II SA/Gd 859/24

II SA/Gd 859/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 61 par. 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2024 r., nr SKO Gd/4525/23 w przedmiocie przyznania świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta Kwidzyna z dnia 29 czerwca 2023 r. nr 1913/2023.
Uzasadnienie
A. P. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z 27 czerwca 2024 r., nr SKO Gd/4525/23, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kwidzyn (dalej jako: Burmistrz) z 29 czerwca 2023 r., nr MOPS.UO.4649.34-UOIII.3.2023, o zmianie decyzji w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.
Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Decyzją z 13 stycznia 2023 r., nr 413/2013, Burmistrz przyznał skarżącej specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla syna M. P., w wymiarze po 20 godzin miesięcznie w miesiącach od stycznia do grudnia 2023 r. W decyzji ustalono odpłatność za godzinę udzielonych usług 7 % kwoty pełnej za odpłatność (100 zł), tj. 7 zł.
Skarżąca wystąpiła o ponowne przeliczenie odpłatności w związku ze zmianą dochodu w rodzinie. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego oraz analizie dokumentów ustalono, że rodzina w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dysponowała dochodem w wysokości 3.905,84 zł, tj. 976,46 zł na osobę. Strona zobowiązała się też do dostarczenia zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2022 r.
Wobec tego decyzją z 22 lutego 2023 r., nr 745/2023, Burmistrz powołując m.in. art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268) zmienił decyzję własną z 13 stycznia 2023 r. w zakresie ustalenia procentowej odpłatności za jedną godzinę usług specjalistycznych w miesiącu styczniu na 7% oraz w wysokości 3,50 % w miesiącach od lutego do grudnia 2023 r.
Następnie, kontrolowaną decyzją z 29 czerwca 2023 r. Burmistrz ponownie zmienił decyzję z 13 stycznia 2023 r. w zakresie odpłatności za świadczone specjalistyczne usługi opiekuńcze ustalając procentową odpłatność za jedną godzinę usług w wysokości 7 % stawki podstawowej ustalonej dla 1 godziny, która wynosi 7 zł w miesiącu styczniu 2023 r., 85 % stawki podstawowej ceny ustalonej dla 1 godziny świadczonej usługi, która wynosi 85,00 zł (85,00% x 100,00 zł) w miesiącu lutym, marcu i kwietniu 2023 r., 45,00% stawki podstawowej ceny ustalone dla 1 godziny świadczonej usługi, która wynosi 45,00 zł. (45,00% x 100,00 zł) w miesiącu maju 2023 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 lutego 2023 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że dochód męża z działalności gospodarczej za 2022 r. wyniósł 1.232,00 zł netto miesięcznie. Natomiast z dokumentacji przedstawionej z Urzędu Skarbowego wynikało, że wymieniony osiągnął dochód w wysokości 6.191,16 zł, wyliczony zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Źródłem utrzymania rodziny w miesiącach: luty, marzec, kwiecień i maj 2023 r. było zatem: świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawczyni w wysokości 2.458,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł, dochód z działalności męża w wysokości 6.191,16 zł; dochód z umowy zlecenia męża w wysokości 491,00 zł. Łączny posiadany przez rodzinę dochód wynosił 9.356,00 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosił więc 2.339,00 zł. W związku z tymi ustaleniami dokonano ponownego przeliczenia odpłatności za jedną godzinę usług specjalistycznych przypadającej na osobę w rodzinie, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. z 2005 r., Nr 189, poz. 1598).
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Burmistrz wskazał m.in. art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8 art, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 572), dalej jako k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, poprzez niewłaściwe zbadanie materiału dowodowego w chwili wydania decyzji nr 413/2023 z dnia 13 stycznia 2023 r. i ustalenie dochodu w rodzinie na określonym poziomie oraz odwołanie się do podstaw faktycznych tej decyzji w zaskarżonej decyzji zmieniającej, podczas gdy żaden dokument nie przedstawiał dochodu w innej wysokości, w szczególności, iż rozliczenie podatkowe za rok poprzedni następuje do końca kwietnia danego roku, co oznacza, że faktyczne ustalenie pełnej wysokości badanego przez organ dochodu za okres poprzedzający nie było możliwe w stanie faktycznym w chwili złożenia pierwszego wniosku i wydania decyzji;
art. 81a w zw. z art. 80 k.p.a. przez pominięcie wyjaśnień strony, wobec której wydano decyzję zmieniającą decyzję pierwotną i przyjęcie, iż mogła mieć ona pełną wiedzę w chwili ubiegania się o pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie całościowego dochodu swojego męża, a tym samym dochodu na członka rodziny, w sytuacji gdy dochód ten mógł zostać faktycznie i całościowo określony w późniejszym czasie, a w konsekwencji naruszenie art. 155 k.p.a.;
3) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie.
