II SA/Gd 798/23

II SA/Gd 798/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący/
Magdalena Dobek-Rak /sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. T.- M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2023 r., nr SKO Gd/2693/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej S. T. – M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
S. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 27 lipca 2023 r., nr SKO Gd/2693/23, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Pruszcz Gdański, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pruszczu Gdańskim, z 2 marca 2023 r., nr GOPS.ŚR.OD.4332.2.2023, o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
W dniu 2 stycznia 2023 r. S. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem Y. H. (ur. 17 lutego 2010 r.), który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pruszczu Gdańskim z 23 listopada 2022 r., w którym stwierdzono jego znaczny stopień niepełnosprawności. Z przedłożonego orzeczenia wynika, że zostało ono wydane do 17 lutego 2026 r., a niepełnosprawność chłopca datuje się od 4-go roku życia.
Do wniosku skarżąca dołączyła także zaświadczenie z rejestru PESEL, z którego wynika, że jest ona cudzoziemcem, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy, powiadomienie o nadaniu numeru PESEL dziecku Y. H., a także kserokopie odpisu zupełnego aktu małżeństwa, z których wynika, że skarżąca w dniu 15 lutego 2022 r. zawarła związek małżeński z K. M.
Podczas przeprowadzonego w dniu 2 lutego 2023 r. wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem z poprzedniego związku Y. H. i mężem K. M., który jest emerytem i nie pracuje. Syn wymaga całodobowej opieki, którą obecnie sprawuje skarżąca. Jak ustalono, Y. H. przebywa w domu, nie korzysta z żadnej placówki ani wsparcia środowiskowego, nie mówi, ma problemy ze słuchem, nie ma orientacji co do miejsca, w którym się znajduje, nie może pozostać sam w domu, gdyż może to zagrażać jego bezpieczeństwu, nie może także wychodzić sam na spacery. Dziecko samo je posiłki, jednak konieczny jest nadzór. Ponadto, chłopiec wymaga pomocy w czynnościach higienicznych i korzystaniu z toalety. Skarżąca pobiera w Ukrainie świadczenie z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem, co potwierdziła składając stosowne oświadczenie. Jak wskazała, nie pracuje zawodowo i nie pracowała przed przyjazdem do Polski. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad synem, podjęłaby zatrudnienie.
Decyzją z 2 marca 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazując, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, a zgodnie z oświadczeniem skarżącej złożonym w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego pobiera ona świadczenie z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem Y.H. na terenie Ukrainy.
Na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 27 lipca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wójta Gminy Pruszcz Gdański, że pobieranie przez skarżącą w Ukrainie świadczenia socjalnego związanego z niepełnosprawnością dziecka stanowi przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia tego samego rodzaju i o tym samym charakterze na terenie Polski.
Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium powołało się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 22 maja 2023 r., III SA/Kr 1910/22, w którym wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli skarżąca lub ktokolwiek inny ma już ustalone na tą samą osobę wymagającą opieki prawo do ww. świadczenia. To z kolei oznacza, że nabycie przez wnioskodawczynię na terenie Ukrainy prawa do takiego świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, uniemożliwia przyznanie na terenie Polski świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ww. dzieckiem, tj. świadczenia tego samego rodzaju (o tym samym charakterze). Wprowadzenie negatywnych przesłanek w art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. ma na celu wykluczenie kumulacji świadczeń na tę samą osobę wymagającą opieki oraz zapobieganie sytuacjom, gdy jedna osoba pobierałaby dwa świadczenia. Dlatego przy interpretacji art. 17 ust. 5 u.ś.r. należy mieć na względzie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583 ze zm.), zgodnie z którym obywatele Ukrainy przebywający legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostali zrównani z obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej pod względem możliwości uzyskania świadczeń rodzinnych. Niewłaściwym byłoby zatem dopuszczenie do sytuacji nieuzasadnionego ich uprzywilejowania względem obywateli RP, w której mogliby oni pobierać jednocześnie dwa niezależne świadczenia na tę samą osobę wymagającą opieki, zarówno w Ukrainie, jak i w Polsce. Konstytucyjna zasada równości oraz brak możliwości kumulacji świadczeń, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na pobieranie dwóch świadczeń pielęgnacyjnych (w tym przypadku jednego w Ukrainie, drugiego - w Polsce).
