II SA/Gd 789/25

II SA/Gd 789/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-02-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor sądowy WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi C. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2025 roku, nr SKO Gd/5827/24 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
C. C. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z 18 sierpnia 2025 r.,
nr SKO Gd/5827/27, utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Sopotu (dalej jako: Prezydent) z 27 listopada 2024 r. nr 00001/ZZ_SW/11/2024, o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją z 18 października 2022 r., nr 00244/ZZ_SW/10/2017, Prezydent orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek od nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych z uwagi na to, że zaległość została już w całości spłacona, w związku z czym brak jest podstaw do oceny dopuszczalności zastosowania w niej ulg.
Wnioskiem z 22 grudnia 2022 r. C. C. wniósł o zwrot pobranej bezpodstawnie i bezprawnie kwoty 1.314 zł w ramach odsetek od nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za okres rozpoznawania wniosku o umorzenie tych odsetek oraz o wypłatę odsetek za 1,5 roku niewypłacania świadczenia pielęgnacyjnego.
Postanowieniem z 2 stycznia 2023 r., nr 2/2023, Prezydent zwrócił podanie w części dotyczącej wypłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wskazując, że właściwym do rozpoznania wniosku jest sąd powszechny. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Kolegium w postanowieniu z 9 lutego 2024 r. nr SKO Gd/449/23.
Wyrokiem z 24 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 382/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił postanowienie I i II instancji stwierdzając, że - choć brak jest materialnoprawnej podstawy do uwzględnienia żądania skarżącego, to rozstrzygniecie sprawy nastąpiło w niewłaściwym trybie. Żądanie skarżącego nie ma charakteru cywilnoprawnego, zatem powinno zostać rozpatrzone przy wykorzystaniu innych instrumentów prawnych przewidzianych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691) – w skrócie "k.p.a.", aniżeli zwrot podania na podstawie art. 66 § 3 k.p.a.
Postanowieniem z 27 listopada 2024 r. Prezydent odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
W zażaleniu od tego postanowienia strona wniosła o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy w trybie administracyjnym przez właściwe organy oraz o przekazanie sprawy do Prokuratury cele rozparzenia możliwego naruszenia przez MOPS Sopot przepisów prawa w kontekście działań mających na celu odmowę wypłaty należnych odsetek.
Zaskarżonym postanowieniem z 18 sierpnia 2025 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją z 28 listopada 2024 r., nr 00001/ZZ_SW/11/2024, Prezydent - ponownie rozpoznając wniosek strony z 31 marca 2021 r., ponownie orzekł o odmowie umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Decyzją kasatoryjną Kolegium
z 18 sierpnia 2025 r., nr SKO Gd/5826/24, uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Gospodarzem tego postępowania jest obecnie organ I instancji.
Odnosząc się natomiast do przedmiotowego żądania wypłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, Kolegium stwierdziło, że w ustawie z dnia z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024r., poz. 1576 ze zm.) brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie "zwrotu" lub "wypłaty odsetek" od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Ustawa ta nie zna w ogóle takiej instytucji – wyróżnia ona postępowanie w sprawie przyznania i wypłaty świadczenia wychowawczego oraz postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W ramach tego drugiego postępowania dopuszcza ona możliwość zwrócenia się do właściwego organu z wnioskiem o zastosowanie ulg w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, określonego w drodze decyzji ostatecznej. Zgodnie z art. 25 ust. 10 tej ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Mając więc na uwadze, że przepisy prawa nie przewidują w ogóle możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie przyznania i wypłaty na rzecz strony odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, zaskarżone postanowienie - odmawiające jego wszczęcia, jest prawidłowe.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku C. C. zarzucił naruszenie prawa krajowego oraz sprzeczność z prawomocnym wyrokiem sygn. akt II SA/Gd 382/24, w którym stwierdzono, że organ nie może uchylić żądania strony przez odmowę wszczęcia postępowania, gdy wniosek o umorzenie odsetek został złożony przed przymusowym wyegzekwowaniem należności. Ponadto zarzucono naruszenie:
- art. 61a § 1, art, 149, art. 153, art. 154, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo do skargi na bezczynność i przewlekłość oraz obowiązek stosowania się do wiążących ocen prawnych sądu,
- art. 6 i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej - prawo do rzetelnego procesu i skutecznego środka prawnego,
- art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,
- art. 7 i art. 8 Konstytucji RP - obowiązek działania organów na podstawie
i w granicach prawa oraz poszanowania praw obywateli,
- art. 417 § 1 i art. 4171 § 1 Kodeksu cywilnego - odpowiedzialność odszkodowawcza za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem działaniem organu.
Zdaniem skarżącego, działanie organu skutkuje ograniczeniem jego praw podmiotowych i finansowych oraz naruszeniem standardów ochrony prawnej gwarantowanej w prawie europejskim. Ponadto przewlekłość postępowania i niewłaściwe rozpoznanie odwołań doprowadziły do trzykrotnej hospitalizacji skarżącego w szpitalu w G. i w B., a także do znaczącego pogorszenia się jego sytuacji ekonomicznej z powodu braku wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego i konieczności pokrywania kosztów leczenia oraz leków.
Wobec powyższych naruszeń skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i nakazania wypłaty należnych odsetek od świadczeń wychowawczych bez ponownego rozpatrywania sprawy przez MOPS.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
W uzupełnieniu skargi z 6 września 2025 r. skarżący podtrzymał swoje zarzuty oraz podkreślił, że zaskarżone postanowienie odmawia wszczęcia postępowania w sprawie odsetek, podczas gdy wyrokiem o sygn. II SA/Gd 383/24 Sąd orzekł o uchyleniu wcześniejszej decyzji Kolegium oraz decyzji organu I instancji w podobnej sprawie, podkreślając, że moment złożenia wniosku o umorzenie odsetek ma kluczowe znaczenie – nawet jeśli kwota została później wyegzekwowana, organ ma obowiązek rozpatrzenia wniosku. Jak wskazano, przepis art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci daje organowi możliwość umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części, a organ nie może jednostronnie odmówić wszczęcia postępowania. Kolegium naruszyło więc zasadę ochrony praw wynikającą z wyroku WSA, ignorując obowiązek rozpatrzenia wniosku i ograniczając możliwość skorzystania z ustawowego uprawnienia do umorzenia należności. Skarżący wskazał także na powiązania z wcześniejszym wyrokiem sygn. akt II SA/Gd 383/24, który ma moc wiążącą dla organów i sądów w sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym.
W piśmie procesowym z 31 sierpnia 2025 r. skarżący podtrzymał skargę i wniósł o dalsze jej procedowanie oraz nakazanie wypłaty należnych odsetek od świadczenia wychowawczego zgodnie z wcześniejszymi wyrokami WSA i prawem europejskim, bez ponownego rozpatrywania wniosku przez MOPS.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jeżeli sąd nie dopatrzy się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c), oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przy czym, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku.
Sądowej kontroli w niniejszej sprawie poddano postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 18 sierpnia 2025 r., utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Sopotu z 27 listopada 204 r. o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie wypłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Przyczyną odmowy wszczęcia tego postępowania było uznanie, że nie istnieje podstawa prawna do prowadzenia tego rodzaju postępowania i zakończenia go decyzją, a więc nie ma też podstawy prawnej do żądania przez obywatela wszczęcia tego postępowania. Zdaniem Sądu stanowisko to jest prawidłowe, a rozstrzygnięcia dotyczące wniosku skarżącego z 22 grudnia 2022 r. odpowiadają prawu.
W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że na mocy wyroku tut. Sądu
z 24 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 382/24 organy były zobowiązane do rozpoznania wniosku skarżącego w sposób przewidziany w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691) – w skrócie "k.p.a.". Sąd w tym wyroku uznał bowiem, że - wbrew tezom organów, wniosek strony ma charakter administracyjnoprawny a nie cywilny. Jednocześnie jednak Sąd nie przesądził o sposobie rozstrzygnięcia tego wniosku, choć stwierdził, że - tak jak organy, nie dostrzega materialnoprawnej podstawy do zwrotu odsetek od nienależnie pobieranego świadczenia, naliczanych przez okres rozpoznawania wniosku o umorzenie tych odsetek. Sąd zwrócił też uwagę, że brak możliwości wszczęcia administracyjnego postępowania jurysdykcyjnego i wydania decyzji w sprawie przedstawionej w podaniu nie oznacza, że organ administracji nie może odnieść się do żądania strony w inny sposób niż przez wydanie decyzji. To, że organ nie może wydać decyzji w odniesieniu do żądania przedstawionego w podaniu, nie oznacza, że nie może on zrealizować oczekiwań wnoszącego podanie w innej formie działania, przy wykorzystaniu innych instrumentów prawnych przewidzianych w k.p.a. Sąd nie przesadził natomiast, jak zdaje się uważać skarżący, że "organ nie może uchylić żądania strony poprzez odmowę wszczęcia postępowania [...]", i że wniosek ten ma być rozpoznany merytorycznie.
Rozpoznając więc ponownie ten wniosek, stosując się do wytycznych Sądu, orzekające w sprawie organy zastosowały inną formę odniesienia się do żądania strony, a mianowicie zastosowały art. 61a § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 k.p.a. stosuje się odpowiednio.
Z regulacji tej wynika, że ustawodawca przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego - mogą mieć charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy. Co istotne, ze względu na to, iż odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego postanowieniem następuje bez prowadzenia postępowania merytorycznego w sprawie, istotne jest również aby prawidłowe wydanie takiego rozstrzygnięcia nie wymagało prowadzenia takiego postępowania (merytorycznego), ale narzucało się w oczywisty sposób, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym. Przed wydaniem postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie gromadzi bowiem dowodów, na podstawie których ustala się stan faktyczny, nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, lecz ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy (np. wyroki NSA z 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2962/15 i z 20 lutego 2018 r. sygn. akt
I OSK 1047/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzecznia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). Wprawdzie ocena dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. wymaga również przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale tylko w takim zakresie, który służy ustaleniu okoliczności uprawniających do zastosowania tego przepisu (zob. wyrok NSA z 6 października 2017 r., sygn. akt I OSK 366/17, CBOSA).
Pierwszą wynikającą z art. 61a § 1 k.p.a. przesłanką jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Odmowa wszczęcia postępowania na tej podstawie jest możliwa wówczas, gdy wnioskodawca nie posiada zdolności prawnej lub nie ma interesu prawnego w sprawie (nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.) oraz ustalenie tej kwestii jest oczywiste i nie wymaga złożonego procesu wykładni. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania powinno ograniczać się do sytuacji, w której żądanie takie zostało zgłoszone przez podmiot oczywiście nieuprawniony, przy czym stwierdzenie tej okoliczności powinno być na tyle proste, że nie powinno wymagać prowadzenia postępowania wyjaśniającego lub złożonego procesu wykładni przepisów prawa materialnego. Zatem odmowa wszczęcia postępowania powinna być ograniczona do przypadków, gdy brak przymiotu strony wynika z samego podania wnioskodawcy, bądź gdy ustalenie tego może być dokonane w drodze prostych czynności wyjaśniających organu administracji (zob. wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt II OSK 1060/15, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA).
Drugą przesłanką jest istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ustawodawca nie zdefiniował tego pojęcia i nie zawarł nawet przykładowego katalogu tego rodzaju przyczyn. Na tym tle w doktrynie został wypracowany pogląd, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Jako "inną uzasadnioną przyczynę" nakazującą odmowę wszczęcia postępowania wskazuje się m.in. brak w przepisach prawa podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (tak: A. Wróbel [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 394; zob. wyroki NSA z 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2159/12;
z 13 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2565/16, 6 września 2018 r., sygn. akt I OSK 449/18; 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 978/23) lub załatwienia jej milcząco. Wszystko to - na późniejszym etapie postępowania, musiałoby pociągnąć za sobą jego umorzenie (art. 105 § 1 k.p.a.), a w postępowaniu odwoławczym – uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), w przypadku zaś uzyskania przez tak wydaną decyzję przymiotu ostateczności – stwierdzenie jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2–3 k.p.a.; A. Krawczyk [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, Warszawa 2025, art. 61(a).).
Nie ulega bowiem wątpliwości, że postępowanie administracyjne może się toczyć wyłącznie w sprawie administracyjnej, a zatem wówczas, gdy ustawodawca w przepisach materialnego prawa administracyjnego przewidzi podstawy ku temu, by organ administracji publicznej w decyzji administracyjnej skonkretyzował prawa i obowiązki podmiotu stojącego poza jej strukturą. W takim przypadku istnieje droga postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego w sprawie danego rodzaju. Natomiast do odmowy wszczęcia postępowania powinno dojść wtedy, gdy organ administracji publicznej nie dopatrzy się w podaniu cech żądania, które powinien rozpoznać i załatwić przez wydanie decyzji administracyjnej, ale nie stwierdzi także, że strona zgłosiła w nim roszczenie cywilne, o którego zasadności powinien orzec sąd powszechny. Artykuł 61a k.p.a. jest podstawą orzekania wówczas, gdy żądanie zgłoszone w podaniu dotyczy takich stosunków społecznych, w zakresie których ustawodawca nie stworzył organom administracji podstaw do ingerowania w nie w ogóle, czy choćby do ingerowania w nie przez wydawanie indywidualnych aktów administracyjnych, jakimi są decyzje (por. wyrok WSA w Warszawie z 6 marca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2356/11, LEX nr 1139835; M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak - Sudyka, Warszawa 2023, art. 61(a).)
Zdaniem Sądu, z taką sytuacją – tj. brakiem materialnej podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia żądania strony w trybie administracyjnym – mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Przypomnieć należy, że na mocy decyzji Prezydenta z 8 grudnia 2017 r. nr 001224/ZZSW/10/2017, przyznane skarżącemu w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. świadczenie wychowawcze w kwocie 7500 zł zostało uznane za pobrane nienależnie, a skarżący został zobowiązany do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Rozstrzygnięcie to jest ostateczne i prawomocne. W dniu 31 marca 2021 r. strona złożyła wniosek o umorzenie odsetek i wniosek ten nie został rozpoznany, bowiem decyzją z 18 sierpnia 2025 r. Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta z 28 listopada 2024 r. o odmowie umorzenia ww. odsetek a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Od decyzji kasatoryjnej strona wniosła sprzeciw do tut. Sądu, a sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Gd 706/25. Do dnia orzekania w niniejszej sprawie sprzeciw ten nie został rozpoznany ze względu na toczące się postępowania z wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy.
Natomiast wnioskiem z 22 grudnia 2022 r. strona domagała się wypłaty naliczonych i pobranych odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wskazując, że organ bezprawnie ściągał te odsetki. Kwestia tego, czy świadczenie wychowawcze było nienależnie pobrane, a w konsekwencji, czy istniała podstawa do naliczania odsetek do nienależnie pobranego świadczenia, została jednak prawomocnie przesądzona ostateczną i prawomocną już decyzją Prezydenta
z 8 grudnia 2017 r. Niewątpliwie więc organ był uprawniony do ściągnięcia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami.
Z kolei żaden z przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie przewiduje instytucji wypłaty, czy też zwrotu naliczonych i pobranych odsetek od nienależenie pobranego świadczenia. Ustawa nie przewiduje też sytuacji wstrzymania naliczania odsetek od nienależnie pobranego świadczenia. W szczególności przepisem takim nie jest powoływany przez skarżącego art. 25 ust. 10 tej ustawy.
Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2022 r. - mającym zastosowanie do spraw o nienależnie pobrane świadczenia przyznane na podstawie przepisów dotychczasowych (art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. z 2021 r., poz. 1981) - stanowił, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Aktualnie natomiast art. 25 ust. 10 omawianej ustawy przewiduje, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może odstąpić od żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (podkreślenia własne Sądu), jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Do nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stosuje się odpowiednio art. 84 ust. 8a-8e ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który przewiduje, że od kwot nienależnie pobranych świadczeń, które rozłożono na raty albo których termin płatności odroczono (podkreślenie własne Sądu) nie nalicza się odsetek, począwszy od dnia wpływu wniosku o udzielenie tych ulg.
Z powyższych regulacji jednoznacznie wynika, że choć w stanie prawnym mającym zastosowanie do wniosku strony z 22 grudnia 2022 r. ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dopuszczała możliwość umorzenia kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami (samych odsetek), to nie przewidywała wstrzymania naliczania odsetek w sytuacji złożenia wniosku o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Nie zawierała też podstawy do ubiegania się o zwrot naliczanych odsetek od nienależnie pobieranego świadczenia wychowawczego.
Z kolei w obecnie obowiązującym stanie prawnym ustawa w ogóle nie przewiduje ulgi w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami, zaś przewidziane w art. 84 ust. 8a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wstrzymanie naliczania odsetek od dnia złożenia wniosku o ulgę dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy nienależnie pobrane świadczenie rozłożono na raty, albo których termin płatności odroczono. Ponadto nadal ustawa w przypadku procedowania wniosku o ulgę przewidzianą w art. 25 ust. 10 nie przewiduje zaprzestania naliczania przez ten okres odsetek, a także nie przewiduje postępowania w sprawie zwrotu, wypłaty niezasadnie naliczonych i pobranych odsetek.
Jeszcze raz więc wskazać trzeba, że postępowanie administracyjne może się toczyć w sprawie administracyjnej. Zgodnie zaś z art. 1 k.p.a., Kodeks postępowania administracyjnego normuje:
1) postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco;
2) postępowanie przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1;
3) postępowanie w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i organami administracji rządowej oraz między organami i podmiotami, o których mowa w pkt 2;
4) postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń;
5) nakładanie lub wymierzanie administracyjnych kar pieniężnych lub udzielanie ulg w ich wykonaniu;
6) tryb europejskiej współpracy administracyjnej.
Natomiast zgodnie z art. 2 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego normuje ponadto postępowanie w sprawie skarg i wniosków (Dział VIII) przed organami państwowymi, organami jednostek samorządu terytorialnego oraz przed organami organizacji społecznych.
W ramach postępowania administracyjnego uregulowanego przepisami k.p.a. organy rozpatrują więc jedynie sprawy wymienione w powołanych wyżej przepisach. Natomiast wniosek skarżącego nie stanowi żądania, które oparte byłoby na materialnoprawnej podstawie jego rozpatrzenia w trybie administracyjnym. Sprawa wynikająca z przytaczanych przez skarżącego okoliczności nie jest zatem sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej albo załatwianą milcząco. Zatem prowadzenie jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w tego rodzaju sprawie nie jest dopuszczalne. W takiej sytuacji kodeksowo przewidzianą formą załatwienia wniosku zawierającego takie żądanie jest postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania oparte na "innej uzasadnionej przyczynie", co też prawidłowo stwierdziły orzekające w sprawie organy.
Wskazać też trzeba, że - wbrew zarzutom skargi, podstawą do procedowania przedmiotowego wniosku z 22 grudnia 2022 r. i wypłaty skarżącemu odsetek naliczanych od nienależnie pobieranego świadczenia wychowawczego nie mógł stanowić powoływany wyrok w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 383/24, z uwagi na jego moc wiążącą wynikającą z art. 153 p.p.s.a. Przepis ten dotyczy bowiem sytuacji, gdy sąd administracyjny uchyla kontrolowaną decyzję i sprawa jest przekazywana organowi do ponownego rozpoznania. Tymczasem ww. wyrok dotyczył sprawy umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o które to umorzenie strona wnioskowała w piśmie z 31 marca 2021 r. Sprawa tego wniosku jest inną sprawą administracyjną, niż sprawa aktualnie poddana kontroli sądowej. W związku z tym moc wiążąca opisanego wyroku nie dotyczy przedmiotowej sprawy. Z kolei związanie prawomocnym wyrokiem wynikające z art. 170 p.p.s.a. może odnosić się do innych postępowań tylko w zakresie, w jakim w wyroku tym rozstrzygnięta została określona kwestia prawna, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie jako zagadnienie wstępne, czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd. Analiza wyroku sygn. akt II SA/Gd 383/24 wskazuje, że rozstrzygana w nim kwestia nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Jak już zaś wskazano, wykonując obowiązek ponownego rozpoznania sprawy z wniosku o zwrot odsetek naliczanych od nienależnie pobieranego świadczenia wychowawczego, zgodnie z wyrokiem sygn. akt II SA/Gd 382/24, organy zastosowały w kontrolowanych aktualnie aktach art. 61 § 1a k.p.a., z powołaniem się na brak podstaw materialnych orzekania o takim zwrocie. Działanie to, jak wynika z argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu, było prawidłowe i stanowiło przy tym wykonanie wyroku sygn. akt II SA/Gd 382/24. Nie doszło zatem do naruszenia art. 153 p.p.s.a.
Sąd nie dopatrzył się także żadnych innych naruszeń prawa w tej sprawie.
Dlatego - mając powyższe na uwadze, Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne, a wydane rozstrzygnięcia za zgodne z prawem i z tego względu, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako niezasadną oddalił.
Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym, skarga może zostać rozpoznana w tym trybie, jeżeli jej przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.