II SA/Gd 1102/22

II SA/Gd 1102/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jolanta Górska /przewodniczący/
Magdalena Dobek-Rak
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc publiczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 października 2022 r., nr SKO Gd/3820/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 26 lipca 2021 r. M. G. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Prezydenta Miasta T. (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną K. G..
Decyzją z 3 września 2021 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy
z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oceniając, że w sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez Wnioskodawcę z zatrudnienia a koniecznością opieki nad żoną.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 25 marca
2022 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie został zebrany w sposób szczegółowy i wyczerpujący materiał dowodowy, który pozwalałby jednoznacznie ocenić, czy zaistniały przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium zobowiązało Prezydenta do przeprowadzenia postępowania dowodowego i zebrania w jego trakcie niezbędnej dokumentacji, w tym wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania osoby, nad którą sprawowana jest opieka i przy jej udziale.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent wydał 6 czerwca 2022 r. decyzję, którą odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że K. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano,
że niepełnosprawność istnieje od 33. roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 marca 2020 r. Orzeczenie ważne jest do 30 kwietnia 2023 r. Prezydent zwrócił uwagę, że pomimo legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności żona Wnioskodawcy pozostawała w zatrudnieniu w wymiarze 3/4 etatu w okresie od 6 lutego 2018 r. do 24 sierpnia 2020 r. (umowa została rozwiązana przez pracodawcę bez zachowania okresu wypowiedzenia).
Organ pierwszej instancji wskazał następnie, że w oświadczeniu z 20 maja 2022 r. Wnioskodawca podał, iż ostatnie zatrudnienie zakończył 31 sierpnia 2011 r. (upłynął termin umowy terminowej). Ponadto z akt sprawy wynika, że Strona zaczęła opiekować się żoną w 2019 r., czyli 8 lat od ostatniego zatrudnienia. Prezydent uznał tym samym, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki nad żoną - Wnioskodawca sam nie zrezygnował z pracy aby podjąć się opieki nad żoną, rezygnacja z pracy miała miejsce wiele lat przed koniecznością podjęcia opieki. Organ pierwszej instancji zauważył, że w okresie gdy K. G. pozostawała
w zatrudnieniu, do czasu wystąpienia drugiego udaru w 2019 r., Strona nie sprawowała opieki nad nią w żadnym zakresie.
Prezydent wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego Wnioskodawca oświadczył, że jego ostatnie zatrudnienie miało miejsce w 2011 r., później pracował dorywczo. Podał również, że opieka nad żoną była powodem rezygnacji z zatrudnienia, ponadto sam jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (okresowo, do
31 sierpnia 2022 r.) i nie wie, czy lekarz wyrazi zgodę na podjęcie zatrudnienia. Strona oświadczyła ponadto, że inne osoby nie biorą udziału w opiece nad żoną, gdyż córka pracuje, a synowie się uczą.
Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dziećmi. Zdaniem Prezydenta za czynności związane
z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą nie można uznać czynności wykonywanych na co dzień związanych z faktem wspólnego zamieszkania, które i tak muszą być wykonywane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba wymagająca stałej opieki, takich jak zakupy oraz przygotowanie posiłków oraz prowadzenie gospodarstwa domowego, w ramach którego robi się pranie, sprzątanie, opłacane rachunków, załatwianie spraw urzędowych. Czynności tych nie można tym samym uznać za czynności związane ze sprawowaniem stałej opieki nad żoną. Opieka ma charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego, do czego Wnioskodawca jest zobowiązany jako mąż.
Podsumowując organ pierwszej instancji podniósł, że rezygnacja z pracy nastąpiła znacznie wcześniej niż Wnioskodawca zaczął opiekować się żoną w 2019 r. (po upływie około 8 lat od ostatniego zatrudnienia). Również zakres i intensywność sprawowania opieki przez Stronę nad żoną nie wypełniają przesłanki związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania tej opieki, a Strona może podjąć pracę nawet w niepełnym wymiarze czasu lub w innej formie wskazanej w art. 3
pkt 22 u.ś.r. i w dalszym ciągu pomagać żonie po jej zakończeniu. Tym samym nie występuje czasowy związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją Strony z zatrudnienia
a koniecznością opieki nad żoną. Ponadto z posiadanej dokumentacji wynika, że opieka nad żoną nie jest wyłączną przesłanką bierności zawodowej Wnioskodawcy, który jest osobą legitymującą się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Kolegium decyzją
z 19 października 2022 r. utrzymało ją w mocy.
