II SA/GL 1045/23

II SA/Gl 1045/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61a par. 1, art. 144, art. 105 par. 1,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi M. M. (M.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 17 marca 2023 r. nr SKO.IV/424/1003/2023 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy L. z dnia 30 stycznia 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 18 stycznia 2023 r. M. M. (strona, skarżący) zwrócił się do Wójta Gminy L. o wypłatę dodatku węglowego.
W dniu 30 stycznia 2023 r. Wójt wydał postanowienie, w którym odmówił "wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami". Jako podstawę prawną postanowienia organ wskazał art. 61a § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu wskazał na powyższy wniosek strony o wypłatę dodatku węglowego. Jednocześnie wskazał, że ostateczną decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. odmówił stronie prawa do tego dodatku.
W dniu 6 lutego 2023 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo strony opatrzone tytułem "Postanowienie", a datowane na dzień 3 stycznia 2023 r. Na wstępie tego pisma strona wyjaśniła, że dostała odmowę dotacji do węgla. Dalej wskazała na brak ustawowego wymogu, aby osoba ubiegająca się o ten dodatek była zameldowana w budynku, którego ten dodatek dotyczy. Wyjaśniła też, że jest mieszkańcem L., gdzie "mieszka i funkcjonuje". Ponadto ma dom z cegły o powierzchni 150 m2, który opala węglem. W podsumowaniu zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z prośbą o pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie dodatku.
Powyższe pismo organ potraktował jako zażalenie na postanowienie z dnia 30 stycznia 2023 r. i wraz z aktami sprawy przekazał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej.
Postanowieniem z dnia 17 marca 2023 r. Kolegium, po rozpatrzeniu powyższego zażalenia, uchyliło postanowienie organu pierwszej instancji i umorzyło postępowanie tego organu w sprawie. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało m.in. art. 61a §1, art. 123, art. 124, art. 144 oraz art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 k.p.a.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że postanowienie organu pierwszej instancji podlega uchyleniu z przyczyn proceduralnych, a postępowanie organu pierwszej instancji podlega umorzeniu z uwagi na bezprzedmiotowość. Kolegium wskazało także, że organ pierwszej instancji wydał rozstrzygnięcie całkowicie odmienne od przedmiotu sprawy. Brak jest przy tym podstaw prawnych do tego, aby wniosek strony rozpoznać w oparciu o inne przepisy niż ustawa o dodatku węglowym.
Na końcu uzasadnienia Kolegium wskazało, że konsekwencją wydanego przez ten organ rozstrzygnięcia jest powrót sprawy do etapu wniosku strony o dodatek węglowy.
W skardze do tutejszego Sądu strona zwróciła się o rozpatrzenie jej sprawy, podając przy tym, że "chodzi o dofinansowanie datacji węgla. 3000 zł".
Skarżący wskazał, że dom w L. kupił w 2016 r. Dom ten ma powierzchnię 150 m2, a do jego ogrzewania używany jest węgiel, przy czym jest opalany w ten sposób od listopada do marca oraz wtedy gdy jest zimno. Wyjaśnił także, że mieszka w M. i L.. Z skargi wynika przy tym, że strona jest zameldowana w L., gdzie ponosi opłaty za wszystkie media oraz opłaca podatki. Co roku w budynku przeprowadzany jest przegląd kominiarski. Zaakcentowano jednocześnie, że przepisy nie uzależniają przyznania dodatku węglowego od mieszkania na stałe w danym miejscu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Na rozprawie w dniu 24 października 2023 r. skarżący podtrzymał skargę. Wskazał, że ogrzewa dom węglem i w jego ocenie spełnia warunki do otrzymania dodatku węglowego. Złożył również do akt sprawy fakturę z dnia 13 lipca 2023 r. potwierdzającą zakup węgla, a ponadto dokument potwierdzający wykonanie usług kominiarskich, a to na okoliczność, że kocioł węglowy w jego domu jest użytkowany. Na pytanie Sądu skarżący oświadczył, że nie wie, czy składał odwołanie od decyzji z dnia 15 grudnia 2022 r. Jednocześnie wskazał, że prowadzone postępowanie jest wobec niego krzywdzące, a jego intencją od samego początku było otrzymanie dodatku węglowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku – Białej z dnia 17 marca 2023 r. Organ ten wydał kontrolowane obecnie postanowienie, działając jako organ drugiej instancji. Zostało ono wydane po rozpatrzeniu zażalenia, które skarżący wniósł od postanowienia Wójta Gminy L. z dnia 30 stycznia 2023 r.
W zażaleniu, a następnie w skardze wniesionej do tutejszego Sądu, skarżący kwestionuje odmowę przyznania mu dodatku węglowego. Tymczasem ani organ drugiej instancji (Kolegium) w zaskarżonym postanowieniu z dnia 17 marca 2023 r. ani wcześniej organ pierwszej instancji (Wójt Gminy) w postanowieniu z dnia 30 stycznia 2023 r. nie odmówił skarżącemu uwzględnienia jego wniosku o przyznanie dodatku węglowego, o którym mowa w ustawie z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1630 ze zm.). Żaden bowiem z tych organów w kontrolowanych obecnie aktach nie rozstrzygał w ogóle merytorycznie o zasadności tego wniosku. Pomimo tego, wniesiona skarga powoduje obecnie, że koniecznym jest skontrolowanie zaskarżonego w niej rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem; choć zastrzec od razu należy, że Sąd sprawując tę kontrolę nie może wypowiadać się w kwestii zasadności przyznania lub odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącego dodatku, gdyż w kontrolowanym rozstrzygnięciu Kolegium nie zajmowało się tym zagadnieniem.
W kontrolowanym obecnie przez Sąd postanowieniu Kolegium poddało ocenie postanowienie Wójta Gminy z dnia 30 stycznia 2023 r. Postanowieniem tym organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu "wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami". Nie budzi wątpliwości Sadu, że postanowienie organu pierwszej instancji, od którego zażalenie rozpatrywało Kolegium było wadliwe. Zawarte w sentencji tego postanowienia rozstrzygnięcie pozostaje bowiem bez jakiegokolwiek związku z toczącym się przed tym organem postępowaniem zainicjowanym przez skarżącego. Ten ostatni zainicjował postępowanie w przedmiocie dodatku węglowego i o wypłatę tego świadczenia zabiegał przed organem pierwszej instancji.
Znikąd nie wynika, aby przed organem pierwszej instancji toczyło się postępowanie dotyczące umorzenia należności z tytułu wypłaconych skarżącemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji dotyczyło zatem nieistniejącej sprawy administracyjnej. Wobec tej oczywistej wadliwości zasadnym było jego wyeliminowanie z obrotu. Słusznie zatem organ odwoławczy postanowił o jego uchyleniu. Ta część postanowienia Kolegium, w którym organ ten orzekł o uchyleniu w całości postanowienia organu pierwszej instancji tj. postanowienia Wójta Gminy z dnia 30 stycznia 2023 r. jest prawidłowa.
Jednak organ odwoławczy również sam nie ustrzegł się błędu. Gdyż wraz z uchyleniem zaskarżonego postanowienia orzekł o umorzeniu postępowania. W sentencji postanowienia Kolegium nie wskazało przedmiotu postępowania, którego dotyczyć miało umorzenie. Zważywszy jednak na to, że z akt sprawy nie wynika, aby oprócz postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego z 18 stycznia 2023 r. o wypłatę dodatku węglowego toczyło się jakiekolwiek inne postępowanie, to jedynym postępowaniem, w odniesieniu do którego Kolegium mogło postanowić o umorzeniu, było właśnie postępowanie dotyczące dodatku węglowego. Nie mogło bowiem Kolegium umorzyć postępowania "w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami", gdyż takie postępowanie z udziałem skarżącego nigdy wcześniej nie zafunkcjonowało. Umorzyć jako bezprzedmiotowe można bowiem tylko takie postępowanie, które się toczy. W konsekwencji kontrolowane obecnie postanowienie Kolegium, ze względu na drugą część jego sentencji, wywołało skutek w postaci umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego z dnia 18 stycznia 2023 r., w którym zwrócił się on do Wójta Gminy o wypłatę dodatku węglowego. Skutkiem zatem wydania przez Kolegium kontrolowanego obecnie przez Sąd postanowienia o uchyleniu postanowienia organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania organu pierwszej instancji w sprawie było zakończenie postępowania w sprawie powyższego wniosku o dodatek węglowy.
Należy jednak zauważyć, że w końcowej części uzasadnienia kontrolowanego obecnie postanowienia z dnia 17 marca 2023 r. Kolegium stwierdza, że na skutek wydania przez ten organ rozstrzygnięcia o uchyleniu i umorzeniu postępowania "sprawa wraca do etapu wniosku" skarżącego o dodatek węglowy. Wynika stąd, że pomimo umorzenia postępowania organ odwoławczy w istocie nadal uznaje, że postępowanie, zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 18 stycznia 2023 r. o dodatek węglowy, po uchyleniu odmowy wszczęcia postępowania nadal będzie funkcjonować tzn. będzie miało zarówno swój przedmiot jak i podmiot, a tym samym nie będzie bezprzedmiotowe. W konsekwencji stanowisko Kolegium jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż z jednej strony w sentencji kontrolowanego postanowienia z dnia 17 marca 2023 r. Kolegium unicestwia postępowanie Wójta Gminy zainicjowane wnioskiem skarżącego o wypłatę dodatku węglowego, a z drugiej strony wskazuje na jego dalsze istnienie i konieczność dalszego procedowania przez Wójta nad wnioskiem skarżącego.
Kolegium nie przedstawia przy tym żadnych przekonujących argumentów, które przemawiać by miały za umorzeniem jakiegokolwiek innego postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ pierwszej instancji. Wskazanie przez Kolegium na brak podstaw prawnych do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie dodatku węglowego na podstawie innych przepisów niż ustawa z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym nie jest argumentem, który mógłby przemawiać za bezprzedmiotowością jakiegokolwiek postępowania, lecz świadczy wyłącznie o wadliwości postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 30 stycznia 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania.
Poprzez wydanie postanowienia z dnia 30 stycznia 2023 r. organ pierwszej instancji zakończył procedowanie nad wnioskiem skarżącego z dnia 18 stycznia 2023 r. o wypłatę dodatku węglowego. Stało się to pomimo opisanej powyżej wadliwości sentencji postanowienia. Uchylenie przez Kolegium postanowienia organu pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania spowodowało, że takie zakończenie procedowania zostało wzruszone. Jeżeli Kolegium zmierzało do tego, aby w następstwie wzruszenia odmowy wszczęcia postępowania wróciła na nowo sprawa procedowania na wnioskiem skarżącego z dnia z dnia 18 stycznia 2023 r. o wypłatę dodatku węglowego, to po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego należało wydać rozstrzygnięcie wyłączenie kasatoryjne. Należało więc ograniczyć się tylko do uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 30 stycznia 2023 r. Jakkolwiek na gruncie art. 138 k.p.a. ustawodawca nie przewidział dla organu odwoławczego możliwości wydania rozstrzygnięcia ograniczającego się wyłącznie do uchylenia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, to nie można zapominać, że w odniesieniu do postępowania zażaleniowego przepis art. 138 k.p.a. stosuje się jedynie odpowiednio, a nie wprost (art. 144 k.p.a.). Pozwala to, aby w szczególnych sytuacjach, takich jak ta która zaistniała w rozpoznawanej sprawie, organ odwoławczy po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji wydał rozstrzygnięcia wyłącznie kasatoryjne tj. poprzestał na uchyleniu postanowienia organu pierwszej instancji.
Mając na względzie dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie Kolegium zostało wydane z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. a ponadto w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Te ostanie naruszenia miały miejsce również w postępowaniu przez organem pierwszej instancji. Stwierdzone naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.) i art. 135 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wyżej poczynione rozważania Sądu, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Organy wezmą przy tym pod uwagę, że dopiero na skutek wydanego obecnie wyroku sprawa dotycząca wniosku skarżącego z dnia 18 stycznia 2023 r. o dodatek węglowy wróci do etapu procedowania nad tym wnioskiem przez organ pierwszej instancji. Wyniku tego procedowania Sąd obecnie nie przesądza. Zaznaczyć jednak należy, że procedowaniu nad wnioskiem skarżącego z dnia 18 stycznia 2023 r. nie będzie stało na przeszkodzie znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Wójta Gminy z dnia 27 marca 2023 r., odnoszące się po raz kolejny do wniosku skarżącego z dnia 18 stycznia 2023 r. Postanowienie to zostało wydane pomimo, że obowiązywało wówczas obecnie kontrolowane i uchylone niniejszym wyrokiem postanowienie Kolegium z dnia 17 marca 2023 r. o umorzeniu postępowania organu pierwszej instancji. Pomimo zatem wskazania zawartego w końcowej części postanowienia Kolegium z dnia 17 marca 2023 r. organ pierwszej instancji nie mógł ponownie procedować na wnioskiem skarżącego z dnia 18 stycznia 2023 r. o wypłatę dodatku węglowego. Takie procedowanie będzie możliwe dopiero na skutek wydania obecnego wyroku. Samo zaś postanowienie Wójta Gminy z 27 marca 2023 r. powinno zostać wyeliminowane z obrotu w trybie stwierdzenia nieważności, co jednak znajduje się poza granicami kontrolowanej sprawy, zwłaszcza, że wydano je po dacie kontrolowanego obecnie postanowienia Kolegium z dnia 17 marca 2023 r.