II SA/Gd 727/24

II SA/Gd 727/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Jakub Chojnacki
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 73 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2024 r. nr SKO Gd/2943/24 w przedmiocie wydania kopii z akt sprawy dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 maja 2024 r., nr SKO Gd/2220/24.
Uzasadnienie
M. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę w przedmiocie niewydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku kopii z akt sprawy dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2024 r. M. T. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku o: wskazanie, z jakich dat są pisma Przychodni Lekarskiej, Ośrodka Pomocy Społecznej i Urzędu Miasta informujące o rzekomych niedogodnościach tej Przychodni; wskazanie przepisu prawnego, który by ze względu na takie zgłoszenie uprawniał do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego; przysłanie ksera tych pism.
W treści pisma skarżąca poprosiła o realizację jej próśb przed upływem czasu na zaskarżenie decyzji Kolegium z dnia 12 marca 2004 r. o sygn. SKO Gd/2679/23, którą doręczono skarżącej w dniu 29 marca 2024 r.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku odmówiło wnioskodawczyni wydania kopii żądanych pism Przychodni [...] dotyczących kontaktu strony z lekarzem prowadzącym leczenie I. T. w sprawach bieżącego leczenia, wypisywania recept, wyników badań, skierowań na rehabilitację lub podjęcia innych działań medycznych.
W uzasadnieniu Kolegium powołało się na art. 73 § 1 k.p.a. i wyjaśniło, że czynności w postaci sporządzania notatek, kopii lub odpisów należą do strony, a sporządzenie kopii na żądanie strony jest możliwe jedynie w przypadku wykazania przez stronę ważnego interesu, zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a. Kolegium zauważyło, że ustawodawca nie wprowadził do k.p.a. prawa do domagania się przez stronę sporządzenia przez organ kopii całości akt sprawy lub wybranych dokumentów z akt sprawy i nie nałożył na organ tego rodzaju obowiązku. Strona w każdym czasie może zapoznać się z aktami sprawy osobiście lub przez upoważnioną osobę w siedzibie organu, jednak już żądanie wydania z akt sprawy uwierzytelnionej dokumentacji akt sprawy uzależnione jest od istnienia ważnego interesu strony. Ponadto z ww. przepisu nie wynika obowiązek sporządzania przez organ kserokopii akt administracyjnych lub ich odpisu i doręczenia ich stronie. Kolegium zauważyło, że organ ma jedynie umożliwić stronie dokonanie tych czynności.
Następnie Kolegium przypomniało, że w trakcie toczącego się od października 2021 r. postępowania w sprawie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką, po przeprowadzeniu w dniu 27 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony i jej matki, pracownicy socjalni – na zlecenie Kolegium – podejmowali wielokrotnie próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego w celu ustalenia zakresu sprawowania opieki wnioskodawczyni nad matką, co zostało udokumentowane w aktach sprawy. Kolegium wyjaśniło ponadto, że skarżąca kontaktuje się z organami jedynie pisemnie drogą elektroniczną, unikając kontaktu z pracownikiem socjalnym i uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W trakcie toczącego się postępowania skarżąca wystąpiła wcześniej o przesłanie jej kopii całości akt sprawy, przy czym organy dwóch kolejnych instancji uznały, że przedstawiona przez skarżącą argumentacja nie uzasadnia wydania jej kopii całości akt, z którymi strona mogła się zapoznać w siedzibie organu Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i w siedzibie Kolegium. Skarżąca nie skorzystała z tej możliwości, dotyczącej także pisma Przychodni. W dalszej części uzasadnienia Kolegium odniosło się do treści pism Przychodni, podkreślając, że okoliczności sprawy szczegółowo opisane w decyzji z 12 marca 2024 r. sygn. akt SKO Gd/2679/23 potwierdzają, że zachowanie skarżącej stało na przeszkodzie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżąca występowała natomiast o przesłanie materiału dowodowego w sytuacji, gdy nie było przeciwskazań by zapoznała się z nimi w siedzibie organu pierwszej instancji oraz Kolegium. Pismo Przychodni z 22 lutego 2024 r. potwierdzało przy tym, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest uzasadnione.
Skarżąca wniosła skargę na powyższe postanowienie. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2024 r. o sygn. II SA/Gd 584/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę z uwagi na jej niedopuszczalność.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zwróciła się o całościową realizację swoich próśb zawartych we wniosku z dnia 8 kwietnia 2024 r., tj. o przesłanie kopii pism nie tylko tych dotyczących Przychodni, ale także Ośrodka Pomocy Społecznej i Urzędu Miasta. W ocenie skarżącej Kolegium wydało postanowienie odnoszące się jedynie do pism Przychodni, nie rozpatrzyło zaś wniosku odnoszącego się w dalszej jego części do pism OPS-u, Urzędu Miasta w sprawie rzekomych niedogodności przychodni, które Kolegium przedstawiło w uzasadnieniu decyzji z dnia 12 marca 2024 r. o sygn. SKO Gd/2679/23 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego skarżąca ponowiła prośbę w sprawie wskazania przepisu prawnego, który ze względu na zgłoszenie o rzekomych niedogodnościach Przychodni [..] uprawniał organ administracji publicznej do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego.
Po rozpoznaniu wniosku M. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy postanowieniem z dnia 12 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że w treści zaskarżonego postanowienia rozstrzygającego o odmowie wydania kopii żądanych pism Przychodni Lekarskiej [...], dotyczących kontaktu strony z lekarzem prowadzącym leczenie I. T. w sprawach bieżącego leczenia, tj. wypisywania recept, wyników badań, skierowań na rehabilitację i podejmowania innych działań medycznych, Kolegium w swoim postanowieniu w sposób kompletny przedstawiło motywy podjętego rozstrzygnięcia, a w uzasadnieniu tego postanowienia wyjaśniono stronie, że spełnienie jej żądania odnośnie wydania kopii z akt sprawy nie jest możliwe z uwagi na brak uzasadnionej argumentacji z jej strony, gdyż z żądanymi aktami mogła się swobodnie zapoznać w siedzibie organu zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji. Strona z takiej możliwości nie skorzystała, a jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu dotyczyła ona całości zebranego w sprawie materiału dowodowego w tym wnioskowanego pisma z przychodni w sprawie kontaktów strony z lekarzem prowadzącym leczenie I. T. na okoliczność postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o które wystąpiła M. T. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Od października 2021 r., tj. od momentu toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania M. T. wspomnianego świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca korespondowała zarówno z organem pierwszej, jak i drugiej instancji za pośrednictwem poczty elektronicznej. Pisma przesyłane do siedziby tutejszego organu dotyczyły między innymi przesłania kopii całości akt przedmiotowej sprawy. Z pisma Przychodni wynikało, że podejmowano wielokrotne próby kontaktu telefonicznego w celu umówienia na wizytę osobistą pielęgniarki środowiskowo-rodzinnej i lekarza. Od czerwca 2023 r., nikt z personelu medycznego nie widział matki skarżącej. E-recepty wystawiane były przez lekarza na podstawie pisemnego zapotrzebowania. Strona jednocześnie występowała o wydanie kopii z akt sprawy, kiedy mogła to zrobić osobiście w siedzibie organu czy to pierwszej czy drugiej instancji.
Mając na względzie zaistniałe okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy, w ocenie organu odwoławczego zaskarżone postanowienie w całości podlega utrzymaniu w mocy jako prawidłowe i uzasadnione.
Natomiast odnosząc się do wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoznanej postanowieniem z dnia 6 maja 2024 r. Kolegium wyjaśniło, że żądania dotyczące uzyskania kopii z akt sprawy nie mogą zostać zrealizowane zgodnie z wolą wnoszącej, w związku z czym uznać należało, że argumentacja strony wnoszącej o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy pozostaje bez wpływu na jej wynik końcowy. Kolegium w postanowieniu z dnia 6 maja 2024 r. wyjaśniło wnoszącej powody, dla których zgłoszone żądanie nie mogło zostać zrealizowane.
