II SA/Gd 750/22

II SA/Gd 750/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska
Magdalena Dobek-Rak /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 7 czerwca 2022 r., nr SKO.421.459.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
M. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 7 czerwca 2022 r., nr SKO.421.459.2022, którą utrzymano w mocy decyzję Starszego Specjalisty Pracy Socjalnej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z 5 maja 2022 r., nr ŚP/205/22/2172, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy C., o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
M. K. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem J. K.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że mąż skarżącej, J. K. (ur. 12 lutego 1959 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 28 sierpnia 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na okres do 31 sierpnia 2023 r., a ponadto wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 listopada 2013 r. W orzeczeniu wskazano także, że J. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Do wniosku skarżąca dołączyła odpis skrócony aktu małżeństwa, z którego wynika, że małżeństwo zostało zawarte 24 stycznia 2022 r.
Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że skarżąca mieszka wspólnie z mężem, który choruje na zastoinową niewydolność serca, przewlekły zespół wieńcowy, przeszedł dwa zawały mięśnia sercowego (w 2000 r. oraz w 2004 r.), cierpi na nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemię mieszaną, zakrzepowe zapalenie żył głębokich kończyn dolnych, jest po wymianie elektrody prawokomorowej z powodu jej uszkodzeń (w 2013 r.) i elektrody przedsionkowej (w 2016 r.). Mąż skarżącej w marcu (od 2 do 23 marca) i kwietniu (od 4 do 22 kwietnia) 2022 r. przebywał w szpitalu na oddziale kardiologicznym, ponieważ jego stan zdrowia się pogorszył. Jak wskazał pracownik socjalny, J. K. porusza się samodzielnie, nie wymaga pomocy w czynnościach higieny intymnej, może przebywać w domu bez opieki, samodzielnie spożywa posiłki, przyjmuje leki, jest w stanie samodzielnie wykonywać połączenia telefoniczne.
Ze złożonych przez skarżącą w trakcie postępowania oświadczeń wynika, że w ramach sprawowanej opieki nad mężem skarżąca pomaga mu przy myciu, przygotowuje ubrania, 3/4 razy dziennie mierzy mu ciśnienie, podaje leki, przygotowuje wszystkie posiłki, sprząta, pierze, prasuje, uczestniczy w wizytach lekarskich, w razie potrzeby zawozi do szpitala, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, wychodzi z mężem na spacery. Skarżąca przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, odśnieża podwórko, kosi trawę, przycina żywopłot, ścieli łóżko, czuwa podczas snu (pilnuje oddechu męża). Skarżąca wyjaśniła, że w ostatnim czasie mąż często przebywał w szpitalu, a po powrocie jest bardzo osłabiony, ma trudności z oddychaniem, szczególnie w nocy, potrzebuje wówczas pomocy nawet w codziennej toalecie. W ocenie pracownika socjalnego skarżąca troskliwie opiekuje się mężem.
Jak ustalono, skarżąca po raz ostatni była zatrudniona w 2007 r. (od 6 listopada 2007 r. do 31 grudnia 2007 r.). Skarżąca wskazała, że aktualnie powodem jej bierności zawodowej jest konieczność sprawowania opieki nad mężem.
W świetle tak zgromadzonego materiału dowodowego, decyzją z 5 maja
2022 r. odmówiono przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia uznał, w oparciu o treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, okoliczność, iż niepełnosprawność męża skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 25. roku życia. Organ I instancji uznał ponadto, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki, ponieważ skarżąca ostatnie zatrudnienie podejmowała w 2007 r.
Na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 7 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium zgodziło się jednak, że pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą nad mężem a rezygnacją przez nią z zatrudnienia albo też niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie zachodzi związek przyczynowy, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wyjaśniło, że z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy ważna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy wskazał, że z dokonanych podczas wywiadu środowiskowego ustaleń wynika, że mąż skarżącej jest osobą samodzielną, porusza się samodzielnie, nie wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, może przebywać sam w domu bez opieki, samodzielnie spożywa posiłki. W ocenie Kolegium, zakres wykonywanych przez skarżącą czynności (wynikający z dołączonego do wywiadu wykazu) nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, że nie zawsze bowiem ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że rozmiar sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu odwoławczego, rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.
W skardze na decyzję organu II instancji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazał, że z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą mężowi nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 7 czerwca 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Starszego Specjalisty Pracy Socjalnej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z 5 maja 2022 r., wydaną z upoważnienia Wójta Gminy C., o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, stwierdził, że nie narusza ona prawa.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Niewątpliwie mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.
Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do męża. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Organy winny były zatem ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że skarżąca prowadzi ze swoim mężem – J. K., wspólne gospodarstwo domowe. Mąż skarżącej choruje na zastoinową niewydolność serca, przewlekły zespół wieńcowy, przeszedł dwa zawały mięśnia sercowego (w 2000 r. oraz w 2004 r.), cierpi na nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemię mieszaną, zakrzepowe zapalenie żył głębokich kończyn dolnych, jest po wymianie elektrody prawokomorowej z powodu jej uszkodzeń (w 2013 r.) i elektrody przedsionkowej (w 2016 r.). Mąż skarżącej w marcu (od 2 do 23 marca) i kwietniu (od 4 do 22 kwietnia) 2022 r. przebywał w szpitalu na oddziale kardiologicznym, ponieważ jego stan zdrowia się pogorszył. Jak wskazał pracownik socjalny, J. K. porusza się samodzielnie, nie wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, może przebywać w domu bez opieki, samodzielnie spożywa posiłki, przyjmuje leki, jest w stanie samodzielnie wykonywać połączenia telefoniczne.
Ze złożonych przez skarżącą w trakcie postępowania oświadczeń wynika, że w ramach sprawowanej opieki nad mężem skarżąca pomaga mu przy myciu, przygotowuje ubrania, 3/4 razy dziennie mierzy ciśnienie, podaje leki, przygotowuje wszystkie posiłki, sprząta, pierze, prasuje, uczestniczy w wizytach lekarskich, w razie potrzeby zawozi do szpitala, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, wychodzi z mężem na spacery. Skarżąca przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, odśnieża podwórko, kosi trawę, przycina żywopłot, ścieli łóżko, czuwa podczas snu (pilnuje oddechu męża). Skarżąca wyjaśniła, że w ostatnim czasie mąż często przebywał w szpitalu, a po powrocie jest bardzo osłabiony, ma trudności z oddychaniem, szczególnie w nocy, potrzebuje wówczas pomocy nawet w codziennej toalecie.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej mężowi w związku z jego znacznym stopniem niepełnosprawności.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad mężem nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki wymaganego przy osobie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Znaczna część z opisanych przez stronę czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad mężem wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, prasowanie, podawanie posiłków, ścielenie łóżka, robienie zakupów, rąbanie drzewa, palenie w piecu, opłacanie rachunków są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Pozostałe zaś czynności opisane przez skarżącą nie absorbują jej w takim zakresie, aby wykluczało to podjęcie zatrudnienia. Pomoc świadczona mężowi dotyczy czynności, które zasadniczo podejmowane są rano i wieczorem (pomoc w czynnościach higienicznych i ubieraniu, mierzenie ciśnienia) lub też nie są wykonywane codziennie (umawianie wizyt lekarskich). Ponadto, mąż skarżącej porusza się samodzielnie i samodzielnie wykonuje czynności, takiej jak korzystanie z toalety, ubieranie się czy spożywanie posiłków wcześniej przygotowanych przez skarżącą, co oznacza, że nie wymaga on takiego wsparcia, które absorbowałoby skarżącą przez większość doby. Również z przedłożonego przez skarżącą harmonogramu dnia wynika, że skarżąca dysponuje czasem, który mogłaby przeznaczyć na wykonywanie pracy, bowiem po udzieleniu mężowi pomocy w porannych czynnościach aż do wieczora wykonuje ona czynności, których oczywiście samodzielnie nie wykonana mąż skarżącej ze względu na swoje ograniczenia, ale od których bezpośrednio nie zależy jego dobrostan (zakupy, pranie, sprzątanie, gotowanie) i które, co istotne, przy odpowiedniej organizacji dnia, można pogodzić z aktywnością zawodową, choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy.
Zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza również, aby J. K. potrzebował w związku ze swoimi schorzeniami nieustannej pomocy lub dozoru ze strony osoby drugiej. Przeciwnie, porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, przyjmuje leki. Jak ustalił pracownik socjalny, mąż skarżącej nie wymaga pomocy w czynnościach higieny intymnej, może przebywać w domu bez opieki.
Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej mężowi przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. Nie wykonuje ona bowiem przy mężu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy nim w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż J. K. nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było męża skarżącej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zaś, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad mężem było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej.
Zgodzić należy się więc z organem odwoławczym, że stan fizyczny męża skarżącej i zakres wykonywanych przez niego samodzielnie czynności życia codziennego nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącą zatrudnienia. W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem, przyjąć należy, że Kolegium w sposób prawidłowy uznało, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd w pełni przy tym aprobuje stanowisko organu II instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić przy tym należy, na co zasadnie zwróciło uwagę Kolegium, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Sąd uznał przy tym za nieprawidłowe stanowisko organu I instancji, który przyjął, że skoro skarżąca była aktywna zawodowo do 2007 r., a niepełnosprawność męża skarżącej datuje się od 18 listopada 2013 r., to nie można uznać, iż skarżąca zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność opieki nad mężem. Istotne bowiem dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji, wieloletni brak aktywności zawodowej skarżącej, nie mógł sam w sobie przesądzać, że niepodejmowanie zatrudnienia nie wiąże się z opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Nietrafność stanowiska organu I instancji w powyższym zakresie nie miała jednak wpływu na wynik sprawy ze względu na stwierdzony przez organ odwoławczy prawidłowo brak potrzeby sprawowania opieki w rozmiarze uniemożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.
Mając to na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił skargę.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.