Zdaniem organu odwoławczego z zebranego w sprawie materiału dowodowego,
w tym wywiadów środowiskowych oraz złożonych przez Wnioskodawcę oświadczeń co do wykonywanej opieki, nie wynika, aby zachodził związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej a sprawowaniem opieki nad żoną.
Kolegium podkreśliło, że Wnioskodawca, jak sam wielokrotnie oświadczał, aktywność zawodową zakończył w 2011 r. Strona podała również, że pracowała poza granicami kraju do 2014 r. (dorywczo), jednakże nie posiada dokumentów potwierdzających ten fakt. Natomiast z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego 19 kwietnia 2021 r., wynika, że K. G. od 27 marca 2020 r. czasowo ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy powtórzył, że zaprzestanie aktywności zawodowej Wnioskodawcy nastąpiło w 2011 r. Okoliczność ta pozostaje zbieżna z uzyskaniem przez niego własnego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Natomiast na potwierdzenie dalszej aktywności zawodowej prowadzonej poza granicami kraju Strona nie legitymuje się żadnymi dowodami. Potwierdza to zatem, że Wnioskodawca na kilka lat przed uznaniem żony za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym nie pozostawał w zatrudnieniu, nie był aktywny zawodowo. Materiał dowodowy nie wskazuje także, aby ubiegał się w okresie późniejszym o powrót na rynek pracy. W obu wywiadach środowiskowych Strona stwierdziła, że sama jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, gdzie przyczynami niepełnosprawności są: upośledzenie narządu ruchu, choroby układu oddechowego i krążenia oraz zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu.
W związku z tym "nie wie, czy lekarz wyraziłby zgodę na podjęcie zatrudnienia".
W ocenie Kolegium ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczeń Strony co do zakresu i charakteru sprawowanej opieki nad żoną oraz wywiadów środowiskowych, nie wynika, aby wskazany przez Stronę charakter wykonywanych czynności i ich czasowość stanowiły stałą, długotrwałą, permanentną opiekę, a co za tym idzie - aby wymuszały na Wnioskodawcy całkowite niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Organ odwoławczy przyznał, że wprawdzie choroby K. G. wskazują, że wymaga on wsparcia osoby drugiej, lecz - jak podała Strona - nie jest ona osobą leżącą, wymagającą karmienia (np. dożylnego), przeciwdziałania odleżynom itp. Wręcz przeciwnie, według ustaleń pracownika socjalnego, jak i samych oświadczeń Wnioskodawcy, jego żona w obrębie mieszkania porusza się samodzielnie przy pomocy kuli łokciowej. Kolegium wskazało, że K. G. samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki, z reguły jest "pampersowana" (2 pampersy dziennie), natomiast pomoc jest wymagana przy czynnościach higieny osobistej (kąpiel, mycie włosów), przy ubieraniu i rozbieraniu odzieży, mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru we krwi (2-3 razy dziennie), a także zrobieniu zastrzyków (2 razy dziennie). Wnioskodawca przygotowuje posiłki oraz podaje leki (3-4 razy dziennie), wykonuje ćwiczenia rehabilitacyjne (1 godzina).
Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy wyliczył, że kąpiel i mycie włosów zajmuje od 30 do 45 minut, wymiana pieluchomajtek 20 minut, ubieranie i rozbieranie
30 minut, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru 25 minut, robienie zastrzyków 10 minut, przygotowywanie posiłków i podawanie leków 2-3 godziny. Pozostałe czynności,
tj. umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept, sporządzanie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, sprzątanie, są wykonywane wg potrzeb. Oznacza to, że łączny czas realizacji czynności wynosi niecałe 7 godzin. Kolegium stwierdziło tym samym, że wymienione czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorą wykonywane są w odstępach czasu (rano, w południe, wieczorem). Należą do nich czynności higieniczne, w tym pomoc przy kąpieli, ubraniu garderoby, przygotowywanie posiłków i podanie leków, pomiar ciśnienia i poziomu cukru, spacer, ćwiczenia rehabilitacyjne. Stąd ich realizacja nie świadczy o ciągłym, długotrwałym i tak dużym zaangażowaniu Wnioskodawcy wykonującego opiekę nad żoną, aby nie można było podjąć zatrudnienia. Wręcz przeciwnie, w ocenie organu odwoławczego, wskazane czynności przy właściwej organizacji czasu, tj. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków, czy też ćwiczenia rehabilitacyjne, umożliwiają podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu.
