.800,00 zł (600,00 zł x 300%). Równocześnie ustalono, że opłata za powyższy okres w łącznej wysokości 7.659,81 zł powinna zostać uiszczona w terminie do 30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu wskazano, że ojciec strony został skierowany do wskazanej placówki na czas nieokreślony decyzją nr [...] z 4 lutego 2021 r., z kolei decyzją nr [...] z 26 lutego 2021 r. (ze zmianami) ustalono dlań z tego tytułu opłatę począwszy od 15 lutego 2021 r. Na podstawie posiadanej dokumentacji ustalono, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności w niniejszych ramach jest skarżący oraz jego córka i brat. Z uwagi na dochód brata niższy od 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, odrębną decyzją z 2 czerwca 2021 r. nr [...] nie ustalono dlań odpłatności, a przedmiotowe zwolnienie nastąpiło z mocy prawa. Z kolei wysokość opłaty dla skarżącego ustalono w drodze umowy z 13 maja 2021 r. zawartej na okres od 15 lutego 2021 r. na czas nieokreślony, która jednak 31 maja 2021 r. uległa rozwiązaniu w drodze porozumienia stron. Należność za okres od 15 lutego do 31 maja 2021 r. została przez skarżącego uregulowana, z kolei w oświadczeniu z 9 lipca 2021 r. poinformował on, że nie wyraża zgody na zawarcie kolejnej umowy w tym zakresie. Organ wskazał, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w wymienionym Domu Pomocy Społecznej wynosił: od marca 2021 r. 3.659,60 zł, natomiast od marca 2022 r.: 4.113,80 zł, zaś miesięczna kwota odpłatności ustalona dla ojca strony wspomnianą wyżej decyzją z 26 lutego 2021 r. wynosiła 1.392,87 zł miesięcznie i stanowiła 70% jego dochodu w kwocie 1.989,82 zł. Ustalone względem strony kwoty odpłatności za poszczególne okresy obliczono dzieląc różnicę pomiędzy wspomnianym średnim miesięcznym kosztem utrzymania w powyższej placówce a wskazaną odpłatnością ustaloną względem jej ojca przez liczbę osób obowiązanych do jej wnoszenia i obejmują one okres do śmierci ojca, która nastąpiła 2 kwietnia 2022 r.
Skarżący złożył od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej, które decyzją z 1 września 2022 r. nr SKO.IV/424/667/2022 utrzymało ten akt w mocy oraz podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji.
Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach opisując swą aktualną sytuację i w tym zakresie wywodząc, że nie posiada kwalifikacji do wykonywania dobrze płatnej pracy, uzyskiwane zarobki według standardów [...] plasują ją na granicy ubóstwa, jej kondycja finansowa pogorszyła się dodatkowo na skutek pandemii Covid-19 oraz w związku ze wzrostem inflacji, a nadto ma na utrzymaniu córkę i małżonkę mieszkającą w Polsce, dwa domy: w [...] i w Z., jest zadłużony, nie ma zdolności kredytowej, a dodatkowo wspiera brata uzależnionego od alkoholu. W tym kontekście skarżący podkreślił, że otrzymywana przezeń pensja nie pokrywa miesięcznych wydatków oraz wskazał, że organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów odwołania, w tym nie wyjaśnił sygnalizowanych przezeń wątpliwości. Nadto strona zwróciła uwagę na treść art. 64 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej podkreślając, że zachowuje określoną w tym przepisie przesłankę zwolnienia ze spornej opłaty.
