II SA/Gd 80/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2023-07-26
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymniepełnosprawnośćprawo rodzinnepomoc społecznazdolność do pracyrezygnacja z zatrudnieniazwiązek przyczynowo-skutkowysamodzielność osoby niepełnosprawnej

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a zakresem opieki nad matką.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, twierdząc, że zakres opieki uniemożliwia jej podjęcie pracy. Organy administracji odmówiły, uznając, że matka jest na tyle samodzielna, a zakres opieki nie jest tak rozległy, aby wykluczać aktywność zawodową skarżącej. WSA w Gdańsku oddalił skargę, podzielając stanowisko organów i stwierdzając brak wykazanego związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki.

Sprawa dotyczyła skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, która utrzymała w mocy decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca argumentowała, że sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad swoją niepełnosprawną matką, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Organy administracji uznały jednak, że zakres opieki nie jest na tyle rozległy, aby wykluczać aktywność zawodową skarżącej, a matka, mimo znacznego stopnia niepełnosprawności, zachowała pewien stopień samodzielności w codziennym funkcjonowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, analizując zebrany materiał dowodowy, w tym zeznania stron, wywiad środowiskowy i dokumentację medyczną, doszedł do wniosku, że nie wykazano istnienia związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne jest rekompensatą za rzeczywisty brak możliwości podjęcia pracy spowodowany opieką, a nie tylko za sam fakt jej sprawowania. W ocenie Sądu, zakres obowiązków skarżącej nie usprawiedliwiał jej całkowitej bierności zawodowej, a matka, mimo schorzeń, była zdolna do częściowego samodzielnego funkcjonowania i nie wymagała nieprzerwanej opieki. W związku z tym skarga została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zakres sprawowanej opieki nie wykazał istnienia związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki, który uzasadniałby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że matka skarżącej, mimo znacznego stopnia niepełnosprawności, zachowała pewien stopień samodzielności w codziennym funkcjonowaniu, a zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie był na tyle rozległy, aby wykluczać jej aktywność zawodową.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (5)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis ten powinien być interpretowany z uwzględnieniem wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie dotyczącym osób, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia.

ustawa o rehabilitacji art. 4 § 1

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

p.p.s.a. art. 119 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argument skarżącej o konieczności stałej i długotrwałej opieki nad matką, która uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Argument o naruszeniu przepisów postępowania poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Godne uwagi sformułowania

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Skład orzekający

Diana Trzcińska

przewodniczący sprawozdawca

Jolanta Górska

członek

Sławomir Kozik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną, który uzasadnia rezygnację z zatrudnienia i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i wymaga indywidualnej oceny zakresu opieki oraz możliwości zawodowych opiekuna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i stanowi przykład analizy przez sąd kryteriów przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, co jest istotne dla wielu osób.

