II SA/GD 995/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2005-05-05
NSAnieruchomościWysokawsa
odszkodowanienieruchomośćzajęciesieć wodociągowaprzedawnieniegospodarka nieruchomościamiwywłaszczenieczasowe zajęcie

WSA w Gdańsku uchylił decyzje odmawiające odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości pod budowę sieci wodociągowej, uznając, że roszczenie nie uległo przedawnieniu.

Sprawa dotyczyła odmowy wypłaty odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości pod budowę sieci wodociągowej w 1985 roku. Organy administracji dwukrotnie odmówiły przyznania odszkodowania, powołując się na przedawnienie roszczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił te decyzje, uznając, że postępowanie w sprawie odszkodowania zostało wszczęte w terminie i przerwało bieg przedawnienia, a roszczenie nie uległo przedawnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę G. i R. Ż. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty odmawiającą ustalenia odszkodowania za szkody wyrządzone w 1985 r. w związku z czasowym zajęciem nieruchomości pod budowę sieci wodociągowej. Organy administracji uznały roszczenie za przedawnione, powołując się na przepisy o gospodarce nieruchomościami i kodeks cywilny. Sąd uchylił zaskarżone decyzje, stwierdzając, że organy naruszyły prawo materialne. Sąd uznał, że postępowanie w sprawie odszkodowania zostało wszczęte w terminie, co przerwało bieg przedawnienia. Wskazał, że decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości za odszkodowaniem przerywa bieg przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za straty poniesione w wyniku przeprowadzenia sieci wodociągowej. Sąd podkreślił, że roszczenie o odszkodowanie ma charakter cywilnoprawny, a jego wymagalność zależy od złożenia wniosku. W tej sprawie, wszczęcie postępowania przez organ administracyjny przed upływem terminu przedawnienia przerwało jego bieg. Sąd nakazał organom administracji ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem powyższych wytycznych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, roszczenie nie uległo przedawnieniu, ponieważ postępowanie w sprawie zostało wszczęte w terminie, co przerwało bieg przedawnienia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości za odszkodowaniem przerywa bieg przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za straty poniesione w wyniku przeprowadzenia sieci wodociągowej, ponieważ czynności podjęte w celu dochodzenia odszkodowania przed organem administracyjnym przerywają bieg przedawnienia zgodnie z art. 124 § 1 k.c.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Pomocnicze

u.g.n. art. 124 § 4

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 128 § 4

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

k.c. art. 118

Kodeks cywilny

k.c. art. 120 § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 124 § 1

Kodeks cywilny

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 35

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 36

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 200

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie w sprawie odszkodowania zostało wszczęte w terminie, co przerwało bieg przedawnienia. Roszczenie o odszkodowanie ma charakter cywilnoprawny. Decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości za odszkodowaniem przerywa bieg przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za straty poniesione w wyniku przeprowadzenia sieci wodociągowej.

Odrzucone argumenty

Roszczenie o odszkodowanie uległo przedawnieniu na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami i kodeksu cywilnego. Pismo Burmistrza Miasta z dnia 12 listopada 1985 r. z opinią szacunkową stanowiło ustalenie odszkodowania.

Godne uwagi sformułowania

Roszczenie o odszkodowanie za straty spowodowane ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości stanowi rodzaj odpowiedzialności cywilnoprawnej o charakterze obligacyjnym. Decyzja organu o wywłaszczeniu nieruchomość za odszkodowaniem przerywa bieg przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za straty poniesione w wyniku przeprowadzenia przez tą nieruchomość sieci wodociągowej albowiem w tym postępowaniu strony dokonują czynności przed organem powołanym do rozpoznawania sprawy (organem administracyjnym), przedsięwziętych bezpośrednio w celu dochodzenia odszkodowania.

Skład orzekający

Janina Guść

przewodniczący

Krzysztof Retyk

sprawozdawca

Stanisław Nowakowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie charakteru cywilnoprawnego roszczeń odszkodowawczych związanych z ograniczeniem prawa własności nieruchomości oraz kwestii przerwania biegu przedawnienia przez czynności procesowe."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie jego wydania i może wymagać uwzględnienia zmian w przepisach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy długotrwałego sporu o odszkodowanie za zajęcie nieruchomości, co jest częstym problemem. Kluczowe jest tu rozstrzygnięcie o przedawnieniu i charakterze prawnym roszczenia, co ma znaczenie praktyczne dla wielu właścicieli nieruchomości.

