I SA/WA 1848/23

I SA/Wa 1848/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek /sprawozdawca/
Bożena Marciniak /przewodniczący/
Magdalena Durzyńska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1222/24 - Wyrok NSA z 2025-03-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Magdalena Durzyńska asesor WSA Anna Milicka - Stojek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 lipca 2023 r. nr KO-700/4103/411/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 17 lipca 2023 r. nr KO-700/4103/411/23 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej jako "Prezydent") z 5 kwietnia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania M. S. (dalej jako "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Skarżący w dniu 23 lutego 2023 r. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem – J. S. Do wniosku załączył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2012 r. nr [...] o zaliczeniu jego ojca do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, w którym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 1986 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 lutego 2012 r.
Prezydent decyzją z 5 kwietnia 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że niepełnosprawność jego ojca istnieje od 1986 r., tj. od 45-go roku życia, a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390), powoływanej dalej jako "u.ś.r." Choć zatem z oświadczenia z 23 lutego 2023 r. oraz wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad ojcem i w związku tym nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, a ojciec wymaga pomocy innej osoby we wszystkich czynnościach życiowych, to jednak niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. uniemożliwiało wydanie pozytywnej decyzji.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił Prezydentowi zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia, że na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części ww. przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Kolegium decyzją z 17 lipca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję z 5 kwietnia 2023 r. i wskazało, że argumentacja Prezydenta dotycząca zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucją. Zdaniem jednak Kolegium, choć skarżący spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. należy do kręgu "osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", a jego ojciec legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, to wątpliwości budzi spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez niego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Skarżący w oświadczeniu z 23 lutego 2023 r. podał, że jest osobą bezrobotną, mieszka z chorym ojcem, matka nie żyje, a siostra mieszka i pracuje za granicą. Ojciec korzysta 17 godz. na dobę z kondensatora tlenu, przyjmuje duże ilości leków, które trzeba mu dawkować. Skarżący sprząta mieszkanie, przygotowuje posiłki, pomaga ojcu przy kąpieli, robi zakupy, opłaty, wykupuje leki, gdyż ojciec ma problemy z poruszaniem się i wychodzi z domu tylko wtedy, gdy musi jechać do szpitala. Skarżący nie zna miejsca pracy siostry, wie tylko, że jest zatrudniona na stałe jako opiekunka osób starszych w [...], a do kraju przyjeżdża 2 razy w roku i wtedy odwiedza ojca. Podał, że w 2022 r. pracował na 1/2 etatu i mógł sprawować opiekę nad ojcem, ale umowa nie została przedłużona, ponieważ pracodawca chciał go zatrudnić na cały etat. Wcześniej nie ubiegał się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż ojciec sam sobie radził, ale ostatnio jego stan się pogorszył. Podał, że w 2011 r. zmarła jego matka, ojciec pobiera emeryturę, a on nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Podczas przeprowadzonego w dniu 30 marca 2023 r. wywiadu środowiskowego skarżący wskazał zaś, że od września 2022 r. zamieszkuje z ojcem i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Chory samodzielnie porusza się, jednak wiele czynności nie jest w stanie wykonać samodzielnie. Skarżący przygotowuje ojcu leki i posiłki, sprząta, robi zakupy, pranie, przygotowywuje ojcu ubrania, które ten zakłada samodzielnie, pomaga w czynnościach higienicznych (głównie w kąpieli i goleniu). Opieka sprawowana jest cały dzień, w nocy ojciec podłączony jest do koncentratora tlenu i może bezpiecznie spać, nie wymaga wtedy opieki. Konieczność sprawowania opieki jest wyłącznym powodem niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia. Ponadto jest rozwiedziony, nie leczy się w poradniach specjalistycznych, jego sytuacja osobista i zdrowotna umożliwia mu sprawowanie opieki. Z kolei siostra skarżącego od 7 lat mieszka i pracuje w [...], nie pomaga ojcu, jedynie sporadycznie go odwiedza. Kolegium w toku postępowania odwoławczego przesłuchało ponadto skarżącego w charakterze strony (pouczając go o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania i prawie do odmowy udzielenia odpowiedzi na pytania) (por. protokół z 14 czerwca 2023 r.), w toku których zeznał on, że od września 2022 r. mieszka z ojcem w mieszkaniu własnościowym (stanowiącym współwłasność skarżącego, jego ojca, siostry i siostrzenicy) i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe, a źródłem ich utrzymania jest emerytura ojca - ok. [...] zł. Wcześniej przez ok. [...] roku skarżący mieszkał w [...] z konkubiną, lecz związek zakończył się w grudniu 2022 r. Przed zamieszkaniem z konkubiną, od czasu rozwodu w 2015 r., skarżący też mieszkał z ojcem i pracował. Z ww. małżeństwa ma troje dzieci: [...], [...] oraz [...] lata, na dwoje z nich sąd zasądził alimenty po [...] zł miesięcznie. Dzieci otrzymują świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, a skarżący wpłaca do komornika ok. [...] zł miesięcznie, tj. tyle, ile da mu ojciec. Z 22-letnim synem ma kontakt tylko telefoniczny, zaś pozostała dwójka dzieci odwiedza jego i dziadka. Skarżący potwierdził dotychczasowe ustalenia odnośnie do pracy siostry w [...] i braku wsparcia finansowego i opiekuńczego z jej strony. Wyjaśnił, że ojciec od ok. 20 lat choruje na [...]. Pozostaje pod opieką specjalisty chorób płuc (skarżący nie wie, w której przychodni przyjmuje - leczył ojca w szpitalu i przychodzi na wizyty domowe raz w miesiącu) i lekarza rodzinnego (wizyty w formie teleporad raz na dwa miesiące celem przedłużenia recept - ojciec sam dzwoni do lekarza). Ojciec porusza się samodzielnie, nie jest pampersowany, sam korzysta z toalety, nie wymaga pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, jest osobą świadomą. Skarżący pomaga zaś ojcu przy kąpieli raz w tygodniu, co drugi dzień myje mu nogi, raz w tygodniu myje mu głowę, dwa razy w tygodniu goli go, co dwa-trzy miesiące obcina mu włosy, rano i wieczorem mierzy mu ciśnienie, przygotowuje ubrania, a ojciec ubiera się sam. Ojciec samodzielnie spożywa posiłki, pije, przyjmuje wcześniej przygotowane leki. Ojciec od ok. 8 lat ma terapię tlenową, używa samodzielnie koncentratora tlenu przez ok. 17 godzin na dobę - przez całą noc śpi pod tlenem, a w ciągu dnia korzysta z niego podczas odpoczynku. Skarżący w tym czasie sprząta, pierze. Ojciec budzi się ok. godz. 6, ale leży w łóżku i odpoczywa (bez tlenu) do godz. 8, tj. do czasu wstania skarżącego, który przygotowuje mu ubrania, śniadanie i leki, a ok. godz. 9 razem jedzą. Po śniadaniu rozmawiają, planują co kupić na obiad. Około godz. 10-11 skarżący wychodzi na zakupy i wraca ok. godz. 12, a ojciec w tym czasie odpoczywa, ogląda telewizję. Po powrocie skarżący przygotowuje obiad, który spożywają o 14.00-15.00. Po obiedzie odpoczywają, przy ładnej pogodzie wychodzą na spacer na ok. 1,5-2 godz., a jeśli jest gorąco, wychodzą wieczorem. O godz. 17 wracają do domu, skarżący szykuje kolację, którą jedzą ok. 18.00-19.00. Potem ojciec odpoczywa, ogląda telewizję, ok. godz. 20 skarżący pomaga mu w toalecie wieczornej, zaś ok. godz. 21-22 ojciec kładzie się spać. Gdy skarżący wychodzi na zakupy, czy załatwić jakieś sprawy ojciec zostaje w domu sam. Ponadto skarżący zeznał, że w 1999 r. ukończył Centrum Kształcenia Ustawicznego w zawodzie technik budownictwa ogólnego. W 2000 r. otworzył działalność gospodarczą w zakresie remonty i wykończenia, którą zawiesił w 2002 r., a przed 2006 r. ją wyrejestrował. Po zawieszeniu działalności podjął pracę w firmie Usługi Budowlane A. K., gdzie pracował ok. 2 lat. W 2004 r. zaczął pracę w firmie [...], gdzie pracował ok. 0,5 roku, z uwagi na osadzenie go w zakładzie karnym, gdzie odbywał karę pozbawienia wolności przez 1,5 roku. W 2005 r., po zakończeniu odbywania kary, podjął pracę w [...], gdzie pracował przez rok. W 2007 r. zatrudnił się w [...] w [...], gdzie pracował przez 5 lat. W 2012 r. podjął pracę w firmie [...] w [...], gdzie pracował przez rok. W 2013 r. został osadzony w zakładzie karnym, gdzie [...]. Po opuszczeniu zakładu karnego, aż do 2021 r. podejmował prace dorywcze. W październiku 2021 r. podjął staż z urzędu pracy w firmie [...] na 6 m-cy, następnie uzyskał w tej firmie zatrudnienie na umowę o pracę i pracował tam do lipca 2022 r. - stosunek pracy wygasł z upływem czasu, na który zawarto umowę. Skarżący zeznał, że umowa ta była na 1/2 etatu, ale faktycznie świadczył pracę nawet 10 godz. dziennie. Pracodawca chciał przedłużyć z nim umowę na takich samych warunkach, tj. na 1/2 etatu (ale faktycznie na cały etat bądź więcej), ale skarżący nie zgodził się na taką formę zatrudnienia ze względu na ojca. Skarżący zeznał, że trudności ze znalezieniem stałej pracy u innych pracodawców spowodowane były zasądzonymi wobec niego pracami społecznymi w wymiarze 40 godz. miesięcznie przez 20 m-cy (odbył już 18 m-cy, zostały jeszcze 2 m-ce). Po zakończeniu prac społecznych będzie mógł wszędzie podjąć pracę, ale chciałby wrócić do pracy w [...], gdzie pracodawca go przyjmie. Chce jednak pracować tam na lepszych warunkach, tj. na umowie na pełen etat. Może wtedy pracować nawet po 10 godz. Stwierdził, że on i siostra proponowali ojcu skorzystanie z usług opiekunki, ale jest on niechętny. Wskazał też, że jest osobą zdrową, nie ma orzeczenia o niepełnosprawności, nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy. W ocenie Kolegium, ww. zeznania skarżącego wskazują, że w jego sytuacji nie zachodzi przypadek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem. Niepełnosprawność ojca skarżącego istnieje bowiem od 1986 r., a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 14 lutego 2012 r. Pomimo tego skarżący pozostawał w zatrudnieniu (z przerwami) do lipca 2022 r., zaś stosunek pracy uległ rozwiązaniu z upływem czasu, na jaki zawarto umowę. Skarżący zeznał wprawdzie, że pracodawca chciał przedłużyć z nim umowę na 1/2 etatu, ale przy jednoczesnym świadczeniu przez niego pracy przez 10 godz. dziennie, a taką formą zatrudnienia nie był on zainteresowany. Co więcej, skarżący nie podejmuje zatrudnienia nie wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad ojcem, ale też z uwagi na trudności w znalezieniu odpowiedniej pracy spowodowane koniecznością wykonywania prac społecznych w wymiarze 40 godz. miesięcznie, które zasądzone były na 20 m-cy. Stwierdził, że po zakończeniu tych prac będzie mógł wszędzie podjąć pracę. Jak zeznał: "Ja mogę pracować nawet po 10 godzin, ale chciałbym, aby umowa była na pełen etat". Tymczasem, by otrzymać świadczenie pielęgnacyjne rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie muszą być spowodowane tylko i wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Skarżący nie podejmuje zaś pracy z innych przyczyn, niż wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad ojcem, tj. z uwagi na niemożność znalezienia pracy na odpowiednich dla niego warunkach. Brak jest więc bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki. W ocenie Kolegium, z akt sprawy nie wynika też, by opieka nad ojcem wykluczała całkowicie możliwość wykonywania przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zaś, że by można było mówić o opiece, musi ona być stała lub długotrwała i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Nie może to być opieka świadczona nieregularnie, zaś okoliczności sprawy wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe. Tymczasem, choć ojciec skarżącego posiada znaczny stopień niepełnosprawności i jest niesamodzielny w pewnych sferach życia, a skarżący wspiera go w codziennym funkcjonowaniu i otacza opieką, to jednak częstotliwość wykonywanych czynności opiekuńczych nie wiąże się z koniecznością całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, czy też uniemożliwia podjęcia pracy w ograniczonym wymiarze. Znaczna część z opisanych przez skarżącego czynności, jakie wykonuje przy opiece wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Co więcej, skarżący ma siostrę, która jest zobowiązana do alimentacji względem niepełnosprawnego ojca w takim samym stopniu, jak on. Wykonanie zaś obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz np. na finansowaniu usług opiekuńczych.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego, tj.
1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad ojcem, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
2) art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się on do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącym jednocześnie opiekunem niepełnosprawnego, z uwagi na to, że rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad ojcem, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem ww. świadczenia.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale też zaspokojenie normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc świadczona przez skarżącego ojcu nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu ww. przepisu. Zdaniem skarżącego, nie może stanowić też podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego argument, że jego rodzeństwo winno wspierać skarżącego w opiece nad ojcem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko Kolegium że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, kryterium momentu powstania niepełnosprawności nie może stanowić wyłącznej podstawy orzekania o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Prawidłowe jest jednak również stanowisko organu w odniesieniu do drugiej z przesłanek omawianych w zaskarżonej decyzji, tj. przesłanki uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki.
W sprawie bezsporne jest, że ojciec skarżącego orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2012 r. zaliczony został do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 1986 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 lutego 2012 r. W świetle tego orzeczenia wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Odnosząc się zatem do kwestii związku przyczynowo-skutkowego, należy zauważyć, że biorąc pod uwagę art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie (tak np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Po 917/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazuje się w judykaturze, art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, LEX nr 3088207). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19, LEX nr 3047011). W każdej sprawie organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, LEX nr 1773689).
Ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika zaś, że skarżący (co zeznał przed Kolegium pouczony o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania) od 2000 r. (z przerwami, m.in. związanymi z odbywaniem kar pozbawienia wolności) do lipca 2022 r. pracował, początkowo prowadząc działalność gospodarczą, czasem dorywczo, a następnie na umowę o pracę. Ostatnią pracę podjął w październiku 2021 r. - staż z urzędu pracy w firmie [...], który trwał 6 m-cy, następnie uzyskał w tej firmie zatrudnienie na umowę o pracę, gdzie pracował do lipca 2022 r., a stosunek pracy wygasł z upływem czasu, na który została zawarta umowa. Skarżący zeznał jednocześnie, że umowa zawarta była w wymiarze 1/2 etatu, ale faktycznie świadczył pracę nawet przez 10 godz. dziennie. Stwierdził, że pracodawca chciał przedłużyć z nim umowę na takich samych warunkach, tj. formalnie 1/2 etatu, ale faktycznie cały etat bądź więcej, ale skarżący nie zgodził się na taką formę zatrudnienia ze względu na ojca, zaś na innych warunkach pracodawca nie chciał go zatrudnić. Jednocześnie jednak skarżący wyjaśnił, że trudności ze znalezieniem stałej pracy u innych pracodawców wynikają z konieczności wykonywania przez niego prac społecznych w wymiarze 40 godz. miesięcznie, które zasądzone zostały przez sąd na 20 kolejnych miesięcy (odbył już 18 m-cy), zaś po ich zakończeniu będzie mógł pracę podjąć wszędzie. Skarżący zeznał jednak, że chce wrócić do pracy w firmie [...], ma pewność, że pracodawca go przyjmie, ale chciałby pracować na lepszych dla niego warunkach, tj. formalną umowę na pełen etat. Przy tym skarżący zaznaczył, że może pracować nawet po 10 godz. dziennie, ale pod warunkiem zawarcia z nim umowy na pełen etat.
W świetle powyższych oświadczeń skarżącego, złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, prawidłowo oceniło Kolegium, że rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącego, czy też obecnie niepodejmowanie przez niego zatrudnienia nie jest spowodowane jedynie opieką świadczoną choremu ojcu, ale również niemożnością znalezienia pracy na pełny etat i na jego warunkach (jak sam bowiem wskazał, trudność ze znalezieniem stałej pracy jest wynikiem odbywanych przez niego prac społecznych, zaś po ich zakończeniu będzie mógł wszędzie podjąć zatrudnienie na pełen etat, a nawet na 10 godz. dziennie, jednak pod warunkiem podpisania z nim umowy na pełen etat).
Co więcej, słusznie dostrzegł organ, że choć niewątpliwie z orzeczenia o niepełnosprawności ojca skarżącego (niepełnosprawnego od 1986 r.) wynika, że potrzebuje on pomocy osoby drugiej, to jednak na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotny jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem wyjaśnienie, czy rodzaj bądź liczba czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzi Kolegium, że z oświadczeń skarżącego, w tym złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania wynika, że jego opieka nad ojcem polega na przygotowywaniu posiłków i leków, pomocy przy prowadzeniu gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, robienie zakupów) oraz przy części czynności z zakresu higieny osobistej (pomoc przy kąpieli raz w tygodniu, mycie nóg co drugi dzień, mycie głowy raz w tygodniu, golenie dwa razy w tygodniu, obcinanie włosów co dwa-trzy miesiące). Tymczasem ojciec, jak sam podał skarżący, samodzielnie spożywa posiłki, pije napoje, przyjmuje przygotowane leki, korzysta z toalety, samodzielnie obsługuje koncentrator tlenu (od ok. 8 lat), z którego korzysta przez ok. 17 godz. na dobę, w tym całą noc. Jak wyjaśnił przy tym skarżący, ojciec budzi się ok. godz. 6, ale leży w łóżku (bez tlenu) do godz. 8, tj. do czasu wstania skarżącego, który przygotowuje mu ubrania, śniadanie, i leki, a ok. godz. 9 razem jedzą. W zależności od pogody skarżący z ojcem chodzi na spacery. Ojciec skarżącego samodzielnie dzwoni do lekarza celem odbycia teleporad i otrzymania recept (korzysta z wizyt specjalisty chorób płuc w ramach wizyt domowych raz w miesiącu oraz z teleporad lekarza rodzinnego raz na dwa miesiące). W ocenie Sądu, tak zarysowany zespół obowiązków, jakich skarżący podejmuje się względem ojca, nie daje podstaw do stwierdzenia, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia przez niego jest wykluczone. Wsparcie przy przygotowaniu posiłków i leków, czy pomocy w czynnościach higienicznych (kilka razy w tygodniu), jak też robienie zakupów i sprzątanie w domu nie wymagają stałej styczności z chorym i permanentnej obecności opiekuna. Opieka ta, choć niewątpliwie wymagająca regularności, nie jest zatem absorbująca na tyle, by wykluczyć podjęcie przez skarżącego innych zajęć, w tym związanych z zarobkowaniem (choćby w ograniczonych ramach czasowych), tym bardziej, że jak sam wskazał, jest w stanie podjąć pracę na pełen etat, a nawet 10 godz. dziennie, pod warunkiem zawarcia z nim korzystniejszej umowy, tj. na pełny etat (nie zaś jak miało to miejsce do lipca 2022 r. na 1/2 etatu).
Z powyższych przyczyn Sąd podziela stanowisko Kolegium, że zajęcia zawodowe skarżącego (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy lub pracy dorywczej) nie wykluczałyby opieki nad ojcem w takim zakresie, jaki świadczy obecnie). Stąd nie sposób wiązać braku jego aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki.
Sąd nie kwestionuje ani stanu zdrowia ojca skarżącego, ani udzielanej mu opieki. Niemniej jednak sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi, w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W niniejszej sprawie zaś taki związek przyczynowy nie zachodzi. Trafnie zatem w tych okolicznościach, które skutecznie przez skarżącego nie zostały zakwestionowane, Kolegium wywiodło, że nie została spełniona podstawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkująca uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, odnosząca się do związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (brakiem jego podejmowania) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Inaczej mówiąc podnoszone przez skarżącego okoliczności (w szczególności zeznane przez Kolegium pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań), że mógłby podjąć zatrudnienie na pełny etat, a nawet na 10 godz. dziennie, w zestawieniu z przytoczonymi przez niego czynnościami opiekuńczymi, nie wskazują, by to konieczność opieki nad ojcem wymusiła na nim rezygnację z aktywności zawodowej.
Na marginesie jedynie wskazać trzeba, że słusznie organ zauważył, mając na uwadze okoliczności tej sprawy, że na siostrze skarżącego także ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca, wynikający wprost z art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.). Nawet wykonywanie pracy, czy inne zajęcie nie zwalniają z wykonywania względem ojca obowiązku alimentacyjnego - albo osobiście, albo poprzez osoby trzecie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podzielany jest pogląd, że dopuszczalna jest każda postać́ świadczeń alimentacyjnych, w tym przez wypłatę̨ niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym zapewnienia usług opiekuńczych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 24 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1210/21, LEX nr 3323066).
Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja została oparta na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym i zeznaniach skarżącego złożonych przed Kolegium w toku postępowania odwoławczego, a który to pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem oraz kwestii, czy jedynie ta właśnie opieka była przyczyną rezygnacji przez niego z zatrudnienia. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które w całości odpowiada prawu.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ww. ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zaś organ nie sprzeciwił się temu wnioskowi.