Wobec powyższego odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Na skutek rozpoznania odwołania opisaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na pozyskane w toku postępowania dowody, tj. wywiad środowiskowy oraz dokumentację z Urzędu Skarbowego i stwierdził, że dochód na osobę w rodzinie w okresie od lutego 2023 r. do kwietnia 2023 r. mieścił się w przedziale od 290,00% do 310,00%, kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 2.250,40 zł do 2.405,60 zł. W związku z powyższym odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze w okresie od lutego 2023 r. do kwietnia 2023 r. powinna wynosić 85,00 % stawki podstawowej, tj. 85,00 zł za jedną godzinę. Natomiast rodzina ponosiła odpłatność za jedną godzinę usług specjalistycznych w wysokości 3,50 % stawki ceny ustalonej dla jednej godziny świadczonej usługi, która wynosi 3,50 zł za godzinę.
W związku z rozporządzeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 16 lutego 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 395) zmieniającym rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych zmieniono przedziały dochodu uzyskanego przez osobę samotnie gospodarującą lub przypadającego na osobę w rodzinie, w którym określono nowe wskaźniki odpłatności. Na nowo przeliczono więc odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla syna wnioskodawczyni. Przyjęto, że dochód na osobę w rodzinie w miesiącu maju 2023 r. mieści się w przedziale od 300,00% do 400,00 % kryterium dochodowego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 2.328,00 zł do 3.104,00 zł. W związku z powyższym odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze w miesiącu maju 2023 r. wynosi 45,00% stawki podstawowej tj. 45,00 zł za jedną godzinę.
Przy czym, wnioskodawczyni z dniem 1 czerwca 2023 r. zrezygnowała z pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych na syna. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż w okresie od lutego 2023 r. do kwietnia 2023 r. wnioskodawczyni powinna ponieść opłaty za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości po 1.700,00 zł miesięcznie tj. łącznie 5.100,00 zł, wymieniona uiściła opłatę w wysokości łącznie 210,00 zł. Natomiast w miesiącu maju 2023 r. strona wpłaciła kwotę 70,00 zł, a powinna uiścić 900,00 zł. W związku z powyższym za okres od lutego 2023 r. do maja 2023 r. strona winna uiścić opłatę za świadczone specjalistyczne usługi opiekuńcze na rzecz syna w łącznej wysokości 6.000 zł. Wobec wpłaconej kwoty 280,00 zł, do zwrotu pozostaje 5.720,00 zł.
Mając to wszystko na uwadze Kolegium stwierdziło, że Burmistrz prawidłowo ustalił odpłatność za przyznaną skarżącej pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla syna. Zauważył, że wnioskiem z 21 lutego 2023 r. strona zwróciła się do organu I instancji o przeliczenie odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej, zatem prawidłowo organ przyjął zmianę wysokość dochodu na jednego członka rodziny od stycznia 2023 r. i określił nową wysokość opłaty od lutego 2023 r. Ustalenie dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez męża wnioskodawczyni nastąpiło bowiem po zakończeniu roku podatkowego 2022, zatem przyjąć należy, że sytuacja dochodowa rodziny wnioskodawczyni zmieniła się od stycznia 2023 r.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy zwrócił uwagę, że podczas wywiadu środowiskowego w dniu 12 stycznia 2023 r. wnioskodawczyni podpisała oświadczenie, że podane przez nią informacje są zgodne z prawdą. Na podstawie tego wywiadu i załączonej dokumentacji, organ I instancji ustalił, że dochód na osobę w rodzinie (w skład której wchodzą 4 osoby, tj. wnioskodawczyni, jej mąż i dwoje dzieci) wynosi 1.200,77 zł. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 5 u.p.s. w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych [...] dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca zarzuciła naruszenie:
art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ich błędne zastosowanie i nieprzeprowadzenie analizy zgromadzonych w sposób kompletny i rzetelny postępowania dowodowego w sprawie;