M. T. wniosła w dniu 2 lipca 2024 r. skargę na powyższe postanowienie Kolegium z dnia 12 czerwca 2024 r. oraz skargę na bezczynność Kolegium.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału rozdzielono skargi M. T. w ten sposób, że skargę na ww. postanowienie zarejestrowano pod sygn. II SA/Gd 727/24, a skargę na bezczynność Kolegium zarejestrowano pod sygn. II SAB/Gd 25/24.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.
W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Podstawą wydania kontrolowanych postanowień są przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej jako k.p.a. W myśl art. 73 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania (§ 1). Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a). [...] Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2). Organ administracji publicznej może zapewnić stronie dokonanie czynności, o których mowa w § 1, w swoim systemie teleinformatycznym, po uwierzytelnieniu strony w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (§ 3).
Z kolei w myśl art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Uprawnienie przeglądania akt sprawy i wykonywania dalszych opisanych wyżej czynności zastrzeżone zostało wyłącznie dla strony postępowania. Dostęp do akt sprawy posiadają zatem wyłącznie podmioty będące stronami w postępowaniu głównym, czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego, zależnego od postępowania głównego. To w postępowaniu głównym organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania głównego, to także i kręgu stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż tego, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Organ dysponujący aktami sprawy obowiązany jest zatem dokonać oceny, czy podmiot żądający udzielenia dostępu do akt sprawy ma status strony w postępowaniu głównym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 września 2024 r. sygn. II SA/Gd 433/24, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca jest stroną postępowania administracyjnego, w którym zapadła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 marca 2024 r. o sygn. SKO Gd/2679/23 w sprawie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. A zatem niewątpliwie skarżąca ma prawo wglądu w akta swojej sprawy. Sporne natomiast pozostaje, czy skarżąca ma prawo wystąpić o przesłanie jej kserokopii pism z akt jej sprawy.
Na wstępie zatem należy odnieść się do stanowiska Kolegium, które w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 maja 2024 r. wskazało, że: "Należy podkreślić, że ustawodawca nie wprowadził do k.p.a. prawa do domagania się przez stronę sporządzenia przez organ kopii całości akt sprawy lub wybranych dokumentów z akt sprawy i nie nałożył na organ administracji publicznej tego rodzaju obowiązku." (postanowienie z dnia 6 maja 2024 r., s. 2 u góry).
Powyższe twierdzenie Kolegium, niepoparte przepisem prawa, stanowiskiem judykatury czy piśmiennictwa, stoi w sprzeczności z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2018 r. o sygn. I OPS 1/18 (orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którą w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy.
W uzasadnieniu uchwały wyjaśniono m.in., że za takim rozwiązaniem przemawia konieczność zharmonizowania art. 73 k.p.a. z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego i uregulowaniami innych procedur dotyczącymi udostępniania akt, a także konieczność dokonywania interpretacji z uwzględnieniem gwarancji konstytucyjnych. Z tego względu dokonując wykładni art. 73 § 1 k.p.a. trzeba mieć również na uwadze, że możliwość rzetelnego zapoznania się z materiałem zebranym w aktach sprawy jest istotnym uprawnieniem procesowym gwarantującym stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a w efekcie podejmowanie inicjatywy dowodowej, co ma istotne znaczenie w dochodzeniu do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Interpretacja powinna uwzględniać także wymogi standardów określonych zasadą pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.). W ocenie NSA odmowa uwzględnienia wniosku strony o sporządzenie kserokopii z akt mogłaby nastąpić jedynie, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania. Tylko więc w sytuacjach wymagających większego organizacyjnego zaangażowania ze strony pracowników organu dopuszczalne byłoby wyznaczenie stronie określonych warunków realizacji wniosku w przedmiocie sporządzenia kserokopii dokumentów. Oczywiście odmowa wydania kopii z akt sprawy może być też usprawiedliwiona w sytuacji, gdy strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. Takie rozumienie art. 73 § 1 k.p.a. nie oznacza zatem bezwzględnego związania organu żądaniem strony o wydanie kserokopii dokumentów z akt sprawy, lecz wprowadza ograniczenia mające wykluczyć nieuzasadnioną odmowę załatwienia wniosku w tym przedmiocie.