Skarżąca, wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, której zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż przepis ten odnosi się do zagranicznych świadczeń pobieranych przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, podczas gdy właściwa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, iż odnosi się on do osób innych niż opiekun.
W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że z przepisu art. 17 ust. 5 u.ś.r. wynika, co w ogóle nie zostało wzięte pod uwagę przez organy obu instancji, iż powyższy przepis ustanawia negatywne przesłanki przyznania świadczenia i dzieli je ze względu na podmiot, którego dana przesłanka dotyczy. I tak ust. 1 dotyczy osoby sprawującej opiekę (strony skarżącej), ust. 2 osoby niepełnosprawnej, ust. 3 innej osoby (a więc ani niepełnosprawnego, ani opiekuna), ust. 5 kogokolwiek, kto ma ustalone prawo do świadczeń określonych w tym przepisie oraz ust. 6 analogicznie jak ust. 3 dotyczy innej osoby, a więc ani niepełnosprawnego, ani opiekuna.
Jak wskazano, konstrukcja taka nie jest przypadkowa - analogiczne katalogi przesłanek negatywnych z podziałem na podmioty, których dotyczą, występują również w art. 15b (becikowe), 16a (specjalny zasiłek opiekuńczy) oraz art. 17c (świadczenie rodzicielskie), zatem to ustawodawca celowo tak skonstruował te przepisy ustawy. Niesłuszne jest zatem i wykraczające poza kompetencje organów administracji publicznej takie stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., które rozszerza krąg podmiotów, wobec których jest on stosowany. Organy stosując taką rozszerzającą wykładnię przepisów prawa stawiają się w miejscu prawodawcy kreując odmienny niż istniejący w ustawie stan prawny, co jest działaniem pod żadnym pozorem niedozwolonym. Zasadą jest, iż osoby spełniające przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawnione są do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zaś ust. 5 ww. przepisu kreuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia, które jako wyjątki, zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae, nie powinny być wykładane rozszerzająco.
W ocenie pełnomocnika skarżącej, wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., wsparta dodatkowo wykładnią systemową w kontekście reszty przepisów u.ś.r. jednoznacznie i bez cienia wątpliwości nakazuje uznać, iż przepis ten odnosi się jedynie do osób innych, a więc ani do opiekuna, ani do niepełnosprawnego, zatem bez względu na to jakie świadczenie związane z pokryciem wydatków związanych z opieką strona pobiera na podstawie prawa ukraińskiego, pobieranie tego świadczenia pozostaje bez wpływu na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem Kolegium nie zakwestionowało żadnych innych okoliczności stronie powinno było zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wobec powyższego, fakt pobierania jakiegokolwiek świadczenia przyznanego na podstawie prawa obcego, zarówno przez skarżącą, jak i przez niepełnosprawnego, pozostaje bez wpływu na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego, zaś zaskarżona decyzja jako naruszająca przepisy prawa materialnego nie może się ostać i powinna zostać uchylona.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 27 lipca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy Pruszcz Gdański, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pruszczu Gdańskim, z 2 marca 2023 r., o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem, stwierdził, że narusza ona prawo.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), zwanej dalej jako u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ustawodawca określił również katalog przesłanek negatywnych, wykluczających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki te, mogące wystąpić zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, jak i po stronie osoby wymagającej opieki, zostały ujęte w art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r.
Bezsporna w niniejszej sprawie jest okoliczność, że skarżąca jako matka dziecka niepełnosprawnego, legitymującego się stosownym orzeczeniem, sprawuje nad nim opiekę w zakresie wykluczającym jej aktywność zawodową.
Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, uznając że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., bowiem zgodnie z oświadczeniem skarżącej (złożonym w trakcie wywiadu środowiskowego) pobiera ona świadczenie z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem Y.H. na terenie Ukrainy. Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia stanowi pobieranie przez skarżącą świadczenia socjalnego związanego z niepełnosprawnością dziecka, a więc świadczenia tego samego rodzaju i o tym samym charakterze, co świadczenie pielęgnacyjne.
Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Sąd podziela wyrażany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że przez "inną osobę", o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. rozumieć należy innego członka rodziny, tj. ani wnioskodawcę świadczenia, ani też osobę, na którą świadczenie to ma być pobierane. Powyższe potwierdza bowiem relacja ust. 5 do ust. 1 art. 17 u.ś.r. Skoro w ust. 1 wyraźnie zaznaczono komu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, trudno osoby te włączyć do zakresu podmiotowego poszczególnych punktów ust. 5. W art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. określono sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Pkt 1 tego ustępu odniesiono do osoby sprawującej opiekę (wnioskodawcy), a dalszą część regulacji odniesiono do osoby wymagającej opieki. W konsekwencji do kręgu "innych osób" nie można włączyć ani wnioskodawcy, ani też osoby wymagającej opieki, bowiem ustawodawca wyraźnie tego nie wskazał. Za powyżej przedstawionym rozumieniem wyrażenia "inna osoba" przemawia wykładnia językowa, którą potwierdzają wyniki przeprowadzonej wykładni systemowej. Ustawodawca bowiem omawianą negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego umieścił w odrębnym punkcie art. 17 ust. 5 u.ś.r. Nadto, za takim rozumieniem tego pojęcia przemawia również wykładnia funkcjonalna, bowiem względy sprawiedliwości społecznej wymagają, by każda osoba, która rezygnuje z zatrudnienia lub go nie podejmuje celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzyskała odpowiednie świadczenie z tym związane (por. wyrok WSA w Gliwicach z 10 marca 2023 r., II SA/Gl 1545/22; wyrok WSA w Poznaniu z 20 kwietnia 2023 r., IV SA/Po 191/23, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji, skoro w niniejszej sprawie wnioskodawcą jest matka sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, która co do zasady jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie można jej włączyć do kręgu osób będących "inną osobą" (innym członkiem rodziny). Wbrew zatem stanowisku organu I instancji, przepis art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. nie mógł w okolicznościach niniejszej sprawy stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie oznacza to jednak, że fakt pobierania przez skarżącą świadczenia z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem w Ukrainie, nie pozostaje bez wpływu na możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w Polsce.
Wymaga bowiem podkreślenia, że wprowadzenie negatywnych przesłanek w art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. ma na celu wykluczenie kumulacji świadczeń na tę samą osobę wymagającą opieki oraz zapobieganie sytuacjom, gdy jedna osoba pobierałaby dwa świadczenia. Dlatego przy interpretacji art. 17 ust. 5 u.ś.r. należy mieć na względzie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 103), zgodnie z którym obywatele Ukrainy przebywający legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostali zrównani z obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej pod względem możliwości uzyskania świadczeń rodzinnych. Niewłaściwym byłoby zatem dopuszczenie do sytuacji nieuzasadnionego ich uprzywilejowania względem obywateli RP, w której mogliby oni pobierać jednocześnie dwa niezależne świadczenia na tę samą osobę wymagającą opieki, zarówno w Ukrainie, jak i w Polsce (por. wyrok WSA w Gliwicach z 30 listopada 2023 r., II SA/Gl 1382/23, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. ustawodawca wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Oznacza to zatem, że jeśli na osobę wymagającą opieki jest już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, osobie wnioskującej o przyznanie takiego świadczenia nie przysługuje do niego prawo. Zdaniem Sądu, objęcie zakresem zastosowania powyższego przepisu również świadczenia socjalnego uzyskowego z Ukrainy z tytułu opieki spracowanej nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem nie wypacza intencji ustawodawcy odzwierciedlonych w treści art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. Dyspozycja tego przepisu zmierza bowiem do eliminacji sytuacji, w której świadczenie związane z rezygnacją z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki pobierałyby inne osoby niż faktyczny opiekun bądź pobierałyby w większej ilości niż jedno świadczenie. Innymi słowy, powyższy przepis pozwala na uniknięcie ustalenia na osobę niepełnosprawną więcej niż jednego świadczenia pielęgnacyjnego (bądź stanowiącego jego odpowiednik, tak jak w niniejszej sprawie świadczenie pobierane w Ukrainie), co czyni zadość zakazowi kumulacji świadczeń.
Organ odwoławczy słusznie zatem wskazał, że pobieranie przez skarżącą w Ukrainie świadczenia socjalnego związanego z niepełnosprawnością syna, a więc świadczenia tego samego rodzaju i o tym samym charakterze, co świadczenie pielęgnacyjne, co nie było przedmiotem sporu w toku postępowania, uniemożliwia co do zasady, przyznanie na terenie Polski świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem. Konstytucyjna zasada równości oraz brak możliwości kumulacji świadczeń, o której mowa w u.ś.r. nie pozwala bowiem na pobieranie dwóch świadczeń pielęgnacyjnych, w tym przypadku jednego w Ukrainie, drugiego – w Polsce (por. wyrok WSA w Krakowie z 22 maja 2023 r., III SA/Kr 1910/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W takich uwarunkowaniach prawnych i faktycznych, a zwłaszcza w sytuacji prawnego zrównania sytuacji socjalnej obywateli Ukrainy przybyłych na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytoriom Ukrainy, Kolegium winno było umożliwić skarżącej wybór świadczenia korzystniejszego, tj. wybór pomiędzy świadczeniem uzyskiwanym z Ukrainy a wnioskowanym w Polsce świadczeniem pielęgnacyjnym. W tym celu Kolegium winno było, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, poinformować skarżącą o jej sytuacji prawnej, w szczególności o spełnieniu przez nią pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego w Polsce oraz wyjaśnić, że fakt pobierania przez skarżącą świadczenia w Ukrainie stanowi w okolicznościach sprawy jedyną przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Tym samym w sprawie doszło do naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania, tj. art. 9 i art. 79a k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy podkreślić, że w świetle art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.
Jak wynika z akt sprawy, po wpłynięciu odwołania, Kolegium nie podjęło żadnych czynności, mających na celu wyjaśnienie skarżącej jej sytuacji prawnej, w szczególności brak jest zawiadomienia wystosowanego do strony w trybie art. 79a k.p.a. Wobec zaś wynikającego z ustaleń wywiadu środowiskowego faktu pobierania przez skarżącą w Ukrainie świadczenia socjalnego związanego z niepełnosprawnością syna, organ odwoławczy kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić skarżącej, że przepisy u.ś.r. nie pozwalają na pobieranie dwóch świadczeń pielęgnacyjnych (jednego w Ukrainie, drugiego – w Polsce). Prawidłowe działania informacyjne organu pozwoliłyby skarżącej na dokonanie wyboru świadczenia. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jeśli zatem skarżąca podejmie decyzję o rezygnacji z prawa do świadczenia związanego z opieką nad niepełnosprawnym synem na terenie Ukrainy i w odpowiedni sposób to udokumentuje, zaktualizuje się możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na terenie Polski, przy uwzględnieniu, że spełnia ona wszystkie pozostałe przesłanki.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że organ odwoławczy przedwcześnie odmówił przyznania skarżącej świadczenia z uwagi na pobieranie przez nią świadczenia socjalnego związanego z niepełnosprawnością syna w Ukrainie, bez uprzedniego prawidłowego pouczenia o jej sytuacji prawnej i ewentualnego wezwania do wykazania, że zrezygnowała z tego prawa bądź że wstrzymano wypłatę tego świadczenia. W niniejszej sprawie, organ odwoławczy nie sprostał wymaganiom wynikającym z przepisów postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Nawet ewentualna potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego nie wykracza poza kompetencje Kolegium wynikające z art. 136 § 1 k.p.a.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie w skardze złożyła skarżąca oraz organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.