II SA/GL 1035/25

II SA/Gl 1035/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-11-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Tomasz Dziuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 2625
art. 234 ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2025 r. sprawy ze skarg D. K., Prokuratora Okręgowego w Gliwicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 czerwca 2025 r. nr SKO.OS.41.9/389/2025/7189/KS w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji stwierdzającej nieważność decyzji w sprawie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 31 marca 2025 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego D. K. 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi D. K. (dalej: Skarżący), wniesionej w dniu 4 lipca 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 czerwca 2025 r. nr SKO.OS.41.9/389/2025/7189/KS w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr [...] r. znak [...] Prezydent Miasta R., działając na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku - Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2625 z późn. zm.), nakazał właścicielom działki o nr [...] zlokalizowanej przy ul. [...] w R. wykonanie zabezpieczenia działki o nr [...] przed dopływem wód opadowych lub roztopowych z terenu wyżej położonej działki sąsiedniej o nr [...] poprzez: wykonanie muru oporowego wzdłuż zachodniej granicy działki o nr [...] w granicy z działką o nr [...] o wysokości minimum 10 cm nad istniejącą rzędną terenu przedmiotowej działki, posadowionego na podbudowie, poniżej strefy przemarzania (1 m poniżej gruntu na działce o nr [...]) oraz wykonaniu drenażu wzdłuż ww. muru oporowego do zbiornika szczelnego na wody opadowe, zabudowanego na tej działce, w terminie do dnia 30 września 2023 r. Decyzja ta została zmieniona decyzją z dnia 27 października 2023 r. nr [...], w zakresie zmiany terminu wykonania obowiązku na: 29 grudnia 2023 r.
Pismem z dnia 20 listopada 2024 r., I. C. (dalej: Uczestnik postępowania) wniósł o unieważnienie ww. decyzji z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr [...]. W piśmie nie zawarto uzasadnienia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), decyzją z dnia 31 marca 2025 r. nr [...], stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr [...].
Kolegium uznało, że przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to jest art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, polegającym na zastosowaniu ww. artykułu i nałożeniu na stronę obowiązku wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, podczas gdy z uzasadnienia decyzji wynika, iż w ustalonym stanie faktycznym szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie, spowodowany zmianą stanu wody na gruncie, nie występował, co eliminuje możliwość zastosowania tej normy prawnej. W treści uzasadnienia decyzji brak jakiejkolwiek wzmianki o szkodzie, która wystąpiła i jej postaci, zatem przeprowadzone postępowanie nie dało, zdaniem Kolegium, podstaw do zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne. W uzasadnieniu decyzji z dnia 17 kwietnia 2023 r. organ wyraźnie stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie szkoda nie wystąpiła, czemu dał wyraz aprobując ustalenia biegłego w tym zakresie. Nie wskazał również w żadnym miejscu uzasadnienia postaci szkody, czy to wskazywanej przez wnioskodawcę, czy też ustalonej samodzielnie w trakcie prowadzenia postępowania dowodowego. Kolegium zauważyło także, że nałożony obowiązek połączony jest z koniecznością poniesienia nakładów, decyzja niesie za sobą konkretne skutki ekonomiczne i społeczne, które negatywnie wpływają na stronę postępowania. Skutków wydania takiej decyzji nie sposób zaakceptować z punktu widzenia praworządności. Działanie organu należy więc uznać za rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Kolegium stwierdziło też brak negatywnych przesłanek nieważności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a.
W treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący zwrócił się o wnikliwe przeanalizowanie wszystkich faktów, które wpłynęły na decyzję Kolegium. Wskazał, że dostarczył i wskazał szereg wiarygodnych dowodów odnośnie powstałych szkód, do których należy przykładowo zapadnięcie gruntu, osłabienie ogrodzenia, położenie znaków granicznych poza poziomem gruntu. Zwrócił też uwagę, że inne szkody, które były wskazywane też postępują.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją nr SKO.OS.41.9/389/2025/7189/KS z dnia 2 czerwca 2025 r., utrzymało w mocy decyzję własną z dnia 31 marca 2025 r. Zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Postępowanie nie wykazało bowiem realnej szkody na gruncie - działce o nr [...] objawiającej się negatywnym uszczerbkiem majątkowym w aktywach wnioskodawcy albo w postaci, w której niemożliwe jest użytkowanie tej nieruchomości w sposób dotychczasowy. Żadne z twierdzeń strony nie zostały udowodnione, zaś potencjalne ryzyko oddziaływania na grunt o nr [...] nie może być podstawą nałożenia na właścicieli działki nr [...] któregokolwiek obowiązku wynikającego z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Kolegium wyjaśniło, że zastosowanie przepisu art. 234 ust. 3 ustawy jest możliwe w sytuacji ziszczenia się łącznie wszystkich przesłanek z tego przepisu, jedna z nich w postaci szkody, w tej konkretnej sprawie, nie wystąpiła.
Decyzja została doręczona obecnie Skarżącemu w dniu 12 czerwca 2025 r.
W skardze Skarżący sformułował względem tej decyzji zarzuty naruszenia:
1) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie mimo braku spełnienia przesłanki rażącego naruszenia prawa,
2) art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,
3) a także naruszenie przepisów postępowania: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie wyczerpująco całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego; art. 7a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść Uczestnika postępowania, mimo że sprzeciwiają się temu sporne interesy Skarżącego; art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania jego uczestników do władzy publicznej; art. 9 k.p.a. przez niepoinformowanie strony w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na sytuację prawną strony; art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi organ kieruje się przy załatwieniu sprawy; art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, i w konsekwencji stwierdzenie, iż szkoda wyrządzona na gruncie sąsiednim, tj. nieruchomości Skarżącego, nie została udowodniona; art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, z powodu których uznał, że nie została spełniona przesłanka wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim, tj. nieruchomości Skarżącego; art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji własnej z dnia 31 marca 2025 r.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, a także przeprowadzenie dowodu z pisma P. z dnia 3 czerwca 2025 r. na okoliczność wykluczenia pochodzenia szkody na gruncie Skarżącego na skutek działalności górniczej kopalni.
Pełnomocnik Skarżącego akcentował, że w jego ocenie nie doszło do spełnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. uzasadniającej stwierdzenie nieważności. W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że wyeliminowanie ostatecznej decyzji administracyjnej z obrotu prawnego, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa powinno następować tylko w okolicznościach bezspornych. Odnosząc się do art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, wskazał, iż doszło do zmiany stosunków wodnych na działce nr [...], natomiast tylko w ocenie biegłego kwestia udowodnienia szkody na gruncie sąsiednim, tj. działce Skarżącego, jest niezadowalająca. Jednocześnie zdaniem strony skarżącej nie bez znaczenia pozostaje, iż na gruncie sąsiednim (działce Skarżącego) stwierdzono istnienie zapadliska biegnącego wzdłuż granicy z działkami sąsiednimi z zabudową szeregową oraz występowania czasowych zalewisk, nadto P. po przeprowadzeniu wizji na działce Skarżącego, podała, iż występujące szkody nie mają charakteru szkód górniczych.
Pełnomocnik wskazał również, że pojęcia "szkoda" i "szkodliwe zmiany" nie są tożsame. Za szkodę należy uznać uszczerbek po stronie poszkodowanego, a szkodliwe zmiany to stan, gdy wystąpiły czynniki pogarszające warunki korzystania z nieruchomości, które to zmiany nie muszą ostatecznie prowadzić do wystąpienia szkody. Zdaniem strony skarżącej szkoda w rozumieniu art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, nie oznacza wyłącznie szkody realnej, tzn. już zaistniałej, szkoda może być również hipotetyczna, tzn. mogąca wystąpić w przyszłości, jeżeli jest to możliwość w określonych okolicznościach realna. Szkodliwe oddziaływanie nie musi natomiast łączyć się z uszczerbkiem majątkowym, a może polegać na zagrożeniu w postaci niebezpieczeństwa zalania lub zatopienia. Skarżący nie zgodził się w rezultacie z poglądem, aby szkoda na gruncie sąsiednim została udowodniona w sposób niezadowalający czy też bez wykazania związku przyczynowo-skutkowego.
Kolegium w złożonej odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaznaczając, że dowód z pisma z dnia 3 czerwca 2025 r. nie dowodzi zdaniem organu, że strony postępowania są odpowiedzialne za stan nieruchomości Skarżącego.
Skargę od decyzji Kolegium nr SKO.OS.41.9/389/2025/7189/KS z dnia 2 czerwca 2025 r. wywiódł także Prokurator Okręgowy w G., podnosząc zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegający na utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 31 marca 2025 r. z tego powodu, że decyzja Prezydenta Miasta rażąco narusza art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne w wyniku zastosowania tego przepisu do stanu faktycznego, który tego nie uzasadnia, w sytuacji, gdy decyzja Prezydenta Miasta nie narusza prawa materialnego w rażący sposób, który usprawiedliwiałby stwierdzenie jej nieważności, co sprawia, że organ bezzasadnie zastosował art. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a więc w toku ponownego rozpatrzenia sprawy zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji jako sprzecznej z prawem i odmówienia stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, które nie ma miejsca, przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 31 marca 2025 r. W ocenie Prokuratora, decyzja Prezydenta Miasta z dnia 17 kwietnia 2023 r. nie narusza prawa w rażący sposób, a więc nie znajduje uzasadnienia stwierdzenie jej nieważności. Prokurator przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do zagadnienia "szkody" oraz "szkodliwego wpływania" w rozumieniu art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, zwracając uwagę na stanowisko, zgodnie z którym nie jest konieczne stwierdzenie szkody, która już wystąpiła, lecz stwierdzenie samej, potencjalnej możliwości jej powstania. Zwrócił też uwagę, że rażące naruszenie prawa zachodzi, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem, zatem o naruszenie prawa, które sformułowane zostało w sposób jednoznaczny.
Zdaniem Prokuratora, zastosowanie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne w zakresie pojęcia "szkodliwego wpływania", wymaga stosowania wykładni prawa, a więc przepis ten nie może być rażąco naruszony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2020 r. sygn. akt II OSK 2173/18). Zauważył, że dla oceny przesłanek zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, powołuje się biegłego. Ustalenie więc czy zmiana stanu wody jest szkodliwa dla sąsiednich gruntów i na czym polega ta szkodliwość (szkoda) wymaga wszechstronnej oceny, także z wykorzystaniem wiedzy specjalnej. Trudnościom w dokonaniu ocen faktycznych może więc towarzyszyć trudność w zakwalifikowaniu danego stanu faktycznego na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Niezbędna jest każdorazowa wykładnia przepisu prawa materialnego. Zaznaczył też, że zarzut rażącego naruszenia art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne nie został przez Kolegium poparty analizą znaczenia pojęcia "szkodliwego wpływania", którego wykładnię organ zupełnie pominął i nie zestawił jej z treścią decyzji z dnia 17 kwietnia 2023 r.
W odpowiedzi na skargę Prokuratora, Kolegium wniosło o jej oddalenie wskazując na aktualność dotychczasowego stanowiska przedstawionego w sprawie.
Postanowieniem z dnia 15 października 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1277/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach połączył sprawę ze skargi Prokuratora Okręgowego w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.OS.41.9/389/2025/7189/KS z dnia 2 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1277/25, ze sprawą ze skargi D. K. prowadzoną pod sygn. akt. II SA/Gl 1035/25 celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Istotą niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr SKO.OS.41.9/389/2025/7189/KS z dnia 2 czerwca 2025 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydent Miasta z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr [...] r. w sprawie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Kontrolując zaskarżoną decyzję, zgodnie z kryterium legalności, Sąd dopatrzył się naruszeń prawa uzasadniających zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Podstawę materialnoprawną decyzji z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr [...] r., której nieważność stwierdziło Kolegium, została oparta o art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. Stosownie do treści tej regulacji, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Jak wynika bowiem z ust. 1 tego przepisu, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
Dla wydania decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne konieczne jest wykazanie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, tzn. czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą na nieruchomości sąsiedniej istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Z punktu widzenia przywołanych wyżej przepisów nie ma natomiast znaczenia rozmiar powstałej szkody. Ustawodawca nie uzależnia bowiem skutku od rozmiaru szkody, lecz w ogóle od jej zaistnienia, w związku z czym nie ma potrzeby jej szacowania.
Przypomnienia w tym miejscu wymaga, że w ramach niniejszego postępowania, kontroli sądowoadministracyjnej podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania, przez organ wydający zaskarżoną decyzję, przesłanki nieważnościowej.
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest tzw. trybem nadzwyczajnym, które stwarza prawną możliwość weryfikacji oraz eliminacji z porządku prawnego decyzji, dotkniętych wadami wyliczonymi enumeratywnie w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. W konsekwencji postępowanie nieważnościowe, z uwagi na jego nadzwyczajny charakter, może obejmować tylko ustalenia, czy decyzja, której wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy, obarczona jest wadami wskazanymi w art. 156 § 1 k.p.a., powodującymi nieprawidłowe ukształtowanie stosunku materialnoprawnego pod względem podmiotowym lub przedmiotowym, zatem wad kwalifikowanych (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 494/20). Taki zakres omawianego postępowania ma niewątpliwie związek z art. 16 § 1 k.p.a., wyrażającym ogólną zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Reguła trwałości decyzji służy realizacji istotnych wartości jakimi są ochrona porządku prawnego, stabilności obrotu prawnego, zaufania do organów państwa i samego prawa, a przede wszystkim - ochrona praw nabytych (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13). Pewność obrotu wymaga bowiem aby decyzje administracyjne były stabilne i aby można było je wzruszyć tylko w nadzwyczajnych sytuacjach i wyłącznie z ważnych powodów. W konsekwencji przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z racji ich wyczerpującego wyliczenia nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, a powinny być interpretowane dosłownie lub nawet ścieśniająco (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1894/16 oraz z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt II OSK 1286/22).
Prowadząc postępowanie w trybie nieważnościowym, organ ogranicza się jedynie do poszukiwania kwalifikowanych uchybień lub wadliwości weryfikowanej decyzji, opierając się na dowodach zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym jej wydanie, a przy orzekaniu uwzględnia stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania tej decyzji. Ustalenie, że decyzja jest dotknięta wadą nieważności, musi być bezsporne.
Należy pamiętać, że przedmiotem kontroli Sądu nie jest ocena merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, lecz kwestie dotyczące zaistnienia, bądź nie, podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w tym przedmiocie. Kognicja organu administracji w postępowaniu nie obejmuje więc oceny materialnoprawnych interesów strony postępowania, w którym wydano wzruszaną decyzję, ani innych prawnych, czy pozaprawnych względów, które nie wynikają wprost i jednoznacznie z przepisu ustawy.
W rozpoznawanej sprawie, organ dokonał rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, uznając, że wydana decyzja w sprawie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom dotknięta jest wadą z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - rażącego naruszenia prawa, tj. przywołanego już wyżej art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne.
W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany "w bezpośrednim rozumieniu", to znaczy taki, który nie wymaga stosowania skomplikowanych metod wykładni prawa. Konieczne jest przy tym, aby stwierdzone naruszenie miało znacznie większą wagę, aniżeli stabilność decyzji ostatecznej. Przy rażącym naruszeniu prawa nie chodzi zatem o każde wadliwie zastosowanie prawa lub błędną jego wykładnię, ale o naruszenie prawa w stopniu najwyższym, którego ciężar gatunkowy jest tak duży, że wyklucza możliwość dalszego funkcjonowania decyzji w obrocie prawnym.
Jednocześnie należy mieć na uwadze, że w postępowaniu nieważnościowym nie podlega badaniu to, czy dana decyzja jest niewadliwa, czyli, innymi słowy, czy poprzedzające ją postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo i czy w jego wyniku zapadła decyzja o właściwej treści, a jedynie to, czy owa decyzja jest dotknięta szczególnie ciężkimi wadami, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.
Konsekwentnie, w sytuacji, gdy stwierdzenie nieważności decyzji opiera się, tak jak w kontrolowanej sprawie na przesłance rażącego naruszenia prawa, badaniu podlega nie to, czy dana decyzja w jakikolwiek sposób narusza prawo, lecz to, czy narusza je w sposób rażący. Natomiast ewentualne błędne ustalenia stanu faktycznego sprawy oceniać należy jako tego typu wadliwość decyzji, która może skutkować jej wzruszalność, ale w trybie zwykłym (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 798/13).
W postępowaniu nieważnościowym organ nie dokonuje bowiem własnej oceny czy właściciel gruntu działki o nr [...] dokonał zmiany stanu wody, które szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, tj. działkę Skarżącego nr [...], a jedynie bada czy wydanie decyzji nie naruszało prawa w sposób rażący.
W zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że z uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta z dnia 17 kwietnia 2023 r. nie wynika, by występował szkodliwy wpływ dokonanych zmian stanu wody na grunty sąsiednie. I na tej podstawie uznało, że w sprawie została spełniona przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Tymczasem, w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcie - decyzji z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr [...] r., Prezydent Miasta, szczegółowo przestawił przebieg postępowania, a w ramach realizacji wskazań zawartych w uprzedniej decyzji uchylającej Kolegium, odnosząc się do kierunków spływu wód opadowych oznaczonych na mapie, wskazał, że w dniu 26 września 2022 r. przeprowadził oględziny, zaś w dniu 22 listopada 2022 r. oględziny z udziałem biegłego, podczas których ustalił podniesienie terenu działki o nr [...] w stosunku do działki nr [...] o ok. 35 cm, "stąd organ stwierdza, że ukształtowanie terenu wskazuje, iż następuje intensyfikacja spływu wód opadowych w kierunku posesji Wnioskodawcy" (str. 3 uzasadnienia decyzji), zaznaczając, że stan faktyczny nieruchomości objętych postępowaniem został spisany w sporządzonych protokołach z oględzin.
Organ dokonując oceny wykonanej przez biegłego opinii stwierdził, że "realizacja zabudowy mieszkalnej szeregowej wpłynęła na zamianę stosunków wodnych na nieruchomości o nr [...] (strona 20 opinii). W tej kwestii organ podzielił stanowisko biegłego, zwłaszcza posiłkując się przeprowadzonymi dowodami w sprawie, które wykazały podwyższenie terenu działki o nr [...], co wpływa na intensyfikację napływu wód opadowych na działkę Wnioskodawcy" (str. 10 uzasadnienia decyzji). Posiłkując się opinią biegłego organ również stwierdził, że "szkoda nie została wystarczająco wykazana przez Wnioskodawcę. Niemniej jednak organ dokonując oceny opinii biegłego, stwierdził, że podwyższenie terenu spowodowało intensyfikację napływu wód opadowych na działkę Wnioskodawcy i tym samym istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zachowaniem, a szkodą wykazaną przez Wnioskodawcę. Stąd organ nałożył obowiązek wykonania urządzeń, powtarzając jedną z propozycji biegłego" (str. 11 uzasadnienia decyzji).
W dalszej części uzasadnienia, Prezydent Miasta wyjaśnił, że "według organu - zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do stwierdzenia, że właściciele działki o nr [...] dokonali zmiany stanu wód szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie i w związku z tym organ zobligowany był w myśl art. 234 ust. 3 Prawa wodnego do wydania decyzji o treści nakazującej wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom". "Zmiana ukształtowania terenu na działce o nr [...] (podwyższenie terenu) spowodowała intensyfikację spływu wód opadowych na działkę sąsiednią o nr [...]". "Właściciele działki o nr [...] odpowiadają za odpływ wody deszczowej z terenu ich nieruchomości na działkę o nr [...], ponieważ zmienili istniejące stosunki wodne poprzez zmianę ukształtowania terenu, co skutkuje według Wnioskodawcy powstaniem szkody na posesji o nr [...]. Działania właścicieli posesji o nr [...] wpłynęły na zmianę stosunków wodnych w tym rejonie, wywołując związek przyczynowo - skutkowy w szkodliwej zmianie stanu wód na gruncie. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza wskazane przez Wnioskodawcę przyczyny zmiany stosunków wodnych" (str. 15 uzasadnienia decyzji). Końcowo Prezydent Miasta wyjaśnił, iż rozważając zasadność wydania decyzji "oparł się o dane ustalone na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, posiadanych map z oznaczeniem rzędnych i kierunków spływu wód opadowych, oględzin przedmiotowego terenu, sporządzonej przez biegłego opinii oraz dodatkowych wyjaśnień stron postępowania" (str. 16 uzasadnienia decyzji), które to dowody szczegółowo wymienił i opisał w treści uzasadnienia.
Powyższe uprawnia stwierdzenie, że Prezydent Miasta dysponował materiałem dowodowym, który szczegółowo w uzasadnieniu decyzji wymienił, materiał ten ocenił, i przyjął, że zostały spełnione przesłanki z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, uzasadniające nałożenie obowiązku wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Organ dokonując tej oceny wskazał, na jakich dowodach oparł rozstrzygnięcie.
Ewentualne błędne ustalenia faktyczne nie stanowią rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Są to okoliczności, które mogłyby być podnoszone na etapie postępowania odwoławczego od decyzji organu pierwszej instancji, które jednak w niniejszej sprawie nie zostało zainicjowane.
Ponadto nawet jeśli uzasadnienie decyzji z dnia 17 kwietnia 2023 r. nie wyjaśnia w sposób precyzyjny, na czym polega "szkodliwe wpływanie" stwierdzonego stanu wód na grunty sąsiednie, jako ewentualna wadliwość uzasadnienia, nie stanowi o rażącym naruszeniu prawa. Zarówno bowiem wady uzasadnienia czy też uchybienia odnoszące się do ustaleń stanu faktycznego, mogły być podnoszone w trybie odwołania od decyzji Prezydenta Miasta nakładającej przedmiotowy obowiązek, a następnie – w trybie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Uwzględniając okoliczności faktyczne sprawy, orzecznictwo sądowe oraz materiał zgromadzony na dzień wydania decyzji, brak było zatem podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa poprzez uznanie przez organ wydający decyzję w sprawie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, spełnienia warunków określonych w art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia 17 kwietnia 2023 r., wszystkie przesłanki z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, zostały przez organ rozważone, a prawidłowość tej oceny nie podlega badaniu w niniejszym postępowaniu. Ewentualnych uchybień postępowania nie sposób natomiast kwalifikować jako rażących w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Zasadne okazały się zatem podniesione w treści wniesionych skarg zarzuty naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W odniesieniu do wniosku dowodowego strony skarżącej, wyjaśnienia wymaga, że Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność aktów organów administracji publicznej, na dzień ich wydania. Stąd też Sąd nie uwzględnił wniosku obejmującego dowód powstały po wydaniu zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz strony skarżącej - D. K. zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 697 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się uiszczony wpis sądowy w wysokości 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst. jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 z późn. zm.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.