II SA/Gd 880/24

II SA/Gd 880/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Katarzyna Krzysztofowicz /sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2024 roku, nr SKO Gd/764/24 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej K. C. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
K. C. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z 11 lipca 2024 r.,
nr SKO Gd/764/24, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Krokowa (dalej jako: Wójt) z 12 stycznia 2024 r., nr 000048/SP/2023EWELIN, o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Wnioskiem z 12 lipca 2021 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem J. C. Do wniosku zostało załączone orzeczenie o niepełnosprawności męża wydane w dniu 29 maja 2021 r., zgodnie z którym mąż został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 21 kwietnia 2021 r., z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność istnieje od 46-roku życia.
Decyzją z 15 października 2021 r. Wójt odmówił wnioskowanego świadczenia stwierdzając, że wnioskodawczyni nie udowodniła związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Kolegium z 25 marca 2022 r., nr SKO Gd/6205/21, jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - wyrokiem z 26 października 2022 r., sygn. akt
II SA/Gd 383/22, obie te decyzje uchylił. Sąd uznał bowiem, że ustalenia co do samodzielności męża skarżącej i zakresu faktycznie sprawowanej przez nią opieki nie zostały oparte na prawidłowo zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w sprawie był wadliwy, nie zawierał wszystkich istotnych i niezbędnych dla rozstrzygnięcia informacji. Ponadto organy nieprawidłowo oceniły przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, abstrahując od wynikającego z akt sprawy faktu, że skarżąca powołuje się na brak możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na stan zdrowia męża. Wszystkie te okoliczności powinny skutkować ponownym przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Uwaga pracownika socjalnego winna zostać skierowana na ustalenie zakresu, skali i charakteru czynności opiekuńczych skarżącej, przy uwzględnieniu i ustaleniu rzeczywistych potrzeb opiekuńczych osoby podlegającej opiece, a wynikających z jej schorzeń, jak też ze wszelkich uwarunkowań zdrowotnych.
W związku z tym, w dniu 8 lutego 2023 r. przeprowadzono ponownie wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem, który jest po udarze i porusza się przy pomocy kuli ortopedycznej. Strona pomaga mężowi przy ubieraniu się i przygotowuje posiłki. Strona dawkuje leki i myje męża z uwagi na to, że mąż nie jest w stanie samodzielnie tego zrobić. Mąż często w nocy wstaje do toalety, a wtedy strona pomaga mężowi wstać z łóżka. Mąż strony nie pamięta podstawowych rzeczy: imion, ani co do niego strona mówi; nie pamięta nazw sprzętu gospodarstwa domowego. Strona umawia wizyty lekarskie i jeździ na nie z mężem. Strona musi pilnować i dawkować jedzenie, gdyż mąż nie czuje sytości (jeśli dostanie 2 porcje jedzenia to je zje). Ma niesprawną rękę, niewyraźnie mówi i odpowiada półsłówkami.
W toku postępowania organ uzyskał z ZUS informację, że strona wnioskująca posiada uprawnienie do emerytury, a prawo do niej nie zostało zawieszone. Ponadto strona przedłożyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 19 stycznia 2023 r. wskazujące, iż J. C. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, jak też decyzję ZUS przyznającą od dnia 7 września 2021 r. wnioskodawczyni prawo do emerytury. Wnioskująca oświadczyła też, że od 1 listopada 2019 r. do 11 lipca 2021 r. nie pracowała zawodowo i nie prowadziła działalności gospodarczej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, który w lutym 2004 r. przeszedł udar i stan jego zdrowia do dnia dzisiejszego się nie poprawił. Z informacji ZUS z 6 kwietnia 2023 r. wynikało też, że strona wnioskująca do dnia 31 października 2021 r. wykazała łącznie 10 lat, 9 miesięcy i 3 dni okresów ubezpieczenia, z czego 8 lat i 25 dni to okresy składkowe, a okresy nieskładkowe - 6 lat (które mogą być uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych).
W tak ustalonym stanie faktycznym Wójt - decyzją z 4 maja 2023 r. ponownie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, lecz rozstrzygnięcie to zostało uchylone decyzją Kolegium z 18 października 2023 r.
W toku ponownie przeprowadzonego postępowania w dniu 15 listopada 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy i ustalono, że mąż porusza się przy pomocy kul ortopedycznych i laski. Po domu porusza się bez pomocy żony, natomiast na dworze żona go asekuruje. Wnioskodawczyni przygotowuje mężowi posiłki, śniadanie (0,5godz), kroi kawałki by mąż mógł lewą ręką je wziąć; obiad (1 godzina) – mąż sam spożywa; kolacja (,05 godziny) – mąż sam spożywa. Wnioskodawczyni pomaga też przy ubieraniu (0,5 godziny), dodatkowo smaruje mężowi nogi kremem (15 minut). Toaletę mąż sam wykonuje, ale wnioskodawczyni pomaga przy kąpieli (codziennie 0,5 godziny) i codziennej toalecie (po 25 minut). Wnioskodawczyni dawkuje leki, załatwia sprawy urzędowe i wizyty u lekarza. Mąż jeździ na rehabilitację z żoną, chyba że jest na nią dowożony z GOPS. Mąż jest po udarze, który przeszedł ok. 20 lat temu. Choruje dodatkowo na zakrzepicę, jest pod opiekę chirurga naczyniowego. Mąż sam spożywa posiłki, lecz wnioskodawczyni musi po nim posprzątać i przygotować mu jedzenie. Mąż sam się nie ubierze, gdyż ma niesprawną prawą rękę. Mąż ma bardzo niewyraźną mowę i bardzo wolno myśli. Jest niesamodzielny w wielu czynnościach i wymaga stałej pomocy, lecz nie całodobowej.
Dodatkowo, w dniu 29 listopada 2023 r. skarżąca złożyła wyjaśnienia oraz oświadczyła, że na dzień dzisiejszy nie zawiesi prawa do emerytury z uwagi na to, że jest długi czas oczekiwania rozstrzygnięcia prawa do oświadczenia pielęgnacyjnego. Strona nie może pozwolić sobie na taki obrót sprawy, gdyż ma wydatki związane z lekarstwami i utrzymaniem całego domu.
Następnie, pismem z 22 grudnia 2023 r., organ poinformował o zakończeniu postępowania w sprawie, ze wskazaniem, że nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z 12 stycznia 2024 r. Wójt odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
Organ uznał, że nie została spełniona przesłanka związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a opieką nad niepełnosprawnym mężem. Dodatkowo wskazał, że zachodzi przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawczyni do emerytury oraz jej oświadczenia, że nie zawiesi prawa do emerytury.
W odwołaniu od tej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego:
1) art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323.), dalej jako "u.ś.r.", bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;
2) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;
3) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, iż fakt pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy tą osobą jest strona, uniemożliwia przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
4) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, iż uprawnienie strony do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu podkreślono, że zgodnie z linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego osoba uprawniona do emerytury może wybrać jakie świadczenie chce pobierać. Informacja o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie w sprawie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Dlatego też strona nie tylko winna mieć możliwość wyboru świadczenia jakie chce pobierać, ale również powinna ona zostać przez organ wprost poinformowana o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz że jedyną przesłanką nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania emerytury. Umożliwiłoby to stronie wystąpienie z wnioskiem o zawieszenie emerytury, a po uzyskaniu w tej sprawie decyzji organu rentowego, powinno być przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wezwanie organu do zawieszenia przez stronę prawa do świadczenia emerytalno-rentowego, bez zapewnienia, że prawo to stanowi ostatnią przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, nie powinno być uznawane za prawidłowe wywiązanie się z ciążącego na organie obowiązku informacyjnego określonego w art. 9 k.p.a.
Ponadto strona podnosiła, że zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym mężem uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Co prawda strona jest osobą w wieku poprodukcyjnym i uprawnioną do emerytury, ale nie jest niezdolna do pracy, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Zatem gdyby nie konieczność sprawowania opieki miałaby ona możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia, które mogłoby być podejmowane mimo uprawnienia do emerytury. Przy ocenie istnienia związku przyczynowego należy brać pod uwagę moment złożenia wniosku, a tym samym obecną sytuację, a nie sytuację przeszłą.
Na skutek rozpoznania odwołania Kolegium - decyzją z 11 lipca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu stwierdzono, że istotnie nie sposób uznać, iż wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym od 2003 r. mężem. Zgodnie bowiem z oświadczeniem strony odwołującej się, do 2004 r. pracowała dorywczo bądź sezonowo, choć nie przedłożyła na te okoliczności dowodów. Natomiast - jak wynika z informacji ZUS z 6 kwietnia 2023 r. - wnioskodawczyni udowodniła łącznie 10 lat, 9 miesięcy i 3 dni, w tym jako okresy składkowe 8 lat i 25 dni oraz okresy nieskładkowe 6 lat. Strona wnioskująca posiada uprawnienie do emerytury od 7 września 2021 r. Do chwili obecnej nie została zawieszona wypłata emerytury na wniosek strony. Jednakże porównanie obu dat i zakresu czasowego pomiędzy tymi datami nie pozwala na przyjęcie, że rezygnacja z pracy dorywczej lub sezonowej w 2004 r. miała związek z przyznaniem od kwietnia 2021 r. mężowi strony znacznego stopnia niepełnosprawności. Nawet w przypadku wzięcia pod uwagę wcześniejszego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego wobec męża w dniu 2 listopada 2018 r., nie sposób twierdzić, iż skończenie pracy dorywczej lub sezonowej przez stronę w 2004 r. miało miejsce w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ponadto sama strona, w swoim oświadczeniu z 19 sierpnia 2021 r. wskazała, że w 2009 r. podjęła działalność gospodarczą (wynajem pokoi), prowadzoną do 22 października 2019 r. Ten rodzaj działalności gospodarczej, zgodnie z oświadczeniem strony, był prowadzony sezonowo. Z wiedzy posiadanej przez Kolegium w tym zakresie wynika, że nie jest to rodzaj działalności gospodarczej prowadzonej w tak znacznym wymiarze, że uniemożliwia stronie sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem, u którego powstała niepełnosprawność w 2003 r.
Kolegium wyjaśniło też, że będąc związanym stanowiskiem Sądu zawarty w wyroku sygn. akt II SA/Gd 383/22, zbadało czy niemożność podjęcia aktywności zawodowej przez wnioskującą stronę jest związana z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wyjaśnienie tej kwestii wymagało przede wszystkim ustalenia stanu zdrowia niepełnosprawnego męża, w tym zakresu jego samodzielności, a następnie zakresu wymaganej i sprawowanej opieki nad mężem.
W związku z tym organ wyjaśnił, że w roku 2004 r., zgodnie z treścią karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 19 marca 2004 r., 47-letni J.C. został przyjęty do szpitala z powodu niedowładu prawostronnego z afazją ruchową. Stwierdzono ognisko niedokrwienne w lewej półkuli mózgu oraz stwierdzono niedrożność tętnicy szyjnej lewej i kręgowej prawej oraz zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej prawej. Zastosowano leczenie naczyniowe i rehabilitacyjne, uzyskując poprawę. W dniu wypisu obciąża kończynę dolną prawą. Chodzi przy pomocy drugich osób, wypowiada pojedyncze słowa. Z oświadczeń wnioskodawczyni wynika, że aktualnie mąż nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie i stale potrzebuje wsparcia drugiej osoby. W domu porusza się o kulach lub lasce i jest to powolne oraz niezdarne poruszanie się. Po przebytym udarze ma paraliż prawej strony ciała z częściową afazją, która powoduje utrudnioną komunikację z mężem. Nie mówi płynnie, bełkocze albo myli wyrazy, odróżnia "tak" od "nie", ale poza tym ciężko go zrozumieć. Również została wykryta zakrzepica w prawej kończynie dolnej (miażdżyca kończyn dolnych). Co trzy miesiące jeździ na rehabilitację.
Do wykonywanych czynności podczas sprawowanej opieki należą codzienne czynności higieniczne, w tym codzienne kąpanie, asekuracje przy prowadzeniu do toalety, przygotowanie ubrań i ubieranie, ćwiczenia fizyczne dla rozruszania stawów, przygotowanie i podawanie lekarstw, przygotowanie i podawanie posiłków i napojów, co utrudnia wysoki cholesterol, wizyty lekarskie (wg potrzeb minimum co pół roku neurolog, chirurg naczyniowy co 2 lata), realizacje recept, załatwianie spraw urzędowych, masaże, układanie do snu, czuwanie w nocy. Z uwagi na to, że często mąż wstaje w nocy do toalety, strona pomaga mu wstać z łóżka. Ponadto strona jest odpowiedzialna za całe gospodarstwo domowe, w tym sprzątanie, prasowanie, pranie, robienie zakupów, płacenie rachunków oraz codzienne palenie w piecu, aby była ciepła woda. Czynności te uniemożliwiają - zdaniem strony - podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.
Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało za nieuzasadnione ustalenie organu I instancji, iż w sprawie nie występuje ustawowy warunek jakim jest niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, albowiem ustalony stan zdrowia męża i zakres sprawowanej opieki oznacza niemożliwość aktywności zawodowej wnioskodawczyni. Podkreślono, że fakt posiadania uprawnienia emerytalnego przez stronę nie oznacza zakazu aktywności zawodowej, np. poprzez podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że zostały spełnione warunki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez wnioskującą stronę.
Jednakże Kolegium uznało za zasadne utrzymanie zaskarżonej decyzji organu I instancji w mocy z uwagi na wystąpienie w sprawie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowiącej, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę m.in. ma ustalone prawo do emerytury. Jak bowiem wyjaśniło, wprawdzie zasadnie w odwołaniu wskazywano, że uznanie uprawnienia strony do emerytury za przeszkodę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bez uprzedniego wezwania przez organ I instancji strony do wybrania przez stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i związanej z tym konieczności zawieszenia posiadanego prawa do emerytury, jest nieprawidłowe, jednak w sytuacji wydania zaskarżonej decyzji już w roku 2024 r. oraz kategorycznego oświadczenia strony o tym, że nie zawiesi swojego prawa do emerytury, zasadnym jest utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
W tym miejscu Kolegium przypomniało, że już w swojej decyzji
z 18 października 2023 r. wskazało stronie, reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika, iż prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z ww. przepisu, musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo takich wyjaśnień Kolegium, strona nie tylko nie wystąpiła do organu emerytalnego z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury, ale wręcz oświadczyła, iż nie wystąpi z takim wnioskiem. Dodatkowo uzasadnienie tego oświadczenia strony jest nieprawidłowe, albowiem w sytuacji złożenia przez stronę przedmiotowego wniosku do ZUS, strona otrzymywałaby emeryturę do ostatniego dnia miesiąca przed jej zawieszeniem, które to następuje z pierwszym dniem konkretnie wskazanego przez ZUS miesiąca, a przyznane - w przypadku zawieszenia emerytury, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwałoby stronie właśnie od pierwszego dnia miesiąca, w którym ZUS zawiesiłby - na wniosek strony - jej prawo do emerytury.
Jak dalej wyjaśniło Kolegium, z uwagi na zmianę stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r., brak jest podstawy prawnej dla Kolegium do uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji i rozpatrzenia sprawy merytorycznie. Zauważono, że podstawę odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. stanowił bowiem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (posiadanie niezawieszonego prawa do emerytury). Z kolei od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jego brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (sprawowanie opieki nad dorosłą osobą niepełnosprawną).
Jako że strona od 2021 r. pobiera emeryturę, dopiero zawieszenie jej pobierania powodowałoby, że strona mogłaby spełniać przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym odnosi się to tylko do stanu faktycznego i stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r. Innymi słowy, gdyby wnioskodawczyni zawiesiła prawo do pobierania emerytury do dnia 31 grudnia 2023 r. i najpóźniej z tym dniem mogłaby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to w sprawie miałby zastosowanie przepisy art. 17 u.ś.r. w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., które dawały podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również w przypadku opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną. Skoro więc w niniejszej sprawie prawo do świadczenia nie powstało (i hipotetycznie nie może nawet powstać) do dnia 31 grudnia 2023 r., albowiem wnioskodawczyni nie zawiesiła przed tym dniem pobierania emerytury, zastosowanie znajdzie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jego brzmieniu od 1 stycznia 2024 r. przewidującym, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku opieki nad osobą, która nie ukończyła 18 roku życia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona zarzuciła:
1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności nie wzięcie pod uwagi, iż skarżąca w chwili złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne nie posiadała ustalonego prawa do emerytury.
W świetle tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie świadczenia, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu zarzucono, że organy poprzestały na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jak zaś wskazuje się w orzecznictwie, zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych
w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).
Ponadto organy pominęły, że skarżąca - w chwili składania wniosku o świadczenie, nie miała ustalonego prawa do emerytury, a świadczenie zaczęła pobierać dopiero od września 2021 r. W związku z tym, w chwili składania wniosku skarżąca spełniała wszystkie warunki przyznania praw do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o treść art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała, że zaskarżona decyzja wydana została niezgodnie z prawem. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") stanowi, że sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Oznacza to, że nie każde naruszenie przepisów prawa będzie uzasadniało uwzględnienie wniesionej skargi do sądu administracyjnego, a jedynie takie, które będzie miało istotne znaczenie dla kontrolowanego rozstrzygnięcia.
Zakres kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., co oznacza, że rozpoznając skargę nie jest on związany jej zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej.
W rozważanym przypadku kluczową przyczyną odmowy przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie, że ma ona ustalone prawo do emerytury, której pobierania nie zawiesiła. Kolegium uznało bowiem za nieuzasadnione ustalenie organu I instancji, iż w sprawie nie występuje ustawowy warunek jakim jest niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, albowiem ustalony stan zdrowia męża i zakres sprawowanej opieki oznacza niemożliwość aktywności zawodowej wnioskodawczyni. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że zostały spełnione warunki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w jego brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2024 r.) przez wnioskującą stronę.
Kolegium szczegółowo przedstawiło także jak powinno wyglądać pouczenie dla strony o zawieszeniu emerytury, którego w tej sprawie zabrakło, wyjaśniając, że prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Kolegium stwierdziło także, iż uzasadnienie stanowiska strony, która stwierdziła, że nie wystąpi o zawieszenie emerytury ponieważ proces ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jest długotrwały, jest nieprawidłowe, albowiem w sytuacji złożenia przez stronę przedmiotowego wniosku do ZUS, strona otrzymywałaby emeryturę do ostatniego dnia miesiąca przed jej zawieszeniem, które to następuje z pierwszym dniem konkretnie wskazanego przez ZUS miesiąca, a przyznane - w przypadku zawieszenia emerytury, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwałoby stronie właśnie od pierwszego dnia miesiąca, w którym ZUS zawiesiłby - na wniosek strony - jej prawo do emerytury. Kolegium jednak nie pouczyło strony o tym, że w jego ocenie jedyną przeszkodą do otrzymania przez nią świadczenia jest fakt pobierania przez nią emerytury, jak i nie przedstawiło jej jak to zawieszenie emerytury się odbywa, ponieważ uznał, że z uwagi na zmianę stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r., brak jest podstawy prawnej dla Kolegium do uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji i rozpatrzenia sprawy merytorycznie. Zauważyło bowiem, że podstawę odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. stanowił art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (posiadanie niezawieszonego prawa do emerytury). Z kolei od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jego brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., które wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. W ocenie Sądu stanowisko to jest błędne.
Wyjaśnić bowiem należy, że w stanie prawnym obowiązującym do końca 2023 r., w art. 17 u.ś.r. ustawodawca wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Jednocześnie w ust. 5 pkt 1 lit. a przywołanego przepisu wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
Mając powyższe na uwadze trzeba przypomnieć, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Z kolei prawo do emerytury nabywane jest z dniem osiągnięcia wieku emerytalnego, zaś świadczenie wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do niego.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 12 lipca 2021 r., tak więc ewentualne prawo do świadczenia byłoby należne od lipca 2021 r. Natomiast w dniu 7 września 2021 r. osiągnęła wiek emerytalny i nabyła prawo do emerytury. Powyższe oznacza, że w okresie od lipca do września 2021 r. nie istniała przywołana przez organy przeszkoda w postaci zbiegu praw do świadczeń – rodzinnego i emerytalnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r.).
Odnośnie zaś dalszego okresu należy zauważyć, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne pochodzi z lipca 2021 r., zaś decyzje organów wydane zostały w styczniu 2024 r. i lipcu 2024 r. W wyniku zmiany u.ś.r. dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), dalej jako "ustawa o świadczeniu wspierającym", od 1 stycznia 2024 r. – stosownie do nowej treści art. 17 u.ś.r. – świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Powyższe oznacza, że od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie w związku z opieką na osobami niepełnoletnimi.
Przy czym, w art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym wskazano, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 1). Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. (ust. 2). Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności (ust. 3). Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych
w ust. 1-3 przysługuje również po upływie okresu zasiłkowego w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 43, na który prawo zostało przyznane, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na nowy okres zasiłkowy zostanie złożony w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym zakończył się dotychczasowy okres zasiłkowy (ust. 4).
Należy przy tym dodać, że w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne – w przypadku, gdy spełnione są przesłanki jego ustalenia, a przeszkodę do jego przyznania stanowi jedynie uprawnienie wnioskodawcy do innego świadczenia - emerytury, rezygnacja z tego innego świadczenia do czasu zakończenia postępowania administracyjnego ma wpływ jedynie na ustalenie daty, od której świadczenie pielęgnacyjne będzie przyznane. Stwierdzić zatem należy, że skoro ustawodawca w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym posłużył się pojęciem "prawo powstało", a nie "prawo ustalono", to regulacje u.ś.r. obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. należy stosować do wszystkich postępowań wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją administracyjną w roku 2023 r. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 424/24, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie należało stwierdzić, że prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego niewątpliwe powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., albowiem w chwili złożenia wniosku nie zachodziła przeszkoda w postaci zbiegu uprawnień do świadczeń, a także – co stwierdziło Kolegium – wbrew twierdzeniom organu I instancji, spełniona została przesłanka związku przyczynowo - skutkowego. Oznacza to, że błędne jest twierdzenie Kolegium o konieczności zastosowania w sprawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., i że nie jest możliwe przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wnioskodawczyni nie opiekuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny w wieku do 18 lat. Przeciwnie, przeprowadzona przez Sąd analiza sprawy wskazuje, że zastosowanie do jej rozstrzygnięcia powinny mieć nadal przepisy u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu.
W konsekwencji też kwestia zbiegu prawa skarżącej do świadczenia emerytalnego i rodzinnego ma znaczenie jedynie dla okresu, na jaki będzie możliwe przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. czy przysługiwać ono będzie tylko za okres lipiec - sierpień 2021 r., czy również dalej. Aby jednak takie świadczenie mogło zostać stronie przyznane także w dalszym okresie, konieczne jest usunięcie przeszkody, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Z utrwalonego orzecznictwa sądowego dotyczącego wykładni art. 27 ust. 5 u.ś.r. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. wynika bowiem, że prawidłowa wykładnia tego przepisu - jednolicie przyjmowana w aktualnym orzecznictwie - przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń (zob. wyrok NSA z 12 września 2024 r., sygn. akt I OSK 2312/23; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 września 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 29/24). Jak wskazuje się przy tym w tym orzecznictwie, wymaganie przez organ, aby strona wnioskująca w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego (korzystniejszego) stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już ustalonego i aktualnie otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają wybór świadczenia (art. 27 ust. 5 u.ś.r.) to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA z: 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2852/20; 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. akt I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2631/20; 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 690/21).
Jednocześnie podzielić należy pogląd, że o konieczności złożenia wniosku o rezygnację z określonego świadczenia oraz o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od rezygnacji z uprzednio przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ winien stronę poinformować (po ustaleniu, że innych przeszkód aby uzyskała świadczenie pielęgnacyjne nie ma). Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "k.p.a."), zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także art. 79a k.p.a., w myśl którego w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§ 1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§ 2). Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (por. wyrok NSA z 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2631/20).
Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem z 22 grudnia 2023 r. Wójt poinformował wnioskodawczynię o zakończeniu postępowania administracyjnego i możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym. Wyjaśnił też, że w toku tego postępowania ustalono, że nie zostały spełnione przesłanki uprawniające stronę do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z czym konieczne będzie wydanie decyzji odmownej. Jednakże z zawiadomienia tego nie wynika, jakie przesłanki nie zostały spełnione, co uniemożliwiło skarżącej podjęcie działań zmierzających do wykazania spełnienia przesłanek lub usunięcia stwierdzonych przez organ przeszkód. Z kolei w uzasadnieniu decyzji odmownej Wójt powołał się na oświadczenie strony z 29 listopada 2023 r., że nie zawiesi ona prawa do emerytury z uwagi na długi czas oczekiwania rozstrzygnięcia kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z czego należy wnioskować, że przesłanką, która nie została spełniona, było m.in. niezawieszenie prawa do emerytury.
Natomiast organ II instancji uznał, że w sprawie spełniona została przesłanka związku przyczynowo - skutkowego, zaś przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt niezawieszenia przez stronę pobierania emerytury – co w dalszej kolejności skutkowało błędnym uznaniem, że prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Tymczasem, jak już wyjaśniono, prawidłowa wykładnia przepisu art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym doprowadziłaby organ odwoławczy do wniosku, że prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., gdyż - jak sam organ uznał - zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją i niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, a w okresie od lipca do sierpnia 2021 r. nie zachodziła przeszkoda, o której stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W dalszej zaś kolejności prawidłowe działanie organu powinno polegać na tym, że skoro zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą przyznania tego świadczenia za dalszy okres jest pobieranie emerytury, organ powinien pouczyć skarżącą, że tylko zawieszenie prawa do emerytury umożliwi jej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także na przyszłość, stanowiąc w istocie potwierdzenie dokonanego przez nią wyboru wnioskowanego świadczenia jako korzystniejszego. Pouczeniu temu winno towarzyszyć wezwanie do zawieszenia prawa do emerytury w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na dalszy okres.
Niedopuszczalne jest natomiast w okolicznościach niniejszej sprawy powoływanie się przez Kolegium na oświadczenie skarżącej z 29 listopada 2023 r. o tym, że nie zawiesi ona pobierania emerytury, gdyż zostało one złożone w sytuacji, gdy w sprawie przyjmowano, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy, zatem nawet zawieszenie emerytury nie mogłoby skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Dopiero więc przekazanie stronie pełnego obrazu sytuacji i wyjaśnienie, że spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia rodzinnego, a jedyną przeszkodą pozostaje fakt pobierania emerytury, w połączeniu z poczynionymi we wcześniejszym rozstrzygnięciu wywodami w kwestii zbiegu świadczeń, zasad i terminów wstrzymywania świadczenia emerytalnego oraz wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, świadczyłoby o pozostawieniu wnioskodawczyni świadomego wyboru co do tego, które świadczenie chce pobierać. W innym wypadku wybór ten jest tylko pozorny, bowiem de facto zmierza do pozbawienia obywatela należnego mu prawa do jednego ze świadczeń bez gwarancji przyznania drugiego i pozbawienie go tym samym środków do egzystencji swojej oraz jego podopiecznego, co stoi w sprzeczności z istotą świadczenia rodzinnego.
W związku z tym należało stwierdzić, że orzekające Kolegium dokonało nieprawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy i oceny zebranego materiału dowodowego w zakresie zbiegu świadczeń, tj. nie uwzględniło, że nie miał on miejsca w okresie lipiec - sierpień 2021 r., naruszając tym przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w dalszej kolejności przeprowadziło błędną wykładnię art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym i uznało, że prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do 31 grudnia 2023 r. z uwagi na pobieranie przez nią emerytury. Naruszenia te miały zaś istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem stwierdzając, że nastąpił zbieg świadczeń, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do 31 grudnia 2024 r. i zastosowanie mają przepisy u.ś.r. obowiązujące od 1 stycznia 2024 r., mimo uznania, że spełniona została przesłanka związku przyczynowo - skutkowego, nie umożliwiono stronie w trybie art. 79a k.p.a. w zw.
z art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonania wyboru świadczenia. W konsekwencji organ odwoławczy błędnie zastosował art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymał w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Z uwagi na powyższe uchybienia procesowe i materialne Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.
Ponownie prowadząc postępowanie Kolegium uwzględni, że w okresie od lipca do sierpnia 2021 r. nie istniał zbieg prawa do świadczenia rodzinnego i emerytalnego, zaś w pozostałym okresie konieczne jest zastosowanie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., a wobec stwierdzenia spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązkiem organu będzie poinformowanie skarżącej, że przeszkodą do przyznania tego prawa w drodze decyzji jest pobieranie emerytury i umożliwienie stronie dokonanie wyboru, które świadczenie chce pobierać.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej zwrot kwoty 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.
Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek pełnomocnika skarżącej, któremu to żądaniu organ nie sprzeciwił się w wyznaczonym terminie.