W powyższym świetle należy uznać brak rozpoznania wniosku skarżącej o kopię dokumentów z akt dotyczącej jej sprawy jako naruszenie prawa skarżącej do czynnego udziału postępowaniu, tj. art. 10 k.p.a.
W przywołanej uchwale wskazano również, że przepis art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi podstawę do obciążenia strony kosztami sporządzenia kopii dokumentacji, gdyż mieszczą się one w kosztach postępowania administracyjnego poniesionych na jej żądanie. Koszty te nie pozostają bowiem w bezpośrednim związku z rozstrzygnięciem sprawy, a tylko przez ten pryzmat odczytywać należy ustawowe obowiązki organu, o których mowa w tym przepisie, co w konsekwencji wyklucza obciążenie nimi organu.
A zatem przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że nie ma aksjologicznych przesłanek, aby czynność wysyłki wykonanych kopii odrywać od prawa udostępnienia akt. A odmowa wykonania kopii akt oraz ich wysyłki mogłaby nastąpić jedynie, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania oraz gdyby strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a.
W dalszej kolejności należy odnieść się do powoływania się przez Kolegium przy odmowie przesłania skarżącej żądanych przez nią kserokopii z akt jej sprawy na konieczność wykazania ważnego interesu. I tak w postanowieniu z dnia 6 maja 2024 r. Kolegium napisało, że "Zgodnie z brzmieniem tego przepisu [art. 73 § 2 k.p.a. – przyp. Sądu] czynności w postaci sporządzania notatek, kopii lub odpisów należą do strony, a sporządzenie kopii na żądanie strony jest możliwe jedynie w przypadku wykazania przez stronę ważnego interesu, zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a." (s. 2 u góry). Z kolei w postanowieniu z dnia 12 czerwca 2024 r. Kolegium ograniczyło się do stwierdzenia, że "w sposób kompletny przedstawiło motywy podjętego rozstrzygnięcia, a w uzasadnieniu tegoż postanowienia wyjaśniono stronie, że spełnienie jej żądania odnośnie wydania kopii z akt sprawy nie jest możliwe z uwagi na brak uzasadnionej argumentacji z jej strony [...]" (s. 2 drugi akapit).
Kolegium konsekwentnie odmawiało skarżącej wydania kopii powołując się na art. 73 § 2 k.p.a., zgodnie z którym strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów – o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Jednakże jak wynika z akt sprawy we wniosku z dnia 8 kwietnia 2024 r. skarżąca prosi o "ksera tych pism", a nie o uwierzytelnienie jej kopii lub wydanie z akt uwierzytelnionych kopii. Skarżąca wyraźnie wniosła o "przysłanie ksera", a zatem kserokopii wskazanych pism, a nie – wbrew temu, o czym orzekało Kolegium – uwierzytelnionych kopii pism. Co niezrozumiałe, za wyjątkiem odniesienia w uzasadnieniach postanowień do kwestii ważnego interesu strony Kolegium konsekwentnie używało pojęcia "kopii" (a nie uwierzytelnionych kopii). I tak w nagłówku postanowienia z dnia 6 maja 2024 r. Kolegium wskazało "w sprawie wniosku M. T. o przesłanie kserokopii pism"; w sentencji tego postanowienia wskazano "odmówić wydania kopii żądnych pism"; w pierwszym zdaniu tego postanowienia wskazano "W podaniu [...] o przesłanie kserokopii pism". Natomiast w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 czerwca 2024 r. Kolegium wskazało , że skarżąca wniosła o "przesłanie kserokopii pism". Skoro zatem skarżąca nie wyraziła żądania, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., to organ nie miał prawa odmówić stronie z powodu niewykazania jej ważnego interesu, o którym mowa w tym przepisie.
Opisane, niczym nieuzasadnione, działanie Kolegium pozbawiło skarżącą w istocie możliwości zrealizowania jej wniosku. Organ (dwukrotnie) bowiem stanął na błędnym przekonaniu, że skarżąca powinna wykazać swój ważny interes. Jednakże podkreślić należy, że ustawodawca zarezerwował ten dodatkowy warunek jedynie do sytuacji, gdy strona żąda uwierzytelnienia kopii. Natomiast sytuacja taka nie miała miejsca w niniejszej sprawie.
Na marginesie należy zauważyć, że pojęcie "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., jest pojęciem nieostrym, co zobowiązuje organ rozpatrujący podanie wniesione na podstawie powołanego przepisu, by dokonał oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub potrzeby strony, została spełniona przesłanka "ważnego interesu strony". Nie ulega przy tym wątpliwości, że na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem (zob. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2021 r. sygn. II GSK 891/18, orzeczenia.nsa.gov.pl). Podstawę do ustalenia, czy żądanie strony jest uzasadnione jej ważnym interesem, stanowić będą dane uzyskane od strony postępowania. Przy czym żądanie musi być skonkretyzowane w stopniu umożliwiającym organom ocenę jego zasadności w realiach danej sprawy. Tymczasem jak wynika z akt niniejszej sprawy Kolegium nie wezwało skarżącej do doprecyzowania jej ważnego interesu w otrzymaniu żądanych kserokopii z akt ograniczając się do ogólnego twierdzenia o konieczności wykazania przez stronę ważnego interesu zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a. (postanowienie z dnia 6 maja 2024 r.) oraz wskazania, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 maja 2024 r. "wyjaśniono stronie, że spełnienie jej żądania odnośnie wydania kopii z akt sprawy nie jest możliwe z uwagi na brak uzasadnionej argumentacji z jej strony" (postanowienia z dnia 12 czerwca 2024 r.). Zatem abstrahując od faktu, że na kanwie niniejszej sprawy skarżąca nie miała obowiązku wykazania ważnego interesu, w sytuacji, gdyby strona wystąpiła o uwierzytelnienie odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów Kolegium winno wezwać do wykazania owego ważnego interesu i dopiero wobec jego niewykazania wydać postanowienie o odmowie.
Kolejną kwestią, w której Sąd upatruje naruszenia przez Kolegium przepisów postępowania, jest nierozpatrzenie wniosku skarżącej z dnia 8 kwietnia 2024 r. w całości. Jak wynika bowiem z treści wniosku skarżąca prosiła o wskazanie, z jakich dat są pisma Przychodni Lekarskiej, Ośrodka Pomocy Społecznej i Urzędu Miasta informujące o rzekomych niedogodnościach tej Przychodni, wskazanie przepisu prawnego, który by ze względu na takie zgłoszenie uprawniał do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego oraz przysłanie ksera tych pism. Jakkolwiek podanie dat pism oraz podstawy prawnej nie będzie objęte postanowieniem w sprawie wydania kopii akt, to jednak podkreślić należy, że skarżąca wnosiła o kopie pism trzech podmiotów, tj. Przychodni Lekarskiej, Ośrodka Pomocy Społecznej i Urzędu Miasta. Tymczasem już w nagłówku postanowienia z dnia 6 maja 2024 r. Kolegium wskazało: "w sprawie wniosku M. T. o przesłanie kserokopii pism Przychodni [...] powołanych w decyzji Kolegium z dnia 12 marca 2024 r. [...]". Następnie w sentencji postanowienia z dnia 6 maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku odmówiło wnioskodawczyni "wydania kopii żądnych pism Przychodni [...] dotyczących kontaktu strony z lekarzem prowadzącym leczenie I. T. w sprawach bieżącego leczenia, wypisywania recept, wyników badań, skierowań na rehabilitację lub podjęcia innych działań medycznych." Podobnie już w pierwszym zdaniu uzasadnienia ww. postanowienia z dnia 6 maja 2024 r. Kolegium pisze "o przesłanie kserokopii pism Przychodni [...] powołanych w decyzji Kolegium z dnia 12 marca 2024 r. [...]". W uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 czerwca 2024 r. Kolegium odnosiło się wyłącznie do pism Przychodni Lekarskiej. Powyższe odnosi się zatem tylko do części żądania skarżącej wyrażonego we wniosku skarżącej z dnia 8 kwietnia 2024 r. A zatem Kolegium zawęziło ten wniosek tylko do pism Przychodni Lekarskiej nie uzasadniając takiego stanowiska.
Natomiast na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że we wniosku z dnia 25 maja 2024 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wyraźnie podkreśliła, że Kolegium nie rozpatrzyło jej wniosku w całości, tj. również w zakresie pism Ośrodka Pomocy Społecznej i Urzędu Miasta. Co więcej, Kolegium samo powołało się na ten fakt w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 czerwca 2024 r. (s. 1 drugi akapit). Tym bardziej niezrozumiałe jest nie odniesienie się przez Kolegium do tego (ponownego) wniosku w dalszej części uzasadnienia.
Na koniec należy odnieść się do uzasadnień obu postanowień, których lektura prowadzi do wniosku, iż Kolegium odmówiło skarżącej wydania kopii z akt m.in. dlatego, że skarżąca wielokrotnie uniemożliwiała pracownikom socjalnym przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (brak odpowiedzi na wezwania, nieotwieranie drzwi), komunikuje się z organami wyłącznie drogą elektroniczną i zwracała się już do organów o przesłanie jej całości akt przedmiotowej sprawy, a tymczasem mogła zapoznać się z całością akt sprawy zarówno w siedzibie organu I instancji (Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej), jak i w siedzibie organu II instancji (Kolegium). Stwierdzenie, że strona występowała o wydanie kopii z akt sprawy, podczas gdy "mogła to zrobić osobiście" jest zbyt daleko idące, bowiem skoro skarżąca komunikuje się z organami drogą elektroniczną, to może nie miała takiej możliwości, a czego Kolegium nie wyjaśniło. Nie można bowiem wykluczyć, że stan zdrowia matki skarżącej lub sytuacja finansowa stanowi obiektywną przeszkodę przyjazdu do organu i poświęcenia czasu na wykonywanie kopii akt. Rygorystyczne przekonanie Kolegium o możliwości samodzielnego zapoznania się przez skarżącą z aktami nie zostało przez organ umotywowane. Ponadto organ nie wykazał istnienia konkretnych utrudnień wynikających z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania, ani nie wskazano również, aby strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a.
Ponadto, stosownie do treści art. 73 § 3 k.p.a. Kolegium mogło poinformować skarżącą, że może zapewnić stronie dokonanie czynności, o których mowa w art. 73 § 1 k.p.a., w swoim systemie teleinformatycznym, po uwierzytelnieniu strony w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.
Reasumując, dwukrotnie rozpoznając sprawę z wniosku skarżącej Kolegium naruszyło zasady prawidłowo prowadzonego postępowania, w szczególności zasadę uwzględnienia słusznego interesu obywateli (art. 7a k.p.a.) oraz zasadę budowania zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Ponadto organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, czym naruszył również art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia swojego stanowiska.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium będzie zobowiązane do uwzględnienia wyrażonej powyżej oceny prawnej, a następnie w zależności od dokonanych ustaleń, w przypadki ewentualnej ponownej odmowy wykonania i przesłania kopii akt, zobowiązane będzie do wyczerpującego uzasadnienia wydawanego postanowienia. W przypadku przychylenia się do wniosku skarżącej konieczne będzie zaś jej poinformowanie, że koszty wykonania przez organ kopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz ich wysyłki obciążają wnioskodawcę.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2024 r. oraz poprzedzające je postanowienie tego organu z dnia 6 maja 2024 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.