II SA/Gd 945/23

II SA/Gd 945/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Krzysztof Kaszubowski /sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1117/24 - Wyrok NSA z 2025-01-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 września 2023 r., SKO Gd/3049/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 8 marca 2023 r., nr GCŚ/DŚO/014490/SP/03/2023 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej E. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
E. W. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 września 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Pismem z dnia 12 października 2022 r. E.W. zwróciła się z wnioskiem z o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, R. B.
Z akt sprawy wynika, że R. B. (ur. 26 marca 1935 r.) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (symbol przyczyny niepełnosprawności: 07-S, 11-i, 05-R), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku z dnia 29 sierpnia 2019 r., przy czym nie da się ustalić daty zaistnienia niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 sierpnia 2019 r. Niepełnosprawny wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i środki techniczne ułatwiające funkcjonowanie według zaleceń specjalisty oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.
Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie świadczenia, złożonego oświadczenia oraz ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego wynika, że R. B. w 2019 r. przeszedł wylew. W 2021 r. prawdopodobnie przeszedł także covid, gdyż od tego czasu doskwiera mu męczący kaszel, czasami cierpi na zaniki pamięci. Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować ze względu na omdlenia sercowo – mózgowe i związane z tym ryzyko utraty przytomności. Choruje na nadciśnienie, miażdżycę, cukrzycę, choroby układu sercowego oraz podagrę. Porusza się przy pomocy chodzika lub w asekuracji osoby drugiej. Jest pod opieką lekarza neurologa.
R. B. jest wdowcem, a E. W. jest jego jedynym dzieckiem. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym od 2019 r., prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.
Ze złożonego oświadczenia wynika, że stała i ciągła opieka sprawowana przez wnioskodawczynię nad ojcem obejmuje pomoc i asekurację przy toalecie porannej i nocnej, pomoc przy ubieraniu się i rozbieraniu, wymianę pieluchomajtek, przejściu z jednego miejsca na drugie, przygotowanie i podanie posiłków, przygotowywanie i podanie leków, a także mierzenie ciśnienia (trzy razy dziennie), ćwiczenia "rozruchowe" dwa razy dziennie, towarzystwo i asekurację podczas krótkich spacerów, wyjściu do kościoła, wyjazdów czy wizyt lekarskich, zawożenie ojca do lekarza i na badania, wykonywanie masaży i oklepywania (trzy razy dziennie), układanie do snu oraz czuwanie podczas snu. Wnioskodawczyni wykonuje ponadto wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj.: pranie, prasowanie, sprzątanie, gotowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych. Realizuje także recepty, umawia i uczestniczy w wizytach lekarskich.
E. W. do 1996 r. była wykładowcą na U., w latach 1996-
2005 była zatrudniona w M., U. i U. W latach 2007 – 2014 prowadziła działalność gospodarczą, w latach 2017 – 2022 prowadziła spółkę, której działalność zawiesiła z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że ze względu na stan zdrowia ojca wymagającego całodobowej opieki nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy, niemniej gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym byłaby skłonna podjąć jakiekolwiek zatrudnienie.
