II SA/Gl 1035/23

II SA/Gl 1035/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący/
Grzegorz Dobrowolski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
art. art. 2 ust. 1
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2023 r. sprawy ze skargi K. F. (F.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/1911/2023/6331/ w przedmiocie dodatku węglowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia 23 stycznia 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta D. decyzją z dnia 23 stycznia 2023 r.,
nr [...], działając na podstawie art. 2 ust.1, 2, 15b i ust. 16 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 141, dalej w skrócie "u.d.w.") oraz art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej w skrócie "kpa") po rozpatrzeniu wniosku z dnia 24 listopada 2022 r. odmówił K. F. (zwanemu dalej stroną, skarżącym) przyznania dodatku węglowego.
W uzasadnieniu wskazano m.in., że w dniu 21 grudnia 2022 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, podczas którego stwierdzono, że pod adresem ul. [...] w D. zamontowany jest piec kaflowy w pokoju oraz piec kuchenny w kuchni. Obecnie w mieszkaniu trwa remont, nie ma mebli, ściany są skute do cegły. Strona poinformował pracownika socjalnego, iż planuje demontaż pieca kuchennego, a do przedmiotowego mieszkania planuje wprowadzić się wiosną.
W konsekwencji organ uznał, że stronie nie przysługuje prawo do dodatku węglowego, gdyż nie spełnia warunku zamieszkiwania i gospodarowania pod ww. adresem.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o zmianę decyzji, zarzucając jej błędne uznanie przez organ, że nie zamieszkuje pod ww. adresem oraz nieuwzględnienie nowych faktów i dowodów złożonych przez stronę w piśmie stanowiącym ustosunkowanie do zgromadzonego materiału dowodowego. Przede wszystkim podkreślono, że remont mieszkania prowadzony jest w okresie zimowym, tym samym mieszkanie wymaga stałego ogrzewania, zaś jedynym źródłem ciepła umożliwiającym jego ogrzewanie jest piec kaflowy na węgiel oraz kuchnia opalana węglem, co zostało zweryfikowane podczas wywiadu środowiskowego. Zdaniem strony remont nie wyklucza jednoczesnego zamieszkiwania nieruchomości, a tym bardziej prowadzenia w niej gospodarstwa domowego.
Decyzją z 26 kwietnia 2023 r., nr SKO.PSW/41.5/1911/2023/6331/ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przybliżyło podstawę prawną rozstrzygnięcia.
Kolegium podzieliło argumentację organu I instancji i uznało, że osoba niezamieszkująca w nieruchomości położonej w D. przy ul. [...], nie spełnia warunku zamieszkiwania i gospodarowania, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o dodatku węglowym. Stwierdzenie strony, że zamierza ona ukończyć remont do marca 2023 r. i wprowadzić się do mieszkania wiosną, oznacza zdaniem organu odwoławczego, iż strona nie zamieszkuje w tym lokalu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasadzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto wniesiono o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ust. 2 pkt 1 u.d.w. poprzez jego nieprawidłową wykładnię i uznanie, iż skoro skarżący obecnie prowadzi we wskazanym we wniosku jako adres zamieszkania lokalu remont, to oznacza, że obecnie w nim nie zamieszkuje. Dodatkowo zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa oraz w związku z art. 15, 15b, 15 d u.d.w. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną ocenę materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że skarżący obecnie nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu; naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 1 1 kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; a ponadto naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej przez organ I instancji w sytuacji, gdy była ona wadliwa.
W uzasadnieniu skargi wyjaśniono przede wszystkim, iż skarżący odnosząc się do treści zawiadomienia z dnia 27 grudnia 2022 r. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., wyraźnie i wyczerpująco wskazał okoliczności (w tym przedstawił dowody) świadczące o tym, iż wbrew ustaleniom Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. zamieszkuje i gospodaruje on w lokalu przy ul. [...].
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej,
a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego. Organy odmówiły przyznania tego dodatku wskazując, że materiał dowodowy nie potwierdza, aby skarżący w dniu składania wniosku zamieszkiwał pod adresem ul. [...] w D..
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 ze zm. –, dalej jako: "u.d.w."), a w szczególności art. 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust.1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków,
o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
W myśl art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 u.d.w. przez gospodarstwo domowe, o którym mowa
w ust. 1, rozumie się: osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).
Podkreślić należy, że aby dodatek węglowy mógł zostać przyznany, wnioskodawca musi zamieszkiwać oraz gospodarować w budynku. Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują jak rozumieć pojęcie zamieszkiwania, zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny
i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy uwzględnić treść art. 25 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej normy prawnej świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby,
tj. miejscem, gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 Kodeksu cywilnego, jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Przerwa
w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami (...), nie zmienia jednak miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym (por. wyrok WSA w Olsztynie 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 395/23 i przytoczone tam orzecznictwo).
W konsekwencji uznać należy, że konieczną przesłanką do otrzymania dodatku węglowego jest zamieszkiwanie w budynku. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organy nie wykazały w sposób wystarczający, że skarżący w momencie składania wniosku nie zamieszkiwał i nie gospodarował w lokalu w D. przy ul. [...]. Organy wskazały, że w przedmiotowym lokalu prowadzony jest remont, w mieszkaniu nie ma mebli, ściany są skute do cegły, w piecach się nie paliło, nie było również widocznego opału. W mieszkaniu nie było żadnych oznak zamieszkiwania, prywatnych rzeczy. Ponadto strona poinformowała pracownika socjalnego, że planuje demontaż pieca kuchennego. Konkluzję tą wyprowadzają z treści notatki służbowej z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 21 grudnia 2022 r. Jednakże zdaniem Sądu zaprezentowana przez organy ocena jest przedwczesna. Remont lokalu nie świadczy bowiem, że skarżący w nim nie zamieszkuje. Nawet gdyby przyjąć, że w czasie remontu skarżący nie przebywa
w lokalu z powodu podjętych prac budowalnych, to i tak taka okoliczności nie wyklucza zamieszkiwania w lokalu w znaczeniu prawnym, o ile oczywiście taka przerwa w zamieszkaniu wiąże się jedynie z czasowym nieprzebywaniem spowodowanym przez remont. Podobnie należy się odnieść do przesłanki w zakresie gospodarowania w lokalu. Przyjąć należy, że co do zasady wykonywanie remontu może świadczyć o takim gospodarowaniu. W aktach sprawy znajduje się także oświadczenie skarżącego z dnia 17 stycznia 2023 r. r. o fakcie zamieszkiwania skarżącego w dacie złożenia wniosku jak i obecnie oraz załączone do niego potwierdzenia uiszczenia opłat za mieszkanie za 3 miesiące (października-grudzień 2022 r.).
W treści ustawy o dodatku węglowym ustawodawca o wywiadzie środowiskowym wspomina w przepisach art. 2 ust. 3d, ust. 15b, ust. 15c, ust. 15e, ust. 15f i ust. 15g. Przy czym w art. 2 ust. 3d u.d.w. mowa jest o obowiązku przeprowadzenia takiego wywiadu w sytuacji, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Ustawodawca zastrzegł w tym przypadku formę dokumentowania wywiadu środowiskowego wskazując na notatkę służbową.
Ta sama forma zastrzeżona jest w przepisie art. 2 ust. 15f i ust. 15g u.d.w. Odnoszą się one do możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sytuacji posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (art. 2 ust. 15f u.d.w.), oraz gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 2 ust. 15g u.d.w.).
W odniesieniu do kolejnej wskazanej przez ustawodawcę sytuacji, w której przeprowadzany jest wywiad środowiskowy, nie zastrzeżono już formy notatki służbowej w treści przepisu (art. 2 ust. 15b u.d.w.). A norma ta odnosi się do sytuacji, w której podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, a wywiad ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. W tym przypadku ustawodawca, odmiennie niż w pozostałych sytuacjach, nie wskazuje formy dokumentowania wywiadu. Ta właśnie norma prawna ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Zdaniem Sądu przywołane przepisy wskazują, że posłużenie się w art. 2 ust. 3d
i ust. 15f i ust. 15g u.d.w. formą notatki służbowej dla dokumentowania czynności wywiadu środowiskowego nie jest przypadkowe, co wynika z wykładni literalnej
i systemowej wewnętrznej. Dostrzec bowiem trzeba, że sytuacje, w których ustawodawca zastrzega formę notatki urzędowej dla wywiadu środowiskowego dotyczą zasadniczo ustaleń dla stron korzystnych, co wynika z literalnego brzmienia ww. zapisów. A notatki i wydane w tym zakresie decyzje są powiązane z wpisem z urzędu (bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji) przez właściwe organy nie zgłoszonych wcześniej (tj. do dnia 11 sierpnia 2022 r.) źródeł ogrzewania do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków.
Takich zastrzeżeń i regulacji nie zawiera art. 2 ust. 15b u.d.w., co więcej wynika z niego, że organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy wówczas gdy wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, a sama czynność ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2.
W ocenie Sądu wobec charakteru ww. wywiadu, jego celu i braku wyraźnego wskazania formy czynności procesowej, zastosowanie znajdą przepisy ustawy kodeks postępowania administracyjnego, co wynika z przeprowadzonej wykładni literalnej, systemowej wewnętrznej oraz odesłania zwartego w art. 3 ust. 3 u.d.w. To z kolei oznacza, że omawiana czynność winna zostać udokumentowana w sposób odpowiadający wymogom art. 67 i art. 68 k.p.a., gdyż czynność ta ma istotne znaczenie dla sprawy. Zgodnie z brzmieniem art. 67 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. Stosownie do art. 68 k.p.a. protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby (§ 1). Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole (§ 2). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d).
Dokonując oceny czynności organu dokonanej w dniu 21 grudnia 2022 r., wskazać należy, że nie jest sporządzona w przewidzianej prawem formie. Jest to poważny brak, gdyż ta właśnie czynność miała wykazać istotne dla sprawy fakty i rozwiać wątpliwości występujące w sprawie. Dokument ten jest zaprzeczeniem wymogów stawianych protokołom, zawiera jedynie ocenę pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej
w przedmiocie zamieszkania lokalu.
Wprawdzie przepisy u.d.w. przewidują uproszczoną procedurę rozpatrywania wniosków o dodatek węglowy, to jednakże w art. 3 ust. 3 odsyłają do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach nieuregulowanych ustawą. Przypomnieć więc należy, że zgodnie z treści art. 7 i art. 9 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Wobec powyższych ustaleń uznać należy, że decyzje w sprawie wydane zostały przedwcześnie, bez zgromadzenia w sprawie wystarczającego, pełnego materiału dowodowego. Znajdujące się w aktach sprawy informacje nie są wystarczające i wiarygodne, aby rozstrzygnąć sprawę zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, organ będzie miał na uwadze poczynione wyżej rozważania, a w szczególności doprowadzi do ustalenia rzeczywistego miejsca zamieszkania skarżącego. Ewentualnie organ przeprowadzi inne dowody, które uzna za niezbędne, a następnie ponownie rozstrzygnie sprawę, biorąc pod uwagę uzupełniony materiał dowodowy
W tym stanie rzeczy, Sąd rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na wniosek skarżącego na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią
w mocy decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania obejmujących koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.
w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U.2018, poz. 265).