II SA/Gd 844/24

II SA/Gd 844/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Katarzyna Krzysztofowicz /sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 16a ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2024 roku, nr SKO Gd/6/24 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Luzino z dnia 8 grudnia 2023 roku, nr 000932/SP/12/2023/MK/; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
B. B. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z 27 czerwca 2024 r.,
nr SKO Gd/6/24, utrzymującą w mocy decyzję Wójta gminy Luzino (dalej jako: Wójt) z 8 grudnia 2023 r., nr SR.5211.499.2023, o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem.
Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Wnioskiem z 23 października 2023 r. skarżąca zwróciła się do Wójta o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem, W. T. Do wniosku załączono szereg dokumentów, m.in. oświadczenie wnioskodawczyni z 23 października 2023 r. dotyczące uchylenia specjalnego zasiłku opiekuńczego; oświadczenie wnioskodawczyni dotyczące opieki wraz z załącznikami; kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności
z 24 stycznia 2023 r., nr PZON.73.1168.18.22; kopię decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy z 2 marca 2023 r., nr 000191/519A/02/2023/MK; kopię zaświadczenia o stanie zdrowia z 19 stycznia 2022 r.; kopię oceny świadczeniobiorcy wg skali Barthel z 28 stycznia 2022 r.; kopię skierowania do poradni fizjoterapii
z 6 września 2023 r.; kopię karty wizyty z 22 czerwca 2022 r.; kopię zaświadczenia o stanie zdrowia z 3 października 2019 r. oraz kopię historii choroby z 23 marca 2022 r.
Na podstawie tej dokumentacji organ ustalił, że W. T. jest kawalerem, nie ma dzieci, a jego rodzice nie żyją. Wnioskodawczyni jest jego siostrą i poza nią do alimentacji wobec W. zobowiązanych jest również dziewięcioro rodzeństwa – wszyscy zamieszkujący w tej samej miejscowości co niepełnosprawny i wnioskodawczyni. Brat został uznany za niepełnosprawnego w stopniu znacznym od dnia 31 lipca 2018 r., daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Ustalono też, że decyzją z 22 listopada 2023 r., nr 000087-9/519A/11/2023/MK/, został stronie przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem W.
W dniu 17 listopada 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że brat wnioskodawczyni choruje na nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemię, wysoki cholesterol, żylaki nóg oraz cierpi na chorobę Parkinsona. Choroba ma charakter postępujący i ze względu na jej charakter chory wymaga całodobowej opieki osób drugich. Przyjmuje stałe leki 3-4 razy dziennie. Leczy się w poradni neurologicznej od kilku lat. Jest pod opieką zakładu rehabilitacyjnego w trybie rehabilitacji domowej, z której korzysta dwa razy w tygodniu w ramach NFZ. Brat po mieszkaniu porusza się przy kulach ortopedycznych, ma jednak trudności z chodzeniem po schodach, ma również problem z utrzymaniem równowagi, a także np. kubka w ręce z powodu nasilonego drżenia dłoni.
W. T. mieszka razem z bratem M., który prowadzi gospodarstwo rolne przekazane mu przez niepełnosprawnego brata W. Wnioskodawczyni mieszka w tej samej miejscowości, w domu oddalonym od domu braci o ok. 400 m i przychodzi do brata dwa razy dziennie, rano i po południu, w godzinach od 7:50 do 11:00 oraz od 13:00 do 16:00. Po godz. 16:00 i w nocy opiekę nad bratem sprawuje brat M. Brat pozostający pod opieką wnioskodawczyni pozostaje sam w domu około dwóch godzin, lecz w budynku obok zamieszkuje siostrzenica, która przychodzi sprawdzić czy nie potrzebuje on w tym czasie pomocy.
Do wywiadu wnioskodawczyni dołączyła oświadczenie dotyczące zakresu sprawowanej opieki, zgodnie z którym obejmuje ona m.in. pomoc w higienie osobistej, w tym kąpiel w wannie, prowadzenie do toalety, golenie; przygotowywanie ubrań, pomoc w ubieraniu (codziennie); przygotowywanie i podawanie posiłków (codziennie); sprzątanie, pranie, prasowanie (codziennie); robienie zakupów; realizacja i zamawianie leków w aptece; pilnowanie przyjmowania leków - cztery razy dziennie; mierzenie ciśnienia (rano); uzgadnianie i pilnowanie wizyt lekarskich; pomoc w dotarciu do placówek służby zdrowia, opłacanie rachunków (w zależności od potrzeby); załatwianie spraw urzędowych (w zależności od potrzeby); wyjścia na spacer, na posesję, do kościoła (w zależności od pogody i samopoczucia); pomoc przy ćwiczeniu, rozruszaniu stawów; czynności ogrodnicze (w razie potrzeby).
Ustalono też, że wnioskodawczyni pozostaje bierna zawodowo od 23 czerwca 2011 r., a umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron. Ponadto, od dnia 1 marca 2019 r. sprawowała opiekę nad niepełnosprawną matką H. T. i decyzją z 11 kwietnia 2019 r., nr 000097/519A/04/2019/MK7, został stronie przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wnioskująca opiekowała się matką do dnia jej śmierci, tj. do 22 października 2020 r. Z kolei od dnia 16 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r. wnioskująca była uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych z PUP w W.
W tak ustalonym stanie faktycznym Wójt stwierdził, że stan zdrowia brata i konieczność opieki nie były przyczyną rezygnacji od czerwca 2011 r. z zatrudnienia przez wnioskującą, bowiem nie podejmowała ona zatrudnienia od ponad siedmiu lat przed ustaleniem stopnia niepełnosprawności brata. Zatem brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zatrudnieniem oraz datą ustalenia stopnia niepełnosprawności brata. Również zakres sprawowanej opieki nie jest tak szeroki, by można uznać go za stałą opiekę, która uniemożliwia podjęcie pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Brat jest osobą w dużym stopniu samodzielną. Prowadzenie gospodarstwa domowego nie stanowi natomiast czynności o charakterze nadzwyczajnym, a raczej incydentalnym, niewymagającym rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Brat wnioskującej nie jest osobą leżącą, wymagającą z tego tytułu całkowitej, całodobowej opieki (np. mycia, karmienia, przebierania, zakładania pampersów, przeciwdziałania odleżynom). Wnioskująca nie wykonuje przy bracie czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż brat nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto nie wymaga leczenia przez sondę, nie używa cewnika, nie używa pampersów czy też pieluchomajtek. Organ przyjął, że normalną rzeczą jest pomoc członkowi najbliższej rodziny. Wykonywane czynności nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323.), dalej jako "u.ś.r.".
Ponadto organ wskazał, że daty powstania niepełnosprawności brata nie da się ustalić, a zatem nie została spełniona również wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka wieku.
Organ wyjaśnił też, że ze względu na odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie uchylił decyzji w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W odwołaniu od tej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku
z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 o niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, oraz naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegające na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej nie pozostaje w związku z koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wobec tego odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Na skutek rozpoznania odwołania Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu podzielono ocenę Wójta co do braku związku przyczynowo -skutkowego między rezygnacją i niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię pracy a sprawowaną opieką wskazując, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskującą nad bratem nie stanowi przeszkody w podjęciu zatrudnienia, bowiem wskazane przez nią czynności wynikają z naturalnych relacji rodzinnych. Podkreślono, że W. T. nie mieszka sam, lecz ze swoim bratem M. Natomiast M. T. - w ocenie Kolegium – ma niewątpliwie daleko większe możliwości zapewnienia mu opieki i nadzoru - w jego stanie zdrowia - niż siostra, która przychodzi dwa razy dziennie. Brat W. nie jest osobą leżącą i nie wymaga używania pampersów, Samodzielnie porusza się z użyciem kul. Nie wymaga karmienia. Z oceny wykonanej wg skali Barthel wynika, że brat potrzebuje pomocy w przygotowaniu posiłku, niewielkiej pomocy podczas przemieszczania się (z łóżka na krzesło, siadania), jest niezależny przy myciu twarzy, czesaniu się, myciu zębów, przy korzystaniu z toalety potrzebuje tylko trochę pomocy, jest niezależny w kwestii mycia całego ciała, potrzebuje pomocy w poruszaniu się po schodach, po części ubiera się samodzielnie (potrzebuje pomocy przy zapinaniu guzików i zamka, wiązaniu sznurowadeł), utrzymuje stolec, czasami popuszcza mocz. W wyniku tej oceny uzyskał 70 punktów, co oznacza stan średnio ciężki, zbliżony bardziej do lekkiego. W tej sytuacji opieka, jaką skarżąca zapewnia bratu, polega głównie na pomocy w czynnościach z zakresu higieny osobistej, sprzątaniu, praniu i przygotowaniu posiłków.
Natomiast świadczenie pielęgnacyjne nie jest należne za samo sprawowanie opieki, lecz za rezygnację z aktywności zawodowej wymuszoną koniecznością sprawowania opieki nad najbliższą osobą. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Czynności takie jak zrobienie zakupów i przygotowanie posiłków nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej się. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania) czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym wymiarze. Przygotowanie posiłków, realizacja recept, umawianie wizyt lekarzy i pomoc w pracach domowych nie są czynnościami wykluczającymi jakąkolwiek aktywność zawodową. Ponadto czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego są wykonywane również przez osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy.
Końcowo Kolegium zwróciło uwagę, że odmawiając prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji błędnie uznał, że nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organ miał obowiązek zbadać, czy wnioskująca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem przesłanki wieku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia pozostaje bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny.
W uzasadnieniu wskazano, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Rozpoznając niniejszą skargę Sąd odszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta zostały wydane z uchybieniami w zakresie przepisów procesowych, a ich zakres i waga dla rozstrzygnięcia sprawy powodują, że akty te muszą zostać wyeliminowany z obrotu prawnego.
Organy orzekające w sprawie procedowały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323.), dalej jako "u.ś.r.", w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r., w szczególności podstawę decyzji stanowił art. 17 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W rozważanym wypadku organ I instancji jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazywał brak związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją i niepodejmowaniem przez skarżącą pracy a sprawowaniem opieki nad bratem oraz fakt, że niepełnosprawność brata powstała po ukończeniu przez niego pełnoletniości. Z kolei organ odwoławczy zakwestionował jako podstawę odmowy przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wiek powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie powinien stanowić przesłanki negatywnej przyznania świadczenia, nadal jednak uznał, że w sprawie brak jest bezpośredniego, ścisłego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia lub niepodejmowaniem tej pracy, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Dokonując takiej oceny sprawy organy nie wyjaśniły dlaczego skarżącej nie należy się świadczenie pielęgnacyjne, choć może ona pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy. Tymczasem w ocenie Sądu to właśnie okoliczność przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad bratem ma istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, w tym właściwego rozważenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego. Należy bowiem zauważyć, że stosownie do art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub
2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (wyszczególnienie własne Sądu).
Nie sposób nie zauważyć, że brzmienie art. 16a ust. 1 pkt 2 u.ś.r. jest zbieżne co do zasady z treścią normatywną art. 17 ust. 1 u.ś.r., a tym samym uprawniona jest konkluzja, iż zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanką ich przyznania jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (zob. m.in. wyrok NSA z 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21; wyroki WSA w Poznaniu z 22 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Po 648/21 i z 19 listopada 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 744/21; WSA w Lublinie z 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 598/22; WSA w Olsztynie z 18 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 824/21).
Jak zaś ustaliły orzekające w sprawie organy, decyzją Wójta Gminy Luzino
z 22 listopada 2023 r., nr 0000879/519A/11/2023/MK, skarżącej przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem W. T. Wprawdzie samej decyzji nie ma w aktach sprawy, lecz z uwagi na to, że Wójt, czyli organ również wydający decyzję w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego, powołał ją w kontrolowanej decyzji, jej istnienie nie budzi wątpliwości Sądu.
Skoro zatem kwestia rezygnacji czy też niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem została oceniona przez organ pozytywnie w kontekście spełniania przesłanek z art. 16a u.ś.r. w ostatecznej decyzji z 22 listopada 2023 r., to niezrozumiałym jest rozstrzygnięcie organów orzekających niniejszej sprawie, że tożsama przesłanka (rezygnacji lub niepodejmowania pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki) nie została spełniona na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w przypadku organu I instancji – dwa tygodnie później – decyzja Wójta z 8.12.2023 r.). Zdaniem Sądu, odmienna ocena prawna sytuacji skarżącej w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w stosunku do oceny sformułowanej w postępowaniu o specjalny zasiłek opiekuńczy, dokonana bez jakiegokolwiek wyjaśnienia w tak krótkim odstępie czasu, przy zbieżnych przesłankach przyznania obu komentowanych świadczeń rodzinnych, stanowi istotne naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej. Zgodnie bowiem z treścią art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Poza tym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 k.p.a.; zob. cyt. wyrok NSA z 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 357/22, dostępne w CBOSA). Powstaje bowiem pytanie o to, co zmieniło się w sytuacji niepełnosprawnego lub jego opiekuna, że odmiennie niż wcześniej postrzegać należy zaistnienie związku przyczynowo - skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wynika przy tym z akt przedmiotowej sprawy, w szczególności z wywiadu środowiskowego, brat skarżącej choruje na Parkinsona a choroba ma charakter postępujący. Również z wiedzy powszechnie dostępnej wynika, że wspomniana choroba nie jest możliwa do całkowitego wyleczenia, a dostępne formy leczenia mają jedynie na celu złagodzenie objawów lub odsunięcie w czasie wystąpienia tych najbardziej dotkliwych. O ile więc nie można z góry wykluczyć, że przebieg choroby u brata skarżącej będzie miał łagodny przebieg i stosowane leczenie skutecznie zniweluje negatywne objawy choroby, to logicznym jest, że stan brata jedynie mógł utrzymać się co najmniej na tym samym poziomie w stosunku do stanu, jaki istniał na etapie wcześniejszego postępowania dotyczącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas którego badano kwestie związane zakresem czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącą, natomiast mało prawdopodobne jest, aby uległ on polepszeniu na tyle, że zakres koniecznej opieki uległby zmianie. Przy czym, jeżeli organy przyjęły inny stan zdrowotny brata, niż ustalono to wcześniej, winno to wynikać z akt niniejszej sprawy, a tak nie jest. Ocena organów wyrażona w powyższym względzie nastąpiła więc z naruszeniem art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.
W rozpatrywanej sprawie organy nie zawarły w swoich rozstrzygnięciach uzasadnienia w zakresie odmiennej oceny tych samych okoliczności faktycznych na tle prawa do świadczeń o zbieżnych przesłankach ich przyznawania, co w konsekwencji uzasadnia zarzut naruszenia przez organ wynikającej z art. 11 k.p.a. zasady przekonywania i powiązanego z tą regułą normą art. 107 § 3 k.p.a. Rażące jest bowiem, że to ten sam organ I instancji w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego uznał, że przesłanka ta jest spełniona przyznając świadczenie, a w przypadku kontrolowanego świadczenia pielęgnacyjnego dwa tygodnie później stanął na stanowisku, iż przesłanka ta nie jest spełniona. Rozbieżności tej Wójt nie wyjaśnił, a organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do tej kwestii, mimo iż w decyzji organu I instancji przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. oraz okoliczności związane ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym były powoływane.
Wobec powyższego Sąd przyjął, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie dlaczego nie przyjęto w kontrolowanej sprawie spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub jego podjęcia, skoro w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego kilka tygodni wcześniej ten sam organ I instancji uznał, że przesłanka ta była i nadal jest spełniona.
Należy przy tym zaznaczyć, że decyzja o specjalnym zasiłku opiekuńczym nie stanowiła przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby bowiem organ I instancji dokonał właściwych ocen na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, powinien przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie poinformować skarżącą w ramach obowiązku wynikającego z art. 9, art. 10 i art. 79a k.p.a., że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak się w niniejszej sprawie jednak nie stało. W zawiadomieniu z 22 listopada 2023 r. organ podał jedynie, że przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak związku przyczynowo - skutkowego. Oznaczać to może, że sam uznał, iż wobec złożenia przez stronę we wniosku oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, przeszkoda polegająca na kolizji świadczeń nie zajdzie w tej sprawie, ponieważ w ramach swoich kompetencji kolizję tę usunie.
Wójt stwierdził także, że skoro żyją bracia i siostry skarżącej, dodatkowo w większości mieszkający w tej samej miejscowości, to istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki, aby możliwym było podjęcie zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Odnosząc się do tej argumentacji organu Sąd zauważa, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się stanowisko, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad bratem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni bracia lub siostry, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt
I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt
I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21).
Stwierdzić zatem trzeba, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołany przepis wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne, czy też sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek jego przyznania.
Mając na uwadze całość powyższych rozważań Sąd uznał, że obie zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Orzekające w sprawie organy nie dokonały bowiem poprawnej oceny wszystkich przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkujących przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając istotne dla sprawy okoliczności, takie jak fakt, iż w tym samym okresie te same przesłanki uznano za spełnione na potrzeby postępowania w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego, bez wykazania, że między tymi postępowaniami zaszła istotna zmiana okoliczności uzasadniająca brak spełnienia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w tym postępowaniu. Oceniając zaś zakres opieki organy w sposób pobieżny odniosły się do stanu zdrowia brata wnioskodawczyni oraz zakresu jego samodzielności i nie skonfrontowały tych okoliczności ze specyfiką choroby brata. Tym samym postępowanie to nie spełnia wymogów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenia w tym zakresie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziły do co najmniej przedwczesnego uznania, że w rozważanej sprawie świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.
W związku z tym Sąd, orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw.
z art. 135 p.p.s.a., w pkt 1 wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę, stosownie do art. 153 p.p.s.a., orzekające organy zobowiązane będą do ponownego zbadania stanu faktycznego sprawy i jego oceny w kontekście spełnienia przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia. Przy wydaniu ewentualnej decyzji odmownej konieczne będzie wykazanie jakie przyczyny uzasadniają odmienną ocenę stanu faktycznego w niniejszej sprawie w stosunku do sprawy dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego lub wykazanie, iż w okresie między przyznaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego a rozpoznaniem (ponownym) wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zmienił się stan faktyczny sprawy, w szczególności zmianie uległ stan zdrowia brata (polepszenie).
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej zwrot kwoty 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.
Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek pełnomocnika skarżącej, któremu to żądaniu organ nie sprzeciwił się w wyznaczonym terminie.