II SA/Gd 929/05

II SA/Gd 929/05 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2006-08-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-11-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dorota Jadwiszczok
Jan Jędrkowiak /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Krzysztofowicz
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Sygn. powiązane
I OSK 1932/06 - Wyrok NSA z 2008-01-11
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi D. K., M. B., W. K. i W. K. na decyzję Wojewody z dnia 28 września 2005 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 28 września 2005r. nr [...] Wojewoda uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta z dnia 25 sierpnia 2005r. nr [...] orzekającej o ustaleniu odszkodowania w wysokości 129.684 zł za przejętą z mocy prawa na własność Gminy Miasta nieruchomość stanowiącą działkę nr [...] o pow. 303 m2, położona w G. przy ul. S. na rzecz poprzednich współwłaścicieli: D. K., W. K., M. K. i W. K. i orzekł co do istoty w ten sposób, iż ustalił odszkodowanie w wysokości 129.684 zł (słownie: sto dwadzieścia dziewięć tysięcy sześćset osiemdziesiąt cztery złote) za przejętą z mocy prawa na własność Gminy Miasta nieruchomość stanowiącą działkę nr [...] o pow. 303 m2, położoną w G. przy ul. S., zapisaną w księdze wieczystej KW Nr [...], na rzecz poprzednich współwłaścicieli: D. K., W. K., M. K. i W. K. Odszkodowanie określone w pkt l wypłaci jednorazowo w terminie 14 dni Gmina Miasta na rzecz poprzednich współwłaścicieli stosownie do ich udziałów:
- D. i W. K. (1/8 udziału) kwotę: 16.210,50 zł (słownie: szesnaście tysięcy dwieście dziesięć złotych 50/100);
- D. K. (1/2 udziału) kwotę: 64.842 zł (słownie: sześćdziesiąt cztery tysiące osiemset czterdzieści dwa złote);
- W. K. (1/12 udziału) kwotę: 10.807 zł (słownie: dziesięć tysięcy osiemset siedem złotych);
- M. K. (7/48 udziału) kwotę: 18.912,25 zł (słownie: osiemnaście tysięcy dziewięćset dwanaście złotych (25/100);
- W. K. (7/48 udziału) kwotę: 18.912,25 zł (słownie: osiemnaście tysięcy dziewięćset dwanaście złotych 25/100).
W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wnioskiem z dnia 2 maja 2001r. D., W., M. i W. K. zwrócili się do Prezydenta Miasta o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działkę nr [...] położoną w G.
Wojewoda decyzją z dnia 10 kwietnia 2002 r. NR [...] stwierdził przejście z mocy prawa na własność Gminy Miasta z dniem l stycznia 1999 r. nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o pow. 303 m2, położonej w przy
ul. S. w G., będącej współwłasnością D., W., M. i W. K., a zajętej pod drogę gminną.
W toku postępowania sporządzono trzy operaty szacunkowe przez rzeczoznawców majątkowych: B. J. w dniu 27 października 2003 r., w której oszacowano w/w nieruchomość na kwotę 73.600 zł, G. K. w dniu 16 lutego 2004 r. - na kwotę 148.200 zł oraz K. O. w dniu 6 grudnia 2004 r. - na kwotę 129.684 zł.
Decyzją z dnia 16 lutego 2004 r. nr [...] Prezydent Miasta orzekł o ustaleniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na rzecz byłych współwłaścicieli w wysokości 73.600 zł.
Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli D., M., W. i W. K., gdyż nie zgadzali się z wysokością ustalonego odszkodowania, dołączając do akt sprawy operat szacunkowy wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego G. K., według którego przedmiotowa działka warta jest ponad dwa razy więcej.
Wojewoda decyzją nr [...] z dnia 21 kwietnia 2004 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i umorzył postępowanie organu I instancji, ponieważ organ podlegał wyłączeniu na podstawie art. 24 § l k.p.a. W związku z czym Wojewoda wydał w dniu 21 kwietnia 2004 r. postanowienie o wyłączeniu Prezydenta Miasta, wykonującego zadania starosty z zakresy administracji rządowej i wyznaczył do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy Prezydenta Miasta, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej.
Dnia 22 września 2004 r. oraz dnia 16 marca 2005 r. odbyły się rozprawy administracyjne. Natomiast pismem z dnia 30 marca 2005 r. biegły K. O. złożył wyjaśnienie odnośnie sporządzonego przez siebie operatu szacunkowego.
Decyzją z dnia 25 sierpnia 2005 r. nr [...] Prezydent Miasta, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości 129.684 zł za przejętą z mocy prawa na własność Gminy Miasta nieruchomość stanowiącą działkę nr [...] o pow. 303 m2, położoną w G. przy ul. S. na rzecz poprzednich współwłaścicieli: D. K., W. K., M. K. i W. K.
Odwołanie od tej decyzji wniósł Prezydent Miasta, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Zarzucił również brak właściwego uzasadnienia i brak odniesienia się do zebranych materiałów, a także brak wskazania w decyzji, jaka część odszkodowania należy się każdemu z byłych współwłaścicieli.
Odwołanie wnieśli również D. K., M. K., W. K. oraz W. K., reprezentowani przez T. U., którzy podobnie, jak Prezydent Miasta, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Ponadto podniesiono, iż w decyzji
Prezydenta Miasta nie zawarto "uzasadnienia faktycznego", nie oceniono wiarygodności i mocy dowodowej oraz skierowano uwagi do sporządzonego operatu szacunkowego z dnia 6 grudnia 2004 r., a także zarzucono organowi I instancji nieinformowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Po przeanalizowaniu odwołania i całości zgromadzonego w sprawie materiału Wojewoda ustalił, co następuje:
Zaskarżona decyzja jest wadliwa.
Jednak sprawa nie wymaga ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, jak wnoszą o to strony odwołujące się. Na poparcie powyższego stanowiska należy przytoczyć opinię doktryny, ujmującej zagadnienie w sposób następujący: "W przypadku odmiennego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy ma on kompetencje merytoryczno-reformacyjne. Zgodnie bowiem z art. 138 § l pkt 2, zdanie pierwsze, organ odwoławczy jest władny uchylić zaskarżoną decyzja albo w całości, albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy. (...) Wydanie decyzji kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 138 § 2" - Barbara Adamiak (B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H.Beck, Warszawa 2000, s. 537 i 541-542). Podkreśla to również NSA w wyroku z dnia 28 maja 1989 r., IV SA 1278/88: kompetencje organu odwoławczego obejmują zarówno korygowanie wad prawnych decyzji organu I instancji, polegających na niewłaściwie zastosowanym przepisie prawa materialnego, jak i wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych".
Błędem, przesądzającym o uchyleniu zaskarżonej decyzji, był brak wskazania w jej osnowie, w jakiej części każdemu z uprawnionych należy wypłacić odszkodowanie. Z materiałów zebranych w sprawie organ odwoławczy ustalił odpowiednie udziały we współwłasności dotyczącej nieruchomości przejętej z mocy prawa na własność Gminy Miasta, stanowiącej działkę nr [...] o pow. 303 m2, położonej w G. przy ul. S. i na ich podstawie orzekł o sposobie wypłaty odszkodowania, do której zobowiązał Gminę Miasta.
Prezydent Miasta, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, nie dokonał również w uzasadnieniu decyzji oceny zebranych w sprawie dowodów, na co zwróciły uwagę strony odwołujące się. Dlatego organ odwoławczy po rozpatrzeniu sprawy, a przede wszystkim po zbadaniu zebranych dokumentów oraz opinii rzeczoznawców majątkowych, dokonuje stosownej analizy.
Wskazać najpierw należy, że ustalenie wysokości odszkodowania na podstawie art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Należy tu podzielić stanowisko Barbary Adamiak (B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wyd. C.H.Beck, Warszawa 2000, s. 366): "Organ ocenia swobodnie opinie biegłego na postawie zasad wiedzy, nie jest więc skrępowany tą opinią. Może ją przyjąć, jeśli uzna ją za trafną, ale może też ją całkowicie zdyskwalifikować i przyjąć odmienną, własną opartą na nauce lub doświadczeniu."
Jako podstawę prawną, należy przytoczyć § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny i sporządzania operatu szacunkowego, który w ust. 1 stanowi: "Przy określeniu wartości rynkowej gruntów przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne stosuje się podejście porównawcze, przyjmując ceny transakcyjne uzyskiwane przy sprzedaży gruntów na te cele". Kolejnym istotnym przepisem, który biegły wziął pod uwagę jest ust. 5 § 36 tegoż rozporządzenia, który brzmi następująco: przepisy ust. l i ust. 2 pkt 2 stosuje się odpowiednio do określenia wartości nieruchomości lub ich części dla ustalenia odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, z tym że stan tych nieruchomości przyjmuje się na dzień 29 października 1998 r., a ceny na dzień wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania. Nie uwzględnia się nakładów dokonanych przez osobę uprawnioną po utracie prawa do władania gruntem." Biegły K. O. sporządził operat szacunkowy zgodnie z powyższymi przepisami, dokonując prawidłowego określenia wartości rynkowej nieruchomości, o czy można się także przekonać z pisma biegłego z dnia 30 marca 2005r., w którym złożył stosowne wyjaśnienie.
Ponadto istotnym dla stwierdzenia poprawności opinii biegłego, jest art. 157 ust. l ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, iż "oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych." W ust. 2 tego artykułu natomiast, ustawodawca wprowadził następujący zapis: sporządzenie przez innego rzeczoznawcę majątkowego wyceny tej samej nieruchomości w formie operatu szacunkowego nie może stanowić podstawy oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, o którym mowa w ust. 7."
Z uwagi natomiast na zmianę przepisów po wejściu w życie powyższego rozporządzenia z dnia 21 września 2004 r., poprzednie dwa operaty szacunkowe nie mogą stanowić dowodów w przedmiotowej sprawie, gdyż oparte są na nieaktualnych przepisach prawnych. Poza tym opinii tych nie można brać pod uwagę również z innego powodu. Albowiem art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowi, iż "operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia". W związku z powyższym w sprawie istnieje tylko jeden operat szacunkowy biegłego K. O., który jak już wyżej wskazano, spełnia wymogi poprawności i rzetelności.
Błędem decyzji pierwszoinstancyjnej, jak słusznie zauważył T. U., było również niedoręczenie pełnomocnikowi W. K. zaskarżonej decyzji. Pełnomocnika strony bowiem należy traktować w postępowaniu administracyjnym jako stronę.
Nie można natomiast zgodzić się ze stanowiskiem stron odwołujących się, jakoby organ I instancji "nie zapewnił stronie możliwości wypowiedzenia się na temat wszystkich zebranych dowodów (art. 81 k.p.a.)". Przede wszystkim stosownych wyjaśnień dokonano na rozprawie administracyjnej z dnia 16 marca 2005 r. Biegły K. O. zgodnie z życzeniem pełnomocnika T. U., dokonał także zestawienia dodatkowych transakcji oraz złożył stosowne wyjaśnienie w dniu 30 marca 2005 r. Natomiast z pisma z dnia 14 kwietnia 2005r., dowiadujemy się, że strony zapoznały się z operatami szacunkowymi i wypowiedziały się w tej kwestii.
Prezydent Miasta niewłaściwie również stwierdził w liście przekazującym odwołanie D. K., M. K., W. K. oraz W. K., reprezentowanego przez T. U., że odwołanie to nie wpłynęło w terminie. Strony otrzymały decyzję organu pierwszej instancji w dniu 26 sierpnia 2005 r., natomiast stempel nadawczy listu z odwołaniem wskazuje na datę 8 września 2005 r., a więc nadano list 13 dnia po otrzymaniu decyzji i nie przekroczono ustawowego terminu do dokonania tej
czynności.
