II SA/Gd 914/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS, ponieważ została ona wydana w sytuacji braku decyzji pierwszej instancji, co stanowi rażące naruszenie prawa.
Skarga dotyczyła decyzji Prezesa ZUS utrzymującej w mocy informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Sąd uznał, że informacja o przyznaniu świadczenia nie jest decyzją administracyjną, a zatem pismo skarżącego nie mogło stanowić odwołania. W konsekwencji, decyzja Prezesa ZUS została wydana bez podstawy prawnej, co skutkowało stwierdzeniem jej nieważności.
Skarżący R.S. wniósł skargę na decyzję Prezesa ZUS, która utrzymała w mocy informację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu świadczenia wychowawczego na córkę A. S. Skarżący domagał się wyrównania świadczenia za czerwiec i lipiec, wskazując na problemy z elektronicznym złożeniem wniosku. Prezes ZUS potraktował pismo jako odwołanie i utrzymał w mocy wcześniejszą informację, argumentując, że świadczenie przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, a brak możliwości złożenia wniosku w terminie, nawet niezawiniony, nie uzasadnia przyznania świadczenia wstecz. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Sąd uznał, że informacja ZUS o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, a jedynie czynnością materialno-techniczną. W związku z tym, pismo skarżącego nie mogło stanowić skutecznego odwołania, a decyzja Prezesa ZUS, wydana w oparciu o to pismo, została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ organ drugiej instancji rozpoznał sprawę merytorycznie, mimo braku decyzji pierwszej instancji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie jest decyzją administracyjną, a jedynie czynnością materialno-techniczną.
Uzasadnienie
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w art. 13a ust. 1 stanowi, że przyznanie świadczenia nie wymaga wydania decyzji. Forma decyzji jest zarezerwowana dla przypadków odmowy, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (8)
Główne
u.p.p.w.d. art. 13a
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 13
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
PPSA art. 1 § 1 i 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § 1 i 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie jest decyzją administracyjną. Decyzja Prezesa ZUS została wydana w sytuacji braku decyzji pierwszej instancji, co stanowi rażące naruszenie prawa.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Prezesa ZUS oparta na terminie złożenia wniosku i braku możliwości przyznania świadczenia wstecz. Argumentacja skarżącego dotycząca problemów z elektronicznym złożeniem wniosku.
Godne uwagi sformułowania
informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie stanowi rozstrzygnięcia, które ma charakter decyzji administracyjnej decyzja Prezesa ZUS została bowiem wydana pomimo braku w obrocie prawnym decyzji organu administracji publicznej wydanej w pierwszej instancji wydanie aktu rażąco naruszającego prawo
Skład orzekający
Jolanta Górska
przewodniczący
Magdalena Dobek-Rak
sprawozdawca
Wojciech Wycichowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja statusu prawnego informacji o przyznaniu świadczeń (niebędącej decyzją administracyjną) oraz konsekwencji wydania decyzji przez organ drugiej instancji w sytuacji braku decyzji pierwszej instancji."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki świadczeń wychowawczych i sposobu ich przyznawania przez ZUS, ale może mieć zastosowanie analogiczne do innych świadczeń przyznawanych w formie informacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe rozumienie formy prawnej dokumentów wydawanych przez organy administracji i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji, nawet jeśli merytorycznie sprawa mogłaby być rozstrzygnięta inaczej.
“Błąd proceduralny ZUS: decyzja unieważniona, bo nie było poprzedzającej jej decyzji!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gd 914/22 - Wyrok WSA w Gdańsku Data orzeczenia 2023-05-18 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-10-28 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Sędziowie Jolanta Górska /przewodniczący/ Magdalena Dobek-Rak /sprawozdawca/ Wojciech Wycichowski Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2407 art. 13 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2022 r., nr 010070/680/9095455/2022 (postępowanie 357192259) w przedmiocie świadczenia wychowawczego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie R.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 września 2022 r., nr 010070/680/9095455/2022, dotyczącą postępowania nr 357192259, którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 sierpnia 2022 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego na córkę A. S. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 18 sierpnia 2022 r. R. S. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko A. S. na okres świadczeniowy od 1.06.2022 r. do 31.05.2023 r. Informacją z 22 sierpnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (zwany dalej "ZUS") przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko A. S. od dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. W piśmie z dnia 20 września 2022 r. skarżący zwrócił się do Prezesa ZUS o wyrównanie świadczenia za miesiąc czerwiec i lipiec. Skarżący wyjaśnił, że składane przez niego wnioski elektroniczne przez stronę banku do tej pory gwarantowały mu terminową wypłatę środków, dlatego zaskoczyły go zmiany metod składania wniosków. Skarżący wskazał, że pisemna forma jego prośby jest wynikiem braku decyzji, a tym samym braku możliwości odwołania się do Prezesa ZUS. Prezes ZUS potraktował powyższe pismo jako odwołanie i po jego rozpoznaniu decyzją z 30 września 2022 r. utrzymał rozstrzygnięcie w formie informacji z 22 sierpnia 2022 r. w mocy wskazując, iż w przypadku wniosków złożonych po zakończeniu akcji zbierania wniosków na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca danego roku do 31 maja następnego roku, prawo do świadczenia i jego wypłata przysługuje od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Organ, na podstawie zgromadzonej dokumentacji stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ skarżący nie wskazał istotnych, niezależnych od niego okoliczności, które uniemożliwiły mu złożenie wniosku w terminie. Skarżący w skardze na powyższą decyzję wskazał, iż niemożność złożenia wniosku w terminie wynikała z problemów z elektronicznym dostępem do banku. Jak wyjaśnił, nie mając możliwości złożenia wniosku drogą elektroniczną, wielokrotnie starał się o wznowienie tej możliwości osobiście odwiedzając oddział. Problem leżał po stronie banku, gdyż konta, które posiada skarżący pod jednym loginem "skrzyżowały się", a dodatkowo pojawił się niezawiniony przez skarżącego problem linii kredytowej. Zaistniałe procesy spowodowały blokadę. Skarżący, sugerując się opinią pracownika banku uznał, że opóźnienie przesłania wniosku do ZUS nie spowoduje wstrzymanie należnych środków. W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie wskazując, że zgodnie z ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu świadczeniowego. W niniejszej zaś sprawie wniosek o świadczenie wychowawcze wpłynął 18 sierpnia 2022 r. Jak wyjaśniono, termin ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego jest ściśle związany z terminem złożenia wniosku przez osobę uprawnioną. Prawo do świadczenia ustala się zatem począwszy od miesiąca, w którym wpłynął ten wniosek. Termin ten ma charakter materialnoprawny i brak jest podstaw do jego przywrócenia. Uchybienie terminu prawa materialnego, czy też nie skorzystanie z niego, nawet bez zawinienia strony, w czasie określonym przez prawo materialne wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia jej praw, ale też obowiązków o charakterze materialnoprawnym. Termin materialnoprawny ogranicza zatem w czasie dochodzenie lub inną realizację prawa podmiotowego. Konsekwencją jego uchybienia jest wygaśnięcie możliwości dokonania określonej czynności, termin ten może być przywrócony tylko i wyłącznie przepisem ustawy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Prezes ZUS wskazał, że okoliczności, ze względu na które strona nie złożyła wniosku w najwcześniej możliwym terminie, są irrelewantne dla określenia początkowej daty przyznania świadczenia wychowawczego, nawet jeżeli mają charakter niezawiniony. Nie ma bowiem możliwości, poza wyjątkami wynikającymi wprost z ustawy, wstecznego przyznania świadczeń, niezależnie od przyczyn opóźnienia w złożeniu wniosku. Zdaniem Prezesa, brak możliwości złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze za pośrednictwem bankowości elektronicznej nie uniemożliwia zgłoszenia wniosku o świadczenie wychowawcze i w konsekwencji nie stanowi podstawy do uznania odwołania i skargi za zasadne. ZUS zapewnił bowiem z dniem 1 stycznia 2022 r. możliwość składania wniosków o świadczenie wychowawcze za pośrednictwem PUE ZUS, w tym również z pomocą pracowników ZUS w każdej terenowej placówce Zakładu - z czego skarżący nie skorzystał. Wniosek o świadczenie w odpowiednim terminie skarżący mógł zgłosić również za pośrednictwem portalu Empatia administrowanego przez Ministerstwo Rodziny i Polityko Społecznej. Organ zwrócił także uwagę, że ustawodawca przewidział znacznie wydłużony, trwający od 1 lutego 2022 r. do 31 maja 2022 r. termin na złożenie wniosku o świadczenie wychowawcze, który gwarantował ciągłość wypłaty świadczenia. Organ stwierdził, że skoro o prawie do świadczenia orzeka się wyłączenie na wniosek, a świadczenie przyznawane jest od momentu złożenia wniosku, to wniosek złożony po upływie okresu świadczeniowego uznać należy za bezskuteczny. Omawiana ustawa nie przewiduje bowiem sytuacji, w której świadczenie wychowawcze może być przyznane na okres, który już upłynął. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, choć z innych powodów niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a., sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w tak zakreślonych granicach kognicji doprowadziła do wniosku, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności. Kontroli legalności poddano decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 września 2022 r., którą organ ten "po rozpatrzeniu odwołania" R. S. "od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2022 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko – A. S. na okres do dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję". Przy czym Prezes ZUS za "zaskarżoną decyzję" uznał w istocie informację z dnia 22 sierpnia 2022 r., którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku poinformował skarżącego o przyznaniu świadczenia wychowawczego 500+ na córkę A. S. na okres od 1 sierpnia 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. W tych okolicznościach Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób rażący. Decyzja Prezesa ZUS z 30 września 2022 r. została bowiem wydana pomimo braku w obrocie prawnym decyzji organu administracji publicznej wydanej w pierwszej instancji. Zdaniem Sądu, pomimo przyjętego przez Prezesa ZUS sposobu procedowania w niniejszej sprawie, pismo ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku z 22 sierpnia 2022 r. informujące skarżącego o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie stanowi decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 104 k.p.a. W konsekwencji zatem złożony przez skarżącego środek prawny (pismo z 20 września 2022 r.) nie mógł zainicjować postępowania odwoławczego i skutkować wydaniem decyzji administracyjnej przez organ II instancji. Podkreślić należy, że w treści tego pisma sam skarżący zwrócił organowi uwagę na powyższą okoliczność. Materialnoprawne podstawy i procedura przyznawania świadczenia wychowawczego określone zostały w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 810), zwanej dalej u.p.p.w.d. Zgodnie z art. 13 u.p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego (ust. 1). Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 2). Wniosek i załączniki do wniosku są składane wyłącznie w postaci elektronicznej (ust. 5). Kluczowe znaczenie dla rozpoznawanej sprawy mają przepisy art. 13a u.p.p.w.d., z których wynika, że przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (ust. 1). Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym (ust. 2). W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (ust. 4). Jednocześnie, zgodnie z przywołanym w podstawie prawnej decyzji Prezesa ZUS z 30 września 2022 r. art. 28 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy k.p.a., z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 1). Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że przyznanie świadczenia wychowawczego zgodnie z wnioskiem podmiotu uprawnionego następuje w formie informacji, a nie decyzji administracyjnej. Forma decyzji administracyjnej jest zastrzeżona wyłącznie dla odmowy przyznania świadczenia, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia oraz nienależnie pobranego świadczenia. Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie stanowi rozstrzygnięcia, które ma charakter decyzji administracyjnej, i co umożliwiałoby poddanie jej kontroli instancyjnej w administracyjny toku instancji zainicjowanej odwołaniem. Działanie organu uwzględniającego wniosek strony w przedmiocie świadczenia wychowawczego stanowi czynność materialno-techniczną, o której jest on jedynie obowiązany powiadomić wnioskodawcę. Dopiero odmowa w całości lub w części przyznania świadczenia przybiera formę władczego rozstrzygnięcia, jakim jest decyzja i możliwość zastosowania do niej regulacji k.p.a., w tym przewidujących środki odwoławcze. Prawidłowość powyższej wykładni potwierdza zarówno literalne brzmienie przywołanych przepisów, jak również regulacje odnoszące się do sposobu komunikowania informacji o świadczeniu podmiotom zainteresowanym. Z art. 13a ust. 2 u.p.p.w.d. wynika, że nie tylko zawiadomienie o umieszczeniu informacji na profilu informacyjnym ZUS, ale także sama informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego mogą zostać przesłane osobie ubiegającej się o to świadczenie na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej bądź numer telefonu. Takie działanie jest wykluczone w przypadku decyzji administracyjnej wydawanej w sprawie świadczenia wychowawczego, w przypadkach, o których mowa w art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d. W odniesieniu do tych aktów, zgodnie z ust. 5 wskazanej regulacji, jedynie informacja o umieszczeniu decyzji na profilu informacyjnym może zostać przesłana osobie ubiegającej się lub otrzymującej świadczenie wychowawcze na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej lub numer telefonu. O takiej kwalifikacji przedmiotowej informacji świadczy również wykładnia systemowa zewnętrzna. Tożsamy sposób procedowania został bowiem przyjęty na gruncie ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2022 r., poz. 2270). Tam również przewidziano formę powiadamiania o przyznaniu kapitału w drodze informacji, która jest w tożsamy sposób podawana do wiadomości zainteresowanym podmiotom (art. 17 ust. 1 i 2). Zaś forma decyzji zastrzeżona jest w sprawach odmowy przyznania kapitału, uchylenia lub zmiany prawa do kapitału oraz nienależnie pobranego kapitału (art. 17 ust. 4), czyli regulacja ta odpowiada w całości zapisom art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d. W piśmiennictwie powstałym na gruncie przepisów u.p.p.w.d. trafnie wskazuje się, że z treści art. 13a ust. 1 tej ustawy jednoznacznie wynika, iż przyznanie świadczenia wychowawczego nie następuje przez wydanie decyzji administracyjnej, a ma jedynie charakter czynności materialno-technicznej. W sytuacji przyznania świadczenia wychowawczego organ zobowiązany jest jedynie do poinformowania wnioskodawcy o tym fakcie (tak: R. Prokop [w:] J. Blicharz (red.), J. Glumińska-Pawlic (red.), L. Zacharko (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, LEX/el 2019). Powyższą regulację wprowadzono do u.p.p.w.d. na mocy ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 924). Nowelizacja wprowadziła likwidację obowiązku rozstrzygania o przyznaniu świadczenia wychowawczego w drodze decyzji administracyjnej na rzecz prostszego rozwiązania, polegającego na wydawaniu informacji o przyznaniu świadczenia. Z uzasadnienia ww. ustawy nowelizującej wynika m.in., że "(...) proponowane rozwiązanie ma uprościć postępowanie i przyśpieszyć wypłaty przyznanego świadczenia wychowawczego. Zamiast wydawać, podpisywać i doręczać decyzję administracyjną przyznającą świadczenie, organ właściwy wyśle stronie na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej informację potwierdzającą przyznanie wnioskowanego świadczenia, zaś w przypadku braku adresu poczty elektronicznej strona będzie mogła odebrać w postaci papierowej informację o przyznaniu świadczenia. Nieodebranie informacji w żadnym razie nie będzie wstrzymywało wypłaty przyznanego świadczenia. W celu zapewnienia prawa do odwołania obowiązek wydawania decyzji administracyjnych pozostanie w sprawach odmowy, uchylenia, zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz w sprawach nienależnie pobranych świadczeń. Jest to rozwiązanie na wzór sprawdzonego już rozwiązania funkcjonującego w programie "Dobry start"" (https:/sejm.gov.pl, druk nr 3387). Z powyższego wynika, że w celu uproszczenia postępowania, w sytuacji przyznania świadczenia wychowawczego, organ zobligowany jest wyłącznie do przekazania wnioskodawcy informacji o przyznanym świadczeniu. Nie jest istotne, czy taka informacja została odebrana przez osobę uprawnioną, gdyż ta okoliczność nie wstrzymuje wypłaty świadczenia. Dopiero wówczas, gdy w sprawie wystąpią elementy sporne ustawa przewiduje wydanie aktu o charakterze władczym, zapewniającym uprawnionym prawo do składania środków odwoławczych, tj. wydanie decyzji. Jej doręczenie następuje w trybie przewidzianym w u.p.p.w.d., z zastrzeżeniem, że w sprawach nieuregulowanych zastosowanie znajdą przepisy k.p.a., a odwołanie służy do Prezesa ZUS. Powyższe, z uwagi na charakter podejmowanych przez organy działań, sposobu ich komunikowania i zastrzeżenia formy decyzji dla sytuacji spornych, dowodzi, że informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie stanowi rozstrzygnięcia o cechach decyzji administracyjnej, co wyklucza możliwość jego zaskarżania w trybie odwoławczym. W piśmiennictwie za niedopuszczalne uznaje się odwołanie od czynności organu administracji publicznej, która nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów k.p.a. (tak: A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do k.p.a., LEX/el 2019, teza 4 do art. 134). Z niedopuszczalnością odwołania mamy do czynienia w szczególności wtedy, gdy decyzji w ogóle nie wydano albo gdy na mocy przepisów odrębnych nie podlega ona zaskarżeniu w drodze odwołania bądź gdy organ dokonał jedynie czynności materialno-technicznej (por. K. Świderski, glosa do wyroku NSA z 5 sierpnia 2003 r., sygn. akt II SA/Po 112/03, CASUS 2004/2/16, t. 2). Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Jeżeli zatem sprawa nie podlega załatwieniu przez wydanie decyzji administracyjnej, a strona wniosła odwołanie od informacji udzielonej jej przez organ pierwszej instancji, organ drugiej instancji powinien zasadniczo stwierdzić niedopuszczalność odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. (por. wyrok NSA z 7 lipca 1992 r. sygn. akt SA/Gd 746/92, OSP z 1993, Nr 9, poz. 178 z glosą aprobującą B. Adamiak). W orzecznictwie przyjmuje się, że merytoryczne rozpatrzenie środka zaskarżenia zamiast wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. prowadzi do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności, tj. wydanej z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyroki: WSA w Warszawie z 31 maja 2017 r., VIII SA/Wa 64/17, WSA w Bydgoszczy z 15 listopada 2017 r., II SA/Bd 411/17, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem w niniejszej sprawie Prezes ZUS zamiast potraktować pismo skarżącego z 20 września 2022 r. jako odwołanie, winien był ustalić rzeczywistą treść żądania strony i nadać jemu właściwy procesowo bieg. Podjęcie tego rodzaju czynności było zresztą uzasadnione treścią samego pisma skarżącego z 20 września 2022 r., w którym skarżący stwierdził, że "Forma pisemna mojej prośby jest wynikiem braku decyzji, a tym samym braku możliwości odwołania się przez PUE ZUS (zakładka Rodzinny kapitał opiekuńczy)". Z pisma skarżącego wynika natomiast, że kwestionuje on okres, na który przyznano mu świadczenie, albowiem w jego ocenie, świadczenie to powinno być przyznane począwszy od czerwca 2022 r. W takiej sytuacji powinnością organu było wyjaśnienie, czy skarżący domaga się przyznania świadczenia za jeszcze inny okres niż ten, za który świadczenie mu przyznano. Po dokonaniu tych ustaleń żądanie skarżącego organ winien potraktować jako wniosek o przyznanie lub zmianę prawa do świadczenia. Taki wniosek wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (zmiany prawa już przyznanego świadczenia), które zasadniczo powinno zakończyć się wydaniem decyzji, od której będzie skarżącemu służyło odwołanie do organu wyższego stopnia, a w konsekwencji skarga do sądu administracyjnego. Taki sposób postępowania, tj. ustalenie rzeczywistej treści żądania strony, nakładają na organ przepisy k.p.a. wyrażające zasadę prawdy obiektywnej (art. 7), zasadę informowania stron (art. 9) i zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej (art. 8). W tej sytuacji potraktowanie pisma skarżącego z 20 września 2022 r., bez zweryfikowania intencji skarżącego, stanowi nadużycie, które objawiło się w kontrolowanym postępowaniu wydaniem aktu rażąco naruszającego prawo. W judykaturze akcentuje się, że ustalenie którejkolwiek z wad decyzji powodujących stwierdzenie jej nieważności czyni dalszą kontrolę nie tylko zbędną, ale i niedopuszczalną. Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwalnia bowiem sąd administracyjny z konieczności odniesienia się do zarzutów skargi i przedstawienia w związku z tym wiążących zaleceń odnoszących się do meritum sprawy (por. wyroki NSA z 21 września 2011 r., II OSK 737/10 i z 10 lutego 2016 r., II OSK 1416/14). Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z 30 września 2022 r. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS podejmie działania zgodne z wiążącą oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 4 akt sądowych), a strona skarżąca w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI