II OSK 724/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że WSA prawidłowo uchylił decyzje odmawiające przyznania uprawnień kombatanckich z powodu niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego przez organ.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania uprawnień kombatanckich D.M. z tytułu pobytu w obozie w Działdowie. Organ administracji dwukrotnie odmówił przyznania uprawnień, opierając się głównie na opiniach IPN wykluczających pobyt rodzin w obozach podległych gestapo. WSA uchylił te decyzje, wskazując na błędy proceduralne organu i konieczność dokładniejszego ustalenia charakteru obozu oraz roli zaświadczenia wydanego przez Towarzystwo Opieki nad Byłym Obozem Karnym. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA co do konieczności ponownego, rzetelnego ustalenia stanu faktycznego.
Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku WSA w Poznaniu, który uchylił decyzje organów obu instancji odmawiające D.M. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie w Działdowie. Organ administracji argumentował, że obóz w Działdowie, w którym przebywała skarżąca, był obozem przesiedleńczym, a nie obozem podległym policji bezpieczeństwa III Rzeszy, co wykluczało przyznanie uprawnień na podstawie art. 4 ust. 1 lit. b ustawy o kombatantach. WSA uznał jednak, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób należyty materiału dowodowego, naruszając przepisy k.p.a. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zaświadczenie wydane przez Towarzystwo Opieki nad Byłym Obozem Karnym w Działdowie, choć nie jest dokumentem urzędowym, może stanowić dowód w sprawie. WSA wskazał również na publikacje historyczne sugerujące, że cały obóz w Działdowie podlegał władzy SS. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, stwierdzając, że WSA prawidłowo nakazał organowi ponowne, dokładne ustalenie stanu faktycznego, w tym charakteru obozu i podstaw wydania zaświadczenia, z uwzględnieniem dostępnych źródeł historycznych i dokumentacji Towarzystwa. Sąd podkreślił, że WSA nie przesądził o spełnieniu przesłanek z art. 4 ust. 1 lit. b ustawy, lecz jedynie wskazał na konieczność ich weryfikacji przez organ.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie zostało to jednoznacznie przesądzone przez sąd pierwszej instancji, który nakazał organowi ponowne, dokładne ustalenie stanu faktycznego w tej kwestii, uwzględniając różne źródła historyczne i dokumentację.
Uzasadnienie
Sąd wskazał na konieczność dokładnego ustalenia charakteru obozu w Działdowie, w tym czy jego część przeznaczona dla wysiedleńców podlegała władzy SS, opierając się nie tylko na opiniach IPN, ale także na publikacjach historycznych i dokumentacji Towarzystwa Opieki nad Byłym Obozem Karnym.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (13)
Główne
u.k. art. 4 § 1 lit. b
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Dotyczy miejsc odosobnienia, które spełniają określone przesłanki. Kluczowe jest ustalenie, czy obóz w Działdowie, w tym jego część dla wysiedleńców, podlegał władzy SS.
Pomocnicze
u.k. art. 4 § 1 lit. c
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Rozważana jako potencjalna podstawa przyznania uprawnień ze względu na wiek skarżącej w czasie wysiedlenia.
k.p.a. art. 154 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy możliwości zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do oceny mocy dowodowej materiału dowodowego.
k.p.a. art. 75 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dopuszczalność dowodów, w tym dokumentów niebędących dokumentami urzędowymi.
p.p.s.a. art. 153
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w prawomocnym wyroku sądu.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymagania dotyczące uzasadnienia wyroku sądu.
p.p.s.a. art. 106 § § 3 i § 5
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość przeprowadzania dowodów uzupełniających przez sąd.
p.p.s.a. art. 138
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcia sądu administracyjnego.
u.o. IPN
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Określa cele i zadania Instytutu Pamięci Narodowej, co wpływa na wiarygodność jego opinii.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ nie ustalił należycie stanu faktycznego sprawy, w szczególności charakteru obozu w Działdowie. Zaświadczenie wydane przez Towarzystwo Opieki nad Byłym Obozem Karnym powinno być traktowane jako dowód. WSA prawidłowo wskazał na konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez organ z uwzględnieniem szerszego materiału dowodowego i źródeł historycznych.
Odrzucone argumenty
Zarzuty organu dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez WSA. Zarzuty organu dotyczące wadliwego uzasadnienia wyroku WSA. Zarzuty organu dotyczące przeprowadzenia przez WSA dowodów uzupełniających. Zarzuty organu dotyczące błędnego wskazania przedmiotu sprawy w komparycji wyroku WSA (uznane za omyłkę pisarską).
Godne uwagi sformułowania
Sąd w niniejszej sprawie pozostawał związany oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w powyższym wyroku. Zaświadczenie nr [...] Towarzystwo powołuje się na akta 94/40. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 75 § 1 k.p.a. nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu dowodowym, lecz że jest to jedynie wyliczenie przykładowe, na co wskazuje użycie zwrotu "w szczególności" w zdaniu drugim tego przepisu. Sąd pierwszej instancji nie przesądził, iż obóz w którym przebywała skarżąca należał do miejsc o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach.
Skład orzekający
Andrzej Gliniecki
przewodniczący
Paweł Miładowski
sprawozdawca
Robert Sawuła
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie stanu faktycznego w sprawach kombatanckich, ocena dowodów w postępowaniu administracyjnym (w tym dokumentów nieurzędowych), stosowanie art. 153 p.p.s.a. i zasady związania sądu wytycznymi z poprzedniego orzeczenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z obozem w Działdowie i interpretacją przepisów o kombatantach, ale ogólne zasady dowodowe i proceduralne są szeroko stosowalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy trudnego tematu historycznego (obozy hitlerowskie) i pokazuje, jak ważne jest dokładne ustalenie stanu faktycznego oraz prawidłowa ocena dowodów w postępowaniu administracyjnym, nawet po latach.
“Czy obóz przesiedleńczy to miejsce odosobnienia? NSA rozstrzyga w sprawie uprawnień kombatanckich po latach.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 724/12 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2013-07-31 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2012-03-19 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Andrzej Gliniecki /przewodniczący/ Paweł Miładowski /sprawozdawca/ Robert Sawuła Symbol z opisem 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach Hasła tematyczne Kombatanci Sygn. powiązane IV SA/Po 1243/11 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2012-01-17 Skarżony organ Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2002 nr 42 poz 371 art. 4 ust. 1 lit. b Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity. Sentencja Dnia 31 lipca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Gliniecki sędzia NSA Paweł Miładowski /spr./ sędzia del. WSA Robert Sawuła Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1243/11 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1243/11 po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...]. Jak wynika z uzasadnienia wyroku decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] października 1999 r., odmawiającej przyznania D. M. uprawnień z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w Działdowie. W uzasadnieniu organ administracji wyjaśnił, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki zastosowania art. 154 § 1 k.p.a., ponieważ za zmianą decyzji z dnia [...] października 2009 r. nie przemawiają względy interesu społecznego lub słuszny interes strony. Strona w trakcie postępowania podnosiła, że przebywała w obozie w Działdowie. Na podstawie zgromadzonego materiału Kierownik Urzędu ustalił, że strona urodzona w 1928 r. wraz z całą rodziną została wysiedlona z miejscowości M. w listopadzie 1940 r. Obóz karny w Działdowie klasyfikowany jest jako obóz spełniający przesłankę z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm., dalej ustawa z 1991 r.) Na podstawie opinii przesłanych z Instytutu Pamięci Narodowej, w tym ostatniej opinii z 24 maja 2011 r. zajmującej się kwestią możliwości pobytu w obozie karnym w Działdowie rodzin z dziećmi Kierownik Urzędu podkreślił, że tak jak w poprzedniej opiniach tak i w tej wykluczono możliwość przebywania w części obozu podległej służbie bezpieczeństwa III Rzeszy (gestapo) całych rodzin. Wszystkie okoliczności przedstawione przez stronę spełniają znamiona opisane w opinii z dnia 24 maja 2011 r. Kierownik Urzędu pomimo braku potwierdzenia okoliczności pobytu zainteresowanej w obozie w Działdowie nie stwierdził, że strona w nim nie przebywała. Jednakże na podstawie zebranego materiału był to pobyt w części dla wysiedlonych, a zatem w obozie zbiorczym. Jednocześnie Kierownik Urzędu podkreślił, że zgodnie z wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 1023/10, dążył do ustalenia podstaw wystawienia zaświadczenia z dnia 26 lipca 1993 r., jednakże próba skontaktowania się zarówno z Towarzystwem Opieki nad byłym Obozem Karnym w Działdowie, jak i próba skontaktowania się z samym wystawcą zaświadczenia Z. G., skończyły się niepowodzeniem. Decyzją z dnia [...] października 2011 r., Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. W uzasadnieniu organ administracji podkreślił, że postępowanie w sprawie prowadzone było na podstawie art. 154 k.p.a. Nie ma ono na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, lecz koncentrację na ocenie wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych w art. 154 k.p.a. Nie można uznać za słuszny interesu strony w świetle art. 154 k.p.a. polegającego na jej dążeniu do odmiennej oceny tego samego stanu faktycznego sprawy, który był przedmiotem rozpoznania przez organ administracji w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego Kierownik Urzędu uznał, że rodzina odwołującej nie została osadzona w jednym z obozów podległych policji bezpieczeństwa. Z ustaleń organu wynika, że odwołująca (wraz z rodziną) została wysiedlona z M. i została osadzona w obozie przesiedleńczym w Działdowie, skąd została skierowana na teren Generalnego Gubernatorstwa. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że odwołująca nie przebywała w miejscu odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a) - c) ustawy z 1991 r. Odnośnie charakteru obozu w Działdowie Kierownik Urzędu oparł się na informacjach uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i naukowych źródłach historycznych. Chociaż opinie te nie mają wiążącego charakteru, to jednak mając na uwadze cele i zadania Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wynikające z ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej -Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz. U. 2007 r., nr 63 poz. 424 ze zm.) uznać należy, że uzyskane informacje miały charakter rzetelny i wiarygodny. W ocenie organu zaświadczenie nr [...] z dnia [...] lipca 1993 r. wydane przez Towarzystwo Opieki n.b. Obozem Karnym w Działdowie nie jest dokumentem potwierdzającym pobyt odwołującej w obozie podległym policji bezpieczeństwa. Zaświadczenie potwierdza jedynie, że odwołująca została wysiedlona do obozu karnego w Działdowie, a w świetle badań naukowych obóz o takim charakterze w tym czasie w Działdowie nie istniał. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 listopada 2011 r. strona uznała decyzję z dnia [...] października 2011 r. za krzywdzącą dla niej. Skarżąca podkreśliła, że z posiadanych przez nią informacji wynika, że były przyznawane uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozie karnym w Działdowie na podstawie zaświadczenia nr [...] wystawionego przez Towarzystwo za ten sam okres czasu, kiedy skarżąca wraz z rodziną została wywieziona do powyższego obozu tj. od 5 października 1940 r. do 17 grudnia 1940 r. W Urzędzie powinna istnieć baza przyznanych uprawnień kombatanckich. Skarżąca zwróciła przy tym uwagę na niedorzeczność jednoczesnego przyznania oraz odmowy przyznania świadczeń kombatanckich na podstawie tych samych dokumentów (tj. zaświadczeń wydawanych przez Towarzystwo) różnym osobom. Takie działanie organów władzy publicznej stanowi naruszenie art. 8 k.p.a., z uwagi na nierówne traktowanie poszczególnych obywateli (k. 4 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] października 2011 r. Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji podkreślił, że miał na względzie to, iż prawomocnym wyrokiem z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 1023/10, WSA uchylił decyzję z dnia [...] września 2010 r., oraz utrzymaną w mocy na jej podstawie decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r., odmawiającą uchylenia decyzji z dnia [...] października 1999 r. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. Sąd w niniejszej sprawie pozostawał związany oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w powyższym wyroku. Związanie sądu na podstawie art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., str. 359). W przywołanym powyżej wyroku Sąd zauważył, że Kierownik Urzędu działając z naruszeniem art. 7, 77 k.p.a. nie ustalił dokładnie, jaki charakter miał pobyt skarżącej w obozie w Działdowie. WSA zwrócił uwagę, że co prawda zaświadczenie wystawione przez Towarzystwo Opieki nad Byłym Obozem Karnym w Działdowie nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 75 k.p.a., to jednakże nie oznacza automatycznie, że nie może być dowodem w sprawie. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 75 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej obowiązek dopuszczenia jako dowodu nie tylko środków dowodowych wymienionych w zdaniu drugim, lecz "wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem". Z brzmienia tego przepisu wynika, że przez pojęcie dowodu należy rozumieć także inne dowody niewymienione wyraźnie w tym przepisie. W tym sensie trafnie stwierdza się w piśmiennictwie, że art. 75 § 1 k.p.a. nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu dowodowym, lecz że jest to jedynie wyliczenie przykładowe, na co wskazuje użycie zwrotu "w szczególności" w zdaniu drugim tego przepisu. WSA wskazał, że w zaświadczeniu nr [...] Towarzystwo powołuje się na akta 94/40. W niniejszej sprawie organ nie podjął żadnych działań celem ustalenia czy Towarzystwo dysponuje jakąkolwiek dokumentacją pozwalającą jej na stwierdzenie, że skarżąca wraz z rodziną przebywała w obozie Karnym w Działdowie. Ponadto organ w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć w żadnym stopniu nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącej co do przyczyn umieszczenia w obozie ani faktu, że skarżąca przebywała w obozie w którym znajdowały się osoby poddane później eksterminacji. WSA powołał się nadto na publikację Janusza Gumkowskiego zatytułowaną "Obóz hitlerowski w Działdowie" opublikowaną w Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, t. X, Warszawa 1958 r., z której należy wyprowadzić wniosek, że obóz ten podlegał tak jak wszystkie obozy zorganizowane i prowadzone przez SS władzom SS – Urzędowi Policji w Królewcu. Z publikacji tej wynika w sposób jednoznaczny, że cały obóz w Działdowie, również część przeznaczona dla wysiedleńców podlegała władzy SS, a osoby sprawujące tę władzę zostały wymienione z imienia i nazwiska. Tymczasem Kierownik Urzędu przy wydawaniu rozstrzygnięcia oparł się wyłącznie na uznaniu, że skarżąca przebywała w obozie przesiedleńczym oraz na pismach Instytutu Pamięci Narodowej z których wynika, że obóz przesiedleńczy w Działdowie nie podlegał policji bezpieczeństwa. Mając na uwadze powyższe rozważania WSA przy ponownym rozpoznaniu sprawy nakazał Kierownikowi Urzędu celem dokładnego ustalenia pobytu skarżącej w obozie zwrócenie się do Instytutu Pamięci Narodowej czy posiada jakiekolwiek dokumenty na temat pobytu skarżącej w obozie w Działdowie oraz do Towarzystwa Opieki nad Byłym Obozem Karnym w Działdowie o udostępnienie dokumentów na jakiej podstawie wydano skarżącej zaświadczenie. Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu zwrócił się z pisemnymi zapytaniami zarówno Towarzystwa Opieki n.b. Obozem Karnym w Działdowie (pismami z dnia 13 kwietnia 2011 r. oraz z dnia 21 kwietnia 2011 r. – k. 78-79 akt administracyjnych), jak i do Zygmunta Gertnera, który będąc Kierownikiem Ośrodka Badań Historycznych Towarzystwa popisał zaświadczenie nr 271 z 26 lipca 1993 r. (pismem z dnia 29 kwietnia 2011 r., k. 86 akt sądowych) oraz do Instytutu Pamięci Narodowej (pismem z dnia 24 maja 2011 r.). Skierowane zapytania nie wyjaśniły jednak charakteru oraz warunków pobytu skarżącej w obozie w Działdowie. Kierownik Urzędu zwracając się we wskazanych pismach do wyżej wymienionych podmiotów nie podjął próby dokonania analizy tych okoliczności skupiając się jedynie na tym, czy skarżąca w ogóle przebywała w obozie, co zostało już przesądzone w wyroku WSA oraz na uzyskaniu dokumentów stanowiących podstawę wystawienia zaświadczenia nr 271. Poza tym otrzymane odpowiedzi lub też ich brak z uwagi na nieaktualną informację o aktualnej siedzibie Towarzystwa czy też miejscu zamieszkania Z. G. nie przyczyniły się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Oparcie się w tym zakresie jedynie na opiniach Instytutu Pamięci Narodowej, w tym piśmie z dnia 13 czerwca 2011 r., stanowiącym odpowiedź na pismo Kierownika Urzędu z dnia 24 maja 2011 r. (k. 91 akt sądowych) oraz opinii z dnia 24 maja 2011 r., na temat charakteru obozu w Działdowie (k. 92-94 akt sądowych) było niewystarczające. Nie wniosło ono nic nowego do sprawy, ponieważ stanowisko Instytutu Pamięci Narodowej było znane Kierownikowi Urzędu już przed wydaniem decyzji z dnia 20 października 1999 r., co wnika z jej uzasadnienia. Kierownik Urzędu nie poczynił zatem dalszych ustaleń faktycznych w sprawie, nie ustalając charakteru pobytu skarżącej w obozie przeznaczonym dla wysiedleńców. To, że w dokumentach zgromadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej nie ma informacji dotyczących pobytu osadzonych osób w obozie w Działdowie nie oznacza, że w obozie tym nie przebywała skarżąca, skoro wynika to zarówno z oświadczenia samej skarżącej, popartego zaświadczeniem nr [...], wystawionym przez Towarzystwo. Natomiast pogląd wyrażony w opinii z dnia 24 maja 2011 r. na temat charakteru obozu w Działdowie nie może być przesądzający dla niniejszej sprawy. Będąc niewątpliwie jednym z dowodów w sprawie nie stanowi on opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., ponieważ Kierownik Urzędu nie powołał w niniejszej sprawy biegłego, ani też nie oznaczył zakresu w jakim opinia miałaby zostać sporządzona. Dowód ten powinien być rozpatrywany łącznie z pozostałym materiałem zgromadzonym już przez organ administracji oraz tym, który organ administracji powinien zgromadzić. Kierownik Urzędu pominął również w swoich rozważaniach pogląd sformułowany przez WSA w oparciu o publikację Janusza Gumkowskiego "Obóz hitlerowski w Działdowie", że również część obozu przeznaczona dla wysiedleńców podlegała władzy SS. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy zwrócić uwagę, że skarżąca w wieku 12 lat została wraz rodziną wysiedlona z M. trafiając do obozu w Działdowie, w którym przebywała w okresie od 5 listopada 1940 r. do 17 grudnia 1940 r., co wynika zarówno z życiorysu skarżącej (k. 2 akt sądowych), jak i zaświadczenia Towarzystwa Opieki n.b. Obozem Karnym w Działdowie z dnia 26 lipca 1993 r., nr [...] (k. 3 akt sądowych). Z dostępnych powszechnie źródeł historycznych wynika, że już w samych wysiedleniach brali udział funkcjonariusze SA, SS oraz policji ochronnej (Schutzpolizei), żandarmerii (Gendarmerie), także członkowie Selbstschutzu, NSKK (Narodowosocjalistyczny Korpus Kierowców) oraz tłumacze (por. M. Rutowska, Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941, Poznań 2003 r., str. 73). Natomiast sam obóz w Działdowie, w ramach którego wyznaczono również obóz przejściowy dla przesiedleńców pozostawał w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (J. Gumkowski, "Obóz hitlerowski w Działdowie" opublikowaną w Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, t. X, Warszawa 1958 r., str. 73). Z obozu w Działdowie skarżąca została przetransportowana do pracy przymusowej w gospodarstwie niemieckim. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Kierownik Urzędu powinien w pierwszej kolejności wykonać w prawidłowy sposób wytyczne zawarte w wyroku WSA z dnia 25 stycznia 2011 r. przez ustalenie w sposób dokładny stanu faktycznego sprawy nie tylko w oparciu o załączone w aktach ekspertyzy Instytutu Pamięci Narodowej, lecz także powołane wyżej źródła historyczne oraz podjęcie dalszych poszukiwań dokumentacji, którą w 1993 r. dysponowało Towarzystwo Opieki n.b. Obozem Karnym w Działdowie. W tym celu Kierownik Urzędu powinien ustalić aktualny adres Towarzystwa, a w przypadku jego ewentualnego nieistnienia, następcę prawnego Towarzystwa albo miejsce zdeponowania zgromadzonej dokumentacji, w tym akt o sygn. 94/40 dotyczących osoby skarżącej. W drugiej kolejności z uwagi na wiek skarżącej w czasie wysiedlenia (12 lat) Kierownik Urzędu oprócz przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 1991 r. powinien rozważyć, czy w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 1991 r. Przeprowadzone dowody powinny następnie posłużyć do prawidłowego ustalenia przez Kierownika Urzędu stanu faktycznego sprawy z wyjaśnieniem ich znaczenia dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżając tenże wyrok w całości i zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, i 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy postępowania administracyjnego zostały przez organ naruszone, co skutkowało uwzględnieniem zamiast oddaleniem skargi, a w konsekwencji uchyleniem obu decyzji organu administracji w przedmiotowej sprawie pomimo iż organ zebrał i rozpatrzył cały dostępny materiał dowodowy konieczny do załatwienia sprawy; 2. Art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku wobec dokonania przez Sąd w uzasadnieniu wyroku wykładni przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach (...) i przesądzeniu, iż miejsce odosobnienia, w którym przebywała strona postępowania administracyjnego spełnia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b tej ustawy, co może rozstrzygnąć jedynie organ administracji przy uwzględnieniu oceny prawnej Sądu; 3. Art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. poprzez przeprowadzenie dowodów uzupełniających z publikacji naukowych wobec ustawowego zakazu dowodowego; 4. Art. 138 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wskazanie w sentencji wyroku, iż dotyczy on skargi na decyzję Kierownika Urzędu w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, podczas gdy skarżąca złożyła skargę na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich opartych na innej podstawie prawnej niż świadczenie pieniężne; 5. Art. 153 p.p.s..a. w zw. zart. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ nie w pełni zrealizował wytyczne zawarte w uprzednim wyroku. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a także o zasadzenie na rzecz organu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku wobec dokonania przez Sąd w uzasadnieniu wyroku wykładni przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach (...) i przesądzeniu, iż miejsce odosobnienia, w którym przebywała strona postępowania administracyjnego spełnia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b tej ustawy. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie Sąd pierwszej instancji nie przesądził, iż obóz w którym przebywała skarżąca należał do miejsc o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach (...) Powołując się natomiast na publikacje historyczne, a więc wiedzę znaną sądowi z urzędu ( a nie jak podniesiono w zarzutach skargi kasacyjnej przeprowadzając dowody uzupełniające z dokumentów) oraz na liczne błędy w zakresie postępowania dowodowego w sprawie Sąd nakazał, aby organ ponownie rozpoznający sprawę wykonał w sposób prawidłowy wytyczne zawarte w wyroku z dnia 25 stycznia 2011 r. przez ustalenie w sposób dokładny stanu faktycznego sprawy nie tylko w oparciu o załączone w aktach sprawy ekspertyzy Instytutu Pamięci Narodowej, lecz także powołane źródła historyczne, a także aby podjął poszukiwania dokumentacji, którą w 1993 roku dysponowało Towarzystwo Opieki n.b. Obozem Karnym w Działdowie. Sąd wskazał, że dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny z uwzględnieniem powyższych wskazań, winien posłużyć do rozstrzygnięcia sprawy i wydania stosownej decyzji. Przywołując informacje zawarte w publikacjach historycznych Sąd nie przesądził natomiast w jakimkolwiek stopniu o tym, czy obóz w którym przebywała czasowo skarżąca spełniał przesłanki miejsca o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 138 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wskazanie w komparycji wyroku, iż dotyczy on skargi na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, wskazać należy, że w istocie Sąd pierwszej instancji w sentencji wyroku w sposób wadliwy wskazał przedmiot sprawy, jednakże omyłka powyższa nie miała wpływu na wynik sprawy, zwłaszcza, że z uzasadnienia wyroku w sposób jednoznaczny wynika, iż Sąd rozpoznał w istocie sprawę w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich, a mylne wskazanie przedmiotu w komparycji wyroku stanowi oczywistą omyłkę pisarską, którą Sąd pierwszej instancji winien sprostować. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznając zarzuty skargi kasacyjnej za nieuzasadnione, skargę kasacyjną oddalił.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI