II SA/Gd 886/24

II SA/Gd 886/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Jakub Chojnacki /sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 58 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi O. K. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 11 czerwca 2024 r., znak sprawy 010070/680/5885560/2022 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z 3 kwietnia 2024 r. zmienił okres prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego decyzją z 31 sierpnia 2022 r. na córkę Skarżącej V. T.
Skarżąca odebrała decyzję w dniu 18 kwietnia 2024 r. (zob. UPD w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji).
W dniu 15 maja 2024 r. Skarżąca wniosła odwołanie od wskazanej powyżej decyzji ZUS wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. We wniosku wskazała, że termin na odwołanie od decyzji został przez Nią przegapiony z obiektywnych przyczyn, a opóźnienie nie jest istotne. Skarżąca podniosła, że w dniu 12 maja 2024 r. wysłała odwołanie na adres e-mail ZUS oraz za pośrednictwem portalu ZUS dla odwołań ogólnych (bez identyfikacji), gdyż nie znała innej możliwości złożenia odwołania drogą elektroniczną. W dniu 13 maja 2024 r. dodatkowo przesłała odwołanie drogą pocztową. W dniu 14 maja 2024 r. natomiast, po dodatkowej wizycie w ZUS w sprawie trybu składania odwołania, Skarżąca złożyła takie odwołanie w "swoim gabinecie ZUS".
W załączonym do wniosku odwołaniu, a propos terminów odwoławczych Skarżąca wyjaśniła, że 2 kwietnia 2024 r. po raz pierwszy od półtora roku wyjechała z Polski na Ukrainę (dołączony bilet) w sprawach rodzinnych. Na Ukrainie uzyskała dostęp do adresu e-mail, w którym znalazła wiadomości od ZUS. Nie mając dostępu do elektronicznego biura na portalu ZUS, była zmuszona wrócić do Polski, aby wyjaśnić sytuację. W dniu 30 kwietnia 2024 r. przekroczyła Polską granicę (dołączona kopia biletu i pieczęć w paszporcie) i tego samego dnia wieczorem dotarła do G. Zaraz po zakończeniu długiego okresu dni wolnych od pracy z uwagi na majowe święta (od 1. do 5. maja 2024) osobiście udała się do oddziału ZUS na ulicy C. w G. (dołączony talon kolejki elektronicznej), gdzie pracownica wydrukowała decyzję i wcześniejsze wezwania. Skarżąca podniosła, że w ten sposób dowiedziała się o treści decyzji dopiero w dniu 7 maja 2024 r. Niemożność otrzymania decyzji zaraz po jej wydaniu była spowodowana wyżej wymienionymi okolicznościami, które są zdaniem Skarżącej obiektywne, a z Jej strony nie było żadnych zwłok terminach. Podjęła wszelkie możliwe środki w tym powrót z Ukrainy do Polski, aby uzyskać decyzję pierwszej instancji przy pierwszej takiej możliwości. Skarżąca wskazała również na niewystarczającą znajomość języka polskiego i polskich procedur biurokratycznych.
Prezes ZUS zaskarżonym do sądu postanowieniem odmówił Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Organ stwierdził, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, aby do uchylenia terminu do wniesienia odwołania doszło z przyczyn od Niej niezależnych i niemożliwych do usunięcia. We wniosku nie wskazała żadnej przyczyny, która mogłaby stanowić nieusuwalną przyczynę uniemożliwiającą złożenia odwołania w przewidzianym prawem terminie.
We wniesionej do Sądu skardze na postanowienie Prezesa ZUS, Skarżąca domagała się przywrócenia terminu odwołania się od decyzji ZUS z 3 kwietnia 2024 r. Skarżąca przedstawiła argumentację odnośnie zasadności uwzględnienia odwołania od przedmiotowej decyzji, domagając się jej uchylenia.
Prezes ZUS odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu.
Na wstępie wyjaśnić należy, że rolą sądów administracyjnych jest kontrola działalności administracji publicznej sprawowana pod względem zgodności z prawem (zob. art. 1. ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy za organ administracji, a bada jedynie czy rozpoznając sprawę organ prawidłowo zinterpretował i zastosował obowiązujące przepisy postępowania jak i przepisy prawa materialnego. W zależności od poczynionych ustaleń, Sąd bądź skargę oddala, bądź uchyla zaskarżony akt administracyjny, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi administracji. Sąd może też stwierdzić nieważność zaskarżonego aktu, a także umorzyć postępowanie administracyjne – gdy zachodzą do tego określone prawem przesłanki (zob. art. 145 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.").
Sąd dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia – w tym przypadku postanowienia Prezesa ZUS, rozstrzyga sprawę w jej granicach nie będąc związany z zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice sprawy wyznacza z kolei przepis prawa będący podstawą rozstrzygania przez organ administracji. W niniejszej sprawie prawną podstawą wydania zaskarżanego postanowienia jest art. 58 i art. 59 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Oznacza to, że przedmiotem oceny Sądu jest postanowienie odmawiające Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS. W tej sprawie Sąd nie zajmuje się zatem oceną zgodności z prawem decyzji ZUS z 3 kwietnia 2024 r., a jedynie kontrolą prawidłowości wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji. W takiej sytuacji Sąd nie bada argumentacji przedstawionej w we wniesionym odwołaniu, odnoszącej się do merytorycznego kwestionowania prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji. Taka ocena możliwa bowiem byłaby dopiero na skutek wniesionej do Sądu skargi od decyzji Prezesa ZUS, rozstrzygającej sprawę merytorycznie w postępowaniu drugiej instancji. Na obecnym etapie postępowania, decyzja taka nie została wydana, ponieważ organ odmówił Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Skargę do sądu administracyjnego można wnieść dopiero po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Na tym etapie postępowania administracyjnego, Sąd nie jest uprawniony do oceny legalności decyzji ZUS z 3 kwietnia 2024 r., ponieważ nie doszło do merytorycznego rozpoznania odwołania przez organ drugiej instancji. Sąd nie jest też uprawniony do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, ponieważ jest to wyłączna kompetencja organu drugiej instancji, czyli w tym przypadku Prezesa ZUS.
Przechodząc do meritum, to jest do oceny zgodności z prawem postanowienia odmawiającego przywrócenia Skarżącej terminu do wniesienia odwołania, wskazać należy, że zgodnie z przywołanym wyżej art. 58 § 1 k.p.a. – w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art.. 58 § 2 k.p.a.). Z przepisu tego wynikają cztery przesłanki, których spełnienie jest niezbędne do tego, aby właściwy organ administracji przywrócił termin do określonej czynności. Przesłankami tymi są: 1) uchybienie terminu do wniesienia odwołania; 2) brak winy w uchybieniu terminu oraz wykazanie tego braku przez wnioskodawcę; 3) złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia; 4) dopełnienie czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu.
Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie nie poddaje się kontroli sądowej ze względu na treść jego uzasadnienia. Jednym z wymaganych przepisami k.p.a. elementów postanowienia (zob. art. 107 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a.) jest jego uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodem odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji spełnia prawny obowiązek wykazania, na jakiej podstawie decyzja została podjęta, co w konsekwencji daje podstawy kontroli poprawności decyzji (zob. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2024, art. 107.). Sąd rozpoznający sprawę podziela również wyrażany w orzecznictwie pogląd, że aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem (por. wyrok NSA, III OSK 2858/21). Ocena ta jest tożsama w zakresie oceny wydanych przez organ administracji postanowień.
Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnia wymagań określonych przepisami k.p.a. i nie pozwala odkodować, na jakiej podstawie Prezes ZUS uznał, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, aby do uchybienia terminu doszło z powodów od Niej niezależnych i niemożliwych do usunięcia. Organ administracji wskazał jedynie, że Skarżąca nie wskazała żadnej przyczyny, która mogłaby stanowić nieusuwalną okoliczność uniemożliwiającą złożenie odwołania w przewidzianym prawem terminie. Prezes ZUS nie odniósł się jednakże przy tym do żadnej z przyczyn wskazywanych przez Skarżącą we wniosku o przywrócenie terminu oraz w uzasadnieniu załączonego do niego odwołania. W tym miejscu stwierdzić należy, że nie ma żadnego uzasadnienia prawnego do tego, aby nie uwzględnić argumentacji dotyczącej zasadności przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a zawartej wyraźnie w treści uzasadnienia załączonego do wniosku o przywrócenie terminu.
Brak odniesienia się przez Prezesa ZUS do wskazywanych przez Skarżącą okoliczności przemawiających w Jej ocenie za przywróceniem terminu do wniesienia odwołania, nie pozwala skontrolować toku rozumowania oraz dokonanej przez organ oceny przesłanek z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Prezes ZUS powinien był odnieść się do każdej ze wskazywanych przez Skarżącą okoliczności, z powodu których uchybiła terminowi do wniesienia odwołania i ocenić taką okoliczność pod kątem uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu. Stwierdzić przy tym należy, że sam fakt występowania w art. 58 § 1. k.p.a. instytucji uprawdopodobnienia, nie zwalnia organu administracji z obowiązku podjęcia wszelkich działań, których celem z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienia okoliczności sprawy. Przepis ten nie zwalnia bowiem organu z konieczności podjęcia wszelkich działań, których efektem będzie potwierdzenie przez osobę wnioskująca wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczyny niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2023; wyrok WSA w Łodzi, III SA/ Łd 627/08). Podobnie Prezes ZUS powinien precyzyjnie odnieść się do przesłanki art 58 § 2. K.p.a. – to jest do ustalenia i wyjaśnienia daty ustania przyczyny uchybienia terminu oraz terminu na złożenie wniosku o jego przywrócenie. Niemniej aby to zrobić prawidłowo, należało odnieść się także do podnoszonej przez Skarżąca okoliczności, że o treści decyzji dowiedziała się dopiero 7 maja 2024 r. w oddziale ZUS w G.
W tej sprawie nie wiadomo, jakie okoliczności organ wziął pod uwagę rozpatrując wniosek Skarżącej oraz na czym oparł ich ocenę, co w istocie uniemożliwiło Skarżącej polemikę z tymi ustaleniami. Prezes ZUS nie ustalił także daty ustania przyczyny uchybienia terminu i nie ocenił zachowania siedmiodniowego terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Organ nie odniósł się do stwierdzenia Skarżącej, że o treści decyzji dowiedziała się dopiero 7 maja 2024 r., zatem nie wiadomo czy okoliczność ta miała wpływ na treść wydanego postanowienia. Dodatkowo zauważyć należy, że organ administracji w żadnej mierze nie odniósł się do wskazanych przez Skarżącą we wniosku o przywrócenie terminu odnośników do google.drive.com, na których wedle oświadczenia Skarżącej znajdują się dokumenty istotne dla rozstrzygnięcia Jej wniosku. Przypomnieć Prezesowi ZUS należy, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Przez pojęcie środka dowodowego w postępowaniu administracyjnym należy rozumieć wszelkie źródła prawdziwych informacji umożliwiających dowodzenie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 19, Warszawa 2024).
Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżone postanowienie.
Stosownie do artykułu 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes ZUS w szczególności zobowiązany jest odnieść się szczegółowo do wszystkich wskazywanych przez Skarżącą okoliczności i powodów uchybienia terminowi do wniesienia odwołania – zarówno tych wskazanych we wniosku z 15 maja 2024 r., oraz w załączonym do wniosku odwołaniu. Organ ma obowiązek dokonać szczegółowej oceny, czy wskazywane przez Skarżącą okoliczności uprawdopodabniają brak winy we wniesieniu odwołania, a w razie powstałych wątpliwości zwrócić się do Niej o dodatkowe wyjaśnienia lub dowody. Prezes ZUS zobowiązany jest również do ustosunkowania się do dokumentów znajdujących się na google.drive.com, a w przypadku obiektywnej niemożności ich pozyskania, powinien zobowiązać Skarżącą do ich przedłożenia na odpowiednim nośniku. Organ zobowiązany jest także do jednoznacznego wyjaśnienia, tego czy Skarżąca zachowała siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, w tym także do odniesienia się do twierdzenia Skarżącej dotyczącego daty zapoznania się z treścią decyzji organu pierwszej instancji i ewentualnie wpływu takie okoliczności na datę ustania przyczyny uchybienia spornego terminu. Wszystkie te ustalenia powinny znaleźć się w uzasadnieniu wydanego postanowienia wraz ze szczegółowo przedstawioną oceną prawną ustalonego stanu faktycznego.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.