Czy roszczenie o odszkodowanie za zajęcie nieruchomości zawsze się przedawnia? Sąd wyjaśnia kluczowe zasady.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 995/02 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2005-05-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Janina Guść /przewodniczący/
Krzysztof Retyk /sprawozdawca/
Stanisław Nowakowski
Symbol z opisem
6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Sentencja
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Nowakowski, Asesor WSA Krzysztof Retyk (spr.), Protokolant Ilona Panic, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi G. i R. Ż. na decyzję Wojewody z dnia 8 kwietnia 2002 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 12 stycznia 2000r, nr [...] Starosty [...], 2. zasądza od Wojewody solidarnie na rzecz skarżących G. i R. Ż. kwotę 830 (osiemset trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. określa, iż wyżej wymienione decyzje nie mogą być wykonane.
Uzasadnienie
Il S.A./Gd.995/02
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 kwietnia 1985 r., nr [...], Burmistrz Miasta zezwolił Przedsiębiorstwu A na wejście i czasowe zajęcie pod inwestycję komunalną (ułożenie sieci wodociągowej) nieruchomości stanowiącej własność G. i R. Ż. oznaczonej ewidencyjnie jako działka 438/5.
Pismem nr [...] z dnia 12 listopada 1985 r. Burmistrz Miasta przesłał właścicielom nieruchomości opinię szacunkową, dotyczącą zniszczonych składników roślinnych, opiewającą na kwotę 47.056 zl. Z powyższego pisma wynikało, że załączona opinia szacunkowa dotyczyła szkód faktycznie wyrządzonych w pasie szerokości budowy sieci wodociągowej. W treści pisma znajdowała się również wzmianka, że należność w powołanej kwocie zostanie przekazana skarżącym przekazem pocztowym.
W aktach sprawy na kserokopii pisma z dnia 12 listopada 1985r. znajduje się adnotacja z dnia 4.06.1997r., pracownika Wydziału Finansowo- Budżetowego Urzędu Miejskiego, iż w dowodach księgowych Urzędu w latach 1985 - 1988 nie ma dowodu potwierdzenia wypłaty odszkodowania dla skarżących.
Decyzją z dnia 3 lipca 1986 r. nr [...] powyższą nieruchomość podzielono. W wyniku podziału powstała działka nr 438/6 o powierzchni 650 m 2 (na której biegł wodociąg), która została wywłaszczona za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa pod budowę drogi.
W następstwie decyzji Wojewody z dnia 9 lutego 1987 r. stwierdzono nieważność powyższej decyzji w części dotyczącej odszkodowania natomiast decyzją z dnia 16 października 1995 r. nr [...] stwierdzono nieważność decyzji z dnia 3 lipca 1985 r. w części orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa działki o nr 438/6.
Wnioskiem z dnia 5 września 1996 r. G. i R. Ż. wnieśli o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za zniszczenia dokonane wskutek czasowego zajęcia działki 438/5, położonej w R..
Starosta decyzją z dnia 12 stycznia 2000 r. nr [...] odmówił ustalenia odszkodowania z tytułu przeprowadzenia w 1985 r. sieci wodociągowej przez nieruchomość położoną w R., oznaczoną ewidencyjnie jako działka 438/5 (po podziale dz. 438/6), stanowiącą własność R. i G. Z., z powodu nastąpienia przedawnienia roszczenia.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż odszkodowanie z tytułu zajęcia nieruchomości na założenie sieci przedawnia się na podstawie przepisu art. 132 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 118 k.c. z upływem 10 lat od chwili jego ustalenia.
Organ I instancji stwierdził, że ustalenie odszkodowania nastąpiło w dniu 12 listopada 1985 r. pismem nr [...], w związku z czym z dniem 13.11.1995 roku przedmiotowe roszczenie uległo przedawnieniu.
W odwołaniu strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego oraz dowolność ustaleń dokonanych przez organ I instancji.
Decyzją z dnia 8 kwietnia 2002 r., nr [...], Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję,
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, jednak nie podzielił tez zawartych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.
Zdaniem organu II instancji zgodnie z postanowieniami przepisu art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10, poz. 64) odszkodowanie za straty wynikłe z czasowego zajęcia strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent miasta lub naczelnik miasta (dzielnicy). Organ II instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony pierwszy warunek z powołanego wyżej przepisu tj. osiągnięcie wzajemnego porozumienia.
Zdaniem organu, pismo Burmistrza Miasta nr [...] z dnia 12 listopada 1985 r. z załączoną opinią szacunkową dotyczącą zniszczonych składników roślinnych należy uznać za zaproszenie do rozpoczęcia rokowań, o których mowa w cytowanym przepisie. Jednakże G. i R. Ż. na pismo nie odpowiedzieli, natomiast Burmistrz Miasta nie wystosował kolejnego pisma w tej sprawie.
Z tego względu, iż nie doszło do wzajemnego porozumienia, odszkodowanie za czasowe zajęcie winno być ustalone na wniosek zainteresowanej strony przez Burmistrza Miasta. Właściwy wniosek o ustalenie i wypłacenie odszkodowania w stosunku do działki 438/5 został złożony przez uprawnionych w dniu 5 września 1996 r. Z tych też względów, zdaniem organu II instancji, organ I instancji był zobowiązany do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie nie upłynął termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za zniszczenie składników roślinnych określonych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości.
Organ uznał, iż w sprawie ma zastosowanie przepis art. 36 ust.2 cytowanej ustawy, zgodnie z którym odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie.
Roszczenie o takie odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody. Roszczenia odszkodowawcze z tytułu zniszczeń innych niż zasiewy, uprawy i plony nie zostały w przepisach cytowanej ustawy uregulowane i dlatego w takich wypadkach zastosowanie powinny znaleźć przepisy ogólne tj. przepisy tytułu VI kodeksu cywilnego- przedawnienie roszczeń.
Zdaniem organu II instancji ustalona w opinii szacunkowej wysokość odszkodowania z tytułu utraconych plonów owoców wynosiła 13.131,00 zł., natomiast z tytułu zniszczenia drzew owocowych - 33.925,00 zł. A zatem mając na uwadze przepis art. 36 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu utraconych plonów, zdaniem organu II instancji przedawniło się po upływie 3 lat od powstania szkody.
Organ wskazał, że na podstawie posiadanych dokumentów nie istnieje możliwość precyzyjnego ustalenia daty powstania szkody. Opinia szacunkowa ustalająca wysokość odszkodowania została sporządzona w dniu 31 lipca 1985 roku, w związku z czyim roszczenie skarżących o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu utraconych plonów owoców przedawniło się najpóźniej w lipcu 1988 roku. Organ uznał, że odmiennie kształtuje się kwestia przedawnienia roszczenia odszkodowawczego z tytułu zniszczenia drzew owocowych. Dla ustalenia terminu przedawnienia należy zastosować przepis art. 118 i dalsze kodeksu cywilnego, zgodnie z którym termin przedawnienia wynosi lat dziesięć. Stosownie do treści przepisu art. 120 § 1 kodeksu cywilnego, bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.
Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.
Organ wskazał, że przepis art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości uzależnia ustalenie odszkodowania od złożenia wniosku przez uprawnionego. Dopiero złożenie takiego wniosku powoduje, iż roszczenie odszkodowawcze staje się wymagalne. Najwcześniej możliwy termin złożenia wniosku o odszkodowanie z tytułu czasowego zajęcia to data powstania szkody, W tym też dniu rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia,
W związku z powyższym, roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu zniszczenia drzew owocowych, opiewające na kwotę 33.925,00 zł., zdaniem organu przedawniło się po upływie 10 lat od daty powstania szkody, czyli najpóźniej w lipcu 1995 roku.
Organ II instancji uznał, że organ I instancji błędnie założył, iż odszkodowanie zostało ustalone pismem Burmistrza Miasta nr [...] z dnia 12 listopada 1985r.
Organ II instancji uznał, iż pismo to należy potraktować jedynie jako propozycję odszkodowania we wskazanej tam wysokości. Jednakże skarżący dopiero w dniu 5 września 1996r. wnieśli o ustalenie i wypłacenie odszkodowania w stosunku do działki 438/5, położonej w R.. Ponieważ w tym terminie nastąpiło już przedawnienie roszczenia odszkodowawczego, organ I instancji prawidłowo odmówił ustalenia odszkodowania z tytułu przeprowadzenia w 1985 roku rurociągu wodociągowego przez nieruchomość położoną w R.. oznaczoną ewidencyjnie jako działka 438/5 (po podziale dz. 438/6), stanowiącą własność R. i G. Ż.
Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył pełnomocnik skarżących radca prawny L. J. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie przepisów art. 75. 80, 96 i 101 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości przez przyjęcie przez organ, iż w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Pełnomocnik skarżących stwierdził, iż naruszenie powyższych przepisów nastąpił przez przyjęcie przez organy administracji, że do ustalenia odszkodowania niezbędny jest wniosek skarżących.
Pełnomocnik skarżących zarzucił również sprzeczność ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez ustalenie, że skarżący nie złożyli wniosku o odszkodowanie pomimo tego, że taki wniosek złożyli w dniu 21 czerwca 1985 r. a nie dopiero w dniu 9 września 1996 r.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, iż w sprawie jest bezsporne wejście i zajęcie części nieruchomości stanowiących własność skarżących. Jego zdaniem wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony już w dniu 21 czerwca 1985 r. na zebraniu właścicieli nieruchomości. Pełnomocnik wskazał nadto, iż w przedmiotowej sprawne powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości albowiem przepis przejściowy art. 96 stanowi, że w sprawach o odszkodowanie wszczętych, lecz nie zakończonych przed dniem 1 sierpnia 1985 r. decyzją ostateczną, mają zastosowanie przepisy nowej ustawy.
Pełnomocnik wskazał również, że gdyby nawet przyjąć, iż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. to on nie może się zgodzić z twierdzeniami, że wniosek o odszkodowanie został złożony dopiero w 1996 r. Jego zdaniem wniosek został złożony w terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze.zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawą z dnia 25 lipca 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze. zm.) Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).
Skarga jest zasadna jednakże z innych względów niż te, na które wskazuje skarżący.
W pierwszej kolejności należało dokonać oceny, jaki jest charakter roszczenia o odszkodowanie za straty spowodowane wejściem na nieruchomość cudzą, za zezwoleniem właściwego organu administracji publicznej, celem założenia ciągów drenażowych, przewodów- do przesyłania płynów, gazu lub elektryczności.
W obecnym stanie prawnym kwestia odszkodowania za straty spowodowane wejściem na nieruchomość cudzą uregulowana jest w art. 124 ust. 4 i art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.).
Zgodnie z art. 124 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.). na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń. Natomiast jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis art. 128 ust. 4 ustawy.
Zgodnie zaś z art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.
Zdaniem Sądu zawarta w przepisach art. 124 i art. 128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) konstrukcja pozwala wyodrębnić dwa samodzielne, chociaż sprzężone ze sobą stosunki materialnoprawne.
Jeden to stosunek zezwalający w drodze decyzji na ograniczenie prawa własności poprzez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości np. ciągów drenażowych wynikający z art. 124 u.g.n. drugi zaś to stosunek prawny odszkodowania, mający swe oparcie w art. 128 i następnych u.g.n.
Stosunek prawny ograniczenia własności jest typowym stosunkiem administracyjnoprawnym, gdyż oparty jest na nierównorzędności stron. Jedną ze stron tego stosunku jest organ administracyjny decydujący o ograniczeniu.
Natomiast stosunek prawny odszkodowania, którego treść kształtuje art. 128 ust. 4 u.g.n. i następne przepisy niniejszej ustawy, nie ma charakteru stosunku administracyjno prawnego. Jak wynika bowiem z art. 124 ust. 2 u.g.n. ograniczenie własności nieruchomości może nastąpić na wniosek jednostki samorządu terytorialnego, innej osoby lub jednostki organizacyjnej.
Zatem materialnoprawny stosunek odszkodowania powstaje z mocy art. 128 ust. 4 w związku z art. 124 ust. 4 u.g.n. między podmiotem będącym właścicielem nieruchomości a podmiotem, który uzyskał zezwolenie na przeprowadzenie przez tą nieruchomość np. ciągów drenażowych. Wobec tego stroną, tego stosunku nie jest organ administracyjny prowadzący postępowanie w sprawie odszkodowania. Rzeczą organu administracyjnego jest jedynie obiektywne i zgodne z prawem ustalenie odszkodowania. W związku z tym należy stwierdzić, że stosunek prawny odszkodowania jest stosunkiem cywilnoprawnym.
Zatem odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu szkód powstałych w wyniku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości stanowi rodzaj odpowiedzialności cywilnoprawnej o charakterze obligacyjnym. Oznacza to. że podmiot, który poniósł szkodę nabywa wierzytelność i może żądać od dłużnika, tj. jednostki samorządu terytorialnego, innej osoby lub jednostki organizacyjnej spełnienia zobowiązania, tj. zapłaty sumy pieniężnej tytułem odszkodowania.
Skoro odszkodowanie za straty spowodowane ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości stanowi zobowiązanie pieniężne, do skutków jego niewykonania zastosowanie będą miały przepisy art. 450 - 486 k.c. Jednocześnie też zobowiązanie to ulega przedawnieniu stosownie do art. 117 i nast. k.c. Brak bowiem w ustawie szczególnego uregulowania oddziaływania upływu czasu na roszczenia odszkodowawcze z tego tytułu. Wskazać należy, iż charakter cywilnoprawny roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 czerwca 1993 r., IVSA 1667/92, ONSA 1993/4/115.
Jednocześnie należy zauważyć, że charakter roszczenia odszkodowawczego za straty spowodowane ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości był taki sam również pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jak również ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.).
W przedmiotowej sprawie bezsprzecznie odszkodowanie za szkody wyrządzone w pasie szerokości budowy sieci wodociągowej nie zostało ustalone decyzją administracyjną.
Za taką nie można uznać pisma nr [...] z dnia 12 listopada 1985 r. Burmistrz Miasta, którym to przesłano właścicielom nieruchomości opinię szacunkową, dotyczącą zniszczonych składników roślinnych, opiewającą na kwotę 47.056 zł.
Tym samym poza sporem pozostaje fakt, że pismo to nie wywołało takich samych skutków jak spełnienie świadczenia (art. 470 k.c). W tej sytuacji skarżący mogli domagać się ustalenia i wypłaty odszkodowania w wysokości waloryzowanej na dzień jego zapłaty, ale jedynie w sytuacji, kiedy nie nastąpiło przedawnienie roszczenia o zapłatę niniejszego odszkodowania.
Zgodnie z treścią art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). obowiązującym w dacie powstania szkody, organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń.
Natomiast zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Przy czym odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie a roszczenie o takie odszkodowanie przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody.
Poza sporem jest w przedmiotowej sprawie fakt. iż nieruchomość nr 438/5 decyzją z dnia 3 lipca 1986 r. nr [...] została podzielona w wyniku czego działka nr 438/6 (na której biegł wodociąg) został wywłaszczona za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa.
W następstwie decyzji Wojewody z dnia 9 lutego 1987 r. stwierdzono nieważność powyższej decyzji w części dotyczącej odszkodowania natomiast decyzją z dnia 16 października 1995 r. stwierdzono nieważność decyzji z dnia 3 lipca 1985 r. w części orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa działki o nr 438/6.
Zdaniem Sądu oznacza to, iż trzyletnie przedawnienie roszczenia o wypłatę odszkodowania zostało przerwane w dniu 3 lipca 1986 r. tj. w dniu, w którym nieruchomość została wywłaszczona. Bieg przedawnienia zaczął na nowo biec od daty uprawomocnienia się decyzji z dnia 16 października 1995 r. tj. od 20 listopada 1995 r., która stwierdziła nieważność decyzji wywłaszczeniowej. Od tej daty zaczął biec 10 -letni termin do zapłaty odszkodowania albowiem ani ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ani też ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) nie przewidywała innego niż z kodeksu cywilnego terminu przedawnienia. Zgodnie bowiem z art. 124 § 1 k.c. po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.
Wskazać jednakże należy, iż zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) odszkodowanie ustala z urzędu starosta. Organ administracji w dniu 12 listopada 1985 r. wszczął postępowanie w sprawie określenia wysokości odszkodowania za szkody powstałe w wyniku położenia wodociągu, a więc przed upływem określonego w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r, Nr 10, poz. 64 ze zm.) trzyletniego terminu przedawnienia. Oznacza to, iż sprawa została wszczęta i nie zakończona.
Organy wydając zaskarżone decyzje naruszyły prawo materialne to jest art. 132 cytowanej ustawy, zgodnie z którym do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednie przepisy kodeksu cywilnego oraz art. 123 § 1 pkt 1 k.c. i art. 124 § 1 k.c.
Zdaniem Sądu decyzja organu o wywłaszczeniu nieruchomość za odszkodowaniem przerywa bieg przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za straty poniesione w wyniku przeprowadzenia przez tą nieruchomość sieci wodociągowej albowiem w tym postępowaniu strony dokonują czynności przed organem powołanym do rozpoznawania sprawy (organem administracyjnym), przedsięwziętych bezpośrednio w celu dochodzenia odszkodowania. Tym samym zgodnie z art. 124 § 1 k.c. po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. A zatem Sąd był zobowiązany na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do orzeczenia jak w sentencji,
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy administracji powinny kierować się tym. iż postępowanie w sprawie zostało wszczęte, lecz nie zakończone i przedmiotowa sprawa podlega rozpoznaniu na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., o gospodarce nieruchomościami.
Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest, bowiem, zdaniem Sądu, obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o odmowie przyznania odszkodowania nie nadaje się w żadnej mierze do wykonania, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI