I SA/WA 74/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie uchylił decyzję SKO, uznając, że organ nie poinformował skarżącej o możliwości zawieszenia renty w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca D.M. domagała się świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad niepełnosprawną matką, jednak odmówiono jej z powodu pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta, uznając rentę za negatywną przesłankę. WSA w Warszawie uchylił decyzję SKO, stwierdzając, że organy nie poinformowały skarżącej o możliwości zawieszenia renty w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, co jest kluczowe dla wyboru świadczenia.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej D.M., która sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Prezydent odmówił przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, wskazując na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie pobierającej rentę. Skarżąca argumentowała, że jej renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie powinna stanowić przeszkody, a organy nie poinformowały jej o możliwości zawieszenia renty w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że art. 17 ust. 1b ustawy został uznany za niekonstytucyjny, a organy nie powinny się na niego powoływać. Kluczowym zarzutem sądu było jednak to, że organy administracji nie poinformowały skarżącej o możliwości wyboru świadczenia poprzez zawieszenie renty, zgodnie z orzecznictwem NSA. Sąd wskazał, że organy powinny były zastosować art. 79a K.p.a. i poinformować stronę o przesłankach zależnych od niej, w tym o konieczności zawieszenia renty, co umożliwiłoby jej skorzystanie z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli osoba uprawniona dokona wyboru świadczenia korzystniejszego poprzez zawieszenie prawa do renty, a organy administracji prawidłowo ją o tym poinformują.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy powinny umożliwić stronie wybór świadczenia, informując ją o możliwości zawieszenia renty, co eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty itp. Jednakże, sąd interpretuje przepis w sposób umożliwiający wybór świadczenia korzystniejszego po zawieszeniu renty.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie różnicowania prawa do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.
k.p.a. art. 79a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania strony o przesłankach zależnych od niej, które nie zostały spełnione.
u.e.r.f.u.s. art. 103 § ust. 3
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prawo do emerytury lub renty może ulec zawieszeniu na wniosek.
u.e.r.f.u.s. art. 134 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty.
u.ś.r. art. 24 § ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy nie poinformowały skarżącej o możliwości zawieszenia renty w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, co jest kluczowe dla wyboru świadczenia. Art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na który powoływał się organ pierwszej instancji, został uznany za niekonstytucyjny.
Odrzucone argumenty
Pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (argument organów, odrzucony przez sąd).
Godne uwagi sformułowania
organy powinny były umożliwić stronie dokonanie wyboru i dopełnienie opisanego warunku, czego jednak nie uczyniły. Sąd zwraca uwagę, że odmawianie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powoływaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy [...] jest wadliwa. Prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.
Skład orzekający
Anna Falkiewicz-Kluj
przewodniczący
Monika Sawa
członek
Nina Beczek
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek informacyjny organów administracji w sprawach świadczeń rodzinnych, możliwość wyboru świadczenia przez zawieszenie renty."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy osoba pobiera rentę i ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, a organy nie poinformowały o możliwości zawieszenia renty.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak istotne są obowiązki informacyjne organów administracji i jak błędy proceduralne mogą wpływać na prawa obywateli, szczególnie w kontekście świadczeń socjalnych.
“Czy organ administracji ukrył przed Tobą możliwość uzyskania świadczenia? Sąd wyjaśnia obowiązki urzędników.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 74/24 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2024-03-07 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-01-09 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/ Monika Sawa Nina Beczek /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Nina Beczek (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 listopada 2023 r. nr KOC/6829/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] października 2023 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania D. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. B. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podało, że wnioskiem z [...] czerwca 2023 r. D. M. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Prezydent [...] rozpoznając wniosek stwierdził, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, gdyż nie spełnia przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji niezasadnie odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. momentu powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawczyni. Kolegium wyjaśniło, że organ rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym ma obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. A zatem art. 17 ust. 1b ustawy nie mógł być podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednakże mimo powyższego organ odwoławczy uznał, że decyzję organu pierwszej instancji należało utrzymać w mocy wobec wystąpienia w sprawie przesłanki negatywnej. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Zaistnienie jednej z wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy przesłanek negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyklucza przyznanie tego świadczenia, choćby wszystkie inne przesłanki pozytywne wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy zostały przez wnioskodawcę spełnione. Kolegium podało, że w toku postępowania skarżąca w złożonym [...] października 2023 r. oświadczeniu podała, że w przypadku uzyskania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego niezwłocznie zawiesi w ZUS przyznaną jej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od [...] kwietnia 2023 r. do [...] kwietnia 2025 r. Kolegium wyjaśniło, że żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie umożliwia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem (np. późniejszej rezygnacji z prawa do renty albo złożenia wniosku o zawieszenie tego prawa). Prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Jednakże wyboru świadczenia dokonuje wnioskodawca przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. Zawieszenie prawa do renty skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Tylko zawieszenie prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Kolegium wyjaśniło, że interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 nie pozwala jednak - wbrew stanowisku skarżącej - na równoczesne pobieranie przez nią świadczenia emerytalno-rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego i w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Zatem Kolegium uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Skargę na decyzję Kolegium złożyła D. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W związku z tym, zdaniem skarżącej, osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy opiekuna, nie stanowi negatywnej przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wydając decyzję utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...], przyjęło za podstawę przyznanie skarżącej renty rodzinnej z tytułu częściowej niezdolności do pracy jako negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie uwzględniając jednocześnie, że skarżąca wykazała, że jej rezygnacja z zatrudnienia i niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej jest jedynie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w stopniu znacznym, a związek między rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowanie a sprawowaną opieką, jest bezpośredni i ścisły. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że odmawianie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powoływaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", jest wadliwa. Sąd wskazuje, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – stanowi zatem dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, że orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie – data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącej nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji, rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku, miał obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej w sprawie decyzji Kolegium, analiza jej uzasadnienia wskazuje, że przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez Kolegium stanowiła kwestia pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznanej decyzją ZUS od [...] kwietnia 2023 r. do [...] kwietnia 2025 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Powołany przepis enumeratywnie wymienia sytuacje stanowiące przeszkodę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc, jeśli strona wnosząca o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma ustalone prawo do emerytury lub renty przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty i innego świadczenia emerytalno-rentowego (albo inne z wymienionych w przepisie), to prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jej nie przysługuje. Zdaniem Sądu, na tle wypracowanego dotąd orzecznictwa sądowego, dotyczącego sytuacji poboru emerytury lub renty i starania się o świadczenie pielęgnacyjne, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających wybiórcze traktowanie opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, jak to ma miejsce w sytuacji skarżącej, której renta - jak wynika z decyzji ZUS - wynosi [...] zł netto, zaś świadczenie pielęgnacyjne w roku 2024 wynosi 2988 zł. Inaczej mówiąc, stronie, która pobiera emeryturę czy rentę, powinno przysługiwać prawo wyboru świadczenia korzystniejszego. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który m.in. w wyroku z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1887/22 wskazał, że "Aktualnie w orzecznictwie również jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.e.r.f.u.s.". Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem emerytura jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości zaś złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien zaś stronę poinformować, zgodnie z treścią art. 9 K.p.a., a następnie, w zależności od wykonania przez stronę nałożonego obowiązku - wydać stosowną decyzję (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 263/20 i I OSK 281/20, z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 335/21, z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21, z dnia 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1973/21, z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1242/21, z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 233/22, z dnia 15 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 961/22 oraz z dnia 31 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1414/22).". Tak więc mając na uwadze, że według jednolitego stanowiska NSA, które skład orzekający w tej sprawie podziela, osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego – przy czym wybór taki może zostać zrealizowany przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do renty – to organy orzekające w tej sprawie powinny były umożliwić stronie dokonanie wyboru i dopełnienie opisanego warunku, czego jednak nie uczyniły. Z akt sprawy nie wynika, by skarżąca o tej możliwości została pouczona przez organy orzekające w sprawie. Wskazać tu należy na art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 z późn. zm.), zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Kierując się powyższym Sąd stwierdził, że skoro przepisy prawa umożliwiają skarżącej wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez skarżącą świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie (uwzględniając zasady procesowe wynikające z art. 7, art. 8 i art. 9 kpa), powinien przedsięwziąć takie czynności, aby skarżąca mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Jak wynika z art. 79a kpa, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). Mając powyższe na uwadze, na organach administracji publicznej spoczywał wynikający z art. 79a § 1 kpa obowiązek poinformowania strony o konieczności zawieszenia posiadanego prawa do renty w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ powinien dodatkowo poinformować, że pobieranie renty stanowi jedyną negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 8 § 1 kpa organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W odniesieniu do obowiązku informowania stron oraz czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa, ustanowionego w art. 9 kpa, jednolicie podnosi się, zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, że przepis ten nie stawia organu administracji w pozycji pełnomocnika strony, a samej strony nie zwalnia od wszelkiej aktywności procesowej i należytej dbałości o własne interesy. Wskazuje się, że uregulowany w tym przepisie obowiązek jest mimo wszystko ograniczony, a jego celem nie jest doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść obywatela, lecz jedynie "wyrównanie szans" (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1475/14). Z omawianej zasady wynika natomiast bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Powołany przepis art. 79a kpa ustanawia dodatkowy obowiązek informacyjny organu względem strony postępowania, i to niezależnie od tego czy w postępowaniu działają przez profesjonalnych pełnomocników, czy występują bez udziału profesjonalnego pełnomocnika. Przepis ten wzmacnia realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, obligując organ procesowy do mobilizowania strony do wykazywania większej aktywności w postępowaniu. Celem przepisu art. 79a § 1 kpa jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W takich przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawienia tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. W tym kontekście niewystarczające jest informowanie strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co od zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, i poprzestanie jedynie na przytoczeniu treści przepisu. W ocenie Sądu, w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a kpa obowiązek informacyjny musi polegać na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty. Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Oznacza to, że w niniejszej sprawie konieczne było, przed wydaniem decyzji, wystosowania informacji do skarżącej, w trybie art. 79a § 1 kpa, jakie przesłanki zależne od strony nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, w tym w szczególności wskazanie, że przyznanie świadczenia może być uzależnione od wstrzymania wypłaty świadczenia rentowego oraz wezwania do przedłożenia w zakreślonym terminie dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia przez stronę prawa do świadczenia rentowego, a następnie w zależności od wykonania przez skarżącą powyższego wezwania, orzec co do istoty sprawy. Jak wskazuje lektura akt w sprawie zaniechano poinformowania strony o przesłance negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwej decyzji. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ administracyjny uwzględni wskazania i wytyczne wynikające z niniejszego uzasadnienia wyroku, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie Sąd wskazuje, że wszystkie powołane orzeczenia w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI