II SA/GD 912/22

II SA/Gd 912/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Dobek-Rak
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1723/23 - Wyrok NSA z 2024-07-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 września 2022 r., nr SKO Gd/1922/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz E. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
E. B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 12 września 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 18 lutego 2022 r., w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z 7 czerwca 2021 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad matką, K. J.
Decyzją z 23 lipca 2021 r. Prezydent Miasta Gdyni odmówił jej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, jako przyczynę odmowy niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.).
Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 6 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło zaskarżoną decyzję i skierowało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie stanu zdrowia wymagającej opieki osoby niepełnosprawnej, ustalenia, czy może ona pozostawać sama w domu, w zakresie czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą, a także przyjęcia od skarżącej oświadczenia, jaką pracę byłaby gotowa podjąć. Organ odwoławczy dokonał przy tym odmiennej oceny w zakresie zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznając stanowisko orzecznictwa w tym zakresie.
Decyzją z 18 lutego 2022 r. organ pierwszej instancji ponownie odmówił E. B. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad matką K.J. Organ pierwszej instancji uznał, że świadczenie to jej nie przysługuje, gdyż brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawczynię z zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.
Po rozpoznaniu wniesionego odwołania Kolegium decyzją z 12 września 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał, że z zaświadczenia ZUS z 20 stycznia 2022 r. wynika, że skarżąca podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu od 17 stycznia 2020 r. do 29 lutego 2021 r. jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. Oznacza to, że nie przedłożyła organowi pierwszej instancji drugiej z umów zlecenia, stanowiącej kontynuację zawartej 17 stycznia 2021 r. umowy zlecenia. Nadto ze wskazanego zaświadczenia ZUS wynika, że skarżąca zataiła fakt, że po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia w dniu 28 sierpnia 2021 r. podjęła zatrudnienie i wykonywała je do 31 grudnia 2021 r. jako osoba wykonująca umowę agencyjna, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. Zdaniem Kolegium, nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która mimo deklaracji, że nie wykonuje zatrudnienia, takie zatrudnienie jednak podejmuje. Oznacza to, że może pogodzić opiekę nad matką z pracą w ramach np. umowy zlecenia, bo opieka ta nie jest tak czasochłonna, jak zadeklarowała. Tym samym podejmując zatrudnienie skarżąca nie wyczerpała przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zatem podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Opieka ta ma być stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, a jej zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi i zmiany kwestionowanego orzeczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona, jednak częściowo z innych przyczyn, niż wskazane przez skarżącą.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką K. J.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jak wcześniej u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Poza sporem jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że skarżąca, będąca jej córką, mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
K. J. posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 19 lutego 1996 r., którym uznano ją za trwale całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do pracy istniała od 1972 r. (co potwierdza wypis z treści orzeczenia z 26 listopada 1999 r. i pismo ZUS z 14 lipca 2021 r.).
Sąd podziela wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tą na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem wydanej w sprawie decyzji.
Matka skarżącej jest stanu wolnego, nie wystąpiła zatem przesłanka negatywna przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.
W rozpoznawanej sprawie sporne natomiast jest istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Zarówno organ pierwszej instancji jak i Kolegium pozostają przy tym na stanowisku, że brak jest wskazanego związku, a zatem nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wskazało Kolegium, nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która mimo deklaracji, że nie wykonuje pracy zarobkowej, takie zatrudnienie jednak podejmuje. Zdaniem Kolegium, oznacza to bowiem, że jest ona w stanie pogodzić opiekę nad matką z pracą, bo opieka nie jest tak czasochłonna jak zadeklarowała skarżąca.
Sąd podziela tą ocenę co do samej zasady, jednak uznaje za uzasadnione odnoszenie jej do indywidualnej sytuacji każdej osoby wnioskującej o świadczenie, z czym może wiązać się konieczność wzięcia pod uwagę szczególnych okoliczności konkretnej sprawy. Zdaniem Sądu, takie okoliczności wystąpiły w rozpoznawanej sprawie.
Z dołączonego do akt sprawy zaświadczenia lekarskiego z 31 stycznia 2022 r. wynika, że matka skarżącej choruje na demencję, padaczkę, omamy wynikające z psychozy otępiennej. Posiada protezę biodra prawego stawu biodrowego, nadto trwale niezespoloną złamaną kość udową na skutek osteoporozy. Chora leży cały czas. Kontakt logiczny z nią jest bardzo utrudniony. Od wielu lat wymaga opieki osoby trzeciej. Skarżąca wyjaśniła pismem z 1 lutego 2022 r. przy tym, że matka cierpi także na cukrzycę i wymaga kontrolowania poziomu cukru – co jednak nie zostało wskazane w zaświadczeniu lekarskim, ani w złożonym wraz z wnioskiem o świadczenie wykazie czynności wykonywanych podczas opieki nad matką z 7 czerwca 2021 r.
K. J. mieszka z córką, ma swój pokój. Posiada troje dzieci, jednak jej dwaj synowie nie utrzymują kontaktu z rodziną. Z wywiadu z 22 czerwca 2021 r. wynika, że pozostaje pod całodobową opieką córki E. B., która wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej z 1 lutego 2022 r. do codziennie wykonywanych czynności należą: pobudka, pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, pomoc przy wymianie pieluchomajtek, codzienne mierzenie ciśnienia, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowywanie ubrań i ubieranie, przewracanie na inny bok, działanie przeciw odleżynom, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, przygotowanie i podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, w razie konieczności i gorszego samopoczucia karmienie, sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy organizacji wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, masaże, oklepywanie, codzienne układanie do snu. Zgodnie z wywiadem z 24 stycznia 2022 r. wykonywane czynności zajmują skarżącej znaczną część dnia. Z wywiadu z 24 stycznia 2022 r. wynika także, że gdy skarżąca wykonuje zakupy, z jej matką zostaje sąsiadka – matka z uwagi na stan zdrowia nie pozostaje bez opieki.
Skarżąca wyjaśniła (pismo z 1 lutego 2022 r.), że posiada średnie wykształcenie i pracowała jako pomoc w restauracji i pomoc w księgowości. Oświadczyła nadto, że zatrudnienie zakończyła w 2020 r., jednak nie znajduje to potwierdzenia w zaświadczeniu ZUS z 20 stycznia 2022 r. Wynika z niego bowiem, że po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne i otrzymaniu decyzji o odmowie świadczenia z 23 lipca 2021 r. skarżąca pracowała jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług w okresie od 28 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Ze złożonego do akt sprawy zaświadczenia ZUS z 20 stycznia 2022 r. wynika także, że przed złożeniem wniosku z 7 czerwca 2021 r. skarżąca podejmowała pracę zarobkową w okresach od miesiąca do kilku miesięcy, przypadających:
1. w latach od 1999 do 2003 (od 9 sierpnia 1999 r. do 30 września 1999 r., od 24 kwietnia 2000 r. do 30 września 2000 r., 17 kwietnia 2001 r. do 30 września 2001 r., od 1 kwietnia 2002 r. do 17 października 2002 r. od 19 października 2002 r. do 30 października 2002 r., od 1 kwietnia 2003 r. do 30 września 2003 r.),
2. w roku 2007 (od 20 czerwca 2007 r. do 31 lipca 2007 r.),
3. w roku 2011 (1 maja 2011 r.-2 maja 2011 r.), a także
4. w latach 2017-2020 (od 7 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., od 23 kwietnia 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r., od 1 października 2018 r. do 17 lutego 2019 r., od 17 stycznia 2020 r. do 29 lutego 2020 r.).
Zebrany w sprawie materiał, wbrew twierdzeniom Kolegium, nie potwierdza jednak, że skarżąca jest w stanie pogodzić opiekę nad matką z pracą, bo opieka nie jest wystarczająco czasochłonna.
Matka skarżącej, czego nie kwestionuje Kolegium, choruje na demencję, padaczkę, ma omamy i kontakt logiczny z nią jest znacznie utrudniony. Ma trwale niezespoloną po złamaniu kość i jest osobą leżącą. Jak wskazuje przy tym lekarz w zaświadczeniu lekarskim, wymaga ona całkowitej pomocy osoby trzeciej. Już z powyższego wynika zatem, że niemożliwe jest pozostawienie K. J. bez opieki. Na wykonywanie takiej opieki wskazuje także zakres czynności i gotowość do niesienia pomocy matce wykazywana przez skarżącą.
Z akt sprawy wynika także, czego nie dostrzegły organy, że skarżąca opiekując się niepełnosprawną matką, podejmuje starania zapewnienia także środków finansowych na utrzymanie. W tym celu skarżąca przed wystąpieniem o świadczenie pielęgnacyjne, co pewien czas podejmowała się krótkookresowej pracy zarobkowej. Wiązało się to z koniecznością pozyskania pomocy osób trzecich, chociażby opiekunki, o której mowa w wywiadzie z 22 czerwca 2021 r., czy sporadycznego bądź incydentalnego korzystania z pomocy innej osoby, tj. sąsiadki przy krótkich nieobecnościach (wywiad z 24 stycznia 2021 r.). Sąd podziela stanowisko, że co do zasady, ustalając od kiedy wnioskodawcy przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, organ stosuje art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca pozostawała bez pracy zarobkowej i nie podejmowała takiej pracy także w dacie wydania przez organ pierwszej instancji decyzji z 23 lipca 2021 r. Tym samym wówczas spełniała warunek nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).
Zgodzić się należy z Kolegium, że skarżąca podjęła następnie pracę zarobkową. Tym niemniej, należy mieć na względzie to, że każdą sprawę należy rozpatrywać indywidualnie, poddając wnikliwej analizie konkretny stan faktyczny, z uwzględnieniem elementów jej odmienności od innych spraw w danym przedmiocie. W realiach tej konkretnej sprawy, obowiązkiem zarówno organów, jak i Sądu było zwrócenie uwagi na szczególne okoliczności, które wystąpiły w niniejszej sprawie. Sąd wskazuje, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź rezygnacja z podjęcia (niepodejmowanie) pracy zarobkowej. Wyraźnie ustawodawca wskazał na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź też jej niepodejmowanie przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Uwzględnienia wymaga, że ponowne podjęcie przez skarżącą pracy zarobkowej nastąpiło niedługo po wydaniu przez organ pierwszej instancji decyzji, którą odmówiono jej wnioskowanego świadczenia. Skarżąca podjęła się pozyskania środków finansowych, które są niezbędne do zaspokojenia potrzeb życiowych, po powzięciu informacji o odmowie przyznania świadczenia. Praca ta trwała 4 miesiące (od 28 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.).
Zdaniem Sądu, uznanie, że wskazana wyżej aktywność zarobkowa na gruncie niniejszej sprawy stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego co do zasady, stałoby w sprzeczności z dyrektywą wykładni prawa, która nakazuje odrzucić taką interpretację przepisu, która prowadzi do absurdalnych lub niemożliwych do zaakceptowania konsekwencji (argumentum ad absurdum). Taka interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. mogłaby prowadzić bowiem do sytuacji, w której w przypadku długiego czasu trwania postępowań administracyjnych przed organem pierwszej instancji oraz następnie postępowania przed organem odwoławczym, wnioskodawca pozostawałby przez długi okres bez środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia potrzeb życiowych. Stałoby to w sprzeczności z celem wskazanego świadczenia, którym jest zapewnienie środków utrzymania opiekunom osób niepełnosprawnych.
Sąd podziela pogląd orzecznictwa, że celem świadczenia pielęgnacyjnego, jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie to ma przy tym na celu dostarczać środków utrzymania tym opiekunom osób niepełnosprawnych, którzy z powodu sprawowanej opieki nie mogą podjąć pracy (por. wyroki NSA: z 21 lutego 2023 r., I OSK 775/22; z 17 lutego 2023 r. I OSK 765/22; z 23 stycznia 2023 r. I OSK 580/22).
Nadto zdaniem Sądu, podjęcie takiej dorywczej pracy zarobkowej, wbrew twierdzeniom Kolegium, nie stanowi jednoznacznej przesłanki do uznania, że istnieje możliwość pogodzenia wykonywanej opieki z pracą zarobkową w dłuższym okresie. Stan zdrowia matki skarżącej wskazuje, że nie może ona pozostać bez opieki. Organ nie zbadał tymczasem w wydanej decyzji, czy istniałaby możliwość zapewnienia opieki osób obcych w dłuższym okresie. Zauważyć należy, że wcześniej skarżąca także pracowała w krótkich okresach, co nie potwierdza możliwości podjęcia stałej pracy.
Zauważyć przy tym należy, że łączenie opieki nad matką z podjęciem pracy, choćby dorywczej, to niejako "skazywałoby" skarżącą na rezygnację przynajmniej z prawa do odpoczynku. Opieka nad inną osobą, czy to w wieku niemowlęcym, czy to nad osobą dorosłą, ale niepełnosprawną, jest na tyle angażującym i trudnym zajęciem, że powinna być traktowana niejako na równi z pracą - taki wniosek należy nadto wysnuć z samej ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie właśnie z uwagi na opiekę nad taką osobą Państwo przyznaje stosowne świadczenie, będące substytutem wynagrodzenia. Brak jest jednak podstaw by nakazywać pracę "na 2 etaty" - z jednej strony opiekę nad matką, a z drugiej podjęcie pracy zarobkowej, "chociażby" dorywczo. Nie jest to podejście zasługujące na aprobatę (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2022 r. III SA/Gd 962/21, CBOSA).
Nadto zwrócić należy uwagę na pogląd orzecznictwa, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy – w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione (por. wyrok NSA z 22 lutego 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, sygn. akt I OSK 703/22, CBOSA). Z powziętej w toku dotychczasowego postępowania informacji z 20 stycznia 2022 r. wynika, że skarżąca pracowała zarobkowo do 31 grudnia 2021 r. Z uwagi na upływ czasu, Kolegium powinno jednak przeprowadzić postępowanie mające na celu pozyskanie aktualnych informacji w tym zakresie. Tym samym Kolegium powinno ustalić, kiedy zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w przypadku stwierdzenia, że skarżąca zaprzestała pracy zarobkowej w określonej dacie, przyznać świadczenie, zgodnie z ww. ustaleniami. Innymi słowy zatem, jeśli okazałoby się, że skarżąca zaprzestała pracy dorywczej 31 grudnia 2021 r. to Kolegium, uznając że wszystkie przesłanki pozytywne przyznania świadczenia są spełnione, przy braku przesłanek negatywnych, zobowiązane było rozważyć przyznanie skarżącej świadczenia od 1 stycznia 2022 r. Postępowanie takie przeprowadzić należało przy tym, mając na uwadze reformatoryjne kompetencje organu odwoławczego.
Sąd nie podziela także stanowiska Kolegium, że skarżąca zataiła, że podjęła pracę w dniu 28 sierpnia 2021 r., gdyż zaświadczenie ZUS z 20 stycznia 2022 r., z którego Kolegium powzięło wiedzę o podjęciu ww. pracy wydane zostało na jej wniosek i przedstawione przez skarżącą w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji z 29 grudnia 2021 r.
Wskazać należy, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie.
Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.
W niniejszej sprawie, wydana przez Kolegium decyzja nie odpowiada wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego wydanej w sprawie decyzji organu odwoławczego.
Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy, wydając decyzje naruszające w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a opieką sprawowaną przez skarżącą i braku uwzględnienia wszystkich okoliczności związanych z podjętym przez skarżącą zatrudnieniem w okolicznościach niniejszej sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. W kwestii wątpliwości odnośnie do aktualnych informacji w zakresie rezygnacji z zatrudnienia Kolegium uprawnione jest do zastosowania art. 136 k.p.a. Podkreślenia przy tym wymaga, że wydana po rozpatrzeniu odwołania decyzja winna spełniać wymogi art. 107 § 3 k.p.a.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.