Skarge na powyższą decyzję wnieśli D. K., M. K., W. K. oraz W. K. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu wskazano, iż zaskarżonej decyzji skarżący zarzucają nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy poprzez nie przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez skarżących i nie dokonanie oceny materiału dowodowego przy wzięciu pod uwagę wyników postępowania dowodowego.
Skarżący podnieśli, że organy I i II instancji nie przeprowadziły dowodów zawnioskowanych przez stronę pismem z dnia 14 kwietnia 2005 r., a dotyczących zbioru transakcji porównawczych, który jest istotną częścią opinii biegłych rzeczoznawców. Teza dowodowa wprost prowadzi do wykazania, że operaty pomijają "niewygodne" dla Gminy Miasta transakcje rynkowe opiewające na ceny większe niż transakcje uwzględnione w operatach. Na marginesie właśnie to uchybienie pozwoliło biegłemu ustalić sprzecznie nawet z doświadczeniem życiowym cenę l m2 spornej nieruchomości na 428 zł, która jest charakterystyczna np. dla nieruchomości położonych w centrum K., a nie na K. G. najbardziej ekskluzywnej dzielnicy T. Na K. G. ceny sięgają 1.500 zł/m2. W operatach na próżno szukać takich transakcji.
W odpowiedzi na skargę, podtrzymano dotychczasową argumentację i wniesiono o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Dokonując zgodności z prawem, Sąd ocenia czy decyzje orzekających w sprawie organów administracji wydane zostały zgodnie z mającymi zastosowanie i powołanymi w podstawie prawnej przepisami prawa materialnego oraz czy dokonano prawidłowej wykładni tych przepisów a także czy rozpoznając sprawę nie naruszono koniecznych wymogów proceduralnych wynikających z unormowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Wbrew twierdzeniom skargi, w rozpoznawanej sprawie organy przeprowadziły postępowanie zgodnie z przepisami o których wyżej mowa i ustalona wysokość odszkodowania prawa nie narusza.
Zdaniem Sądu nie budzi też zastrzeżeń ocena wartości dowodowej, stanowiącego podstawę wyceny nieruchomości, operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego – K. O.
Prawdą jest że operat szacunkowy ma charakter opinii i co się z tym wiąże podlega on ocenie organu.
Prawdą jest jednakże także to, że ustawodawca przydał tej opinii szczególny charakter. Przeprowadzenie tego dowodu jest obligatoryjne – co wynika z zapisu ustawowego. Szczegółowo określono też m. in. tryb postępowania, stosowane metody szacowania wartości nieruchomości jak również kwalifikacje osoby sporządzającej operat.
Taki charakter w/w dowodu wpływa też na zakres badania przez organ prawidłowości opinii w ramach swobodnej oceny wyrażonej w treści art. 80 k.p.a..
Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, że operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę K. O. jest kolejnym operatem złożonym w przedmiotowej sprawie. Znamionuje to należytą wnikliwość orzekających w sprawie organów administracji przy podejmowaniu decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Istniejące rozbieżności w ocenach biegłych zobowiązywały do dokonania przez organy ich własnej oceny opartej na całokształcie materiału dowodowego – co też w sprawie nastąpiło i czemu dał wyraz organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W tych warunkach uznać należało, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 77 k.p.a. – w oparciu o cały materiał dowodowy w sposób prawidłowo zgromadzony.
Na koniec rozważań należy zauważyć (co pomijają w skardze skarżący), że przyjęta przez rzeczoznawcę (i zawarta w zestawieniu transakcji porównawczych) cena 1m kw. dotyczy odszkodowań za grunt przejęty pod ulice. Wskazywana w skardze wielokrotność ustalonej w niniejszej sprawie kwota rynkowa cen nieruchomości jaką podobnież osiągają działki gruntu położone na K. G. w G. nie może dotyczyć ulic, nie będących przedmiotem obrotu cywilnoprawnego.
Rozpatrując sprawę ustalenia odszkodowania za grunt przejęty pod realizację drogi organ odwoławczy prawidłowo wydał decyzję na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu jej wydania.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.