II SA/Gd 787/25

II SA/Gd 787/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-03-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Krzysztofowicz
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 438
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 marca 2026 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 18 lipca 2025 r. nr SKO.421.145.2025 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
I. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska w sprawie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Słupsku III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 6 marca 2018 r. sygn. akt III RC 491/17 zasądzono I. P. alimenty na syna P. S. w kwocie 200 złotych miesięcznie.
W związku z bezskuteczną egzekucją alimentów Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Słupsku Dział Świadczeń Rodzinnych (dalej jako MOPS) na wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka (ojca) wypłacał na rzecz P. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Decyzją z 29 kwietnia 2019 r. nr MOPR.VI-533/22640/FA/04/2019/UD MOPS uznał I. P. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej do alimentów.
Dnia 27 maja 2025 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku Działu Świadczeń Rodzinnych (dalej jako MOPR) wpłynął wniosek I. P. o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej do alimentów, ze względu na trudną sytuację zdrowotną, życiową oraz finansową. Swoją prośbę uzasadniła tym, że jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym stopniem niepełnosprawności od listopada 2022 r. Natomiast choroba istnieje od 34. roku życia. W związku z niepełnosprawnością Wnioskodawczyni utrzymuje się ze świadczeń wypłacanych przez MOPR.
Decyzją z 5 czerwca 2025 r. nr MOPR.VI.531.000372.2025 Prezydent Miasta Słupska odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego w łącznej kwocie 16 611,47 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odsetek ustawowych za opóźnienie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 438 z późn. zm.), dalej jako u.o.p.o.u.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że należności na rzecz MOPR na dzień wystawienia decyzji wynoszą łącznie odsetkami 16 611,47 zl (należność główna 11 400,00 zł, odsetki ustawowe za opóźnienie 5 211,47 zł). MOPR wypłacał na rzecz P. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okresy: od 01.05.2018 r. do 30.09.2018 r., od 01.10.2018 r. do 30.09.2019 r., od 01.10.2019 r. do 30.09.2020 r., od 01.10.2020 r. do 30.07.2021 r., od 01.09.2021 r. do 30.06.2022 r. Po uzyskaniu pełnoletności przez osobę uprawnioną do alimentów, tj. P. S., były wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okresy: od 01.07.2022 r. do 30.09.2022 r., od 01.11.2022 r. do 31.03.2023 r.
Następnie organ przypomniał, że z rodzinnego wywiadu środowiskowego i aktualizacji wywiadu środowiskowego z 23 kwietnia 2025 r. wynika, że Wnioskodawczyni prowadzi samodzielne jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w lokalu komunalnym, do którego nie ma prawa najmu z powodu zadłużenia czynszowego. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Słupsku z 22 czerwca 2022 r. została zobowiązana do opuszczenia zajmowanego lokalu do czasu wskazania przez Miasto Słupsk mieszkania socjalnego. Wnioskodawczyni posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z adnotacją o całkowitej niezdolności do pracy. Jedynym źródłem dochodu są świadczenia socjalne wypłacane przez MOPR.
Organ stwierdził, że nie istnieją szczególne przesłanki, które stanowiłyby podstawy do zasadności umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zadłużenie na rzecz MOPR z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstało w okresie od maja 2018 r. i narastało do marca 2023 r. Tymczasem jak wynika z orzeczenia z 31 stycznia 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności Wnioskodawczyni jest osobą niezdolną do podjęcia zatrudnienia od stycznia 2023 r. Można więc domniemywać, że wcześniej była osobą zdolną do podjęcia pracy.
Dalej organ przypomniał, że z akt sprawy wynika, iż w ramach działań podjętych wobec dłużnika alimentacyjnego Wnioskodawczyni była wzywana celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego (wezwania z 7 grudnia 2018 r. i 24 stycznia 2020 r. w aktach sprawy). Pomimo nie odebranego wezwania (z 7 grudnia 2018 r.) Wnioskodawczyni zgłosiła się do MOPR w dniu 14 grudnia 2018 r. Przeprowadzono wówczas wywiad alimentacyjny i odebrano oświadczenie majątkowe. Podczas wywiadu alimentacyjnego Wnioskodawczyni została zobowiązana do zarejestrowania się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. Jednakże ze swojego zobowiązania nie wywiązała się. Pismem z 7 stycznia 2019 r. MOPR wezwał do uzupełnienie dokumentów poprzez dostarczenie zaświadczenia o rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w Słupsku lub przedstawienia umowy o pracę. Pismo nie zostało odebrane. Dnia 15 marca 2019 r. ustalono, że Wnioskodawczyni nadal nie zarejestrowała się w urzędzie pracy. Wobec powyższego w dniu 15 marca 2019 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie uznania za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej do alimentów (pismo nie zostało odebrane). Decyzją z 29 kwietnia 2019 r. MOPR uznał Wnioskodawczynię za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej do alimentów (decyzja nie została odebrana). W związku z przyznaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2019/2020 Wnioskodawczyni została ponownie wezwana celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego (pismo z 24 stycznia 2020 r. w aktach sprawy). Dwukrotnie awizowane pismo nie zostało odebrane. Należy więc przypuszczać, że jest to celowe działanie dłużnika alimentacyjnego mające na celu uniemożliwienie aktywizacji zawodowej, a w konsekwencji dalsze uchylanie się od łożenia na utrzymanie dziecka.
Dalej organ zauważył, że w okresie wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (maj 2018 r. - grudzień 2022 r.) Wnioskodawczyni nie posiadała orzeczenia, z którego wynikałoby, że jest niezdolna do podjęcia zatrudnienia - orzeczenie z takim wskazaniem zostało wydane 31 stycznia 2023 r. Z akt sprawy wynika, że od dnia wszczęcia egzekucji komorniczej, tj. od 28 maja 2018 r. nie wyegzekwowano od Wnioskodawczyni żadnej kwoty na poczet alimentów, jak również nie dokonała ona żadnej dobrowolnej wpłaty. Z powyższego wynika, że Wnioskodawczyni nie wykazywała dostatecznego zainteresowania oraz zaangażowania i starań w kierunku spłaty swoich zobowiązań. Tymczasem w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Wnioskodawczyni ma ustawowy obowiązek dbałości o dobro dziecka poprzez zapewnienie środków na jego podstawowe utrzymanie czy też edukację. MOPR wypłacał zaś świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej jedynie w zastępstwie osoby zobowiązanej do alimentacji w sytuacji, gdy prowadzona egzekucja zasądzonych alimentów była bezskuteczna, a nieuzyskiwanie alimentów groziło osobie uprawnionej narażeniem na niezaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Organ podkreślił, że zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dziecka z barków rodziców tychże dzieci na barki podatników. W związku z powyższym to na osobie zobowiązanej do alimentacji ciąży obowiązek zwrotu wypłacanych świadczeń. Umorzenie należności finansowanych z budżetu państwa, prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka na wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Takie działanie byłoby niezgodne z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która opiera się na założeniu, że wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Organ zauważył, że w przedmiotowej sprawie nie są już wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a do spłaty pozostały tylko zaległości na rzecz Skarbu Państwa - oczywiście nie jednorazowo, lecz w niewielkich kwotach nie jest wykluczona i nie zagraża egzystencji. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego (część IV) z 23 kwietnia 2025 r. wynika, że Wnioskodawczyni zakwalifikowała się do projektu PEFRON dla osób z niepełnosprawnością, co stwarza szanse na poprawienie sytuacji finansowej.