Czy opieka nad matką zawsze oznacza rezygnację z pracy? Sąd analizuje granice świadczenia pielęgnacyjnego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 80/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-07-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Górska
Sławomir Kozik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2023 r. w Gdańsku w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 listopada 2022 r., nr SKO Gd/3005/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
D. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 30 listopada 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę wniesiono w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z 23 marca 2022 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Wójta, odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką H. P. W uzasadnieniu decyzji wskazano jako przyczynę odmowy niespełnienie przesłanek art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność istnieje od 21 listopada 2016 r. Nadto wskazano, że H. P. jest samodzielna w większości czynności związanych z samoobsługą, kontroluje potrzeby fizjologiczne i samodzielnie o kulach dociera do toalety, przygotowuje ubrania i ubiera się, samodzielnie spożywa posiłki, z których śniadanie i kolację sama przygotowuje. Spaceruje po podwórku, wie jakie leki i kiedy ma przyjąć, wykonuje w razie potrzeby pomiar cukru i przyjmuje insulinę. Skarżąca odwiedza matkę trzy razy tygodniu pomaga jej raz w tygodniu w czynnościach higienicznych, nadto robi zakupy, pierze i sprząta, wykupuje leki i towarzyszy w trakcie wizyt lekarskich, które też organizuje. Przygotowuje obiad na kilka dni, choć nie zawsze i czasem matka nie je obiadu. Z wywiadu środowiskowego wynika, że zakres opieki nie uniemożliwia wnioskodawczyni podjęcia pracy zarobkowej.
Po rozpoznaniu wniesionego odwołania decyzją z 30 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium nie podzieliło stanowiska organ I instancji w zakresie dotyczącym art. 17b u.ś.r., organ odwoławczy przychylił się bowiem do stanowiska sądów administracyjnych w tym zakresie. Jako przesłankę do odmowy świadczenia Kolegium uznało natomiast, że opieka odwołującej się nie świadczy o wypełnianiu warunku ścisłego i bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką (wymaganego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Zakres wykonywanej opieki nie uzasadnia w ocenie organu odwoławczego przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono:
1. Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynika sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ braku związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką (podczas gdy związek taki istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia) oraz niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu, podczas gdy zgodnie z ww. przepisem osoba niepełnosprawna wymaga opieki stałej lub długotrwałej, lecz nie całodobowej;
2. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a pogarszającym się stanem zdrowia matki, wskazujących na konieczność stałego sprawowania opieki.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zobowiązanie organu do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu.
W uzasadnieniu skargi przytoczono szereg orzeczeń sądów administracyjnych. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy strona skarżąca oświadczyła, że od chwili, kiedy konieczne stała się opieka nad matką, sprawuje ją skarżąca. Wcześniej próbowała łączyć tę opiekę z podejmowaniem zatrudnienia, jednakże zakres opieki okazał się na tyle szeroki, że wykluczył możliwość świadczenia pracy. Stan zdrowia osoby wymagającej opieki nie jest bowiem na tyle dobry, by przez większość czasu mogła ona funkcjonować samodzielnie. Skarżąca wykonuje w związku z opieką nad matką czynności związane z pomocą w podstawowych czynnościach samoobsługowych. Opieka polega m.in. na przygotowaniu i podawaniu posiłków, dawkowaniu i podawaniu leków, ubieraniu i rozbieraniu, umawianiu wizyt lekarskich i towarzyszeniu w trakcie wizyt, nadzorowaniu leczenia, realizacji recept, zajmowaniu się gospodarstwem domowym – sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, pomocy w kontaktach społecznych i "zastępowaniu matki w załatwianiu spraw wszelakich" a także pomocy w "typowych codziennych czynnościach". Tego rodzaju czynności Kolegium nie wzięło pod uwagę. Nadto już z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że stan zdrowia matki skarżącej nie jest na tyle dobry, by mogła przez większość czasu pozostać bez opieki osoby drugiej w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi na podjęcie pracy. Skarżąca wykonuje wszystkie czynności nie tylko związane z codziennym funkcjonowaniem matki, ale też niezbędnym do jej pełnej egzystencji. Zakres opieki jest zdaniem strony skarżącej stały i długotrwały, nie ma przy tym znaczenia zamieszkiwanie matki z synem Z. M.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń zarówno prawa materialnego jak i procesowego, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Z tego powodu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Natomiast z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że H.P. jest wdową, ma 93 lata, dwie siostry i pięcioro dzieci, z których opiekę nad nią deklaruje skarżąca, będąca jedną z jej córek. Matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym od 21 listopada 2016 r. na stałe. W orzeczeniu wskazano na konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia strona złożyła także zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że H. P. choruje na chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych, cukrzycę insulinozależną, niewydolność serca i nadciśnienie. Jak podał lekarz, chora może samodzielnie przejść kilka metrów w obrębie domu przy pomocy kul bądź laski. Dodatkowo poruszanie utrudniają zawroty głowy. Cukrzyca natomiast wymaga insulinoterapii, jest niewyrównana. H. P. pozostaje pod opieką diabetologa, kardiologa i neurologa. W ocenie lekarza konieczne jest codzienne wsparcie rodziny. Pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 7 kwietnia 2022 r. ustalił, że H. P. mieszka wraz z synem w miejscowości K., natomiast skarżąca mieszka z mężem w S.. H. P. nie jest osobą leżącą, kontroluje potrzeby fizjologiczne, samodzielnie o kulach dociera do toalety i nie korzysta z pieluchomajtek. Matka skarżącej samodzielnie wstaje z łóżka, przygotowuje ubrania i ubiera się. Samodzielnie spaceruje też po podwórku. Samodzielnie spożywa posiłki, przy czym sama przygotowuje sobie śniadanie i kolację. Skarżąca robi zakupy, umawia wizyty lekarskie i wykupuje leki, sprząta, robi pranie, przynosi opał. Nadto asystuje matce przy wykonywanej raz w tygodniu kąpieli, pomaga jej wtedy także obcinać paznokcie. W toku wywiadu matka skarżącej i skarżąca podawały przy tym rozbieżne informacje odnośnie do wykonywanej opieki. Skarżąca oświadczyła, że jest u matki codziennie w godzinach od 8.30 do 15, a czynności związane z opieką zajmują jej od 4 do 8 godzin. Skarżąca oświadczyła także, że codziennie przygotowuje matce obiad i wydziela jej leki, bo w przeciwnym razie matka przyjmuje wszystkie, do jakich ma dostęp. Musi także matce dawkować insulinę. W odrębnym oświadczeniu z 13 kwietnia 2022 r. wskazuje natomiast, że matka dokonuje pomiaru poziomu cukru samodzielnie a insulinę odmierza skarżąca. Matka skarżącej oświadczyła natomiast, że córka odwiedza ją średnio trzy razy w tygodniu, przywożąc jej jednocześnie zakupy i leki, najczęściej też wtedy przygotowuje obiad na najbliższe dni – choć nie zawsze. W rezultacie matka skarżącej nie zawsze je obiad. Sama przyjmuje leki i jest zorientowana, jakie leki i kiedy ma przyjąć. Kiedy wykonuje sobie pomiar cukru, wie jaką ilość insulina powinna sobie podać i robi to samodzielnie. W złożonych odrębnie oświadczeniach matka skarżącej uzupełniła, że samodzielnie naciera stawy maściami i mierzy ciśnienie. Nadto gdy jest słabsza i źle się czuje, córka przyjeżdża częściej. W treści wywiadu pracownik socjalny odnotował także, że w rozmowie z okolicznymi mieszkańcami ustalił, że matka skarżącej widywana była chodząca przy pomocy kul po miejscowości i odwiedzająca znajomych.
W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy, co doprowadziło do stwierdzenia, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności. Niewątpliwie matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych. Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji jest zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że pomimo znacznej niepełnosprawności matka skarżącej, mimo zaawansowanego wielu i licznych schorzeń, zdolna jest do częściowego samodzielnego funkcjonowania. Nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Porusza się samodzielnie po domu, a pomocy wymaga doraźnie i w niektórych czynnościach. Samodzielnie spożywa posiłki, a śniadanie i kolację przygotowuje sama. Nie potrzebuje ani pomocy, ani nadzoru w związku z codzienną higieną osobistą, w tym w zaspakajaniu potrzeb fizjologicznych. Sama dokonuje pomiaru poziomu cukru. Matka skarżącej jest także w stanie pozostać sama przez jakiś czas, nawet kilka dni, skoro córka odwiedza ją trzy razy w tygodniu.
Sąd podziela w tej sytuacji ocenę organów, że zakres obowiązków spoczywających na skarżącej nie usprawiedliwia jej całkowitej bierności zawodowej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały jej ciągłej obecności, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostają rozbieżności w oświadczeniach składanych przez skarżącą i jej matkę. W świetle zebranego materiału dowodowego nie znajduje odzwierciedlenia oświadczenie skarżącej, że matka nie umie przyjąć leków samodzielnie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że oświadczenie odmiennej treści w tym zakresie złożyła matka skarżącej, która oświadczyła, że trzy razy dziennie samodzielnie przyjmuje leki. Nadto oświadczenie skarżącej nie znajduje potwierdzenia w zaświadczeniu lekarskim, ani też pozostałym zebranym materiale dowodowym. W świetle oświadczenia matki, nie znajduje potwierdzenia także oświadczenie skarżącej o dawkowaniu matce insuliny. W odniesieniu natomiast do kwestii przygotowania obiadów, zdaniem Sądu - czynność ta nie stoi na przeszkodzie w podjęciu przez skarżącą pracy zarobkowej. Skarżąca mogłaby bowiem przygotowywać obiad po godzinach wykonywania pracy zarobkowej tak, jak to wykonują inne osoby łączące prowadzenie gospodarstwa domowego z pracą zarobkową – bez znaczenia pozostaje przy tym, czy przygotowywałaby obiady codziennie, jak twierdzi skarżąca, czy też przykładowo w większej ilości co drugi dzień.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad rodzicem, który przemawiałby za przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), oddalił skargę jako niezasadną.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku strony skarżącej o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku sprzeciwu organu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI