II SA/Gd 829/24

II SA/Gd 829/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Jakub Chojnacki
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 czerwca 2024 r., nr SKO Gd/4506/23 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
A. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, którą częściowo uchylono i orzeczono co do meritum, a częściowo utrzymano w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdyni w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 13 czerwca 2023 r. nr MOPS.CWS.42160.31/2021 Kierownik Centrum Wsparcia Seniorów Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gdyni, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdyni, z urzędu na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 - 6, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a, ust. 2d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej:
1. Ustalił A. B. wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej J.B. w następujących okresach i kwotach:
a. od 01-06-2021 r. do 30-06-2021 r. - 307,29 zł (DPS "S.");
b. od 01-07-2021 r. do 27-10-2021 r. - 1 053,69 zł miesięcznie (DPS "S.");
c. od 28-10-2021 r. do 31-12-2021 r. - 1 215,72 zł miesięcznie (DPS G.);
d. od 01-01-2022 r. do 31-01-2022 r. - 1 306,76 zł;
e. od 01-02-2022 r. do 28-02-2022 r. - 1 294,76 zł;
f. od 01-03-2022 r. do 31-03-2022 r. - 1 177,47 zł;
g. od 01-04-2022 r. do 30-04-2022 r. - 1 194,23 zł;
h. od 01-05-2022 r. do 31-05-2022 r. - 2 070,23 zł;
i. od 01-06-2022 r. do 31-07-2022 r. - 1 801,00 zł miesięcznie;
j. od 01-08-2022 r. do 31-08-2022 r. - 2 070,23 zł;
k. od 01-09-2022 r. do 31-12-2022 r. - 2 042,58 zł miesięcznie;
I. od 01-01-2023 r. do 31-01-2023 r. - 1 472,52 zł;
m. od 01-02-2023 r. - 1 472,00 zł;
2. Zwolnił A. B. z opłaty za pobyt J. B. w domu pomocy społecznej
w następujących okresach i kwotach:
a. od 01-06-2021 r. do 30-04-2022 r. całkowicie;
b. od 01-06-2022 r. do 31-07-2022 r. całkowicie;
c. od 01-08-2022 r. do 31-08-2022 r. do kwoty 300,00 zł;
d. od 01-09-2022 r, do 30-09-2022 r. do kwoty 400,00 zł;
e. od 01-10-2022 r. do 31-10-2022 r. do kwoty 700,00 zł;
f. od 01-11-2022 r. do 31-12-2022 r. do kwoty 1000,00 zł miesięcznie;
g. od 01-01-2023 r. do 31-03-2024 r. całkowicie.
3. Odmówił całkowitego zwolnienia A. B. z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej J. B.
W uzasadnieniu decyzji organ przypomniał, że J.B. przebywał w Domu Pomocy Społecznej "S." w G. od 01-06-2021 r. do 27-10-2021 r., a od 28-10-2021 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w G. Miesięczny koszt utrzymania w ww. domach to: od 01-06-2021 r. - 4 489,84 zł; od 28-10-2021 r. - 5 849,73 zł; od 01-04-2022 r. - 6 732,84 zł; od 01-04-2023 r. - 6 999,69 zł. Organ powołał się na art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że mieszkaniec domu wnosi opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich opłatę wnosi przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu. Zatem miesięczna opłata mieszkańca za pobyt w domu pomocy społecznej J. B. wynosi: od 01-06-2021 r. - 2 382,46 zł; od 01-02-2022 r. - 2 441,96 zł; od 01-04-2022 r. - 2 592,38 zł; od 01-09-2022 r. - 2 647,68 zł; od 01-04-2023 r. - 3 008,12 zł. Różnica pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą mieszkańca ww. domu wynosi: od 01-06-2021 r. - 4 489,84 - 2 382,46 = 2 107,38 zł; od 28-10-2021 r. - 5 849,73 - 2 382,46 = 3 467,27 zł; od 01-02-2022 r. - 5 849,73 - 2 441,96 = 3 407,77 zł; od 01-04-2022 r. - 6 732,84 - 2 592,38 = 4 140,46 zł; od-01-09-2022 r. - 6 732,84 - 2 647,68 = 4 085,16 zł; od 01-04-2023 r. - 6 999,69 - 3 008,12 = 3 991,57 zł.
Jak dalej ustalono, że W. B. jest żoną, a M. D. i A. B. są córkami J. B. i są to jedyne osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty za pobyt ww. w DPS. W toku postępowania organ wydał decyzję umarzającą postępowanie wobec W. B. ze względu na nieprzekraczanie przez nią kryterium dochodowego. Wobec powyższego są dwie osoby obowiązane do wnoszenia opłat. Różnicę między kosztem utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej a opłatą mieszkańca, podzielono między te osoby celem ustalenia wysokości przedmiotowej opłaty: od 01-06-2021 r. - 2 107,38 : 2 = 1 053.69 zł; od 28-10-2021 r. - 3 467,27 : 2 = 1 733,64 zł; od 01-02-2022 r. - 3 407,77 : 2 = 1 703,89 zł; od 01-04-2022 r. - 4 140,46 : 2 = 2 070.23 zł; od 01-09-2022 r. - 4 085,16 : 2 = 2 042.58 zł; od 01-04-2023 r. - 3 991,57: 2 = 1 995,79 zł. W toku postępowania organ wydał decyzję ustalającą M. D. wysokość opłaty miesięcznej za pobyt w domu pomocy społecznej J. B.: od 01-06-2021 r. na kwotę 1 053,69 zł; od 28-10-2021 r. na kwotę 1 733,64 zł; od 01-02-2022 r. na kwotę 1 703,89 zł; od 01-04-2022 r. na kwotę 2 070,23 zł; od 01-09-2022 r. na kwotę 2 042,58 zł; od 01-04-2023 r. na kwotę 1 995,79 zł, a jednocześnie zwalniającą M.D. z opłaty za pobyt J. B. w domu pomocy społecznej od dnia 01-06-2021 r. do 31-03-2024 r. częściowo do kwoty 250 zł miesięcznie.
Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji ustalono, iż dochód A. B. na osobę samotnie gospodarującą wynosi: od 01-06-2021 r. - 2 410,29 zł; od 01-07-2021 r. - 3 226,72 zł; od 01-10-2021 r. - 3 318,72 zł; od 01-01-2022 r. - 3 634,76 zł; od 01-02-2022 r, - 3 622,76 zł; od 01-03-2022 r, - 3 505,47 zł od 01-04-2022 r. - 3 522,23 zł; od 01-05-2022 r. - 6 610,76 zł; od 01-06-2022 r. - 4 129,00 zł; od 01-08-2022 r. - 4 598,00 zł; od 01-09-2022 r. - 4 665,48 zł; od 01-10-2022 r. - 4 964,37 zł; od 01-11-2022 r. - 5 264,00 zł; od 01-01-2023 r. - 3 802,52 zł; od 01-02-2023 r. - 3 800,00 zł. Organ przypomniał, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi: do 31-12-2021 r. - 701,00zł; od 01-01-2022 r. - 776,00 zł. Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% odpowiedniego kryterium dochodowego tj.: do 31-12-2021 r. - 701,00 x 300% = 2 103,00 zł; od 01-01-2022 r. - 776,00 x 300% = 2 328,00 zł. Zatem A.B. przekracza tę kwotę: od 01-06-2021 r. – 2 410,29 - 2 103,00 = 307.29 zł; od 01-07-2021 r. – 3 226,72 - 2 103,00 = 1 123,72 zł; od 01-10-2021 r. – 3 318,72 - 2 103.00 = 1215.72 zł; od 01-01-2022 r. – 3 634,76 - 2 328,00 = 1 306.76 zł; od 01-02-2022 r. – 3 622,76 - 2 328,00 = 1 294.76 zł; od 01-03-2022 r. – 3 505,47 - 2 328,00 = 1 177.47 zł; od 01-04-2022 r. – 3 522,23 - 2 328,00 = 1 194.23 zł; od 01-05-2022 r. – 6 610,76 - 2 328,00 = 4 282,76 zł; od 01-06-2022 r. – 4 129,00 - 2 328,00 = 1 801.00 zł; od 01-08-2022 r. – 4 598,00 - 2 328,00 = 2 270,00 zł; od 01-09-2022 r. – 4 665,48 - 2 328,00 = 2 337,48 zł; od 01-10-2022 r. – 4 964,37-2 328,00 = 2 636,37 zł; od 01-11-2022 r. – 5 264,00 - 2 328,00 = 2 936,00 zł; od 01-01-2023 r. – 3 802,52 - 2 328,00 = 1 472.52 zł; od 01-02-2023 r. – 3 800,00 - 2 328,00 = 1 472.00 zł.
Organ przypomniał następnie, że w dniu 29 grudnia 2021 r. wydał decyzję NR MOPS.CWS.42160.30/2021 ustalającą A.B. i M. D. opłatę za pobyt J. B. w DPS. Na skutek odwołania A. B. decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2022 r. nakazano organowi I instancji: wskazać, w jaki sposób wyliczono miesięczną opłatę Pani B. i Pani D.; ustalić, czy potraktować Panią B. za osobę samotnie gospodarującą, czy osobę w rodzinie; ocenić możliwości do wnoszenia opłaty Pani B. i Pani D.
W dniu 27 grudnia 2022 r. A. B. zwróciła się z prośbą o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w DPS ze względu na jego alkoholizm. Na dowód przedstawiła oświadczenie W. B. i kopie akt sądowych. W.B. potwierdza, że J.B. jest alkoholikiem, który przysparzał rodzinie wstydu, problemów i nie interesował się dziećmi, ale stwierdziła również, że córki odwiedzają ojca w DPS ilekroć przyjeżdżają do G. Analiza dokumentów sądowych potwierdza oświadczenia A. B. i W.B. o uzależnieniu ojca i związanych z tym trudnościach, ale równocześnie wskazuje, że więzi w rodzinie nie ustały - np. W. B. w zeznaniu przed sądem zaprotokołowanym w dniu 28-03-2007 r. powiedziała: "Ja jestem na utrzymaniu męża, nie żyjemy w separacji. Jak mąż nie pije jest dobrym człowiekiem." Pracownik socjalny w wywiadzie z dnia 29 lipca 2021 r. stosunek A. B. do J. B. opisuje w następujący sposób "Relacje z ojcem poprawne choć utrudnione z uwagi na niepełnosprawność ojca i problemy z mówieniem". W ww. wywiadzie jest deklaracja Pani B. do pomocy rzeczowej ojcu poprzez zakup artykułów higienicznych, leków, czy też odzieży. W oświadczeniu Pani B. z dnia 03 grudnia 2020 r. deklaruje ona opłatę za pobyt ojca w DPS w wysokości 300,00 zł, natomiast w oświadczeniu z dnia 09 listopada 2022 r. ww. deklaruje 100,00 zł, dodając że "na więcej mnie nie stać". W wywiadzie z dnia 9 listopada 2022 r. pracownik socjalny opisuje relacje Pani B. z ojcem jako "neutralne". Na podstawie tych przykładów organ wnioskuje, że relacje pomiędzy Panią B. a jej ojcem są utrzymane, a uzależnienie Pana B. jest chorobą, która nie spowodowała rażących zaniedbań opiekuńczo-wychowawczych względem córek. Analiza dokumentów siostry i matki A. B. również wskazują, że więzi rodzinne, choć trudne, nie ustały. Pracownik socjalny stosunek W. B. w każdym z wywiadów środowiskowych określa jako pozytywny. M. D.deklaruje finansową pomoc ojcu.
Reasumując, po analizie dokumentów organ znajduje dowody na chorobę alkoholową J. B. i związane z nią trudności, nie znajduje jednak dowodów na "rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty", wobec tęgo nie widzi przesłanek do zwolnienia Pani B. z opłaty za pobyt Pana B. w DPS. Organ ustalił, iż A. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, gdyż wynika tak z jej oświadczenia i słów pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiady. Organ wziął pod uwagę przedstawione przez Panią B. dokumenty i oświadczenia dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej, a także wydatków i znalazł przesłanki do częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt J. B. w DPS. Z analizy dokumentów wynika, że miesięczne dochody Pani B. pozwalają na partycypowanie w opłacie za pobyt ojca w DPS w kwotach dostosowanych do możliwości ww. Od miesięcznego dochodu A. B. organ odejmował podaną przez nią sumę wydatków oraz uwzględniał średnie koszty życia, które są nie udokumentowane (zakup żywności, odzieży, środków czystości i higienicznych itp.). Za maj 2022 r. organ nie znalazł przesłanek do zwolnienia Pani B. z opłaty, gdyż jej dochód w znacznym stopniu przekraczał 300% kryterium dochodowego.
Po rozpatrzeniu odwołania A. B. decyzją z dnia 3 czerwca 2024 r. o sygn. akt SKO Gd/4506/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło pkt 1 lit. h) zaskarżonej decyzji i ustaliło opłatę w wysokości 773,77 zł za maj 2022 r. w pozostałym zakresie utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przypomniał stan faktyczny sprawy, powołał relewantne przepisy i wskazał, że w odwołaniu zakwestionowano przede wszystkim ustalenia organu I instancji co do dochodu uzyskanego w maju 2022 r. W aktach sprawy znajduje się informacja, że w maju 2022 r. strona zmieniła pracę. Wynagrodzenie, jakie otrzymała z poprzedniej pracy za maj wyniosło 3101,77 (wraz z ekwiwalentem za niewykorzystany urlop). W czerwcu uzyskała wynagrodzenie z nowej pracy za maj 2022 r. w wysokości 3000 zł. Z danych tych wnika, że strona istotnie w maju nie otrzymała wynagrodzenia w wysokości przyjętej przez organ l instancji, tylko dużo niższej - 3101,77 zł. Z tego względu opłata, jaką strona winna zapłacić za maj 2022 r. powinna wynieść 773,77 zł, a nie 2070,23 zł.
Następnie wskazano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia opłat z uwagi na przesłanki wskazane w art 64 pkt 7 lub 64a u.p.s. Kolegium wyjaśniło, że w aktach sprawy znajdują się kserokopie akt postępowania o sygn. III Rns 658/06 dotyczących skierowania J. B. na przymusowe leczenie w związku z jego uzależnieniem od alkoholu. Są to akta, na które strona powołuje się w odwołaniu twierdząc, że dowodzą one okoliczności stanowiących podstawę do zwolnienia strony z ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. W ocenie Kolegium przywołane przez skarżącą postępowanie nie wskazuje na okoliczności wskazane w art. 64 pkt 7 lub 64a u.p.s. Ze znajdujących się w aktach I instancji kserokopii wynika niewątpliwie, że J. B. jest alkoholikiem. W 2004 r. został skierowany na przymusowe leczenie odwykowe. W opinii sądowo - psychiatrycznej z dnia 8 lutego 2007 r. wskazano, że kurator nadzorujący przymusowe leczenie dostrzegł konieczność skierowania J. B. na leczenie stacjonarne. W opinii podano, że zgodnie z informacjami przekazanymi przez kuratora "J. B. (...) nadużywając alkoholu, zakłóca spokój publiczny i odmawia zgody na leczenie (...), mimo składanych deklaracji nie kontynuuje leczenia odwykowego, nie przestrzega abstynencji, zachowuje się niezgodnie z zasadami współżycia społecznego, a także przepija zarobione pieniądze, czym godzi w egzystencję rodziny." W trakcie wywiadu przeprowadzanego przez badających go specjalistów J. B. podał, że nadużywanie alkoholu nastąpiło u niego około 10 lat wcześniej, w okresie, kiedy uzyskał prawo do renty. Przeprowadzający badanie J. B. doszli do wniosku, że jest on uzależniony od alkoholu i rozpoczyna się u niego zespół psychoorganiczny. Opisano go jako chwiejnego emocjonalnie z tendencjami do zachowań agresywnych, z wyraźnymi cechami psychodegradacji. Zakłócone relacje interpersonalne, zubożenie uczuciowości, niska kontrola zachowań i emocji, rozchwiana sfera emocjonalno-popędowa, egocentryzm i niski wgląd w mechanizmy własnego zachowania, nadmierny krytycyzm w stosunku do osób najbliższych, wyzwalający zachowania agresywne i konflikty rodzinne. Badający doszli do wniosku, że J. B. powinien być leczony z alkoholizmu w warunkach stacjonarnych. W trakcie posiedzenia sądu w dniu 28 marca 2007 r. przesłuchano W. B., która podała, że J. B. nadużywa alkoholu od 20 lat. Będąc pod wpływem alkoholu, bywa agresywny i nie kontroluje potrzeb fizjologicznych. Prowadzi samochód będąc pod wpływem alkoholu. W trakcie postępowania w przedmiocie skierowania J. B. na leczenie stacjonarne zamieszkiwał on tylko z żoną. Postanowieniem z dnia 28 marca 2007 r., sygn. III Rns 658/06, sąd zobowiązał J. B. do poddania się leczeniu w stacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego. Postanowienie to zostało zmienione przez Sąd Okręgowy w sprawie o sygn. II Ca 188/07 na skutek apelacji wniesionej przez J. B., poprzez uchylenie punktu zobowiązującego J. B. do poddania się leczeniu odwykowemu w warunkach stacjonarnych. Zmiana postanowienia sądu I instancji nastąpiła jednak z innych powodów aniżeli wskazane w apelacji.
Dnia 9 listopada 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy - w jego trakcie pracownik socjalny opisał relacje strony z ojcem jako neutralne. Kontakt słowny pomiędzy stroną a J. B. jest utrudniony z uwagi na niepełnosprawność tego ostatniego i problemy z mówieniem. Strona zadeklarowała ponoszenie opłat w wysokości 100 zł miesięcznie. W trakcie postępowania przed organem I instancji strona przedłożyła oświadczenie swojej matki – W. B., z dnia 1 lutego 2023 r., gdzie W. B. podała m.in., że córki nie zapraszały koleżanek do domu, bo wstydziły się ojca, gdyż nie było wiadomo, w jakim będzie stanie. Nie interesował się dziećmi i nie poświęcał im czasu, kiedy go potrzebowały, dlatego nie widzi ona powodu, dla którego miałyby mu się teraz odwdzięczać. Odwiedzają ojca w DPS, kiedy tylko są w G. Oświadczenie powyższe zawiera informacje podane przez stronę w piśmie z dnia 22 grudnia 2022 r.
W ocenie Kolegium przywołane wyżej dokumenty z całą pewnością wskazują na to, że J. B. jest osobą uzależnioną od alkoholu i że uzależnienie to negatywnie wpływało na życie rodziny przed umieszczeniem go w domu pomocy społecznej. Jednocześnie na podstawie tych dokumentów nie można wywieść wniosku, że J. B. dopuścił się względem strony rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych. W aktach dotyczących przymusowego skierowania J. B. na leczenie mowa jest wprawdzie o wydawaniu przez niego pieniędzy na alkohol, co godzi w dobro materialne rodziny, jak również o agresywnym zachowaniu względem osób najbliższych, jednakże akta te zostały sporządzone w latach 2006 - 2007 i opisano w nich sytuację aktualną na tamten czas. Postępowanie w przedmiocie skierowania J. B. na przymusowe leczenie rozpoczęło się w 2004 r. Kolegium zauważyło, że w 2004 r. strona była osobą w wieku 28 lat, a w 2007 r. nie mieszkała już z rodzicami. Na podstawie treści zawartej w aktach postępowania sądowego z lat 2006 - 2007 i nie dotyczącego bezpośrednio relacji rodzinnych pomiędzy stroną a jej ojcem nie sposób stwierdzić, w jaki sposób relacje te kształtowały się, a w szczególności, czy J. B. nie wywiązywał się z obowiązków rodzinnych względem strony. Kolegium przypomniało, że w art. 64 pkt 7 u.p.s. mowa jest o rażącym naruszeniu obowiązków rodzinnych. Nie jest to zatem każde naruszenie, tylko naruszenie kwalifikowane jako szczególnie ciężkie. Tytułem przykładu można podać tu niedostarczanie środków utrzymania, porzucenie dziecka, długotrwałe zaniedbywanie dziecka, stosowanie wobec niego przemocy, czy zmuszanie do działalności przestępczej. Okoliczności takie powinny jednoznacznie wynikać z przedłożonych przez stronę dokumentów, takich jak dokumenty urzędowe, czy zeznania świadków. Samo oświadczenie strony o rażącym naruszaniu przez osobę przebywającą w domu pomocy społecznej obowiązków rodzinnych nie jest wystarczające dla uznania, że sytuacja taka miała miejsce i w związku z tym stronę należy zwolnić z odpłatności. Przywoływane wyżej oświadczenie W. B. z dnia 1 lutego 2023 r. nie dowodzi zaistnienia okoliczności, o jakich mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. Jak już bowiem Kolegium wcześniej zauważyło, w oświadczeniu tym powtórzone zostały informacje, jakie strona podała w piśmie z dnia 22 grudnia 2022 r. W ocenie Kolegium oba pisma zostały sporządzone na potrzeby wniosku o zwolnienie z odpłatności, więc mimo że Kolegium nie neguje, że sytuacje opisane w tych pismach mogły mieć miejsce, to jednak nie mogą one stanowić dowodu na rażące naruszenie przez J. B. obowiązków rodzinnych względem strony. Z powyższych powodów Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 64 pkt 7 u.p.s,, a w rezultacie nie ma podstawy do całkowitego lub częściowego zwolnienia strony z odpłatności z racji rażącego naruszania obowiązków rodzinnych względem strony przez osobę przebywającą w domu pomocy społecznej. W rozpatrywanej sprawie nie może być także mowy o okolicznościach wskazanych w art. 64a u.p.s., gdyż warunkiem uznania, że okoliczności takie miały miejsce jest przedstawienie prawomocnego orzeczenia sądu.
Kolegium wskazało ponadto, że strona zakwestionowała w odwołaniu także i to, że organ I instancji ustalił odpłatność od 2021 r. Zdaniem strony odpłatność powinna zostać ustalona od dnia wydania decyzji w sprawie. Z poglądem tym nie można się zgodzić. Postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt J.B. zostało wszczęte w 2021 r. po umieszczeniu go w placówce. Nie ma zatem żadnych formalnych przeszkód, by opłaty zostały ustalone od 2021 r.
W skardze na powyższą decyzję A. B. zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 2 k.p.a polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącym na ogranie na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji błędne ustalenia, iż A. B. jest w stanie pokryć część opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej,
2. naruszenie art. 59 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wydanie zaskarżonej decyzji obejmującej odpłatność za okresy sprzed daty jej wydania, w sytuacji, gdy decyzja w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca skarżącego w DPS może być wydana wyłącznie na przyszłość - ex nunc,
3. naruszenie art. 64 pkt 7 w zw. z art. 64a u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię polegające na przyjęciu, że powołane przez skarżącą postępowanie nie wskazuje na okoliczności wskazane w ww. przepisach w sytuacji, gdy z zasad doświadczenia życiowego wynika, iż człowiek alkoholikiem nie staje się z dnia na dzień, a jest to dłuższy okres trwający 10, a nawet kilkanaście, a w konsekwencji czego błędne uznanie, że nie można wywieść wniosku, że J. B. dopuścił się względem skarżącej rażącego obowiązku alimentacyjnego, co miało wpływ na wynik sprawy,
4. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do świadczenia rentowego, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosków, że osoba, która ma ustalone prawo do renty przez zawieszenie jego pobierania może nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, co miało wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji; na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci: a) zaświadczenia lekarskiego ZUS ZLA z dnia 3 sierpnia 2023 r., zaświadczenia lekarskiego ZUS ZLA z dnia 19 września 2023 r., zaświadczenia lekarskiego ZUS ZLA z dnia 30 listopada 2023 r., zaświadczenia ZUS ZLA z dnia 2 stycznia 2024 r., e- skierowania z dnia 27 czerwca 2024 r., karta wizyty z dnia 3 sierpnia 2023 r., wyniku badania TK kończyny górnej z dnia 7 sierpnia 2023 r., faktury vat 4/09/2023 z dnia 18 września 2023 r., faktury nr 1/09/2023 z dnia 19 września 2023 r., faktury nr 5/10/2023 z dnia 31 października 2023 r., faktury nr 4/11/2023 z dnia 24 listopada 2023 r., faktury nr 3/12/2023 z dnia 15 grudnia 2023 r., faktury nr 3/08/2023 z dnia 3 sierpnia 2023 r., faktury nr 4/08/2023 z dnia 8 sierpnia 2023 r., faktury nr SP/PAR/2023/08/004 z dnia 7 sierpnia 2023 r., faktury nr SP/PAR/2023/08/006 z dnia 14 sierpnia 2023 r., faktury nr SP/PAR/2023/08/010 z dnia 21 sierpnia 2023 r., w celu wykazania faktu stanu zdrowia A. B., poniesionych przez skarżącą kosztów leczenia, rehabilitacji oraz rekonwalescencji; b) oświadczenia I. K. z dnia 6 lipca 2024 r., pisma z dnia 27 grudnia 2022 r. kierowane do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, oświadczenia W. B. z dnia 1 lutego 2023 r., w celu wykazania faktu uzależnienia J. B. od alkoholu, zachowania J. B. wobec rodziny, w tym A. B., rażące naruszenie obowiązków rodzinnych przez J. B.; c) zaświadczenia o wynagrodzeniu za okres od stycznia do maja 2022 r., zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia 20 października 2022 r. w celu wykazania faktu zatrudnienia i wysokości osiąganego przez A. B. wynagrodzenia za pracę za ww. okres.
Skarżąca wniosła ponadto o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez organ, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku przez organ – o wstrzymanie wykonania przez sąd z powodu prawdopodobieństwa wyrządzenia znacznej szkody. Skarżąca wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s., który wciąż odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s. uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ właściwy przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa wart. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. A. B. w 2022 r. osiągała dochody miesięczne z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2536,76 zł. Wynagrodzenie za maj 2022 r. również zostało skarżącej wypłacone w takiej wysokości. W maju jednorazowo skarżąca otrzymała ekwiwalent za urlop, co nie stanowi wyższego wynagrodzenia za pracę. Zatem ustalenie wyższej opłaty za maj 2022 r. jest bezzasadne. Co więcej, za pozostałe okresy skarżąca została zwolniona z ponoszenia opłaty, mimo że wysokość wynagrodzenia była nawet nieco wyższa, aniżeli w maju 2022 r. Z pewnością organ I instancji błędnie przyjął, jakoby ekwiwalent za urlop miał stanowić cześć wynagrodzenia za pracę, co stoi w sprzeczności z obowiązującymi przepisami.
Ponadto dochody i możliwości skarżącej nie wskazują, jakoby mogła ona ponosić jakiekolwiek koszty w związku z pobytem ojca w domu pomocy społecznej. Co więcej, skarżąca również musi ponosić koszty związane z leczeniem, z uwagi na swój stan zdrowia. W dniu 31 lipca 2023 r. doznała bowiem groźnego wieloodłamowego złamania nasady dalszej kości promieniowej, co w konsekwencji wiązało się z koniecznością odbycia konsultacji ze specjalistami oraz rehabilitacji u fizjoterapeuty. Skarżąca w okresie od 4 sierpnia 2023 r. do 14 stycznia 2024 r. włącznie przebywała w związku z tym na zwolnieniu lekarskim. Natomiast w dniu 27 czerwca 2024 r. otrzymała e-skierowanie do stawienia się na Oddziale Chirurgii urazowo-ortopedycznej celem wykonania artroskopii kolana lewego, z uwagi na wewnętrzne uszkodzenie stawu kolanowego. Wiązało się to będzie nie tylko z koniecznością przeprowadzenia zabiegu, ale i długą rehabilitacją i rekonwalescencją w powrocie do pełni zdrowia. To wszystko wskazuje, iż skarżąca poniosła bardzo wysokie koszty leczenia i rehabilitacji, a co za tym idzie zobowiązanie skarżącej do ponoszenia dodatkowo jeszcze kosztów pobytu ojca w domu pomocy społecznej wiązać się będzie dla niej z koniecznością zaprzestania swojego leczenia, a następnie uszczerbku na jej zdrowiu.
Następnie skarżąca powołała relewantne przepisy ustawy o pomocy społecznej i przypomniała, że odmówiła podpisania umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zgłaszając to we wniosku z dnia 10 stycznia 2021 r. Skoro przy brzmieniu art. 61 ust. 2d u.p.s. który wciąż odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s. uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ właściwy przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. Zdaniem skarżącej organ rozstrzygający w sprawie dokonał nieprawidłowo wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji naruszył te przepisy. Organ rozstrzygający w niniejszej sprawie miał bowiem obowiązek zweryfikować nie tylko jaki dochód uzyskuje skarżąca i czy posiadany dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę, ale również jakie są jej możliwości płatnicze. Zatem obowiązkiem organu było przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie stałych wydatków, jakie ponosi skarżąca w celu rozważenia, czy skarżąca jest w stanie pokrywać w całości opłatę, jaka przypada na nią proporcjonalnie za pobyt ojca J. B.w DPS.
W odniesieniu do stanowiska Kolegium wyrażonego w uzasadnieniu decyzji skarżąca wskazała, że nieprawdą jest, iż w 2007 r. nie mieszkała z rodzicami. Mieszkała ona w domu rodzinnym do grudnia 2007 r. Co więcej, była ona świadkiem niezliczonej ilości sytuacji, kiedy to jej ojciec był pod wpływem alkoholu, co również pamiętała z czasów, kiedy była nastolatką. Od dziecka skarżąca była świadkiem, jak jej ojciec pod wpływem alkoholu spał na klatce schodowej, gdzie również załatwiał swoje potrzeby fizjologiczne. Ojciec nigdy nie interesował się skarżącą oraz jej siostrą. Nie uczestniczył w ich wychowaniu, nie zaspokajał ich podstawowych potrzeb życiowych. Nadto zgodnie z oświadczeniem sąsiadki, ojciec skarżącej często wszczynał awantury. Skarżąca ma również problemy z socjalizacją będące wynikiem zachowania jej ojca, gdyż skarżąca nigdy nie mogła zapraszać do domu koleżanek, zawsze bardzo wstydziła się ojca. Skarżąca nie jest w posiadaniu dokumentów potwierdzających przebycie przez ojca odwyków, nie mniej dysponuje oświadczeniami matki oraz I. K. będących świadkami jego zachowania. Ponadto skarżąca wskazała, że J. B. na leczenie odwykowe poszedł dopiero po 10 latach. Choroba alkoholową nie jest schorzeniem, które objawia się z dnia na dzień, lecz rozwija się latami. Pierwsza faza alkoholizmu może trwać nawet kilka lat. A mimo to w tym czasie osoba uzależniona zaczyna szukać sytuacji, w których prawdopodobnie będzie alkohol. Z reguły jeszcze nie upija się i ma pewną kontrolę nad piciem. Stopniowo zwiększa się jego tolerancja na alkohol i musi pić coraz więcej, aby osiągnąć stan upojenia. Następnie osoba uzależniona zaczyna szukać okazji do picia inicjując te okazje. Faza krytyczna rozpoczyna się wówczas, gdy alkoholik traci kontrolę nad piciem. Już w tym momencie głównym objawem jest zaniedbywanie rodziny i nieuczestniczenie w rodzinie. Nadmienić należy, że J. B. osiągnął stan chroniczny alkoholizmu, a zatem już ostatni.
Powołując się na orzecznictwo skarżąca wskazała, że użyty w art. 64a u.p.s. zwrot: "pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu" nie może być odczytywany w sposób literalny, a wynikający stąd wymóg "przedstawienia" prawomocnego orzeczenia sądu może być spełniony przez wnioskodawcę także poprzez uprawdopodobnienie okolicznościami faktycznymi sprawy, możliwości wydania przewidzianego w tym przepisie orzeczenia i zwrócenie się do organu rozpoznającego sprawę o podjęcie czynności zmierzających do ustalenia, czy orzeczenie takie zostało faktycznie wydane i czy spełnione zostały wobec tego przesłanki w tym przepisie przewidziane.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie.
