II SA/Gl 103/20

II SA/Gl 103/20 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2020-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Bonifacy Bronkowski /przewodniczący/
Edyta Kędzierska /sprawozdawca/
Elżbieta Kaznowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2220
art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2020 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta R. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. S. z uwagi na to, że pozostaje ona w związku małżeńskim, a ponadto nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą, decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ podkreślił, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Następnie organ wskazał, że z dniem 23 października 2014 r., art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Natomiast zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Natomiast według wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 1656/15 z dnia 9 września 2016r. "Pominięcie przez organy orzekające w sprawie derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownych w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, na przesłance wieku powstania niepełnosprawności stanowi naruszenie prawa materialnego, którego postać /wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy/ bezpośrednio wpłynęła na treść wydanych rozstrzygnięć. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2016r. sygn. akt IOS 1614/16 stwierdził, iż "w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium".
Organ podniósł, iż w związku z tym okoliczność, że niepełnosprawność I. S. powstała po ukończeniu 25 roku życia nie może stanowić przesłanki negatywnej w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Następnie wskazał, że strona nie spełnia jednak kryteriów do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bowiem I. S. jest mężatką, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, tak więc w przypadku strony zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wskazała, że jej matka wymaga całodobowej opieki, co jest potwierdzone orzeczeniem wydanym przez ZUS. Podniosła, że nie jest możliwe, aby jej ojciec zapewnił opiekę matce, gdyż jest również osobą chorą, ma umiarkowany stopień niepełnosprawności, pracuje zarobkowo w zakładzie pracy chronionej, jest jedynym żywicielem rodziny, ma na utrzymaniu – oprócz matki – dwójkę niepełnoletnich dzieci w wieku szkolnym. Skarżąca dodała, że opiekując się matką, nie może podjąć żadnej pracy, nie ma ubezpieczenia zdrowotnego i również jest na utrzymaniu ojca.
W piśmie uzupełniającym skargę, skarżąca podniosła ponadto zarzut naruszenia, przy wydaniu zaskarżonej decyzji, art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 78 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów na okoliczność niemożności sprawowania opieki przez jej ojca – D. S., współmałżonka jej matki – I. S. Zarzuciła również naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię skutkującą ich zastosowaniem z naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Ponadto podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy poprzez zastosowanie go w sposób różnicujący prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby, nad którą jest sprawowana opieka, co jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. Skarżąca wskazała, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Dodała, że powyższy wniosek wyprowadzono interpretując art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podkreśliła, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest osobą zobowiązaną do świadczeń alimentacyjnych w dalszej kolejności jako krewna w linii prostej i może sprawować opiekę nad matką w zastępstwie ojca. Podniosła, że zachodzi przeszkoda w sprawowaniu opieki nad matką przez jej ojca w postaci orzeczonej niepełnosprawności ojca, a także z powodu wykonywania przez niego pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w zakładzie pracy chronionej.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika w osobie jej ojca – podtrzymała skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad jej matką.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późń. zm.).
Przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy wymienia osoby, którym przysługuje uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i są nimi; 1) matka albo ojciec; 2) opiekun faktyczny dziecka; 3) osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W przedmiotowej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wobec tego – zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) cytowanej ustawy – zaistniała przesłanka odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wskazać należało, że jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie zostało natomiast ustalone, że małżonek osoby wymagającej opieki, tj. matki strony skarżącej, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Nie zasługiwała również na uwzględnienie w niniejszej sprawie, argumentacja skargi powołująca się na część orzecznictwa sądów administracyjnych, według którego, pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Jak podkreśliła skarżąca, wniosek ten wyprowadzono interpretując art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
W powyższym zakresie wskazać należało, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienił przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w celu określenia kręgu osób, którym może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o ile spełnione są pozostałe warunki ustawowe. Jednocześnie w art. 17 ust. 5 tej ustawy określone zostały przesłanki negatywne, których wystąpienie powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Jedną z tych przesłanek wymienia cytowany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Błędne jest zatem rozumowanie skarżącej opierające się na tym, że jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego jako osoba, która według przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jest zobowiązana do alimentacji matki w dalszej kolejności. Według art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Ocena w zakresie wystąpienia okoliczności, które aktualizują powstanie obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, w sytuacji gdy istnieje osoba zobowiązana w bliższej kolejności, jest dokonywana w postępowaniu cywilnym, toczącym się we właściwym sądzie powszechnym. Natomiast w ramach postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, organ administracji zobowiązany był do stwierdzenia, czy zostały spełnione wskazane wyżej kryteria przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i czy nie wystąpiły przesłanki negatywne.
Wbrew zatem błędnemu przekonaniu skarżącej – z tego, że przy zaistnieniu określonych okoliczności mogłaby zostać zobowiązana do alimentacji matki, nie wynika, że w aktualnym stanie sprawy przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Możliwość ta została bowiem wykluczona z powodu zaistnienia przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W związku z treścią skargi podkreślenia ponadto wymagało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ przyznaje świadczenie wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i nie wystąpiła żadna przesłanka negatywna. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej, która została przedstawiona w skardze.
Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia przy wydaniu zaskarżonej decyzji art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy, tj. zastosowania go w sposób różnicujący prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby, nad którą opieka jest sprawowana. Organ odwoławczy podkreślił bowiem, że przepis ten, w wymienionym wyżej zakresie został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i w związku z tym stwierdził, że data powstania niepełnosprawności nie mogła stanowić przesłanki negatywnej w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uznać zatem należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia uchybień w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym w niniejszej sprawie.
Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały bowiem dokonane na podstawie trafnej analizy dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Skarga nie zasługiwała więc na uwzględnienie.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.