II SA/Gd 744/22

II SA/Gd 744/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jolanta Górska /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Asesor WSA Wojciech Wycichowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2022 r. nr SKO Gd/823/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 31 grudnia 2021 r. nr GCŚ/DŚO/014163/SP/12/2021, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej A. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skarga A. B. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2022 r. nr SKO Gd/823/22 wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
W dniu 9 sierpnia 2021 r. skarżąca złożyła do Prezydenta Miasta Gdańska wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem K. B.
Prezydent Miasta Gdańska decyzją z dnia 31 grudnia 2021 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ ustalił, że K. B. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia 9 kwietnia 2013r. Został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe, przy czym niepełnosprawność istnieje od września 2011 r. (czyli gdy ww. ukończył 42 lata), a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 grudnia 2012 r. K.B. nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków czy też przyjmowania leków. Choruje na toczeń rumieniowaty układowy, chorobę zwyrodnieniową stawów, dyskopatię szyjną i lędźwiową, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu II, niedoczynności tarczycy, stan po operacyjnym leczeniu zaćmy, jaskra w wywiadzie. A. B. wskazała, że sprawuje stałą oraz całodobową opiekę nad mężem. Pomaga mu przy wszelkich czynnościach codziennych, higienicznych, samoobsługowych, kąpieli i toalecie. Asekuruje męża w poruszaniu się. Przygotowuje mu posiłki i kontroluje spożywanie ich. Podaje i dawkuje mężowi leki, regularnie kontroluje poziom cukru u współmałżonka ze względu na schorzenie w postaci cukrzycy typu B. Zajmuje się sprzątaniem, gotowaniem, prasowaniem, praniem, robieniem zakupów, umawianiem męża na wizyty lekarskie, wykupywaniem recept, załatwianiem wszelkich spraw urzędowych. Pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 7 września 2021 r. (drogą telefoniczną z uwagi na Covid-19) ustalił, że małżeństwo posiada dwie dorosłe córki, które mieszkają w Gdańsku i utrzymują z rodzicami jedynie kontakt telefoniczny.
Zdaniem organu, w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą, tj. brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżąca a sprawowaną przez nią nad mężem opieką. Ustalono bowiem, że stosunek pracy skarżącej ustał bez zachowania okresu wypowiedzenia z powodu likwidacji pracodawcy z dniem 30 listopada 2012 r., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności męża skarżącej datuje się od 7 grudnia 2012 r. Ponadto nie została spełniona konieczna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia okoliczności, że Trybunał Konstytucyjny uznał przepis ten za sprzeczny z Konstytucją RP, jak również błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem oraz że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji tego przepisu.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 11 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Choć niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy nie mogło stanowić uzasadnienia dla odmowy przyznania tego świadczenia, jednak, zdaniem Kolegium, nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie tego świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy. Brak jest bowiem związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad mężem a rezygnacją przez nią z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem. Wskazano, że jak wynika z informacji telefonicznych uzyskanych od skarżącej, jej mąż jest w miarę samodzielny. Czynności jakie wykonuje skarżąca wynikają z faktu wspólnego zamieszkiwania z mężem. Czynności wchodzące w zakres opieki związanej wyłącznie z mężem - tj. dawkowanie leków, umawianie i towarzyszenie w wizytach lekarzy, mierzenie poziomu cukru - nie są na tyle czasochłonne by stanowić przeszkodę w podjęciu pracy zawodowej. Zdaniem Kolegium organ I instancji zasadnie uznał, że zasadnicza część czynności podejmowanych przez stronę, takich jak robienie zakupów, sprzątanie, pranie i gotowanie, nie ma związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Są to czynności które wykonują również osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy. Mąż skarżącej nie jest osobą leżącą niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków czy przyjmowania lekarstw zatem to nie konieczność opieki nad mężem jest przyczyną rezygnacji z zatrudnienia. W ocenie Kolegium wskazane w wywiadzie środowiskowym czynności, związane tylko z opieką nad niepełnosprawnym mężem, nie powinny zajmować w ciągu dnia na tyle dużo czasu aby przy należytej organizacji tej opieki, skarżąca nie mogła podjąć pracy zarobkowej w żadnym wymiarze. Istotne jest także to, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji męża, K. B. ma bowiem jeszcze dwie dorosłe córki. Zdaniem Kolegium zapewnienie pomocy niepełnosprawnemu K.B. nie musi polegać wyłącznie na osobistych staraniach wszystkich zobowiązanych do alimentacji. Może to być także pomoc finansowa zmierzająca do zapewnienia odpłatnej, specjalistycznej pomocy osobie niepełnosprawnej, która to pomoc umożliwi odciążenie tylko jednej spośród osób zobowiązanych do alimentacji i pozwali na nieangażowanie w tę pomoc środków publicznych.
W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad mężem z uwagi na opisany w wywiadzie zakres czynności wynikających ze sprawowanej opieki, związanej wyłącznie z osobą niepełnosprawnego K. B.
We wniesionej do Sądu skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła organowi:
1. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:
- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.
- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.
2. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 2000), dalej "k.p.a.", poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem.
Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tę na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis ten nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym.
Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Pogląd ten jest prezentowany w orzecznictwie. "Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby." (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20).
W rozpoznawanej sprawie sporny jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem, który w ocenie organów nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Sądu, stanowisko organów w tej kwestii wyrażone zostało przedwcześnie, bez podjęcia ciążących na organie administracji koniecznych czynności wyjaśniających, zmierzających do ustalenia z urzędu kluczowych dla sprawy okoliczności (zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem), jak też przy braku dostrzeżenia uchybień w przeprowadzonym w tej sprawie wywiadzie środowiskowym.
W ocenie Sądu przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy nie pozwala na ustalenie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, pozostawiając niewyjaśnione wątpliwości co do stanu faktycznego. Wynika z niego, że opieka sprawowana przez skarżącą polega na pomocy niepełnosprawnemu mężowi w przygotowaniu posiłków, praniu, robieniu zakupów, sprzątaniu, dbaniu o higienę osobistą, pomocy w umawianiu wizyt lekarskich i uczestniczeniu w nich. Czynności te pozwalały Kolegium uznać, że zakres opieki obejmuje właściwie przede wszystkim czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które mogą być wykonywane także przez osoby pracujące zawodowo, a czynności wchodzące w zakres opieki związanej wyłącznie z osobą niepełnosprawną nie są na tyle czasochłonne by mogły stanowić przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Jednocześnie pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym odnotował na podstawie pozyskanych telefonicznie informacji, że skarżąca sprawuje nad mężem opiekę całodobowo oraz że pozostaje on sam na 2-3 godziny gdy żona wychodzi na zakupy lub załatwiać sprawy urzędowe. Nie zostało to jednak uszczegółowione poprzez przedstawienie choćby planu dnia niepełnosprawnego i opiekującej się nim skarżącej ani przez dookreślenie wynikających ze schorzeń niepełnosprawnego ograniczeń wymuszających na opiekunie stałą obecność. Nie jest bowiem wykluczone, czego nie ustalono, że schorzenia K.B. (toczeń rumieniowaty układowy, choroba zwyrodnieniowa stawów, dyskopatia szyjna i lędźwiowa, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, lęki, depresja, zaniki pamięci, problemy z sercem i problemy urologiczne) wymagają od opiekuna stałej gotowości do świadczenia pomocy.
Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Treść dokumentu wywiadu środowiskowego wskazuje, że czynności i ustalenia podejmowane w jego toku, nie zostały w ogóle ukierunkowane na dokładne ustalenie miarodajnych dla tej sprawy okoliczności i faktów. Stwierdzenie to odnieść należy w szczególności do zaniechania precyzyjnego ustalenia rodzaju, skali i zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnego męża oraz czasu jaki one zajmują w ciągu dnia, jak też w konsekwencji do zaniechania ustalenia okoliczności odnoszących się do wskazanego wyżej związku przyczynowego między tą opieką a zaprzestaniem aktywności zawodowej. Powyższe natomiast stanowiło kluczowe zagadnienia podlegające zbadaniu i ustaleniu w tej sprawie.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że sporządzony w sprawie wywiad środowiskowy nie zawiera dostatecznych ustaleń co do zakresu sprawowanej przez opiekuna opieki oraz rodzaju i charakteru schorzeń osoby niepełnosprawnej. Należy też zauważyć, że wywiad środowiskowy kończy się konkluzją, że od ostatniej aktualizacji wywiadu nie zaszły zmiany, które miałyby wpłynąć na zasadność pobierania zasiłku dla opiekuna. Ukierunkowanie wywiadu środowiskowego na ustalenie, czy zaszły zmiany w zakresie sprawowanej opieki mające wpływ na zasadność pobierania zasiłku dla opiekuna, przy jednoczesnej formie telefonicznej tego wywiadu niepozwalającej na poczynienie własnych obserwacji przez pracownika socjalnego, mogły wpłynąć na ogólnikowość tego wywiadu i brak ustalenia istotnych okoliczności z punktu widzenia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane jest zatem przeprowadzenie w sprawie ponownego wywiadu środowiskowego zgodnie z § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021r., poz. 893), tj. ze skarżącą, w miejscu sprawowania opieki, w obecności jej męża, nad którym jest sprawowana opieka.
Lakoniczność przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego nie pozwala uznać sprawy za dostatecznie wyjaśnioną. Wątpliwości co do stanu faktycznego opisanych wyżej orzekające organy administracji nie wyjaśniły, co powoduje, że naruszone zostały art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z przepisów tych wynika, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tej natomiast sprawie, nie ustalono kluczowych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych, a w konsekwencji nie przeprowadzono ocen we wskazanym powyżej zakresie. Należy przy tym podkreślić, że stwierdzone naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie można wykluczyć, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy (obejmujące zbadanie aspektów powyżej przedstawionych) mogło wpłynąć na odmienny kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy.
Jeżeli uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na ustalenie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia, dodatkowego wyjaśnienia wymagać będzie również to, czy nie zachodzą przesłanki negatywne, związane z pobieraniem przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z akt wynika, że skarżącej przyznany został w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad mężem specjalny zasiłek opiekuńczy do dnia 31 października 2021 r. Co do zasady nabycie uprzednio prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie uniemożliwia ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Co prawda art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie na ten sam cel, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Stosownie do art. 27 ust. 5 ustawy strona ma prawo dokonania wyboru świadczenia. Konieczne będzie zatem ustalenie, czy wydawane były kolejne decyzje o przyznaniu skarżącej tego zasiłku. Jeśli tak, należy ustalić, w jakim okresie skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy i stosownie do poczynionych ustaleń, rozstrzygnąć co do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W razie ustalenia, że skarżąca aktualnie nadal otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy, organ powinien umożliwić skarżącej dokonanie wyboru należnego jej świadczenia. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie – o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy - mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Oczekiwanie i wymaganie organu, by strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem przez organ, czy spełnia ona pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego.
Kierując się zatem zasadami zawartymi w art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie innego świadczenia (w tym wypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego). Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W tym celu organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy ustawowe prawo wyboru świadczenia, bowiem organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje, wyprowadzana z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) - jedna decyzja", tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, iż strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z innego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego), stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - co wskazuje na możliwość uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 155 k.p.a.) i w odrębnym punkcie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18).
Bez znaczenia dla możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia jest to, że państwo B. posiadają dwie dorosłe córki. Niewątpliwie obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny dzieci. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1059/21, uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zostały oparte na konstrukcji obowiązków alimentacyjnych, przy czym przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określają kolejność osób uprawnionych do uzyskania wspomnianego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że obowiązek opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, z którego wynika prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyprzedza ten sam obowiązek ciążący nad innymi osobami, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy wskazujący osoby uprawnione do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne nie określa kolejności uprawnień do tego świadczenia uznając wszystkie osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki za jednakowo uprawnione do uzyskania wspomnianego świadczenia. Tym samym przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy jako wprowadzający wyjątek od zasady równego uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez wskazanie, że uprawnionym w pierwszej kolejności do tego świadczenia jest małżonek osoby wymagającej opieki, ma charakter wyjątku od zasady wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).