Analizując sytuację finansową Wnioskodawczyni organ wskazał, że w związku z orzeczoną niepełnosprawnością został jej przyznany zasiłek stały w wysokości 1097,16 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Wnioskodawczyni jest również objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Korzysta również z pomocy w formie innych świadczeń. Od stycznia 2025 r. otrzymuje pomoc w formie świadczenia pieniężnego z programu "Posiłek w szkole i domu" w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Miesięczny stały dochód wynosi: 1613,00 zł. Natomiast stałe miesięczne wydatki wynoszą 100,00 zł, tj. na zakup energii elektrycznej. Czynsz nie jest opłacany, a dostawy gazu są obecnie niedostępne. Z przedstawionych dokumentów wynika, że sytuacja materialna i zdrowotna ze względu na zdiagnozowaną chorobę niewątpliwie jest trudna. Organ nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej jednak wskazuje, że nie czyni sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Konieczność leczenia, kontrole lekarskie wskazują na trudne położenie życiowe. Szczególnie uzasadnione przesłanki zachodzą wtedy, gdy mają charakter obiektywny i niezależny od strony, np. ciężka choroba uniemożliwiająca pracę i jednoczesny brak świadczeń socjalnych lub świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W przypadku Wnioskodawczyni, jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności, występuje okoliczność pierwsza, tj. choroba uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia. Jednak nie jest ona pozbawiona jakichkolwiek świadczeń. Organ wskazał, że Wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodu, które umożliwia spłacanie długu chociażby w minimalnych kwotach i Wnioskodawczyni nie pozostaje bez środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Istnieje też realna możliwość uzyskiwania dochodów dzięki zakwalifikowaniu się do projektu PEFRON dla osób z niepełnosprawnością.
Organ zauważył, że przyznawane Wnioskdoawczyni świadczenia w łącznej kwocie 1 613,00 zł nie podlegają egzekucji komorniczej. Oczywiście na Wnioskodawczyni ciąży obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń, jednak w tym przypadku obowiązek zwrotu należności nie może być w żaden sposób egzekwowany. W związku z powyższym Wnioskodawczyni jest w lepszej sytuacji niż dłużnicy alimentacyjni, których dochód podlega egzekucji do 60% dochodów. Dodatkowo, organ podkreślił, że Wnioskodawczyni posiadała wiedzę o fakcie prowadzenia przeciwko niej postępowań, poczynając od sprawy o alimenty zakończonej wyrokiem sądowym (200 zł), poprzez informacje o przyznawaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wezwań na wywiad, a kończąc na wnioskach, zawiadomieniach do policji. Wobec powyższego Wnioskodawczyni powinna mieć świadomość, że zadłużenie z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego będzie wzrastać i powinna liczyć się z koniecznością spłaty należności finansowanych z budżetu państwa, które zgodnie z ustawą podlegają zwrotowi.
Dodatkowo organ podkreślił, że działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego może w przyszłości ulec zmianie w wyniku np. podwyższenia zasiłku stałego, wszelkich świadczeń, podjęcia zatrudnienia (odpowiedniego do stanu zdrowia), uzyskania świadczeń rentowych lub emerytalnych, bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie majątku dłużnika. Wobec powyższego umorzenie należności w całości, czy też w jakiejkolwiek kwocie byłoby działaniem przedwczesnym. MOPR stoi na straży finansów publicznych. Fundusz jest finansowany w zakresie administracji rządowej, co nakłada na MOPR obowiązek oszczędnego i racjonalnego gospodarowania tymi środkami w zakresie umarzania z uwzględnieniem interesu społecznego. Zwolnienie dłużnika z obowiązku realizacji spłaty powstałych zobowiązań w rezultacie obciąża wszystkich podatników i bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje, z jakich przyczyn do powstania zobowiązania doszło - zawinionych czy niezawinionych przez dłużnika. Ogólnie przyjętą zasadą jest obowiązkowa spłata zadłużenia wobec państwa, gdyż jego koszty ponoszą wszyscy podatnicy. Obowiązek ten został określony w art. 27 ust. 1, 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Po rozpatrzeniu odwołania I. P. decyzją z 18 lipca 2025 r. nr SKO.421.145.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Słupsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przypomniał, że z art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, iż umorzenie należności ma charakter wyjątkowy. Z treści tego przepisu wynika jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości dłużnika. Przesłanką zastosowania umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego jest każdorazowo ustalenie, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zobowiązanego. Następnie Kolegium przypomniało, że na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Słupsku I Wydział Cywilny z 2 września 2024 r. sygn. akt I Ns 34/23 uchylono w stosunku do Wnioskodawczyni ubezwłasnowolnienie częściowe orzeczone postanowieniem Sądu Okręgowego w Słupsku z 16 grudnia 2021 r. Najnowszym orzeczeniem z 10 maja 2024 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku Wnioskodawczyni (ur. 19 czerwca 1982 r.) została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, niepełnosprawność istnieje od 34-go roku życia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2022 r., symbol przyczyny niepełnosprawności - 02-P, orzeczenie wydano do 31 marca 2027 r. W tym miejscu Kolegium zauważyło, że wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z niezdolnością do zatrudnienia zostało wydane do 31 marca 2027 r., a zatem nie ma ono charakteru trwałego i nieodwracalnego (nie zostało wydane na stałe). Mając na uwadze ustalone okoliczności Kolegium stwierdziło, że obecna sytuacja Wnioskodawczyni jest trudna, zarówno pod względem zdrowotnym, jak i finansowym. Niemniej jednak nie jest na tyle szczególna, aby zastosować najdalej idącą ulgę jaką jest umorzenie zaległości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości.
W skardze na powyższą decyzję I. P. wskazała, że organy Państwa tworzą szereg niezbędnych przepisów prawnych, które mają mieć na celu pomoc ze strony Państwa obywatelom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, ekonomicznej, zdrowotnej, życiowej, a przepisy te nie powinny mieć charakteru "martwego" i powinny służyć obywatelom. Skarżąca przypomniała, że w swoim wniosku do MOPR oraz w odwołaniu do Kolegium powołała się na swoją szczególną sytuację ekonomiczną i zdrowotną i prosiła o zastosowanie powoływanego przepisu prawnego, który daje możliwość pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji rodzinnej, ekonomicznej, materialnej, zdrowotnej. W obydwu pismach starała się udowodnić, że m.in. z myślą o osobach będących w jej położeniu powstał przepis prawny, na który się powołuje.
Dalej Skarżąca przypomniała, że jest osobą niepełnosprawną i od 2022 r. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności oraz brak zdolności do samodzielnej egzystencji. W 2016 r. została u Skarżącej wykryta nieuleczalna choroba psychiczna. Przepisy, na podstawie których lekarz orzecznik orzeka o stopniu niepełnosprawności nie umożliwiają temu lekarzowi przyznania niepełnosprawności na czas nieoznaczony, w związku z powyższym zgodnie z prawem Skarżąca otrzymuje regularnie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Pierwsze orzeczenie zostało wydane w dniu 22 listopada 2016 r. po pierwszym przymusowym pobycie w Szpitalu [...]. Z powodu zbyt małej dokumentacji medycznej Skarżąca otrzymała wówczas stopień umiarkowany na czas 1 roku kalendarzowego. Stopień niepełnosprawności był mocno niedoszacowany. Jako że Skarżąca nie zdawała sobie sprawy z powagi choroby i nie przyjmowała tak naprawdę diagnozy lekarzy psychiatrów do swojej świadomości, zaprzestała leczenia i nie zdawała sobie sprawy z głębokości choroby. Dlatego w tym czasie miała kilkuletnią przerwę w orzeczeniu o niepełnosprawności.
Skarżąca przypomniała, że przez 12 lat wychowywała swoje dziecko i dopiero w momencie trafienia do szpitala ([...]) na przymusowe leczenie jej jedyny syn trafił pod opiekę swojego ojca i postanowieniem Sądu Rejonowego w Słupsku miejscem zamieszkania dziecka miało być każde miejsce zamieszkania jego ojca. W tym czasie Skarżąca nie mieszkała z ojcem swojego dziecka. Skarżąca wskazała, że jej jedynym marzeniem w tamtym czasie było odzyskanie syna. Nie chciała być uznawana za osobę chorą psychicznie, aby miała duże szanse na odzyskanie dziecka, które wychowywała w tamtym czasie jako samotna matka. Jednak choroba była silniejsza i Skarżąca wyjaśniła, że nie stawiała się na sprawy dotyczące przyznania alimentów na rzecz jej dziecka. Sąd Rejonowy w Słupsku nie miał żadnych informacji i świadomości na temat jej ówczesnej sytuacji zdrowotnej i ekonomicznej i zasądził alimenty. Skarżąca nie miała w tym czasie orzeczonego stopnia niepełnosprawności, gdyż uważała, że może być on przeszkodą w powrocie jej dziecka do jego domu rodzinnego. Sąd Rejonowy w Słupsku nie wiedział także, że Skarżąca nie posiada żadnych dochodów, gdyż choroba uniemożliwiała jej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Niepełny obraz sytuacji życiowej sprawił, że te alimenty zostały Skarżącej zasądzone. Ponadto, zdaniem Skarżącej, nie miała ona w tym czasie możliwości skutecznej obrony, gdyż nie został jej przyznany pełnomocnik z urzędu pomimo wniosku w tej sprawie skierowanego do Sądu Rejonowego w Słupsku i zażalenia od postanowienia odmownego.
Następnie Skarżąca wyjaśniła, że jej choroba była tak silna, że 10 listopada 2021 r. po raz kolejny trafiła do szpitala ([...]) na kolejne przymusowe leczenie. Natomiast w dniu 16 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Słupsku wydał postanowienie o częściowym ubezwłasnowolnieniu. Kolejne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu 4 marca 2022 r., które także okazało się niedoszacowane - lekarz orzecznik wydał je na podstawie miesięcznego leczenia szpitalnego, gdyż Skarżąca nie posiadała większej dokumentacji medycznej. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu znacznym zostało wydane 31 marca 2024 r., a kolejne (także w stopniu znacznym) w dniu 10 maja 2024 r. Zebrana pełna dokumentacja medyczna dała pełen obraz niepełnosprawności. Taki stan zdrowotny ma charakter długotrwały, ciągły i nieprzerwalny. Do skargi dołączono zaświadczenie lekarskie z 19 sierpnia 2025 r. od lekarki prowadzącej (psychiatry) mówiące o tym, że Skarżąca jest leczona od 2016 r. oraz wymaga stałej opieki lekarskiej. Choroba, na którą zachorowała jest zaś przewlekła i nieuleczalna.
Jeśli chodzi o sytuację ekonomiczną Skarżącej, to wskazała, że kilkumiesięczne pobyty w szpitalu, brak kilkuletniego posiadania pełni praw obywatelskich, stale pogłębiająca się choroba nie zezwalały jej na pracę zarobkową. Dlatego brak możliwości uiszczania alimentów na rzecz dziecka ze względu na ograniczone funkcjonowanie organizmu nie powinno być naganne jak to uznało Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Takie stanowisko jest dla Skarżącej bardzo mocno krzywdzące, zwłaszcza że obecnie są prowadzone w całym kraju kampanie wspierające osoby w dobie kryzysu psychicznego. Od 2017 r. Skarżąca nie posiada żadnych Własnych dochodów. W czasie, gdy nie miała orzeczenia o niepełnosprawności jedynymi jej dochodami było zabezpieczenie społeczne w postaci bardzo skromnych zasiłków. Posiadane przez Skarżącą środki finansowe zezwalały na życie w ubóstwie. Do skargi dołączono wykaz miesięcznych dochodów, które Skarżąca pozyskiwała w ramach zasiłków z MOPR. Skarżąca wyjaśniła, że brak wpłat na alimenty na rzecz dziecka nie był jej złą wolą. Wpłata 200 zł z tak niskich posiadanych dochodów zagrażała jej egzystencji. Nawet w momencie uzyskania przez Skarżącą stopnia niepełnosprawności umiarkowanego nie poprawiło jej sytuacji ekonomicznej, gdyż gwarantowana przez Państwo kwota zasiłku stałego, do którego nabyła wówczas prawo była niewielka i Skarżąca nadal żyła w ubóstwie. Zasiłek stały przez długi czas wynosił jedynie 604 zł miesięcznie. Dopiero od marca 2022 r. Skarżąca otrzymywała zasiłek stały w ciut większej kwocie niż poprzednio, tj. 719 zł. W wyniku podwyższenia przez Państwo wysokości zasiłku stałego w 2024 r. Skarżąca otrzymywała go w wysokości 792,96 zł. To było jej główne źródło dochodu. Do ostatniej podwyżki zasiłku stałego przez Państwo doszło w 2025 r. i w chwili obecnej Skarżąca otrzymuje go w kwocie 1 097,16 zł, gdyż jest on pomniejszony o zasiłek pielęgnacyjny, do którego Skarżąca nabyła prawo uzyskując znaczny stopień niepełnosprawności. Dopiero w 2025 r. próg dochodów odniósł najwyższą kwotę - łącznie 1613 zł. W 2024 r. dochody Skarżącej nigdy nie przekraczały 1313 zł. Natomiast we wcześniejszych latach pomoc Państwa w zakresie dożywiania miała charakter naprawdę symboliczny.
W związku z powyższym Skarżąca nie miała możliwości przez te wszystkie lata samodzielnie przezwyciężyć problemu ubóstwa a powołane przez samorządy gminne Miejskie Ośrodki Pomocy Rodzinie mają za zadanie pomagać w tych trudnych sytuacjach osobom i rodzinom w przezwyciężaniu ich trudnych sytuacji życiowych, w których się znaleźli, niekoniecznie z własnej winy. Ponadto, Skarżąca przypomniała, że w okresie ok. 3 lat nie miała pełni praw obywatelskich, co uniemożliwiało podjęcie pracy zarobkowej. W obecnym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności jest zapis o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz że Skarżąca wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej. Kuratorzy, których Skarżąca posiadała w czasie swojego częściowego ubezwłasnowolnienia nie powiadomili Sądu Rodzinnego i Nieletnich w Słupsku o jej bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i ekonomicznej i nie poprosili Sądu o uchylenie alimentów na rzecz dziecka. Regularne płacenie nawet 200 zł miesięcznie zagrażało egzystencji Skarżącej, o czym Sąd miał prawo nie wiedzieć. Skarżąca dodała, że dwie z tych osób, które były jej kuratorami były wyznaczone przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Słupsku na prośbę Sądu Rodzinnego i Nieletnich w Słupsku. Te osoby miały pomagać w codziennej egzystencji i sprawach formalno - prawnych, czego nie czyniły. Ze względu na mocno ograniczoną sprawność organizmu Skarżąca wskazała, że nadal nie jest w stanie spłacić długu. A że choroba ma charakter przewlekły i należy do nieuleczalnych nic nie wskazuje na to, aby w przyszłości mogła spłacić ten dług.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Słupsku wniosło o jej oddalenie.
Pismem z 24 listopada 2025 r. pełnomocnik Skarżącej przedstawiła stanowisko, w którym stwierdziła, że decyzja Kolegium jest wadliwa, bowiem prawidłowo ustalona sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącej prowadzi do wniosku, iż znajdowała się ona i znajduje w niezwykle trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej nie tylko spłatę zadłużenia, ale również utrzymanie samej siebie. Świadczą o tym następujące okoliczności: miesięczny dochód skarżącej wynosi 1613,00 zł; Skarżąca jest osobą niezdolną do pracy, orzeczono wobec niej o znacznym stopniu niepełnosprawności; Skarżąca choruje na schizofrenię i od 2016 r. wymaga stałego leczenia, od momentu diagnozy Skarżąca kilkukrotnie była hospitalizowana, nadto z uwagi na jej stan czasowo pozostawała osobą ubezwłasnowolnioną częściowo; miesięczne wydatki Skarżącej odpowiadają kwocie, którą otrzymuje z zasiłków, tj. kwocie 1613,00 zł, nie zaś 100 zł jak wskazuje organ. Nie sposób uznać na czym organ oparł to ustalenie, gdyż doświadczenie życiowe i logika przeczy przyjęciu, aby utrzymanie dorosłej osoby i wydatki z tym związane można było zamknąć w kwocie 100,00 zł; zadłużenie Skarżącej ma charakter niezawiniony, spowodowany jej wieloletnią chorobą, leczeniem, hospitalizacją i niezdolnością do pracy, nie zaś celowym uchylaniem się od spełniania obowiązku alimentacyjnego.
Pełnomocnik Skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 18 lipca 2025 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska z 5 czerwca 2025 r. w sprawie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Podstawą prawną powyższych rozstrzygnięć jest art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2025 r., poz. 438 – dalej jako "u.p.a."), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Rozstrzygnięcie organu w tym przypadku zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co wynika z użytego w tym przepisie terminu "organ (...) może". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (lub odsetki od tych należności, jeżeli zostały także objęte przez wnioskodawcę przedmiotem żądania) w całości lub w części, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 21 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 932/18 – dostępny w CBOSA).
Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Podlega ono ograniczeniom już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1048/10, LEX nr 755689). Przyjąć zatem należy, że – stosownie do art. 30 ust. 2 in fine u.p.a. – to sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy stanowi co do zasady przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który przedstawia swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny, w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).
W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem "sytuacji dochodowej" należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym zwłaszcza jego możliwości zarobkowe, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych, a w związku z tym, należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia (chociażby przez pryzmat możliwości zdrowotnych), uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 728/17, LEX nr 2394268). Z kolei na "sytuację rodzinną" składa się ustalenie, czy dłużnik alimentacyjny gospodarstwo prowadzi samodzielnie, czy też wspólnie z innymi osobami oraz czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 407/18, LEX nr 2523852).
W ocenie Sądu stanowisko zawarte w uzasadnieniach wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów świadczy o naruszeniu zasad gromadzenia jak i oceny materiału dowodowego określonych w art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.
W pierwszej kolejności organy pominęły bezsporną w sprawie, a mogącą mieć istotne znaczenie okoliczność, iż skarżąca od wielu lat zmaga się z chorobą psychiczną. Z tej przyczyny skarżąca była kilkukrotnie hospitalizowana. Z tego też powodu orzeczono o jej ubezwłasnowolnieniu. To również było podstawą orzeczeń o umiarkowanym a następnie znacznym stopniu niepełnosprawności.
Choroba psychiczna jest to zaburzenie psychiczne w znacznym stopniu ograniczające wgląd, czyli poczucie, zdolność radzenia sobie ze zwykłymi wymaganiami życia lub utrzymania właściwego kontaktu z rzeczywistością – "Psychiatria dla studentów medycyny. Podręcznik" pod redakcją prof. dr hab. med. Adama Bilikiewicza, Warszawa 1998, s. 113.
Powyższe podważa stanowisko organów, że skarżąca świadomie unikała kontaktów z nimi oraz zatrudnienia, mając na celu uchylanie się od spłat należności alimentacyjnych.
W wydanych w sprawie rozstrzygnięciach wadliwa jest także ocena możliwości finansowych skarżącej. Organy przyznają, że skarżąca utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, które nie podlegają egzekucji. Jednakże nie dostrzegają, iż zwolnienie spod egzekucji tego rodzaju środków majątkowych następuje w celu ochrony minimalnej egzystencji zobowiązanego.
Skarżąca na mocy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może aktualnie podjąć zatrudnienia. Jej stan zdrowia z dużym prawdopodobieństwem uniemożliwiał również wcześniejsze podjęcie pracy. Choroba psychiczna mogła także mieć wpływ na świadomość skarżącej co do ciążących na niej obowiązkach zarówno alimentacyjnych w stosunku do dziecka jak i w stosunku do organów (odbiór pism, stawiennictwo na wezwanie itp.). To jednak organy nie rozważyły w sposób określony w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.
Podobnie należy ocenić brak odniesienia się organów do sytuacji rodzinnej skarżącej. Z akt sprawy wynika, że jest Ona osobą samotną, czego nie uwzględniono odmawiając umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z wnioskiem pełnomocnika Skarżącej zawartym w piśmie z 24 listopada 2025 r. oraz wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ.