II SA/Gd 983/24

II SA/Gd 983/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 sierpnia 2024 r., nr SKO Gd/708/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. S. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
B. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 sierpnia 2024 r. nr SKO Gd/708/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z dnia 24 listopada 2023 r. B. S. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką M. S.
W dniu 12 grudnia 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, z którego wynika, że M. S. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki osób trzecich. Choruje na nowotwór rozsiany piersi z przerzutami, porusza się przy pomocy kul ortopedycznych. Opieka jest sprawowana przez matkę, B. S., w formie: pobudki, czynności higienicznych, prowadzenia do toalety, smarowania kremami przeciw odparzeniom, przygotowywania ubrań i ubierania, ćwiczeń fizycznych, mierzenia ciśnienia, mierzenia poziomu cukru i podawania insuliny, podawania leków, przygotowywania i podawania posiłków, sprzątania, prania i prasowania, wizyt lekarskich, opłacania rachunków, robienia zakupów i realizacji recept, załatwiania spraw urzędowych, wyjść do kościoła i na spacery, przygotowywania opału i palenia w piecu, odśnieżania w okresie zimowym, czytania czasopism, pism urzędowych i innej korespondencji, ćwiczeń rozwijających mowę, czytanie, pisanie i logiczne myślenie, masaży i oklepywania, czuwania podczas snu. W opiece nie uczestniczą inne osoby. B. S., zgodnie z danymi zawartymi w wywiadzie środowiskowym, podejmowała próby zatrudnienia w okolicznych sklepach, jednak ze względu na pogarszający się stan zdrowia córki nie jest w stanie być aktywna zawodowo. Pracownik socjalny odnotował w ramach własnych wniosków występowanie okoliczności sprawowania opieki i rezygnacji z pracy zarobkowej na rzecz sprawowania opieki nad córką.
Decyzją z dnia 21 grudnia 2023 r. Wójt Gminy N. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności M. S., na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023r., poz. 390), zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r."
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie zgodziło się z organem pierwszej instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, wskazując, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z Konstytucją.
W ocenie Kolegium decyzję odmowną uzasadniał natomiast brak spełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Z przepisu tego wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Według Kolegium, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad córką.
Kolegium wskazało, że jak wynika z wywiadu środowiskowego, M. S. choruje na nowotwór złośliwy piersi z przerzutami. Choruje od 5 lat, w 2023 roku nastąpił nawrót choroby. Stan jej zdrowia pogarsza się, porusza się za pomocą kul ortopedycznych, ma częste zawroty głowy, poranne wymioty i silne biegunki, przyjmuje chemioterapię oraz leki sterydowe na padaczkę i chore serce. Wymaga stałej opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, codziennych czynnościach samoobsługowych, wymaga asysty w korzystaniu z kąpieli, toalety. Skarżąca sporządza posiłki i podaje córce. Stan zdrowia córki jest uzależniony od rodzaju podejmowanej chemioterapii i jej dawki. Bywają dni gdy wymaga całkowitej obsługi. Skarżąca nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niesamodzielną córka.
W oświadczeniu dołączonym wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca wskazała, iż sprawuje codzienną opiekę nad córką. Podaje jej leki, posiłki, załatwia sprawy urzędowe, realizuje recepty, towarzyszy w wizytach lekarskich, pomaga w ubieraniu się. Wolny czas spędza z córką na zajęciach poprawiających jej stan intelektualny tj. czytanie, gry planszowe, robótki ręczne, spacery wizyty u rodziny, wyjazdy krajoznawcze, codzienne rozmowy.
Skarżąca w piśmie z 9 sierpnia 2024 roku wskazała, iż ostatnie zatrudnienie miało miejsce latem 2022 roku. Podejmowała prace dorywcze (sezonowe), nie posiada dokumentacji potwierdzającej zatrudnienie, łączyła obowiązki zawodowe z opieką nad córką M. S., również opiekowała się schorowaną mamą. Zrezygnowała z kontynuacji zatrudnienia ze względu na sukcesywne pogorszenie stanu zdrowia córki. Skarżąca opisała także stan zdrowia córki zbieżny ze stanem opisanym w wywiadzie środowiskowym. Między innymi skarżąca wskazała także, iż córka nie jest głównie leżąca, porusza się przy pomocy kuli wraz z jej asekuracją, dochodzą stany depresyjne. Córka ma przeciwwskazania do wykonania kolejnej operacji, jej organizm jest wyjałowiony, jest pod stałą kontrolą lekarza onkologa, neurologa, kardiologa (3 razy w roku) i psychiatry. Wskazała, iż córka M. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i wykonywać czynności życia codziennego. Pomaga jej w prawidłowym funkcjonowaniu i dba o to aby czuła się bezpiecznie. Skarżąca wskazała, iż przygotowuje jej posiłki, które ona samodzielnie spożywa, przygotowuje leki, które córka spożywa samodzielnie. Skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy ze względu na konieczność sprawowania długotrwałej opieki nad córką M. Byłaby skłonna podjąć jakiekolwiek zatrudnienie gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad córką.
Oceniając powyższy stan faktyczny Kolegium zwróciło uwagę, że jak wynika ze znajdujących się w aktach dokumentów (m.in. danych PUP, oświadczeń skarżącej, danych ZUS) skarżąca mimo 55 lat nigdy nie pracowała. Skarżąca oświadczyła, iż pracowała bez umowy. Ostatnio pracowała w 2022 roku latem i podejmowała prace dorywcze. Nigdy nie była też zarejestrowana w PUP jako bezrobotna ani nie odprowadzano jej składek na ubezpieczenie zdrowotne (a przynajmniej od roku 2015). Tym samym skarżąca nigdy aktywnie nie poszukiwała pracy. W 2019 roku Skarżąca oświadczyła, iż nie podejmowała żadnej pracy zawodowej.
Do 28 grudnia 2016 roku córka skarżącej była mężatką, także nawet wtedy skarżąca nie podejmowała zatrudnienia. Podczas wywiadu natomiast oświadczyła, iż podejmowała zatrudnienie w okolicznym skupie lecz z uwagi na pogłębiający się stan zdrowia córki nie była w stanie utrzymać zatrudnienia. Kolegium nie dało wiary temu oświadczeniu, wskazując, że nie ma żadnego dowodu świadczenia przez nią pracy w dokumentach. Ponadto niewiarygodne jest, że mimo iż przez 55 lat nie udało jej się nigdy podjąć oficjalnego zatrudnienia, obecnie gdyby tylko córka była zdrowa podęłaby pracę i byłaby to stała praca.
Jakkolwiek M. S. obecnie wymaga stałej opieki, jednak opieka ta nie jest związana z nadzwyczajnymi kosztami ze strony skarżącej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, iż choroba córki spowodowała u skarżącej dodatkowe wydatki, gdy wcześniej nie podejmowała żadnego zatrudnienia. Wskazać należy, iż córka na swoje utrzymanie otrzymuje zarówno rentę jak i świadczenie uzupełniające oraz dodatek pielęgnacyjny.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżąca nie zrezygnowała z pracy jak i nie zaprzestała działań zmierzających do podjęcia zatrudnienia, aby podjąć się opieki nad córką. W związku z tym w niniejszej sprawie nie zastała spełniona przesłanka rezygnacji, niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu opieki nad córką. Świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Natomiast w niniejszym przypadku przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowiłoby uzyskanie przez Skarżącą zastępczego źródła dochodu.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. S. zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Gdańsku naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Skarżąca wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przedmiotem sporu w sprawie było spełnienie przez skarżącą przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2023r., poz. 390), zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r.".
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika z tego, że ustawodawca w sposób równorzędny traktuje sytuację zarówno rezygnacji z zatrudnienia, jak i jego niepodejmowanie. Z punktu widzenia powyższego przepisu, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20).
Zasadnicza kwestia sporna w tej sprawie dotyczy tego, czy faktycznie sprawowana przez skarżącą opieka ze względu na jej zakres wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga w pierwszej kolejności dokonania wykładni pojęcia opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.
Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).
Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20).
Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń faktycznych, córka skarżącej M. S. choruje na nowotwór złośliwy piersi z przerzutami. W 2023 roku nastąpił nawrót choroby. Jej stan zdrowia pogarsza się. Ma częste zawroty głowy, poranne wymioty i silne biegunki, przyjmuje chemioterapię oraz leki sterydowe na padaczkę i chore serce. Wymaga stałej opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, codziennych czynnościach samoobsługowych, w tym asysty w korzystaniu z kąpieli, toalety. Bywają dni gdy wymaga całkowitej obsługi. Dochodzą stany depresyjne. Występują przeciwwskazania do wykonania kolejnej operacji, organizm chorej jest wyjałowiony, jest pod stałą kontrolą lekarzy różnych specjalności.
Kolegium nie kwestionuje, że ze względu na swój stan zdrowia M. S. wymaga stałej i intensywnej opieki, której zakres jest nie do pogodzenia z pozostawaniem w zatrudnieniu oraz że opiekę tę sprawuje skarżąca. Stoi jednak na stanowisku, że ze względu na dotychczasową bierność zawodową skarżącej, nie można uznać, aby nastąpiło z jej strony rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia.
Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, że nie została spełniona pierwsza z sytuacji, jednakże nie sposób uznać, że organy poczyniły wystarczające ustalenia do poczynienia konkluzji, że nie ma związku pomiędzy koniecznością opieką nad córką skarżącej a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Należy zwrócić uwagę, że w świetle art. 17 ustawy są to dwie odrębne sytuacje i wystarczające jest, że spełniona została jedna z nich, aby dana osoba uprawniona była do otrzymania świadczenia. Rezygnacja z zatrudnienia jest sytuacją odmienną od niepodejmowania pracy, pierwsza dotyczy sytuacji, gdy konieczność sprawowania opieki zmusza do zakończenia dotąd wykonywania pracy, a druga uniemożliwia rozpoczęcie nowej pracy. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca od wielu lat nie pracowała, a przynajmniej nie pracowała w ramach stałego zatrudnienia, jak podkreśla Kolegium, stąd nie sposób mówić, że zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność opieki nad córką. Natomiast jeśli chodzi o drugą sytuację, z którą ustawodawca wiąże powstanie uprawienia do świadczenia, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., to organy dokonywały oceny spełnienia omawianej przesłanki wyłącznie z pespektywy jej dotychczasowej bierności zawodowej.
Kwestia możliwości przyznania świadczenia opiekunowi, który przez dłuższy czas przed złożeniem wniosku był bierny zawodowo, była rozważana w orzecznictwie i przyjęto, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać opiekunowi, który nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mając co najmniej potencjalną możliwość (zdolność), by zatrudnienie lub inną pracę zarobkową podjąć. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem też niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, jeżeli jest to w sposób oczywisty związane ze stanem podopiecznego (zob. wyroki NSA z: 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21; z 2 lipca 2008 r.; sygn. akt I OSK 1364/07; z 24 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1758/07, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 87/22; wyrok WSA w Krakowie z 18 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1194/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można bowiem a priori wykluczyć, że u osoby biernej zawodowo nie dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Inaczej mówiąc, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że skarżąca, przed złożeniem wniosku o świadczenie, nie podejmowała zatrudnienia z przyczyn innych niż opieka nad córką, chyba że organ wykaże, że u podstaw rezygnacji z podjęcia zatrudnienia w dacie złożenia leżała inna obiektywna przyczyna, aniżeli konieczność sprawowania tejże opieki (np. stan zdrowia opiekuna, utrata uprawnień itp.).
Dlatego też Sąd stoi na stanowisku, że "niepodejmowanie" zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w rozumieniu art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. - w odróżnieniu od użytego w tym przepisie pojęcia "rezygnacji" z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) – nie jest zdarzeniem, które zachodzi w określonym momencie, lecz stanem trwającym przez jakiś (w praktyce zwykle: dłuższy) czas. Z biegiem tego czasu powody niepodejmowania zatrudnienia mogą się zmieniać – początkowo mogą one wiązać się np. z koniecznością opieki nad małoletnimi dziećmi, albo z własną długotrwałą niedyspozycją zdrowotną, by następnie, z upływem miesięcy lub nawet lat i w związku ze zmianą sytuacji osobisto-rodzinnej, przybrać postać np. konieczności opieki nad coraz bardziej niesprawnymi (czy wręcz niepełnosprawnymi) członkami rodziny. Dlatego inaczej, niż przy przesłance "rezygnacji z zatrudnienia" – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym (...), istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny.
Z tego powodu organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku wcześniejszego zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, a jest zobowiązany wyłącznie do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia w chwili składania wniosku jest konieczność sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Bez znaczenia jest bowiem to, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 22 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 729/21, dostępny w CBOSA; B. Chludziński (w:) Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma zatem istotnego znaczenia to, że brak jest dowodów podejmowania przez skarżącą stałego zatrudnienia w latach wcześniejszych. Wskazać bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest natomiast to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad córką. Taki zaś wniosek wynika z materiału dowodowego, biorąc pod uwagę stan zdrowia M. S. i związane z tym jej potrzeby, które w całości realizuje skarżąca, przy jednoczesnym braku innych obiektywnych przeszkód do podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.
Dlatego też skoro skarżąca, mając co najmniej potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia, nie podejmuje go, sprawując jednocześnie całodobowo opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką, to nie ma, w ocenie Sądu, podstaw do zakwestionowania związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad córką w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Okoliczności tych orzekające organy nie uwzględniły na skutek błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcia, że sam fakt, iż skarżąca od wielu lat nie pracuje, wyklucza możliwość stwierdzenia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką. Przyjęta wykładnia przepisów prawa materialnego miała więc istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w konsekwencji przyjęto, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W konsekwencji Sąd uznał, że Kolegium dokonało wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy, wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad córką.
W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego opisanym powyżej. Przy czym Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (t.j.: Dz. U. 2023 r. poz. 1964 ze zm.).
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.