II SA/GL 1008/19

II SA/Gl 1008/19 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2020-02-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Andrzej Matan
Artur Żurawik /przewodniczący/
Stanisław Nitecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1882/20 - Wyrok NSA z 2024-01-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2020 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z 27 sierpnia 2018 r. S. K. (dalej strona lub skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy C. z [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości nr 1 o powierzchni 140 m² położonej w C. a stanowiącej własność E. K. Wniosek ten uzasadniony został w ten sposób, że wskazana decyzja została skierowana do osoby, która nie była stroną, albowiem w dniu jej wydania strona nie żyła.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z [...] nr [...] , wydaną na podstawie art. 156 § 1 i § 2 , art. 157 § 1 i art. 158 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdziło, że decyzja Naczelnika Gminy C. z [...] nr [...] została wydana z naruszeniem prawa w części przejęcia na własność Skarbu Państwa działki nr 1 stanowiącej własność E. K., ponieważ została skierowana do osoby nieżyjącej oraz uznało, że nie można stwierdzić nieważności decyzji całości, ponieważ wywołała nieodwracalne skutki prawne, gdyż działka 1 została skomunalizowana decyzją Wojewody [...] nr [...] z [...] i wpisana do księgi wieczystej [...] Gminy C. W uzasadnieniu tej decyzji przedstawiono działania podejmowane w ramach prowadzonego postępowania, a następnie przedstawiono zasady i unormowania prawne dotyczące stwierdzania nieważności decyzji administracyjnej. Przybliżono treść decyzji naczelnika Gminy C. jak również wskazano na decyzję Wojewody[...] , mocą której działka ta została skomunalizowana na rzecz Gminy C. Organ podzielił stanowisko zawarte we wniosku, że decyzja Naczelnika Gminy C. została skierowana do osoby niebędącej stroną, gdyż została skierowana do osoby nieżyjącej, jednakże w ocenie organu decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne, ponieważ działka 1 została skomunalizowana i wpisana do księgi wieczystej, a w lipcu 2014 r. została scalona z sąsiednimi działkami w działkę 2.
Pismem z 17 stycznia 2019 r. strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie tym podniosła, że pismem z 14 stycznia 2019 r. wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z [...] nr[...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy swoją pierwotną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ administracji publicznej przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie potwierdził ustalenia poczynione w ramach pierwszego rozpoznawania sprawy.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która pismem z 27 czerwca 2019 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzuciła organowi administracji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 6, 7, 8, 9, 10, 11, 16 oraz art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącej decyzja Naczelnika Gminy C. zawiera pięć bardzo istotnych wad, które są wystarczającym powodem, aby decyzji nie dopuścić do obrotu prawnego; decyzja ta wydana została na wniosek osób niebędących stronami w sprawie, to jest współwłaścicielki działki 3, została wydana bez zgody i wiedzy właściciela wywłaszczonego gruntu, została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ dotyczyła osoby zmarłej, zawiera nieprawdziwe informacje co do sposobu użytkowania działki 1, ponieważ do dzisiaj nie stanowi drogi publicznej, nadto decyzja ta została bezprawnie uprawomocniona, a nigdy nie dotarła na adres rodziny. W dalszej części skargi skarżąca odniosła się do poszczególnych wymienionych wad, jak również przedstawiła działania podejmowane po ujawnieniu się decyzji Naczelnika Gminy C. W dalszej części skargi skarżąca ustosunkowała się do tego elementu kwestionowanej decyzji, który związany jest z nieodwracalnymi skutkami i podniosła, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w swoim rozstrzygnięciu dopuścił możliwość odwrócenia skutków prawnych wynikających z decyzji komunalizacyjnej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde naruszenie przepisów prawa będzie uzasadniało uwzględnienie wniesionej skargi do sądu administracyjnego, a jedynie takie, które będzie miało znaczenie dla kontrolowanego rozstrzygnięcia.
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli Sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie jak się wydaje nie budzi istotniejszych kontrowersji, albowiem strony tego postępowania nie kwestionują głównych ustaleń. Skarżąca domaga się stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy C. z [...] nr [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości nr 1 o powierzchni 140 m², położonej w C. a stanowiącej własność E. K. We wniosku o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji skarżąca podniosła, że została ona skierowana do osoby, która już w tym dniu nie żyła, albowiem jej ojciec zmarł [...] i na tę okoliczność przedłożyła akt zgonu. Nadto skarżąca podniosła, że wywłaszczona nieruchomość pozostaje w jej władaniu i na jej terenie znajduje się trawnik, ogrodzenie oraz brama wjazdowa do zabudowań. Powyższe ustalenia nie są kwestionowane przez wypowiadający się w sprawie organ administracji publicznej. Zatem przyjęte zostaną przez Sąd za własne i stanowić będą podstawę faktyczną niniejszego rozstrzygnięcia.
Po przedstawieniu stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy przybliżyć należy unormowania prawne, które legły u podstaw wydanej decyzji. Poddane kontroli tutejszego Sądu postępowanie prowadzone było w ramach weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej w trybie stwierdzenia nieważności. Stosownie do postanowień art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. Po myśli art. 156 § 2 tego Kodeksu nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ponadto w myśl art. 158 § 2 przywołanego aktu, jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.
Sąd przywołał unormowania prawne dotyczące postępowania administracyjnego, a to z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy C. odwoływał się do przesłanki zamieszczonej w art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem jako skierowanej do osoby niebędącej stroną. Powyższa okoliczność wymusza na Sądzie rozważenie czy wskazana przesłanka wystąpiła i czy rozstrzygnięcia organu administracji publicznej są prawidłowe.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku Białej swoimi decyzjami stwierdziło, że decyzja Naczelnika Gminy C. z [...] została wydana z naruszeniem prawa w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa działki nr 1 stanowiącej własność E. K. ponieważ została skierowana do osoby nieżyjącej. Oznacza to, że wskazany organ podzielił stanowisko skarżącej wyrażone we wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji i uznał, że faktycznie decyzja ta skierowana została do osoby niebędącej stroną w postępowaniu zakończonym decyzją wywłaszczeniową. W ramach kontroli sprawowanej przez tutejszy Sąd przyjdzie stwierdzić, że ustalenia organu administracji publicznej są prawidłowe i organ ten właściwie uznał, że w spawie tej występuje przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji.
Kolejnym aspektem rozpoznawanej sprawy jest występowanie przesłanek negatywnych w ramach postępowania nieważnościowego. Stosownie do przywołanego już powyżej art. 156 § 2 powyższego Kodeksu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej skupił swoją uwagę na drugiej z wymienionych przesłanek, a mianowicie na nieodwracalnych skutkach prawnych. Tutejszy Sąd dokonując kontroli orzeczeń organu administracji publicznej z urzędu dostrzega, że w sprawie tej z pewnością występuje pierwsza z przesłanek negatywnych, ponieważ od dnia wydania decyzji Naczelnika Gminy C. upłynęło już dużo więcej niż 10 lat, albowiem 32 lata (na dzień wydania decyzji w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy). Wypowiadający się w sprawie organ administracji publicznej tej negatywnej przesłance nie poświęcił żadnej uwagi i tym samym można uznać, że we wskazanym zakresie jego rozstrzygnięcia zawierają ułomność, jednakże ułomność ta nie wpływa na prawidłowość wydanego orzeczenia, ponieważ organ ten, jak zostało to podkreślone powyżej, w swoich rozstrzygnięciach odwołał się do drugiej przesłanki negatywnej występującej w ramach postępowania nieważnościowego. Tym samym rozstrzygnięcie tego organu w zakresie stwierdzenia, że decyzja Naczelnika Gminy C. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa działki nr 1 stanowiącej własność E. K., ponieważ została skierowana do osoby nieżyjącej wydana została z naruszeniem prawa, jest prawidłowa.
Jak zostało powyżej zaznaczone organ administracji w swoich rozstrzygnięciach wskazał na nieodwracalne skutki prawne, które wywołała decyzja Naczelnika Gminy C. W orzecznictwie sądów administracyjnych pod pojęciem nieodwracalnych skutków prawnych rozumie się, że przesłanka nieodwracalnych skutków prawnych, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a., odnosi się do skutków prawnych, a nie faktów. Nieodwracalności skutków prawnych nie można utożsamiać z niemożliwością przywrócenia stanu faktycznego istniejącego przed wydaniem wadliwej decyzji. Z nieodwracalnością skutków prawnych decyzji w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia, gdy skutków prawnych wywołanych przez decyzję organ administracji w ramach swoich uprawnień nie jest władny odwrócić na drodze
postępowania administracyjnego (wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 2220/17, LEX nr 2727926). Czy też w innym wyroku, nieodwracalność skutków prawnych związana jest ze zdarzeniem prawnym powstałym po wydaniu kwestionowanego aktu, którego organ administracji nie może odwrócić, działając w granicach przysługujących mu kompetencji (wyrok WSA w Warszawie z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2888/18, LEX nr 2695457).
Przenosząc stanowisko sądów administracyjnych na grunt rozpoznawanej sprawy, to przyjdzie dostrzec, że wywłaszczona mocą decyzji Naczelnika Gminy C. nieruchomość mocą decyzji Wojewody [...] z [...] nr [...] została skomunalizowana, czyli stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę C. nieodpłatnie nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa położonej w C., oznaczonej w ewidencji gruntów jako pgr [...] o powierzchni 0,0140 ha objętej księgą wieczystą nr [...] Ponadto w lipcu 2014 r. przedmiotowa nieruchomość została scalona z działkami sąsiednimi w działkę 2, która jak wynika to z wykazu danych ewidencyjnych ma oznaczenie dr - czyli droga. Stosownie do postanowień art. 35 ust. 5 ustawy z 21 marca 1985 r. o rogach publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2068), nieruchomości położone w pasie terenu o szerokości uwzględniającej ochronę użytkowników dróg i terenu przyległego przed wzajemnym niekorzystnym oddziaływaniem, stanowiące własność Skarbu Państwa, przeznaczone pod przyszłą budowę drogi, nie mogą być zbyte bez zgody właściwego zarządcy drogi. A po myśli art. 22 ust. 3 tej ustawy, w przypadku nabywania gruntów przeznaczonych pod pas drogowy zarząd drogi może wystąpić z wnioskiem o dokonanie podziału lub scalenia i podziału nieruchomości, zgodnie z przepisami o gospodarce nieruchomościami lub przepisami o scalaniu gruntów. Przywołane unormowania wskazują na daleko idące ograniczenia prawne w stosunku do nieruchomości przewidzianych pod drogi i w stosownych ewidencjach oznaczone jako drogi.
W tym miejscu przyjdzie dostrzec, że stosownie do stanowisk prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak również mając na uwadze unormowania dotyczące dróg publicznych Wójt Gminy C., ani też Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej nie są w stanie mocą swoich decyzji odwrócić skutków prawnych wywołanych przez decyzję Naczelnika Gminy C.
W świetle powyższych ustaleń przyjdzie podzielić stanowisko prezentowane przez organ administracji w wydanych przez niego rozstrzygnięciach, że w sprawie tej wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, ponieważ po przejęciu przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa przeprowadzone zostały przekształcenia w zakresie dotyczącym jej własności, jak również przeznaczona została na cele zgodne z wywłaszczeniem, czyli na drogę publiczną, a jak zostało to powyżej podkreślone zabroniony jest obrót prawny obejmujący nieruchomości będące drogami publicznymi.
W świetle przeprowadzonej analizy skład orzekający w niniejszej sprawie, pomimo dostrzeżonego uchybienia w uzasadnieniu wydanych decyzji organu administracji publicznej stwierdza, że decyzje te zawierają prawidłowe rozstrzygnięcie, a uzasadnienie w części dotyczącej nieodwracalnych skutków prawnych nie narusza prawa.
Skład orzekający dostrzega, że skarżąca może mieć poczucie krzywdy, ponieważ jak wynika to z jej oświadczeń, włada daną nieruchomością i na niej znajduje się trawnik jak również ogrodzenie jej posesji. Powyższa okoliczność faktyczna nie wpływa jednak na ocenę prawną sytuacji związanej z decyzją wydaną przez Naczelnika Gminy C. oraz przez wypowiadający się w sprawie organ administracji publicznej. Można jedynie zaznaczyć, że skarżąca będzie dysponowała możliwościami domagania się odszkodowania za wydanie decyzji z naruszeniem prawa.
Mając powyższe na uwadze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.
mr