Kolegium zwróciło uwagę, że z akt sprawy nie wynika, aby doszło do pogorszenia stanu zdrowia osoby chorej w porównaniu z wcześniejszymi oświadczeniami Strony
i zakresem faktycznie sprawowanej wobec niej pomocy. Nie przedstawiono w tej materii również żadnych nowych dowodów. Natomiast stan dotychczas opisywany znajduje odzwierciedlenie w przedłożonych zaświadczeniach lekarskich, stąd wskazywanie
w pismach Wnioskodawcy innych zaburzeń niż dotychczasowych nie ma potwierdzenia
w żadnych dokumentach.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że wykonywane przez Stronę czynności wobec żony niewątpliwie mają charakter czynności wspierających, jednakże nie wyczerpują one znamion z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniałoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje.
Dodatkowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonych przez Starostwo Powiatowe w T. pod pozycją [...] figuruje założone przez Wnioskodawcę Stowarzyszenie "A", które Strona reprezentuje. Natomiast wcześniej (do 7 lutego 2020 r.) Wnioskodawca pełnił funkcję prezesa zarządu Fundacji B. W ocenie Kolegium okoliczności te świadczą o tym, że Strona nie poświęca i wcześniej także nie poświęcała żonie opieki całodobowej, stałej lub że co najmniej wątpliwe są oświadczenia, iż opieka przybiera taki rozmiar.
Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że Strona nie spełnia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Na marginesie Kolegium zwróciło uwagę, że Wnioskodawca korzysta w pewnym zakresie z pomocy najbliższych zamieszkujących z tym samym domu co on i jego żona, tj. z pomocy dzieci,
z których dwoje jest pełnoletnich.
W skardze na decyzję organu odwoławczego M. G. zarzucił, że jest ona w całości oparta na domysłach, kłamstwach i nosi znamiona dyskryminacji. Odnosząc się do stwierdzenia Kolegium, że nie zrezygnował on z pracy, Skarżący zauważył, że u.ś.r. przewiduje, iż zasiłek opiekuńczy przysługuje osobie rezygnującej z pracy lub niepodejmującej pracy. Za ewidentne pomówienie Strona uznała stwierdzenie organu odwoławczego, że osiągała korzyści majątkowe za uczestnictwo we władzach fundacji (która nie prowadziła działalność gospodarczą). Natomiast za dyskryminujące uznano stwierdzenie, że skoro Wnioskodawca jest we władzach stowarzyszenia zwykłego to czas przeznaczony na opiekę nad żoną poświęca na działalność społeczną. Odnosząc się do argumentacji, że skoro opieka nad żoną zajmuje około 7 godzin na dobę, to Skarżący może podjąć pracę, zwrócono uwagę, że czynności opiekuńcze są wykonywane w różnych godzinach i porach doby, a do tego dochodzi również robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych i innych czynności dnia codziennego (przygotowywanie posiłków, sprzątanie mieszkania). W ocenie Strony trudno sobie wyobrazić, jak miałaby wyglądać taka praca: jedna godzina rano, plus dojazd i przyjazd z pracy, w południe i wieczorem tak samo? Takiej pracy nie sposób znaleźć w miejscu zamieszkania Skarżącego, biorąc również pod uwagę stan jego zdrowia i niepełnosprawność. Mając to na uwadze Strona wniosła
o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku opiekuńczego.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy
w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z 10 stycznia 2023 r. Skarżący oświadczył, że wyraża zgodę na przeprowadzenie w sprawie postępowania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 19 października 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z 6 czerwca 2022 r. odmawiającą M. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną K. G..
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która
w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce lub ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku
z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,
a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację
z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.
sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy
w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).
W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną żoną (niespełnienie przesłanki
z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
W sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez K. G. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 19 kwietnia 2021 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T.. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia żonie Skarżącego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia
w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku
z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu
o niepełnosprawności.
Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną żoną.
Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego
z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).
Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadów środowiskowych (z 5 sierpnia 2021 r. i z 26 maja 2022 r.) oraz dokumentacji medycznej nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia K. G., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącego nad żoną są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy.
Z wywiadów środowiskowych wynika m.in., że M. G. (ur. w 1959 r.) mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. (ur. w 1977 r.) oraz trójką dzieci, z których dwoje jest pełnoletnich. Żona Skarżącego jest po dwóch udarach mózgu, po trzech operacjach kręgosłupa, choruje na cukrzycę insulinozależną, nadciśnienie tętnicze, astmę oskrzelową, ma problemy ze wzrokiem. W wywiadzie wskazano, że K. G. cierpi na zaburzenia równowagi, niedowład lewostronny, zaburzenia pamięci, ma problemy z orientacją w terenie. Podano również,
że Skarżący pomaga żonie w codziennej kąpieli, w myciu włosów, dwa razy dziennie mierzy żonie ciśnienie, trzy razy dziennie mierzy poziom cukru, pomaga w podawaniu insuliny, przygotowuje posiłki, podaje leki, w razie potrzeby umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, robi zakupy, pomaga w załatwianiu spraw urzędowych, towarzyszy żonie podczas spacerów. Przeprowadzający wywiad pracownik socjalny zaznaczył, że K. G. samodzielnie spożywa posiłki, sama korzysta z toalety, lecz mąż zmienia jej pieluchomajtki (dwa razy dziennie), gdyż z uwagi na niedowład nie jest w stanie wykonać tego samodzielnie. Podczas wywiadu Skarżący podał, że ostatnie jego zatrudnienie miało miejsce w 2014 r., jednak dokładnie nie pamięta, gdyż dokumenty potwierdzające ten fakt zaginęły. M. G. oświadczył również, że z uwagi na swoje schorzenia (problemy z kręgosłupem) i posiadane orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wie, czy lekarz medycyny pracy wyraziłby zgodę na podjęcie przez niego pracy
Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt
I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje także konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (zob. wyrok NSA z 18 maja 2021 r.
sygn. akt I OSK 275/21). W sprawie bezsporne jest, że Skarżący - jak sam wielokrotnie oświadczał - aktywność zawodową zakończył w 2011 r. Pracował także za granicą do
2014 r. (dorywczo), jednak na potwierdzenie tego faktu nie był w stanie przedstawić żadnego dokumentu. Zdaniem Sądu okoliczności te jednoznacznie wskazują, że Strona przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad żoną nie pozostawała w zatrudnieniu, ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej i stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy. Okoliczność ta nie może pozostać obojętna przy ocenie, czy ubiegając się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Strona spełnia ustawową przesłankę "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Brak jest tym samym podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną przez Skarżącego opieką nad żoną zrezygnował on z zatrudnienia, czy też nie podejmował zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zarówno ustanie stosunku pracy w 2011 r., jak i późniejszy brak aktywności zawodowej M. G. nie były spowodowane koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Należy również zauważyć, że pomimo znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia żona Skarżącego wykazuje się dużą samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, po mieszkaniu porusza się samodzielnie (wspomagając się kulą łokciową), sama zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej posiłki i przyjmuje lekarstwa. Należy zwrócić uwagę, że w załączonej do skargi kserokopii dokumentu wystawionego przez Centrum Medyczne wartość punktową w skali Barthel (skali porządkowej używanej do pomiaru wydajności w czynnościach życia codziennego) poszczególne czynności wykonywane przez K. G. oceniono albo na 5 (m.in. spożywanie posiłków, mycie i kąpiel całego ciała, wchodzenie i schodzenie po schodach, ubieranie się i rozbieranie) albo na 10 (m.in. przemieszczanie się, siadanie, utrzymanie higieny osobistej, korzystanie z toalety, poruszanie się po powierzchniach płaskich), gdzie 10 oznacza samodzielność. Już z tego powodu należy uznać, że zakres
i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.
Nie można również tracić z pola widzenia okoliczności, że ze złożonego przez Skarżącego formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, iż część z nich składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się,
że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA
z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).
Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia żony Skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia
25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.
Odnosząc się do sformułowanego w skardze zarzutu dotyczącego dostrzeżonej przez Kolegium działalności społecznej Skarżącego (zasiadanie we władzach fundacji
i stowarzyszenia) należy zauważyć, że organ odwoławczy w żadnym miejscu nie wskazywał, że z tytułu tej działalności Strona osiągała korzyści majątkowe. Kolegium zwróciło jedynie uwagę na fakt poświęcania przez Skarżącego określonego czasu na działalność społeczną, co podważa jego twierdzenia o tym, że opieka nad żoną jest sprawowana przez niego stale i całodobowo.
Podsumowując należy wskazać, że Skarżący może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec żony godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (o ile stan zdrowia mu na to pozwoli), chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem żony - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad żoną.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 11 akt sądowych), a Skarżący wyraził na to zgodę (k. 26 akt sądowych).[pic]