Wyrokiem wydanym 3 marca 2023 r. (sygn. akt II SA/Gl 1669/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił wspomnianą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z 1 września 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną z 27 maja 2022 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia podkreślono, że w sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, gdyż skarżący odmówił zawarcia umowy, lecz wyraził zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a ponadto składał oświadczenia, w tym majątkowe oraz przedstawiał dokumenty potwierdzające jego sytuację finansową. W tych warunkach, podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, zaś obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w niniejszym trybie było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w cytowanej regulacji. Sąd podniósł, że obowiązek ten nie został spełniony przez orzekające w sprawie organy. Zaakcentował bowiem, że na gruncie powołanego unormowania, ustalenie dochodu strony następuje na podstawie kwoty dochodu na osobę w rodzinie oraz przy uwzględnieniu ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 powołanej ustawy. Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu obliczenie dochodu na osobę w rodzinie, a następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% odpowiedniego kryterium dochodowego i wymierzenie skonkretyzowanej odpłatności z uwzględnieniem by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% tego kryterium, lecz konieczne jest tu także uwzględnienie ograniczeń wynikających nie tylko z art. 61 ust. 2 pkt 2, jak również tych wskazanych w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, to jest, poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w tym ostatnim przepisie. W tym miejscu podkreślono, że przepis art. 61 ustawy o pomocy społecznej został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690), poprzez dodanie do tego przepisu ust. 2d - 2f, które obowiązują od 4 października 2019 r. Odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje przy tym hipotezę art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, a zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, ale również możliwości strony (odrębną regułę ustawodawca przewidział dla osób, które - inaczej niż w niniejszym przypadku - odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zmierzającego do ustalenia możliwości ponoszenia przedmiotowej odpłatności). Sąd podniósł, że organy obydwu instancji nie dokonały analizy okoliczności sprawy przez pryzmat "możliwości" strony w rozumieniu art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Równocześnie wskazał, że interpretację pojęcia owych "możliwości" ustawodawca pozostawia organowi, jednak należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty. Zważywszy powyższe Sad wywiódł, że ustalona różnica pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a kwotą odpłatności ponoszoną przez mieszkańca, nieprzekraczająca jednocześnie ustalonej różnicy pomiędzy "dochodem na osobę w rodzinie" skarżącego a ustalonym kryterium dochodowym, nie jest automatycznie kwotą ostateczną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a takie właśnie ustalenie poczyniły organy w zaskarżonych decyzjach, lecz jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, to jest wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 tego aktu. W tym kontekście Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ powinien uwzględnić w odniesieniu do skarżącego wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z treści art. 61 ust. 2d i 103 ust. 2 ustawy, rozważyć zwrócenie się doń celem umożliwienia przedłożenia dokumentów, wskazania okoliczności bądź wniosków dowodowych mogących mieć znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek, uwzględnić dokumentację już znajdującą się w aktach sprawy, w tym w szczególności wyniki rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz dokumentację przedłożoną przez stronę, a następnie wnikliwie uzasadnić swoje stanowisko w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd dodał, że w aktach sprawy winny znaleźć się również dokumenty potwierdzające sytuację dochodową mieszkańca stanowiące podstawę dalszych ustaleń, ponieważ jak wskazał ustawodawca to mieszkaniec domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt, zatem okoliczność ta powinna być możliwa do weryfikacji.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz Miasta Z. 1 sierpnia 2023 r., wydał decyzję nr [...], mocą której ustalił dla skarżącego opłatę za pobyt jego ojca w Domu Pomocy Społecznej w takich samych kwotach, jak w swojej wcześniejszej decyzji z 27 maja 2022 r., to jest: w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 stycznia 2022 r., w wysokości: 755,58 zł miesięcznie, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (2.266,73 : 3 osoby) x 8 m-cy; b) za okres od 1 do 28 lutego 2022 r.: 720,81 zł jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (2.162,43 :3 osoby); c) za okres od 1 do 31 marca 2022 r.: 872,21 zł jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (2.616,63 : 3 osoby); d) za okres od 1 do 2 kwietnia 2022 r.: 58,15 zł jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (174,44 :3 osoby). W uzasadnieniu organ pierwszej instancji zaprezentował dotychczasowy przebieg postępowania, przywołał treść przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie, a także wskazał na swoje wcześniejsze ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącego i jego dochodu, w wysokości 3.864,95 USD, która pozostaje zasadniczo niezmienna od wszczęcia postępowania do chwili obecnej. Nadto powtórnie szczegółowo zaprezentował sposób wyliczenia spornej należności za poszczególne objęte decyzją okresy. Dodatkowo przeprowadził analizę sytuacji życiowej wyżej wymienionego wskazując, że średnia miesięczna kwota obciążających go wydatków to 3.914,50 USD i składają się na nią: spłata kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w [...] (591,99 USD), czynsz za mieszkanie (początkowo - do kwietnia 2022 r.: 758 USD, a następnie: 834 USD) oraz opłata dodatkowa za mieszkanie (pierwotnie 389,80 USD, do lutego 2023 r. 692,98 USD, a od marca 2023 r. 519,74 USD), Internet (55 USD), prąd (od 50 do 250 USD - w zależności odpory roku), telewizja (180 USD - należność za pół roku), leki (254 USD), telefony (70 USD), zwierzęta domowe (280 USD - na 1,5 miesiąca), weterynarz, w tym szczepienia obowiązkowe (500 USD) oraz fryzjer dla psa (100 USD - na 2 miesiące). Dodatkowo, jak oświadczał, przekazuje na utrzymanie małżonki kwotę 250 zł tygodniowo, ponosi koszty utrzymania domu rodzinnego w Z. zamieszkiwanego przez jego brata (a stanowiącego własność córki), w tym: położenie bruku (30 tysięcy zł), wymiana dachu (przewidywany koszt 20.000 - 25.000 zł) oraz szereg należności związanych z opłatami za tzw. media dotyczących tej nieruchomości, jak również koszenie trawy na tej posesji (200 zł co 3 tygodnie), utrzymanie grobu rodziców (100-130 zł miesięcznie). Nadto strona powoływała się na spłacone w roku 2017 zobowiązania brata, w wysokości 60 tysięcy zł (czego jednak nie udokumentowała).
Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej ustalenia organ administracji podniósł, że wysokość nałożonej na skarżącego odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej kształtuje się na poziomie wynoszącym - w odniesieniu do poszczególnych okresów - od 0,37% do 5,6 % jego dochodu. W tym miejscu, mając na względzie istniejący obowiązek alimentacyjny, uznano za uzasadnione wydatki ponoszone przezeń na utrzymanie małżonki oraz bezrobotnej córki oraz podkreślono, że ustalając kwotę dochodu na osobę w jego rodzinie (7.280,53 zł) pomniejszono ją o przekazywane żonie alimenty. Równocześnie organ poddał wątpliwość zasadność dokonywania wydatków skarżącego na nieruchomość należącą do jego córki, zwłaszcza że koszty te nie zmierzają do realizacji jej niezbędnych potrzeb bytowych (wspomniany dom nie jest dla niej miejscem zamieszkania), lecz stanowią w istocie nakłady na jej majątek osobisty. Podniesiono również, że obowiązek partycypacji w kosztach pobytu mieszkańca Domu Pomocy Społecznej nie może podlegać ograniczeniom ze względu na potrzebę utrzymywania zwierząt domowych, bowiem obowiązek ponoszenia wydatków w tym zakresie strona powinna kalkulować podejmując się nad nimi opieki. Odniesiono się również do deklarowanych przez skarżącego kosztów związanych z utrzymaniem grobu rodziców i koszenia trawy w obrębie nieruchomości należącej do jego córki wywodząc, iż czynności te mógłby wykonywać zamieszkujący w tym domu jego brat zwłaszcza, że został zwolniony z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca we wspomnianej placówce. W rezultacie organ administracyjny stwierdził, że skarżący ma możliwość ponoszenia spornej opłaty, poprzez odpowiednią reorganizację obowiązków rodzeństwa na terenie Polski. Nadto dodano, że wniosek strony o zwolnienie z obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty będzie podlegał rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu administracyjnym.
Niezadowolony z powyższej decyzji skarżący, działający przez adwokata wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej domagając się uchylenia tego aktu i orzeczenia co do istoty sprawy oraz podnosząc zarzuty naruszenia: art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w stanie faktycznym sprawy strona ma możliwości ponoszenia pełnych opłat za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, a także art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), poprzez brak zastosowania się do wytycznych wynikających z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 3 marca 2023 r. (sygn. akt II SA/Gl 1669/22). Strona nie zgodziła się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji podkreślając, że wydatki na utrzymanie zwierząt domowych, grobu rodziców czy na koszenie trawy są konieczne i nie ma możliwości, aby z nich zrezygnować, gdyż zobowiązania te powstały jeszcze przed nałożeniem nań spornej opłaty. Obowiązek utrzymania nieruchomości w należytym stanie obciąża jej właściciela, a skoro córka skarżącego jest bezrobotna, to on sam musi finansować istniejące w tych ramach potrzeby. Równocześnie nie jest tego w stanie uczynić jego brat, gdyż ma orzeczoną niepełnosprawność i pobiera świadczenia z pomocy społecznej, a nadto on także mógłby zażądać opłaty za koszenie trawy na posesji, skoro ta doń nie należy. Dodatkowo zaznaczono, że zarobki uzyskiwane przez skarżącego w [...] są niskie jak na realia tego kraju, tym bardziej, że obciążają go liczne niezbędne koszty, w związku z czym nie wydaje żadnych środków na wakacje czy hobby. Podkreślono również, że dopóki miał taką możliwość opłacał koszty pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej, jak również był wówczas w stanie utrzymywać zwierzęta domowe, jednak w wyniku pandemii Covid-19 jego sytuacja materialno-bytowa uległa zmianie i dlatego rozwiązał umowę w przedmiocie spornej odpłatności, z kolei pozbycie się zwierząt tylko ze względu na pogorszenie kondycji finansowej byłoby niehumanitarne.