Kierownik Gdańskiego Centrum Świadczeń, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdańska, decyzją z dnia 8 marca 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r."), albowiem z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni pełni funkcję prezesa zarządu w firmie "A." sp. z o.o. oraz funkcję prokurenta w "P." sp. z o.o. oraz wchodzi w skład rady fundacji "Fundacja T". W ocenie organu pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, świadczy o braku przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Niezależnie od powyższego, zdaniem organu w sprawie zachodzi także negatywna przesłanka przyznania świadczenia, wynikająca z art. 17 ust. 1 b u.ś.r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 11 września 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie z powodu niespełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz z uwagi na fakt, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją wnioskodawczyni z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Kolegium zwróciło uwagę na sprzeczne oświadczenia strony w tym zakresie. W szczególności organ odwoławczy podkreślił, że w wywiadzie środowiskowym ustalono, że E. W. jest prezesem jednoosobowego zarządu spółki "A." sp. z o.o. w Gdańsku, wykonującą funkcję zarządzania tą firmą samodzielnie, jest także wspólnikiem tej spółki. Z wypisu z KRS wynika, że spółka ma w przedmiocie swojej działalności bardzo szeroki zakres działalności gospodarczej. Z akt sprawy wynika ponadto, że jest to kolejna spółka wnioskodawczyni. Poprzednia spółka pod firmą "A." Sp. z o.o. zarejestrowana w 2013 r., na podstawie uchwały z dnia 28 maja 2021 r., znajduje się w stanie likwidacji (Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości). Obie Spółki zarejestrowane są pod tym samym adresem siedziby, w budynku zamieszkiwanym przez wnioskodawczynię i jej ojca. Organ zwrócił także uwagę, że strona jest również wspólnikiem i prokurentem w trzeciej spółce działającej pod firmą "P." Sp. z o.o. Spółka została zarejestrowana w 2012 r. a sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości. W ocenie Kolegium powyższe świadczy o tym, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z aktywności w sferze gospodarczej. Skoro zatem wnioskodawczyni nie zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej, to tym samym nie może sprawować stale i całodobowo opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zdaniem Kolegium nie można przyjąć nawet przez przypuszczenie, że strona nie otrzymuje wprost wynagrodzenia z firmy, którą zarządza, bo prowadząc działalność już w trzeciej spółce czyni to w sposób nie zmierzający do uzyskania odpowiedniego zysku (dochodu) od 2012 r. Wykonywanie innej pracy zarobkowej podobnej do zatrudnienia, zdaniem organu, nie stanowi spełnienia przesłanki rezygnacji z wykonywania zatrudnienia lub innej pracy.
W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 11 grudnia 2023 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj.: uchwały zgromadzenia wspólników spółki "P." sp. z o.o., postanowienia sądu rejestrowego dot. spółki "A." sp. z o.o. oraz dokumentacji medycznej dot. R. B. za okres od czerwca 2023 r. do sierpnia 2023 r., wskazujące na pogorszenie stanu zdrowia niepełnosprawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tym przedmiocie złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 11 września 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, stwierdził, że narusza ona prawo.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
W niniejszej sprawie skarżąca, jako córka, niewątpliwie była osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad ojcem.
W sprawie niesporne jest, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku z dnia 29 sierpnia 2019 r., nie da się ustalić daty zaistnienia niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 sierpnia 2019 r. Z orzeczenia wynika, że R. B. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i środki techniczne ułatwiające funkcjonowanie według zaleceń specjalisty oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.
Podkreślić należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy administracji publicznej jak i sąd, nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.
W niniejszej sprawie Kolegium odmowa przyznania świadczenia oparta została o dwie okoliczności. Organ odwoławczy przyjął, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, wskazując przy tym, że rozmiar i zakres opieki skarżącej nad ojcem nie wymusza na niej niepodejmowania zatrudnienia, a ponadto ustalił, że skarżąca nie zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej.
W ocenie Sądu dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organ odwoławczy ocena budzi uzasadnione wątpliwości co do jej zasadności.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że R. B. w 2019 r. przeszedł wylew, po którym był rehabilitowany. Jak wynika z oświadczenia skarżącej dwukrotnie przeszedł Covid i od tego czasu cierpi na zaniki pamięci. Ojciec skarżącej nie jest w stanie nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować ze względu na omdlenia sercowo – mózgowe i związane z tym ryzyko utraty przytomności. Choruje na nadciśnienie, miażdżycę, cukrzycę, choroby układu sercowego oraz podagrę i porusza się przy pomocy chodzika lub w asekuracji osoby drugiej. Jest pod opieką lekarza neurologa. R. B. jest wdowcem, E. W. jest jego jedynym dzieckiem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym od 2019 r. sporadycznie w opiece pomaga niepełnoletni syn skarżącej (oświadczenia z dnia 5 stycznia 2023 r.).
Ze złożonego oświadczenia wynika, że stała i ciągła opieka sprawowana przez wnioskodawczynię nad ojcem obejmuje pomoc i asekurację przy toalecie porannej i nocnej, pomoc przy ubieraniu się i rozbieraniu, wymianę pieluchomajtek, przejściu z jednego miejsca na drugie, przygotowanie i podanie posiłków, przygotowywanie i podanie leków, a także mierzenie ciśnienia (trzy razy dziennie), ćwiczenia "rozruchowe" dwa razy dziennie, towarzystwo i asekurację podczas krótkich spacerów, wyjściu do kościoła, wyjazdów czy wizyt lekarskich, zawożenie ojca do lekarza i na badania, wykonywanie masaży i oklepywania (trzy razy dziennie), układanie do snu oraz czuwanie podczas snu. Wnioskodawczyni wykonuje ponadto wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj.: pranie, prasowanie, sprzątanie, gotowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych. Realizuje także recepty, umawia i uczestniczy w wizytach lekarskich.
Powyższe okoliczności potwierdza wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 9 lutego 2023 r. w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania przez skarżącej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Przeprowadzający go pracownik MOPR stwierdził, że R. B. wymaga całodobowej opieki i nie ma możliwości by pozostawić go samego. W wywiadzie znalazło się wręcz stwierdzenie, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadne.
W świetle powyższego, w ocenie Sądu, Kolegium nie rozważyło zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że czynności jakie wykonuje skarżąca "nie wymagają stałej i całodobowej opieki nad ojcem" nie znajduje oparcia w materiale dowodowym. W tym zakresie doszło do naruszenia przepisów procesowych tj. art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej jako: "k.p.a."), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazać zaś należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Sąd orzekający w sprawie podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).
Wobec powyższego konieczne było uznanie w rozpoznawanej sprawie, że skarżąca sprawuje nad ojcem opiekę przez znaczną część dnia oraz - co najważniejsze - pozostaje w gotowości do niesienia pomocy za każdym razem gdy jest ona niezbędna. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób dostateczny opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad ojcem, który jest znacznie ograniczony w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wymienione w wywiadzie środowiskowym i odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 5 stycznia 2023 r. czynności są konieczne, aby na obecnym etapie zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan, adekwatnie do stanu zdrowia i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
Zdaniem Sądu za niezrozumiałe należy także uznać założenie Kolegium, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień. W rozpoznawanej sprawie skarżąca opiekuje się ojcem w zasadzie przez większość dnia, sprawując nad nim ciągły nadzór z uwagi na stan jego zdrowia. Jednocześnie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że ojciec skarżącej nie jest w stanie samodzielnie wykonywać wskazanych czynności dnia codziennego.
Podkreślić także należy, że nie tylko osoby leżące wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach.
W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę stan zdrowia ojca skarżącej jak również zakres opieki jaką świadczy mu skarżąca, nie ma wątpliwości, że w sprawie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Drugą przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie przez Kolegium, że E. W. nie zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej. Jak podkreślił organ odwoławczy z wywiadu środowiskowego wynika, że E. W. jest prezesem jednoosobowego zarządu spółki "A." sp. z o.o. w Gdańsku, wykonującą funkcję zarządzania tą firmą samodzielnie, jest także wspólnikiem tej spółki. Z wypisu z KRS wynika, że spółka ma w przedmiocie swojej działalności bardzo szeroki zakres działalności gospodarczej. Ponadto, z akt sprawy wynika także, że jest to kolejna spółka wnioskodawczyni. Poprzednia spółka pod firmą "A." Sp. z o.o. zarejestrowana w 2013 r., na podstawie uchwały z dnia 28 maja 2021 r., znajduje się w stanie likwidacji (Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości). Obie Spółki zarejestrowane są pod tym samym adresem siedziby, w budynku zamieszkiwanym przez wnioskodawczynię i jej ojca. Organ zwrócił także uwagę, że strona jest również wspólnikiem i prokurentem w trzeciej spółce działającej pod firmą "P." Sp. z o.o. Spółka została zarejestrowana w 2012 r., a sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości. W ocenie Kolegium powyższe świadczy o tym, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z aktywności w sferze gospodarczej. Skoro zatem wnioskodawczyni nie zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej, to tym samym nie może sprawować stale i całodobowo opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zdaniem Kolegium, nie można przyjąć nawet przez przypuszczenie, że strona nie otrzymuje wprost wynagrodzenia z firmy, którą zarządza, bo prowadząc działalność już w trzeciej spółce czyni to w sposób nie zmierzający do uzyskania odpowiedniego zysku (dochodu) od 2012 r. Wykonywanie innej pracy zarobkowej podobnej do zatrudnienia, zdaniem organu, nie stanowi spełnienia przesłanki rezygnacji z wykonywania zatrudnienia lub innej pracy.
W ocenie Sądu, ustalenia Kolegium dokonane zostały z pominięciem materiału dowodowego przedłożonego na etapie postępowania odwoławczego. Skarżąca przedłożyła bowiem kopię zaświadczenia wydanego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia 9 marca 2023 r., z treści którego wynika, że E.W. jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych. W okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. dochód skarżącej wyniósł 0,00 zł. Powyższe pozostaje w oczywistej sprzeczności z ustaleniami organu w zakresie braku rezygnacji z prowadzenia działalności gospodarczej, której immanentną cechą jest osiąganie zysku. Nawet gdyby przyjąć, że skarżąca jednak prowadziła działalność gospodarczą i poniesione koszty spowodowały brak dochodu to zgromadzone w sprawie materiał dowody powinien umożliwiać ocenę prawidłowości takiego wniosku. Organ odwoławczy nie ocenił i nie ustosunkował się także do dokumentów przedłożonych przy piśmie z dnia 19 kwietnia 2023 r. Dokumenty te dotyczą m.in. spółek, w których funkcjonowanie była zaangażowana skarżąca i mają istotne znaczenia dla oceny stanu faktycznego sprawy.
Powyższe oznacza, że ustalenia organu odwoławczego dokonane zostały z naruszaniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. Należy podkreślić, że na organie odwoławczym ciążą takie same obowiązku w zakresie ustalania stanu faktycznego jak na organie I instancji. O ile kompetencje organu odwoławczego są w tym zakresie niewątpliwie ograniczone, to nie może to uzasadniać unikania realizacji wskazanego obowiązku procesowego. W szczególności, gdy strona przedkłada dowody mające istotne znaczenie dla okoliczności stanu faktycznego, a przez to dla rozstrzygnięcia sprawy. Za niedopuszczalne uznać należy pomijanie przez organ odwoławczy dowodów przedłożonych przez stronę. Takie działanie stanowi o istotnym naruszeniu przywołanych przepisów procesowych, które nawet nie tyle mogło, co wręcz miało wpływ na wynik sprawy.
Należy także zwrócić uwagę, że organy administracji publicznej nie wyjaśniły kwestii udziału pełnomocników w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją. W aktach sprawy znajduje się bowiem pełnomocnictwo udzielone 12 października 2022 r. adw. K. G. do udziału w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Pełnomocnictwo to nie zostało na żadnym etapie postępowania odwołane, ani nie wygasło. Jednocześnie w tak samo określonej sprawie przedłożone zostało pełnomocnictwo przez adw. M. Ż., który brał udział w postępowaniu przed organem I i II instancji. W aktach sprawy brak jest wskazania strony, któremu z nich należy doręczać pisma (zob. art. 40 § 2 k.p.a.). W ocenie Sądu, oświadczenie kolejnego pełnomocnika, że został umocowany do działania w postępowaniu oświadczenia takiego nie zastępuje. W ponownym postępowaniu należy wyjaśnić czy strona jest reprezentowana przez obu pełnomocników, a jeśli tak, to któremu należy doręczać pisma.
W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez organy administracji publicznej w powyższym aspekcie ocena dotycząca braku związku przyczynowo – skutkowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia (inne działalności zarobkowej) pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. To samo dotyczy uznania przez, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymuszał niepodejmowania zatrudnienia. Należy przy tym podkreślić, że orzeczenia sądowe przywołane przez organ I instancji dotyczyły spółek działających w obrocie prawnym, a zatem wydane zostały w zupełnie innych stanach faktycznych. Zauważyć jednocześnie należy, że skarżąca oświadczyła, że byłaby zdolna do podjęcia zatrudnienia, jednak ze względu na konieczność sprawowania długoterminowej opieki nad ojcem, nie ma możliwości podjęcia przez nią aktywności zawodowej, choćby w zakresie częściowym.
Podsumowując należy stwierdzić, że organy administracji publicznej powinny ponownie rozstrzygnąć sprawę z uwzględnieniem wytycznych co do wykładni prawa materialnego, wyjaśnienia kwestii pełnomocników oraz ponownej oceny całego zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznając, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia naruszają przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) poprzez ich błędną wykładnię, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisy postępowania w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozstrzygając sprawę organy administracji publicznej uwzględnią oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.