II SA/Gd 917/23

II SA/Gd 917/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz
Marek Kraus /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt SKO Gd/3685/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej Z. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną decyzją z dnia 26 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "SKO", "organ odwoławczy", Kolegium"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 755 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej jako "u.ś.r.") w zw. z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r.
o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania Z. M. reprezentowanej przez pełnomocnika - adwokata (dalej jako: "Skarżąca", "Wnioskodawczyni", "Strona") od decyzji Burmistrza Gminy Ż. (dalej jako: "Burmistrz Gminy", ,,organ pierwszej instancji") z dnia 19 kwietnia 2023 r. nr DŚR.O.8252.132.2022.23.UKR o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego
i prawnego sprawy:
2.1. W dniu 20 lutego 2023 r. Z. M. za pośrednictwem pełnomocnika – adwokata złożyła do Burmistrza Gminy Ż. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką
- O. T. ur. 14 października 1999 r.
W dniu 19 kwietnia 2023 r. Burmistrz Gminy decyzją nr DŚR.O.8252.132.2022.23.UKR odmówił Stronie przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji, wymieniając art. 2 pkt 2 oraz art. 17 u.ś.r. organ pierwszej instancji wskazał, iż jednym ze świadczeń rodzinnych jest świadczenie pielęgnacyjne, o które mogą ubiegać się także obywatele Ukrainy w oparciu o przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.).
Organ pierwszej instancji podał, iż córka Strony – O. T. legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach z dnia 29 sierpnia 2022 r., w którym orzeczono, że została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od 20 kwietnia 2022 r., a jej niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Orzeczenie wydano na czas określony do dnia 31 sierpnia 2025 r.
Następnie, organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wskazał, iż na podstawie oświadczenia Strony ustalono, że nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki na niepełnosprawnym dzieckiem.
Z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego
w miejscu zamieszkania Strony i podopiecznej wynika, iż O. T. jest osobą wymagającą pomocy w każdej czynności dnia codziennego i aby mogła funkcjonować w prawidłowy sposób, pomoc matki jest nieodzowna.
Przy powołaniu się na treść art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., organ przedstawił, iż jak wynika z oświadczenia Wnioskodawczyni z dnia 15 marca 2023 r. córka otrzymuje
z Ukrainy "pomoc socjalną z powodu I grupy niepełnosprawności 7000 uah miesięcznie", zaś wnioskodawczyni pobiera "pomoc socjalną, a nie zasiłek opiekuńczy w wysokości 2500 uah". W przeliczeniu daje to kwotę 840 zł na córkę,
a na osobę opiekuna 300 zł.
W odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 20 marca 2023 r. doręczone pełnomocnikowi wnioskodawczyni, oświadczono, że Wnioskodawczyni nie jest uprawniona do pobierania świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką nad niepełnosprawną córką O. T. w Ukrainie, natomiast pobiera zasiłek z tytułu niepełnosprawności córki w kwocie 2600 uhr miesięcznie. Nie posiada dokumentu potwierdzającego ten fakt i nie ma możliwości jego pobrania w związku
z toczącą się wojną w Ukrainie.
Po analizie powyższego, organ pierwszej instancji doszedł do wniosku, że córka Strony otrzymuje świadczenie z Ukrainy w związku ze swoją niepełnosprawnością, a Wnioskodawczyni otrzymuje z Ukrainy świadczenie związane z niepełnosprawnością córki. W jego opinii jest to świadczenie wypłacane w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Przepisy u.ś.r. stanowią, że w przypadku, gdy na terenie innego państwa przysługuje świadczenie analogiczne do świadczenia, o które ubiega się Wnioskodawczyni to jest to przesłanka uniemożliwiająca jego przyznanie w Polsce.
2.2. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, SKO decyzją z dnia 26 września 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium podało, iż z akt sprawy bezspornie wynika, że wnioskodawczyni i jej córka są osobami przybywającymi z Ukrainy (obywatelstwa ukraińskiego). Córka Strony – O. T. ur. 14.10.1999r. jest osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność u ww. istnieje od urodzenia, zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 20 kwietnia 2022r.
Z wywiadu środowiskowego wynika także, że córka nie jest osobą zdolną do samodzielnej egzystencji, nie jest w stanie samodzielnie zjeść posiłku, bawi się zabawkami, które robią dużo hałasu, na zewnątrz wychodzi z matką za rękę. Wszystkie czynności związane z przygotowaniem posiłków, higieną, wykonuje Strona. O. T. jest upośledzona umysłowo w stopniu głębokim, jest też osobą ubezwłasnowolnioną. Zatem, konieczność stałej i ciągłej opieki matki nad córką, jest nie kwestionowana.
Z akt sprawy wynika jednakże, że Wnioskodawczyni jako osoba
z obywatelstwem Ukrainy otrzymuje pomoc - świadczenia na córkę z tego Państwa.
W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji właściwie ustalił stan faktyczny sprawy, w tym właściwie określił i przeliczył pomoc jaką Wnioskodawczyni otrzymuje z Ukrainy. Jak podał, już tylko ta okoliczność powoduje, że właściwie zastosowany został w postępowaniu przed organem pierwszej instancji art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy. Przepis ten wyraźnie stanowi, że "zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje na osobę wymagającą opieki innej osoby, gdy osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką chyba, że przepisy
o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy
o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej". Z przepisu tego wynika też, że zarówno Rzeczypospolita Polska jak i Ukraina nie są objęte koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (Ukraina jest Państwem z poza Unii Europejskiej), co też nie pozwala zastosować tego wyjątku z art. 17 ust. 5 pkt 6 in fine ustawy.
W świetle powyższych przepisów nie stosuje się w opisanej wyżej sytuacji faktycznej i prawnej art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 stycznia 2023r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023r. poz. 103 ze zm.).
W odniesieniu zaś do podniesionego w odwołaniu zarzutu pełnomocnika strony Skarżącej, co do szczególnego stosowania wykładni językowej w rozumieniu normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy, organ dodatkowo wypowiedział się, że należy uznać go za całkowicie chybiony, gdyż przywołane orzecznictwo przez pełnomocnika Skarżącej w odwołaniu dot. wykładni funkcyjnej, czy wykładni systemowej do definiowania normy prawnej z art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy, nie ma zastosowania przy jasnej i czytelnej wykładni językowej podanej normy prawnej.
3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżyła w całości ww. decyzję organu drugiej instancji, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu,
iż przepis ten odnosi się do zagranicznych świadczeń pobieranych przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, podczas gdy właściwa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, iż odnosi się on do osób innych niż opiekun.
W oparciu o sformułowany zarzut wniesiono: o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a,
o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji
i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniesiono o zasądzenie na rzecz Strony Skarżącej zwrotu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu swojego stanowiska Skarżąca wskazała, iż nie zgadza się
z zaskarżoną decyzją w zakresie, w jakim stwierdza, iż fakt pobierania przez nią zasiłku przyznanego na podstawie prawa ukraińskiego w związku
z niepełnosprawnością jej dziecka, uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd jest wprost sprzeczny z literalnym brzemieniem przepisów u.ś.r. i jako taki nie może stanowić jedynej podstawy prawnej wydanego przez Kolegium rozstrzygnięcia, zatem zaskarżona decyzja nie może się ostać
i powinna zostać uchylona.
Pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił, iż przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r., co nie zostało wzięte pod uwagę przez organy obu instancji, ustanawia negatywne przesłanki przyznania świadczenia i dzieli je ze względu na podmiot, którego dana przesłanka dotyczy. I tak ust. 1 dotyczy osoby sprawującej opiekę (strony skarżącej), ust. 2 osoby niepełnosprawnej, ust. 3 innej osoby (a więc ani niepełnosprawnego, ani opiekuna), ust. 5 kogokolwiek, kto ma ustalone prawo do świadczeń określonych w tym przepisie oraz ust. 6 analogicznie jak ust. 3 dotyczy innej osoby, a więc ani niepełnosprawnego, ani opiekuna. Wskazał, iż konstrukcja taka nie jest przypadkowa - analogiczne katalogi przesłanek negatywnych z podziałem na podmioty, których dotyczą, występują również w art. 15b (becikowe), 16a (specjalny zasiłek opiekuńczy) oraz art. 17c (świadczenie rodzicielskie). Zatem to ustawodawca celowo tak skonstruował te przepisy ustawy. Niesłuszne jest zatem i wykraczające poza kompetencje organów administracji publicznej takie stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., które rozszerza krąg podmiotów, wobec których jest stosowany. Organy stosując taką rozszerzającą wykładnię przepisów prawa stawiają się w miejscu prawodawcy kreując odmienny niż istniejący w ustawie stan prawny, co jest działaniem pod żadnym pozorem niedozwolonym. Z kolei, przesłanki negatywne przyznania świadczenia, które jako wyjątki, zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae, nie powinny być wykładane rozszerzająco.
W ocenie pełnomocnika Skarżącej, wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. wsparta dodatkowo wykładnią systemową w kontekście reszty przepisów u.ś.r. jednoznacznie i bez cienia wątpliwości nakazuje uznać, iż przepis ten odnosi się jedynie do osób innych, a więc ani do opiekuna, ani do niepełnosprawnego, zatem bez względu na to jakie świadczenie związane z pokryciem wydatków związanych
z opieką strona pobiera na podstawie prawa ukraińskiego, to pobieranie tego świadczenia pozostaje bez wpływu na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem kolegium nie zakwestionowało żadnych innych okoliczności stronie powinno było zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Stosując się do kluczowej dla wykładni prawa koncepcji racjonalnego ustawodawcy uznać należy, iż taka konstrukcja przepisów ustawy była działaniem celowym, którego zasadność, cel czy przyczyna pozostają bez wpływu na wyniki wykładni językowej i systemowej przepisów ustawy, gdyż racjonalność rozwiązań ustawodawcy nie może być kwestionowana w procesie wykładni prawa.
W związku z powyższym, fakt pobierania jakiegokolwiek świadczenia przyznanego na podstawie prawa obcego, zarówno przez Skarżącą jak i przez niepełnosprawną podopieczną pozostaje bez wpływu na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego, zaś zaskarżona decyzja jako naruszająca przepisy prawa materialnego nie może się ostać i powinna zostać uchylona.
4. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
5.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.
5.2. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c p.p.s.a.
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Ponadto, w myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania
w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na wniosek strony Skarżącej, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na który to wniosek, Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
5.3. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest ocena, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku zaskarżoną decyzją z dnia 26 września 2023 r. prawidłowo orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia 19 kwietnia 2023 r. orzekającej o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką, w sytuacji gdy pobiera z Ukrainy świadczenie socjalne związane z niepełnosprawnością córki.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowią przepisy u.ś.r., w szczególności art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny
i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem
o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ustawodawca określił również katalog przesłanek negatywnych, wykluczających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki te zostały ujęte w art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. i występują po stronie osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, jak i po stronie osoby wymagającej opieki.
W niniejszej sprawie bezsporną okolicznością jest, że Skarżąca jako matka niepełnosprawnej w stopniu znacznym córki, legitymującej się stosownym orzeczeniem, sprawuje nad nią opiekę. Jak wskazały organy obu instancji, córka Strony jest osobą wymagającą pomocy w każdej czynności dnia codziennego. Pomoc matki jest niezbędna, by córka mogła funkcjonować w sposób prawidłowy.
W związku z tym konieczność stałej i ciągłej opieki nad córką nie jest kwestionowana.
Na podstawie oświadczenia Strony organ pierwszej instancji również ustalił, że Wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki na niepełnosprawnym dzieckiem.
Organ pierwszej instancji odmówił przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia uznając, na podstawie złożonego przez nią oświadczenia, że zaistniała przesłanka negatywna wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. Mianowicie, pobiera na terenie Ukrainy świadczenie w związku z niepełnosprawnością córki - O. T., które w opinii organu jest świadczeniem wypłacanym w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ odwoławczy utrzymując
w mocy decyzję organu pierwszej instancji przychylił się do dokonanej przez ten organ oceny podając, że powyższa okoliczność powoduje, iż właściwie został zastosowany wymieniony wyżej przepis prawa. Zdaniem SKO na zastosowanie wyjątku z tego przepisu prawa nie pozwala też, że Rzeczypospolita Polska, jak i Ukraina nie są objęte koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Ukraina jest państwem z poza Unii Europejskiej. Zatem, w świetle powyższego przepisu nie znajdzie zastosowania w stanie faktycznym i prawnym sprawy art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.)
5.4. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Sąd podziela wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że przez użyte w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. określenie "inną osobę", rozumieć należy innego członka rodziny, tj. ani wnioskodawcę świadczenia, ani też osobę, na którą świadczenie to ma być pobierane. Potwierdza to bowiem relacja ust. 5 do ust. 1 art. 17 u.ś.r. W ust. 1 wyraźnie zaznaczono komu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje. Trudno wobec tego osoby te włączyć do zakresu podmiotowego poszczególnych punktów ust. 5.
W art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. określono sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Pkt 1 tego ustępu odniesiono do osoby sprawującej opiekę (wnioskodawcy), a dalszą część regulacji odniesiono do osoby wymagającej opieki. W konsekwencji do kręgu "innych osób" nie można włączyć ani wnioskodawcy, ani też osoby wymagającej opieki, bowiem ustawodawca wyraźnie tego nie wskazał. Za przedstawionym rozumieniem wyrażenia "inna osoba" przemawia nie tylko wykładnia językowa, którą potwierdzają wyniki przeprowadzonej wykładni systemowej. Ustawodawca bowiem omawianą negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego umieścił w odrębnym punkcie art. 17 ust. 5 u.ś.r. Za takim rozumieniem tego pojęcia przemawia też wykładnia funkcjonalna, bowiem względy sprawiedliwości społecznej wymagają, by każda osoba, która rezygnuje z zatrudnienia lub go nie podejmuje celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzyskała odpowiednie świadczenie z tym związane (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 marca 2023 r., II SA/Gl 1545/22; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 kwietnia 2023 r., IV SA/Po 191/23, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 stycznia 2024 r., II SA/Gd 798/23, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: https://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanym dalej "CBOSA").
Wskutek tego, skoro w niniejszej sprawie wnioskodawczynią jest matka, która sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką, która co do zasady uprawniona jest do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie można jej włączyć do kręgu osób określonych przez ustawodawcę mianem "innych osób".
Wbrew zatem stanowisku organów administracyjnych, przepis art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. nie mógł w okolicznościach niniejszej sprawy stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego,.
Tym samym zarzut skargi naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. należy uznać za zasadny.
5.5. Powyższe nie oznacza jednak, że fakt pobierania przez Skarżącą świadczenia w związku z niepełnosprawnością córki w Ukrainie, które w opinii organu jest świadczeniem wypłacanym w związku ze sprawowaniem opieki nad nią, jako osobą niepełnosprawną, nie pozostaje bez wpływu na możliwość ewentualnego przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w Polsce.
Wprowadzenie negatywnych przesłanek w art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. ma na celu wykluczenie kumulacji świadczeń na tę samą osobę wymagającą opieki oraz zapobieganie sytuacjom, gdy jedna osoba pobierałaby dwa świadczenia. Dlatego przy interpretacji art. 17 ust. 5 u.ś.r. należy mieć na względzie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku
z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 103), zgodnie z którym obywatele Ukrainy przebywający legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostali zrównani z obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej pod względem możliwości uzyskania świadczeń rodzinnych. Niewłaściwym byłoby zatem dopuszczenie do sytuacji nieuzasadnionego ich uprzywilejowania względem obywateli RP, w której mogliby oni pobierać jednocześnie dwa niezależne świadczenia na tę samą osobę wymagającą opieki, zarówno w Ukrainie, jak
i w Polsce (por. wyrok WSA w Gliwicach z 30 listopada 2023 r., II SA/Gl 1382/23, CBOSA).
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. ustawodawca wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r.
o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Oznacza to zatem, że jeśli na osobę wymagającą opieki jest już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, osobie wnioskującej o przyznanie takiego świadczenia nie przysługuje do niego prawo.
Zdaniem Sądu, objęcie zakresem zastosowania powyższego przepisu również świadczenia socjalnego uzyskiwanego z Ukrainy z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką nie wypacza intencji ustawodawcy odzwierciedlonych w treści art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. Dyspozycja tego przepisu zmierza do uniknięcia sytuacji ustalenia na osobę niepełnosprawną więcej niż jednego świadczenia pielęgnacyjnego (bądź stanowiącego jego odpowiednik, tak jak w niniejszej sprawie świadczenia pobieranego w Ukrainie), co czyni zadość zakazowi kumulacji świadczeń. Konstytucyjna zasada równości oraz brak możliwości kumulacji świadczeń, o której mowa w u.ś.r. nie pozwala bowiem na pobieranie dwóch świadczeń pielęgnacyjnych, w tym przypadku jednego w Ukrainie, drugiego – w Polsce (por. wyroki; WSA w Krakowie z 22 maja 2023 r., III SA/Kr 1910/22, WSA w Gdańsku z dnia 24 stycznia 2024 r., II SA/Gd 798/23, CBOSA).
W takich uwarunkowaniach prawnych i faktycznych, a zwłaszcza w sytuacji prawnego zrównania sytuacji socjalnej obywateli Ukrainy przybyłych na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytoriom Ukrainy, organ winien umożliwić skarżącej wybór świadczenia korzystniejszego, tj. wybór pomiędzy świadczeniem uzyskiwanym z Ukrainy, a wnioskowanym w Polsce świadczeniem pielęgnacyjnym.
Skoro organ nie kwestionował żadnych innych okoliczności, powinien przed wydaniem decyzji, poinformować stronę Skarżącą o jej sytuacji prawnej, w tym o spełnieniu przez nią pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w Polsce oraz wyjaśnić, że fakt pobierania przez nią świadczenia w Ukrainie stanowi w okolicznościach sprawy jedyną przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia. W związku z powyższym w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 9 i art. 79a k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym miejscu należy podkreślić, iż zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.
Jak wynika z akt sprawy, zarówno organ pierwszej instancji jak i Kolegium nie podjęły żadnych czynności, mających na celu wyjaśnienie Skarżącej jej sytuacji prawnej, w szczególności brak jest zawiadomienia wystosowanego do strony w trybie art. 79a k.p.a. Wobec zaś przyjętego przez organy ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego, w tym faktu pobierania przez skarżącą z Ukrainy świadczenia socjalnego związanego z niepełnosprawnością córki, organy kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. powinny w pierwszej kolejności wyjaśnić Skarżącej, że przepisy u.ś.r. nie pozwalają na pobieranie dwóch świadczeń pielęgnacyjnych (jednego w Ukrainie, drugiego – w Polsce), a przy ustaleniu spełnieniu pozostałych przesłanek wymaganych prawem do uzyskania wnioskowanego świadczenia, poinformować o możliwości dokonania wyboru świadczenia.
Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jeśli zatem, Skarżąca podejmie decyzję o rezygnacji z prawa do świadczenia związanego z opieką nad niepełnosprawną córką na terenie Ukrainy
i w odpowiedni sposób to udokumentuje, zaktualizuje się możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na terenie Polski, przy uwzględnieniu, że spełnia ona wszystkie pozostałe przesłanki.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że organy przedwcześnie odmówiły przyznania Skarżącej świadczenia z uwagi na pobieranie przez nią świadczenia socjalnego związanego z niepełnosprawnością córki w Ukrainie, bez uprzedniego prawidłowego pouczenia o jej sytuacji prawnej i ewentualnego wezwania do wykazania, że zrezygnowała z tego prawa bądź, że wstrzymano wypłatę tego świadczenia. Powyższe stanowi o naruszeniu powołanych przepisów postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
5.6. Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
5.7. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.