Decyzją z 14 listopada 2023 r., nr SKO.IV/424/2410/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy rozstrzygnięcie zapadłe w pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zaprezentował w sposób obszerny treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa, a także szczegółowo opisał dotychczasowy przebieg postępowania i w tym kontekście wywiódł, że kwota spornej odpłatności została ustalona w sposób prawidłowy, a nadto uwzględniono w niej wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 3 marca 2023 r. biorąc pod uwagę nie tylko obowiązujące kryterium dochodowe i wysokość dochodów skarżącego, lecz także jego możliwości, stosownie do art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zwrócono się do strony umożliwiając jej udokumentowanie wydatków ponoszonych zarówno w okresie od 1 czerwca 2021 do 2 kwietnia 2022 r., jak i obecnie oraz poddano tak zgromadzony materiał dowodowy prawidłowej ocenie. Kolegium przychyliło się do stanowiska organu pierwszej instancji o tym, że wysokość nałożonej na skarżącego miesięcznej odpłatności stanowi około 5 % jego miesięcznego dochodu, a kwota za cały objęty kwestionowaną decyzją okres to około połowa jego miesięcznej pensji, zaś z doświadczenia życiowego wynika, że ponoszenie należności na takim poziomie nie będzie stanowiło dlań znacznego obciążenia finansowego. Dodatkowo zwrócono uwagę, że strona jest osobą w wieku produkcyjnym, zdrową i posiadającą stałe zatrudnienie oraz przyznano, iż koszty ponoszone na opiekę nad zwierzętami czy utrzymanie domu w Polsce nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem utrzymania ojca w Domu Pomocy Społecznej, tym bardziej, że w tego rodzaju sprawach należy brać pod uwagę nie tylko interes indywidualny strony, lecz także interes społeczny, który wyklucza obciążenie budżetu jednostki samorządu terytorialnego, na który składają się wszyscy jej mieszkańcy, kosztami pobytu w domu pomocy społecznej osoby, w sytuacji, gdy członkowie jej najbliższej rodziny są w stanie przedmiotowe koszty ponosić.
Niezadowolona z powyższej decyzji strona działająca przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia tego aktu oraz poprzedzającej go decyzji wydanej w pierwszej instancji, a także zasądzenia od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze tej podniesiono zarzuty naruszenia norm prawa procesowego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na braku rozważenia całego materiału dowodowego i dokonaniu ustaleń faktycznych jedynie w oparciu o dochody strony i doświadczenie życiowe, a z pominięciem rzeczywiście ponoszonych przezeń wydatków; art. 11 i art. 107 § 3 tego Kodeksu, poprzez brak wyczerpującego odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej oraz art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niezastosowanie się do wskazań wynikających z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 3 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1669/22 i w tym zakresie brak wyczerpującego rozważenia możliwości strony do ponoszenia opłat za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. Nadto zarzucono naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w stanie faktycznym sprawy strona ma możliwości ponoszenia spornej opłaty w pełnej wysokości. W uzasadnieniu podkreślono, że orzekające w sprawie organy w istocie nie dokonały analizy wydatków skarżącego i oparły się wyłącznie na jego dochodzie oraz na nieznajdującym potwierdzenia w materiale dowodowym stwierdzeniu, jakoby odpłatność na poziomie 5% tego dochodu nie stanowiła dlań obciążenia finansowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odzwierciedla przy tym toku rozumowania organu, co koliduje z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie odniesiono się tam bowiem do wyrażonego w odwołaniu zarzutu dotyczącego bezzasadnego kwestionowania niektórych wydatków strony, w tym ponoszonych na utrzymanie zwierząt domowych, grobu rodziców oraz na koszenie trawy na posesji jego córki w Polsce, które mają charakter niezbędny, a z których nie może zrezygnować. W dalszej części skargi powtórnie wskazano na jego trudną sytuację materialną wskazując, że musi on korzystać z pomocy członków swojej członków rodziny.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości argumentację zawartą w swojej decyzji stwierdzając, że zarzuty podnoszone przez stronę są bezzasadne i nie ma podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 tej regulacji, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się tu względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) wykazała bowiem, że kwestionowany przez stronę akt odpowiada wymogom prawa.
W pierwszej kolejności przyjdzie zaakcentować, że wydając zaskarżoną decyzję, Prezydent Miasta Z. obowiązany był uwzględnić wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 3 marca 2023 r., zapadłym w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1669/22. Z mocy art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi był bowiem związany oceną prawną, która została w tym orzeczeniu sformułowana. W treści omawianego wyroku Sąd zobowiązał wspomniany organ do ponownego ustalenia w odniesieniu do skarżącego spornej odpłatności z uwzględnieniem wszelkich ograniczeń ustawowych wynikających z treści art. 61 ust. 2 pkt 2 i 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w tym do analizy zebranego materiału dowodowego oraz umożliwienia mu przedłożenia dokumentów, wskazania okoliczności bądź wniosków dowodowych mogących mieć znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek, a w szczególności jego możliwości, o których mowa w ostatnim z powyższych przepisów.
W ocenie składu orzekającego, wskazanie to zostało zrealizowane w sposób dostateczny. W ramach ponownego postępowania administracyjnego organy obydwu instancji trafnie przyjęły, że w sprawie istniały podstawy do określenia spornej opłaty w drodze decyzji administracyjnej wydanej w trybie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej albowiem skarżący odmówił podpisania w tym zakresie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 tej regulacji w odniesieniu do okresu, który został przedmiotową decyzją objęty. Organy te prawidłowo zastosowały 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy przyjmując, że wskazana odpłatność obciąża zstępnych ojca skarżącego, czyli jego dwóch synów oraz wnuczkę (powyższe przepisy nie różnicują wstępnych i zstępnych na bliższych i dalszych). Dokonując w tych ramach ustaleń organy obliczyły różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej (od marca 2021 r.: 3.659,60 zł, zaś od marca 2022 r.: 4.113,80 zł) a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca (1.392,87 zł miesięcznie, co stanowiło 70% z jego dochodu w wysokości 1.989,82 zł; kwota ta uległa podwyższeniu począwszy od lutego 2022 r. do 1497,17 zł - co ustalono stosowną decyzją z 14 lutego 2022 r.). W ten sposób uzyskano należność - w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.: 2.266,73 zł miesięcznie x 8, od 1 do 28 lutego 2022 r.: 2.162,43 zł, od 1 do 31 marca 2022 r.: 2.616,63 zł, z kolei od 1 do 2 kwietnia 2022 r.: 174,44 zł, co po podziale na 3 (czyli w proporcji do liczby osób zobowiązanych) dało odpowiednio przypadające na skarżącego kwoty: od 1 czerwca 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.: 755,58 zł miesięcznie x 8, od 1 do 28 lutego 2022 r.: 720,81 zł, od 1 do 31 marca 2022 r.: 872,21 zł, zaś od 1 do 2 kwietnia 2022 r.: 58,15 zł. Zastrzeżeń nie budzi także ustalona wysokość jego dochodu przyjęta jako 3.864,95 USD (skarżący nie podnosił, aby miała ona ulec zmianie w okresie począwszy od kwietnia 2021 r.), co w przeliczeniu na złote według odpowiedniego kursu NBP z dnia wydania decyzji (art. 8 ust. 13 ustawy o pomocy społecznej) dawało 15.561,06 zł. Tą ostatnią kwotę pomniejszono o środki (1.000 zł miesięcznie) przekazywane przezeń - w ramach istniejącego obowiązku alimentacyjnego - zamieszkałej w Polsce małżonce, po czym podzielono ją na 2 (liczba osób w rodzinie, w skład której poza nim wchodzi jego bezrobotna córka) uzyskując dochód na osobę w rodzinie wynoszący 7.280,53 zł, który był bezspornie znacznie wyższy niż 300 % ustawowego kryterium dochodowego, czyli próg, od przekroczenia którego art. 61 ust. 2 pkt 2 warunkuje obowiązek ponoszenia przedmiotowej opłaty. Wszystkie zaprezentowane wyżej ustalenia należy uznać za trafne podobnie jak i dokonane na ich podstawie obliczenia, które nie były zasadniczo kwestionowane przez stronę.
Równocześnie organy obydwu instancji, wykonując zalecenia sformułowane w powołanym wyroku tutejszego Sądu z 3 marca 2023 r. dokonały oceny okoliczności sprawy przez pryzmat zagadnienia akcentowanego w tym orzeczeniu, gdzie zaznaczono, że w sytuacji, gdy - jak ma to miejsce w rozpoznanej sprawie - strona odmawia podpisania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, lecz wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wówczas ustalenie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej następuje z uwzględnieniem ograniczeń określonych w tym przepisie, a zatem przy wzięciu pod uwagę nie tylko jej dochodów ale także możliwości. W tym miejscu wypada jedynie powtórzyć, interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w powyższym uregulowaniu ustawodawca pozostawił organowi, jednak należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne oraz osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, w szczególności w perspektywie jej sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej. Wszystkie te kwestie organ powinien poddać ocenie zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1620/22, publ. LEX nr 3585741 oraz wyroki tutejszego Sądu: z 18 października 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1046/23, publ. LEX nr 3626860 i z 26 września 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 769/23, publ. LEX nr 3614942).
Zdaniem składu orzekającego, organy obydwu instancji dokonały wystarczająco wnikliwej i wyczerpującej oceny całokształtu okoliczności składających się na sytuację nie tylko materialną, lecz także rodzinną i zdrowotną skarżącego, zaś sformułowane na podstawie tej oceny konkluzje należy uznać za logiczne i spójne. W tych ramach dostrzeżono, że skarżący nie powoływał się na problemy zdrowotne ani też, aby w przypadku niego samego oraz pozostającej na jego utrzymaniu córki zachodziły szczególne okoliczności, takie jak niepełnosprawność czy niezdolność do pracy. Zwrócono też uwagę na proporcje pomiędzy jego dochodem a wysokością spornej odpłatności, która w odniesieniu do poszczególnych miesięcy kształtowała się na poziomie od 0,37 do 5,6 % tego dochodu, a której ogólna suma (za cały sporny okres) odpowiadała około połowie miesięcznego dochodu strony. Organy dokonały również prawidłowej analizy deklarowanych przez skarżącego kosztów i słusznie zajęły stanowisko, że część z nich nie ma charakteru wydatków koniecznych, to jest zmierzających bądź to do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jego oraz córki bądź też do realizacji jego podstawowych zobowiązań i dlatego koszty te nie mogą wyprzedzać odpłatności za pobyt członka najbliższej rodziny w Domu Pomocy Społecznej. Wymaga bowiem podkreślenia, że sporna należność stanowi w swojej istocie publicznoprawny ciężar pozostający w ścisłym funkcjonalnym związku z obowiązkiem alimentacyjnym obciążającym skarżącego względem przebywającego w tej placówce ojca. W tym zakresie wskazano między innymi wydatki na utrzymanie psa i kota, zaś w ocenie Sądu, o ile można by tu jeszcze uznać za niezbędne, koszty leczenia tych zwierząt czy obowiązkowych szczepień (choć ich miesięczna wartość wynosząca aż 500 USD może budzić istotne wątpliwości), to już z pewnością nie są takowymi wydatki na fryzjera dla psa (100 USD na 2 miesiące) - czyli na zabiegi estetyczno-upiększajace, ani też pozostałe, bliżej niesprecyzowane koszty ponoszone na wskazane zwierzęta, które strona zadeklarowała również w znacznej kwocie 280 USD miesięcznie na 1,5 miesiąca (co daje prawie 200 USD miesięcznie). Po drugie - zasadnie przyjęto, że pierwszeństwa przed sporną opłatą nie mogą mieć wydatki skarżącego na dom stanowiący własność jego córki. W tym kontekście pozostaje bez znaczenia podnoszona w skardze argumentacja, że córka wyżej wymienionego, jako właścicielka ma obowiązek utrzymania tej nieruchomości w odpowiednim stanie. Po pierwsze bowiem, trzeba bowiem zaznaczyć, że obowiązek ten obciąża ją a nie jego, zaś po drugie - nakłady na nieruchomość członka rodziny trudno potraktować jako konieczny koszt, skoro tego typu wydatki zdecydowanie wykraczają poza zakres obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka wyznaczonego treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który definiuje go jako powinność dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, przy czym dostarczanie środków utrzymania oznacza obowiązek zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego do alimentacji (por. M. Fras [red.], M. Habdas [red.], Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, teza I.1 do art. 128; publ. Lex 2023 r.), przy czym chodzi tu o potrzeby bieżące i to tylko te podstawowe, takie jak wyżywienie, ubranie, zapewnienie mieszkania, opieki medycznej i domowej (vide: H. Dolecki [red.], T. Sokołowski [red.], Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, teza 17 do art. 128; publ. Lex 2013 r.). Nie budzi zatem wątpliwości, że realizacja obowiązku alimentacyjnego, jaki spoczywa na skarżącym względem córki sprowadza się jedynie do zaspokojenia jej elementarnych potrzeb bytowych i nie można go rozciągać na finansowanie remontów oraz kosztów związanych z eksploatacją należącej do niej nieruchomości zwłaszcza, że córka - jak już wspomniano - jest osobą dorosłą, nie zamieszkuje w tym domu, lecz wraz ze skarżącym w [...], a równocześnie nie jest niepełnosprawna, nieporadna czy też niezdolna do pracy. Marginalnie warto dodać, że nie wszystkie finansowane przez skarżącego remonty rzeczonego domu kwalifikują się jako konieczne do utrzymywania go w stanie niepogorszonym. O ile bowiem za koszt taki można uznać wydatek na wymianę przeciekającego dachu oraz na zabezpieczenie fundamentów przed wodami gruntowymi, to już w żadnym razie nie jest nim położenie nowej kostki brukowej. Zdaniem Sądu za wydatek priorytetowy wobec spornej odpłatności słusznie nie uznano także finansowania kosztów koszenia trawy na wspomnianej nieruchomości. Jak oświadczył skarżący, dom ten stanowi obecnie miejsce zamieszkania jego brata, co oznacza, że jego córka będąca właścicielem, pozwala mu tam zamieszkiwać, zaś sam skarżący opłaca wszystkie rachunki związane z przedmiotowym domem. W takim stanie rzeczy nie budzi wątpliwości, że skarżący mógłby - w zamian za faktyczne utrzymanie - wymagać od brata przynajmniej nieodpłatnego wykonania tej czynności, jak również opieki nad grobem ich rodziców, tym bardziej, że jego brat korzysta z dobrodziejstwa polegającego na zwolnieniu z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że zarzuty skargi nie mogły odnieść skutku. Zaskarżona decyzja zrealizowała bowiem wytyczne sformułowane w wyroku tutejszego Sądu z 3 marca 2023 r. (sygn. akt II SA/Gl 1669/22), a wydający ją organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, jakie przysługiwało mu przy ocenie możliwości skarżącego w rozumieniu art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i wbrew twierdzeniom strony uzasadnił swoje stanowisko w sposób czyniący zadość wymogom wynikającym z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego szczegółowo wyjaśniając dlaczego uznał, że sytuacja materialna i życiowa skarżącego nie daje podstaw do stwierdzenia, aby poniesienie ustalonej odpłatności mogło wywrzeć istotny wpływ na tą sytuację oraz trafnie podnosząc, iż w takim przypadku obciążenie jednostki samorządu terytorialnego kosztem pobytu jego ojca w domu pomocy społecznej byłoby niezgodne z interesem społecznym i z zasadą pomocniczości. Wytyczne wyrażone w powyższym wyroku zostały również zrealizowane w zakresie obejmującym udokumentowanie dochodów ojca skarżącego. Wraz z aktami sprawy niniejszej organ nadesłał bowiem do Sądu akta administracyjne sprawy dotyczącej ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej dla samego S. K., w których to aktach zalega decyzja ZUS z 1 marca 2021 r. o waloryzacji jego renty rodzinnej oraz inne dokumenty stanowiące podstawę ustalenia wobec niego tej należności. Dodatkowo warto zaznaczyć, że ojciec skarżącego zmarł w [...] 2022 r. zaś strona nie kwestionowała wysokości dochodu ojca przyjętego przez organy przy ustalaniu spornej opłaty.
Zważywszy wszystkie powołane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.