art. 7b, art. 8, art. 10 § 1 i art. 11 k.p.a. przez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, faktyczne pozbawienie strony czynnego udziału w postępowaniu i mechaniczne zastosowanie norm obowiązujących przepisów;
art. 8 ust. 7 u.p.s., przez jego niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W ocenie skarżącej, Kolegium dokonało wyłącznie automatycznego powielenia ustaleń dokonanych przez organ I instancji, bez należytego zbadania i oceny stanu sprawy. Organ powołuje się bowiem wyłącznie na oświadczenie skarżącej złożone podczas wywiadu środowiskowego z 12 stycznia 2023 r. odnośnie zarobków członków rodziny, będące oświadczeniem wiedzy strony co do tych zarobków w chwili jego składania, nie zaś oświadczeniem woli. Wiedza skarżącej była zaś w tamtym momencie ograniczona co do zarobków męża, który prowadzi działalność na własny rachunek i we własnym imieniu. Wówczas skarżąca nie posiadała pełnej wiedzy co do jego zarobków w 2023 r. w rozumieniu przytoczonego przez organ art. 8 ust. 7 u.p.s. Organ zaś nie występował o przedstawienie dokumentacji obrazującej wiedzę strony, co w konsekwencji doprowadziło do znaczonego ograniczenia pomocy w postaci usług opiekuńczych dla niepełnosprawnego dziecka. W toku postępowania organ pomijał również wyjaśnienia i informacje, które skarżąca chciała składać. W rezultacie za naruszony uznać należy kodeksowy, słuszny interes obywatela. Takie naruszenie zachodzi zaś wprost, biorąc pod uwagę, że w odmiennym stanie faktycznym, tj. gdyby organ stwierdził zmniejszenie wartości przedmiotowego kryterium dochodowego, ustaliłby w drodze decyzji formę pomocy wyłącznie od wydania nowej decyzji, bez ustalenia właściwej kwoty wsparcia od chwili faktycznego wystąpienia od okoliczności zmniejszenia dochodu na osobę w rodzinie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga została uwzględniona, choć z innych powodów aniżeli w niej podniesione.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Z istotnych elementów stanu faktycznego wskazać należy, że decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. nr 413/2023 Burmistrz Miasta Kwidzyna przyznał skarżącej specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla syna M. P., w wymiarze po 20 godzin miesięcznie w miesiącach od stycznia do grudnia 2023 r. W decyzji ustalono odpłatność za godzinę udzielonych usług 7 % kwoty pełnej za odpłatność (100 zł), tj. 7 zł. Wysokość odpłatności ustalona została zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. z 2005 r., Nr 189, poz. 1598), uwzględniając wysokość dochodu na osobę w rodzinie w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, który ustalono na kwotę 1200,77 zł. Decyzja ta stała się ostateczna.
Pismem z dnia 21 lutego 2023 r. skarżąca wystąpiła o ponowne przeliczenie odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze w związku ze zmianą sytuacji finansowej rodziny. Zgodnie z podanymi przez nią informacjami, dochód na osobę w rodzinie, z uwzględnieniem dochodu męża z działalności gospodarczej, wynosi 976,46 zł (vide: wywiad środowiskowy z dnia 21 lutego 2023 r.).
Wniosek ten Burmistrz rozpatrzył i decyzją z dnia 22 lutego 2023 r. nr 745/2023, wskazując w podstawie prawnej art. 155 k.p.a. i art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zmienił decyzję ostateczną z dnia 13 stycznia 2023 r. przyznając skarżącej specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla syna M. P., w wymiarze po 20 godzin miesięcznie w miesiącach od stycznia do grudnia 2023 r. W decyzji ustalono odpłatność za godzinę udzielonych usług w wysokości 7 zł za styczeń 2023 r. i 3,50 zł w miesiącach od lutego 2023 r. do grudnia 2023 r. Zmniejszenie odpłatności dokonane zostało w związku wynikającą z wywiadu środowiskowego informacją o zmniejszeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie. Decyzja ta stała się ostateczna.
Następnie organ pozyskał dowody, z których wynikało, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej był w istocie wyższy, aniżeli ustalono to w decyzji z dnia 22 lutego 2023 r., tj. m.in. zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kwidzynie z dnia 2 czerwca 2023 r. o wysokości dochodu uzyskanego przez męża skarżącej z działalności gospodarczej za 2022 r.
W tym miejscu zauważyć należy, że w związku z tym organ powinien był wystosować do strony zawiadomienie o wszczęciu postępowania, w którym należało zakreślić przedmiot sprawy. Sprawa bowiem tocząca się z wniosku skarżącej z dnia 21 lutego 2023 r. o ponowne przeliczenie odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze w związku ze zmianą sytuacji finansowej rodziny została zakończona decyzją ostateczną z dnia 22 lutego 2023 r. nr 745/2023. Tymczasem organ, jak się wydaje, uznał, że jest to jedna i ta sama sprawa. Tak jednak nie jest, bowiem wydanie decyzji ostatecznej z dnia 21 lutego 2023 r. zakończyło sprawę zainicjowaną wnioskiem skarżącej. Jeżeli zdaniem organu w świetle nowych dowodów zachodzą okoliczności uzasadniające ponowną weryfikację decyzji ostatecznej, to powinien dać temu wyraz zawiadamiając skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania, zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. W sprawie obowiązku tego organ nie dochował, a tym samym nie określił, w jakiej sprawie, tj. w jakim przedmiocie prowadzone jest postępowanie.
Przechodząc dalej, wskazać należy, że skarżąca złożyła w dniu 6 czerwca 2023 r. oświadczenie, że z dniem 1 czerwca 2023 r. rezygnuje z pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych na syna M. P.
Uwzględniając to oświadczenie oraz dowody wskazujące, że wysokość dochodu na osobę w rodzinie od lutego 2023 r. wynosiła 2.339 zł, Burmistrz wydał decyzję z dnia 29 czerwca 2023 r. nr 1913/2023 zmieniając decyzję ostateczną z dnia 13 stycznia 2023 r. nr 413/2023, zarówno co do okresu przyznania świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych (tj. od stycznia do maja 2023 r.) jak i co do wysokości odpłatności za jedną godzinę przyznanych usług, tj. 85 zł w miesiącach od lutego do kwietnia 2023 r. i 45 zł za miesiąc maj 2023 r.
W decyzji przedstawiono wyliczenia dotyczące prawidłowej wysokości odpłatności za jedną godzinę przyznanego świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, z uwzględnieniem ustaleń odnoszących się do faktycznego dochodu na osobę w rodzinie oraz przepisów znowelizowanego rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r., określających przedziały dochodu i wskaźniki odpłatności. Zabrakło jednak istotnego elementu, jakim jest wyjaśnienie podstawy prawnej dla zmiany decyzji ostatecznej, co stanowi istotne naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Przypomnieć bowiem należy, że organ procedował w ramach jednego z nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji ostatecznej, nie zostało jednak wyjaśnione, w jakim.
W podstawie prawnej decyzji organu I instancji przytoczono art. 155 k.p.a. i art. 106 ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 155 k.p.a., decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio.
Natomiast zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
Obie regulacje stanowią niezależne tryby postępowania. Tryb zmiany ostatecznej decyzji wydanej w sprawie z zakresu pomocy społecznej w oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s. jest niezależny od innych trybów przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego. Jest to odrębny tryb, który ani nie wyłącza, ani nie zastępuje tych "kodeksowych". Porównując brzmienie art. 155 k.p.a. i art. 106 ust. 5 u.p.s. nie sposób nie zauważyć, że inne są przesłanki zastosowania obydwu tych przepisów. Skoro są to odrębne tryby zmiany decyzji ostatecznych to nie można oprzeć decyzji na obydwu podstawach jednocześnie. Ponadto, stosownie do art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., decyzja powinna zawierać uzasadnienie prawne, w ramach którego należy wyjaśnić przesłanki zastosowania czy to art. 155 k.p.a. czy to art. 106 ust. 5 u.p.s., w zależności od tego, który z przepisów zostanie zastosowany. Żadna z wydanych w sprawie decyzji takiego uzasadnienia nie zawiera.
Należy nadto zwrócić uwagę na dodatkową okoliczność. Otóż w orzecznictwie przyjmuje się, że w obu wskazanych trybach możliwe jest uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej ze skutkiem ex tunc w sytuacji, gdy zdarzenie (okoliczności faktyczne), z którego wystąpieniem wiążą się skutki prawne skutkujące uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej wystąpią przed datą wydania decyzji zmieniającej/uchylające, niemniej dotyczy do sytuacji, gdy w chwili tego zdarzenia decyzja ostateczna wciąż kształtowała uprawnienia lub obowiązki strony. W sytuacji zatem, gdy decyzja przyznająca świadczenie w formie specjalistycznych usług opiekuńczych wygasła, czy to wskutek upływu terminu, na jaki została wydana, czy to wskutek rezygnacji przez osobę uprawnioną z pobierania świadczenia, jej zmiana bądź uchylenie nie jest możliwe.
W takiej sytuacji zastosowanie ma art. 98a ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, osoby lub rodziny ponoszące opłaty za świadczenia, w przypadku gdy opłaty te zostały ustalone na podstawie nieprawdziwych informacji lub gdy nie poinformowano o zmianie sytuacji osobistej lub majątkowej, są obowiązane do zwrotu gminie lub powiatowi, które poniosły opłaty na świadczenia, kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wniesioną opłatą a wysokością odpłatności, jaka byłaby ustalona na podstawie prawdziwych informacji lub w związku ze zmienioną sytuacją osobistą lub majątkową osoby lub rodziny. Art. 104 stosuje się odpowiednio.
I. Sierpowska w https://sip.lex.pl/ wyjaśniła, że "Dodanie do ustawy przepisów odnoszących się do korygowania zaniżonych opłat za świadczenia jest zmianą uzasadnioną z perspektywy zasady sprawiedliwości społecznej. Jeżeli osoba pobierająca świadczenia pieniężne otrzymuje pomoc jej nienależną w związku z podaniem nieprawdziwych informacji lub niepoinformowaniem organu o zmianie swojej sytuacji, to ponosi tego konsekwencje w postaci obowiązku zwrotu świadczenia. Koncepcję taką ustawodawca przyjął jedynie w odniesieniu do pieniężnych form pomocy. (...) Analogiczne rozwiązania nie obowiązywały w odniesieniu do pomocy niepieniężnej, zmieniła to dopiero nowelizacja z 15 kwietnia 2021 r. Treść komentowanego artykułu wzoruje się na regulacji świadczenia nienależnie pobranego. (...). Jeżeli osoba lub rodzina ponosząca opłatę za świadczenia (niepieniężne) przedstawi nieprawdziwe informacje na temat swojej sytuacji osobistej i dochodowej lub nie poinformuje o zmianie tej sytuacji, która to zmiana ma wpływ na wysokość ponoszonej odpłatności, to powiat lub gmina, które poniosły wydatki na świadczenia będą mogły dochodzić ich zwrotu. Nadal świadczenie niepieniężne nie będzie mogło zostać uznane za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s., ale ponoszona za nie odpłatność będzie mogła zostać skorygowana wstecz.".
Podsumowując, w sprawie doszło do naruszenia art. 61 § 4 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania oraz art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia prawnego dla nadzwyczajnego trybu weryfikacji decyzji ostatecznej, przez co nie wiadomo, w jakim trybie postępowanie się toczyło i nie jest możliwe odniesienie się do przesłanek warunkujących możliwość zmiany decyzji ostatecznej, tak jak dokonano tego w rozstrzygnięciu.
Powyżej wskazane okoliczności uzasadniały uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy decyzja ostateczna z dnia 13 stycznia 2023 r. pozostaje w obrocie prawnym. Jeśli tak, co do zasady możliwe jest jej zmiana bądź uchylenie, organ musi jednak wybrać odpowiedni tryb postępowania i wyjaśnić w uzasadnieniu przesłanki z zastosowaniem tego trybu związane. Jeżeli decyzja z dnia 13 stycznia 2023 r. wygasła, postępowanie powinno być prowadzone w oparciu o art. 98a ustawy o pomocy społecznej. Po ustaleniu, w jakim trybie ma być prowadzone postępowanie, organ zawiadomi stronę o jego wszczęciu stosownie do art. 61 § 4 k.p.a., a przed wydaniem decyzji umożliwi stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a.
Przyczyny uchylenia wydanych w sprawie decyzji nie odnoszą się do istoty argumentacji zawartej w skardze, która koncentruje się wokół zagadnienia, jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia ma to, czy skarżąca w trakcie wywiadu środowiskowego celowo zadeklarowała wysokość dochodu osiągniętego przez jej męża z działalności gospodarczej za 2022 r. w zaniżonej wysokości czy też złożyła tę deklarację zgodnie ze swoją najlepszą wiedzą, a organ zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego przed wydaniem decyzji z dnia 13 stycznia 2023 r. opierając się wyłącznie na oświadczeniu skarżącej. Rozstrzygnięcie tych wątpliwości może mieć miejsce dopiero po ustaleniu właściwej podstawy prawnej dla wydania decyzji.
Sprawa została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek organu, któremu skarżąca nie sprzeciwiła się w terminie 14 dni.