Postanowieniem z dnia 24 września 2024 r. o sygn. II SA/Gd 829/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Z kolei w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, wówczas oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 czerwca 2024 r. sygn. SKO Gd/4506/23, którą częściowo uchylono i orzeczono co do meritum, a częściowo utrzymano w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 13 czerwca 2023 r. nr MOPS.CWS.42160.31/2021 w przedmiocie ustalenia skarżącej opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, zwolnienia jej z części opłat oraz odmowy całkowitego zwolnienia z opłaty.
Materialnoprawną podstawą wydanych decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), dalej jako u.p.s. Zgodnie z art. 54 ust. 1 tej ustawy osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.).
W myśl art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.
Stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.). W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 61 ust. 3 zdanie pierwsze i drugie u.p.s.).
Z powyższych przepisów wynika zasada odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z którą wysokość takiej opłaty ustala się w drodze umowy (art. 103 ust. 2 u.p.s.), a wobec odmowy zawarcia takiej umowy wysokość opłaty ustala w drodze decyzji właściwy organ (art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s.). Ponadto, art. 61 ust. 1 u.p.s. wskazuje kolejność podmiotów obowiązanych do uiszczenia przedmiotowej opłaty.
Wobec stanowiska skarżącej kluczowy dla niniejszej sprawy jest art. 64 u.p.s., w myśl którego osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Zgodnie zaś z art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.
Dwa kluczowe zarzuty skarżącej sprowadzają się do kwestii nieustalenia przez organy, czy skarżąca jest w stanie pokryć koszty uiszczania opłaty za pobyt swojego ojca w domu pomocy społecznej oraz do nieuwzględnienia choroby ojca skarżącej jako czynnika zwalniającego skarżącą z obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty.
Odnosząc się do pierwszego zarzutu należy przypomnieć, że na wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej rzutuje wysokość dochodu osiąganego przez podmiot zobowiązany do jej uiszczania. Z tego też względu dla oceny prawidłowości decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zasadnicze znaczenie ma poprawne ustalenie dochodu, który w zależności od okoliczności stanu faktycznego sprawy może ulec zwiększeniu bądź zmniejszeniu, co rzutuje odpowiednio na podwyższenie lub obniżenie spornej opłaty. Jeśli wysokość opłaty ustalona zostanie na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s., tj. w drodze decyzji wydanej po odmowie zawarcia umowy, ale po wyrażeniu przez osobę zobowiązaną zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego i po przeprowadzeniu tego wywiadu, to opłata powinna zostać ustalona z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., czyli biorąc pod uwagę nie tylko wysokość dochodów osoby zobowiązanej, ale też jego możliwości, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. W tym przypadku organy nie mogą opierać się wyłącznie na kryteriach ekonomicznych, tak jak ma to miejsce w przypadku niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu (art. 61 ust. 2e u.p.s.). Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy osoba zobowiązana zgadza się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, obowiązkiem organów jest uwzględnienie nie tylko jej dochodu, ale także faktycznych możliwości ponoszenia odpłatności. Te z kolei należy oceniać na podstawie przedłożonych przez osobę zobowiązaną dokumentów.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca mieszka z partnerem w jego domu. Skarżąca stwierdziła, że dokłada się do kosztów utrzymania domu, w którym mieszka, ale prowadzą z partnerem odrębne gospodarstwa domowe. Sama posiada natomiast mieszkanie objęte kredytem hipotecznym oraz samochód. Skarżąca jest zatrudniona, co obrazują załączone do akt dokumenty potwierdzające wysokość jej wynagrodzenia. W tym miejscu Sąd zauważa, że podziela wyrażane w orzecznictwie stanowisko, iż wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przywołanych powyżej przepisów u.p.s. nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, iż organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ta ostatnia - mimo wezwania - środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach (zob. wyrok NSA z dnia 20 maja 1998 r. sygn. I SA/Ka 1605/96, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przedstawione przez skarżącą dokumenty, zdaniem Sądu, zostały prawidłowo zweryfikowane przez orzekające w sprawie organy. Dokonana ocena jest spójna i logiczna oraz uwzględnia sytuację życiową skarżącej w myśl art. art. 61 ust. 2d u.p.s.
Z kolei w kwestii zwolnienia z konieczności ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej skarżąca powołuje się na przesłankę wynikającą z przytoczonego powyżej art. 64 ust. 7 u.p.s., tj. rażące naruszenie przez ojca skarżącej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem skarżącej. Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "można zwolnić" wskazuje, że decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją o charakterze uznaniowym. Oznacza to, że jeżeli zostaną spełnione ustawowe przesłanki zwolnienia organ administracji nie ma obowiązku wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony, a jedynie "może" to zrobić. Innymi słowy, zarówno zwolnienie z opłaty, jak i odmowa zwolnienia są rozwiązaniami równowartościowymi prawnie. Szczególny charakter decyzji uznaniowych powoduje, że ich kontrola sądowa dokonywana jest w ograniczonym zakresie. Sąd bada jedynie, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., sygn. I OSK 1011/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Inaczej jest w przypadku zwolnienia z obowiązku opłaty na podstawie art. 64a u.p.s. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie sformułowanie tego przepisu w trybie imperatywnym ("zwalnia się całkowicie") oraz precyzyjne określenie warunków tego zwolnienia oznacza, że organ nie ma swobody interpretacyjnej ani decyzyjnej w zakresie zastosowania normy prawnej z tego przepisu wynikającej. W celu uzyskania zwolnienia na tej podstawie prawnej rzeczą wnioskodawcy zatem jest bezwzględne wylegitymowanie się stosownym prejudykatem w postaci prawomocnego orzeczenia sądu (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gl 1060/22, orzeczenia.gov.pl).
Natomiast z treści art. 64 pkt 7 u.p.s. wynika, że osoba ubiegająca się o zwolnienie z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma wykazać rażące naruszenie przez niego obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych. Jak wynika z przywołanego przepisu ma to nastąpić "w szczególności" na podstawie dokumentów. Taka konstrukcja przepisu wskazuje, że dokumenty stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych. Wykazanie rażącego naruszenia obowiązków alimentacyjnych bądź rodzinnych może nastąpić, zgodnie z zasadą otwartego katalogu środków dowodowych (art. 75 § 1 k.p.a.) na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, w tym także zeznań świadków, opinii biegłych czy też oględzin.
Dla pełnego obrazu dodać należy, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca była w posiadaniu prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu jej ojca władzy rodzicielskiej, co wyklucza możliwość zastosowania w sprawie art. 64a u.p.s.
W ocenie Sądu, z treści decyzji organu I oraz II instancji wynika, że organy rozważyły zawarte w art. 64 ust. 7 u.p.s. przesłanki zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej. Ze zgromadzonych w sprawie akt nie wynika, by ojciec skarżącej rażąco naruszył obowiązki alimentacyjne. Skład orzekający zdaje sobie sprawę, iż powyższe stwierdzenie jest ocenne biorąc pod uwagę wieloletni rozwój choroby alkoholowej ojca skarżącej i skutki tej choroby oddziałujące na domowników, najbliższą rodzinę czy nawet sąsiadów. Jednocześnie Sąd podkreśla, że w żadnej mierze nie bagatelizuje stanu ojca skarżącej ani tym bardziej trudnych doświadczeń skarżącej, która wychowywała się w domu z osobą dotkniętą problemem alkoholowym. Nie mniej jednak za rażące naruszenie innych niż obowiązek alimentacyjny obowiązków rodzinnych uznaje się podejmowanie w sposób uporczywy wobec zobowiązanego do wnoszenia opłaty obiektywnie społecznie potępianych działań, takich jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających. Jeżeli wskutek tego rodzaju zachowań pensjonariusz domu pomocy społecznej doprowadził do całkowitego zerwania więzi rodzinnych z obowiązanym do wnoszenia opłaty, będzie można mówić o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 u.p.s. (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 maja 2024 r. sygn. IV SA/Wr 568/23, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże sam fakt - rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych - nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających obligatoryjne, czy całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat. Nawet w tak drastycznych sytuacjach, kiedy mowa o rażącym naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych, ustawodawca nakazuje organom badać konkretne okoliczności danej sprawy i z ich uwzględnieniem rozważać zasadność, a następnie zakres przyznawanej pomocy (zob. wyrok NSA z dnia 13 września 2024 r. sygn. I OSK 2358/23, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy wyważyły przesłanki, o których mowa w art. 64 ust. 7 u.p.s. i na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego prawidłowo go oceniły nie znajdując podstaw do zwolnienia skarżącej z ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
Z kolei w odniesieniu do zarzutu dokonania przez organy błędnych obliczeń dotyczących maja 2022 r. (organ I instancji ustalił opłatę w wysokości 2 070,23 zł, a organ II instancji uchylił zaskarżoną decyzję w tym zakresie i ustalił opłatę w wysokości 773,77 zł) Sąd wyjaśnia, że Kolegium prawidłowo dopatrzyło się nieprawidłowości w obliczeniach dokonanych przez organ I instancji, co potwierdzają dokumenty zgromadzone w aktach administracyjnych. Natomiast odnosząc się do zarzutu, iż organy ustaliły wysokość przedmiotowej opłaty wstecz, a zatem na okres sprzed wydania decyzji Sąd wyjaśnia, że w pełni podziela pogląd wyrażony przez NSA, iż decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może nawet wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Od momentu bowiem przyjęcia do domu pomocy społecznej rozpoczyna się pobyt w nim, który zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. jest odpłatny. Zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, gdyż decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. I OSK 1333/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ponadto Sąd zauważa, że dołączone do skargi dokumenty obrazujące stan zdrowia skarżącej są datowane od sierpnia 2023 r., a więc z okresu po wydaniu rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji pismem z dnia 13 lipca 2023 r. a organ odwoławczy wydał decyzję dopiero 3 czerwca 2024 r. Akta administracyjne nadesłane przez Kolegium nie wskazują jednakże, aby skarżąca poinformowała organ odwoławczy o swojej sytuacji zdrowotnej. Ujawnienie problemów zdrowotnych skarżącej na etapie postępowania sądowego nie może wpłynąć na ocenę rozstrzygnięcia podjętego przez Kolegium, bowiem nie mając wiedzy w tym temacie organ ten nie mógł wziąć pod uwagę opisanych przez skarżącą okoliczności. Jak wykazano zaś powyżej, sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z przepisami w momencie wydawania tego aktu.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącej wyrażonym w skardze i wobec braku żądania przez organ przeprowadzenia rozprawy.