II SA/GD 719/22

II SA/Gd 719/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Magdalena Dobek-Rak /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: Asesor WSA Wojciech Wycichowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2022 r. nr SKO Gd/7097/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej I. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skarga I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2022 r., nr SKO Gd/7097/21, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
W dniu 5 października 2021 r. skarżąca złożyła do Wójta Gminy Wejherowo wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – J. M.
Wójt Gminy Wejherowo decyzją z dnia 9 listopada 2021 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Burmistrz ustalił, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie z dnia 25 września 2018 r. J. M., urodzona w 1946 r., została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym datę powstania niepełnosprawności ustalono na 22 maja 2009 r.
Organ ustalił, że J. M. pozostaje w związku małżeńskim, jej mąż choruje przewlekle i wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Ma też ona, poza wnioskodawczynią, córkę mieszkającą w budynku obok rodziców, których codziennie odwiedza wieczorami.
Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie i wywiadu środowiskowego wynika, że J. M. choruje przewlekle, jest po wylewie tętniaka okolicy szyjnej, a na skutek przebytego nowotworu ma usuniętą część wargi. Wymaga regularnych badań kontrolnych i przyjmowania leków. Samodzielnie nie jest w stanie dotrzeć do placówek medycznych, po mieszkaniu porusza się samodzielnie lub przy pomocy laski, na zewnątrz przy asekuracji innych osób. Miewa silne zawroty głowy, które utrudniają funkcjonowanie, nie może się schylać. I. G. pomaga matce w codziennej toalecie, ubieraniu, przygotowuje posiłki, nadzoruje proces leczenia, umawia wizyty lekarskie, towarzyszy chorej podczas wizyt i zapewnia dojazd do placówek medycznych, porcjuje leki wg ustalonych dawek, dokonuje 2 x dziennie pomiaru ciśnienia, wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, palenie w piecach, robi zakupy). Wnioskodawczyni mieszka w sąsiedniej miejscowości i codziennie dojeżdża do matki, w godzinach wieczornych pozostaje pod telefonem. Organ ustalił też, że I. G. nie jest czynna zawodowo, a w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 października 2021r. przyznano jej specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, J. M. Na okres od 1 listopada 2021 r. nie przysługuje jej specjalny zasiłek opiekuńczy z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.
Wójt Gminy Wejherowo wskazał też, że w ocenie pracownika socjalnego forma i zakres pomocy, jaką wnioskodawczyni świadczy matce, uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia i powrót na rynek pracy, z którego zrezygnowała z uwagi na konieczność zapewnienia opieki matce. Mimo to organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż J. M. pozostaje w związku małżeńskim z L. M., co wyczerpuje przesłanki zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. L. M. takiego orzeczenia nie posiada, co wynika z przeprowadzonej w dniu 8 listopada 2021 r. rozmowy telefonicznej z I. G., on zatem jest zobowiązany do opieki nad żoną w pierwszej kolejności. Ponadto organ powołał się na art. 17 ust. 1b ustawy, wskazując, że niepełnosprawność J. M. istnieje od 22 maja 2009 r.
Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że jej ojciec nie jest w stanie zajmować się J. M.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 29 czerwca 2022 r. nr SKO Gd/7097/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium nie zgodziło się z organem pierwszej instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, stwierdzając, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy, która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Kolegium wskazało również, że w postępowaniu odwoławczym skarżąca do akt sprawy dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie z dnia 24 stycznia 2022 r. zaliczające L. M. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, niepełnosprawność istnieje od 71-go roku życia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 stycznia 2013 r. Zatem, w ocenie Kolegium, przesłanka odmowy przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie ma zastosowania.
Organ odwoławczy uznał jednak, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż nie występuje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zaniechaniem podjęcia lub rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ wskazał, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej, w opiece nad matką pomaga jej siostra, która mieszka obok rodziców i odwiedza rodziców w godzinach wieczornych oraz że nie ma możliwości, aby pozostałe rodzeństwo - trzech braci - zajęło się opieką nad rodzicami, gdyż to skarżąca opiekuje się rodzicami i zna ich przyzwyczajenia, harmonogram dawkowania leków itp. Rodzice potrzebują spokoju, cierpliwości oraz opiekuńczości, co skarżąca jest w stanie rodzicom zapewnić. Skarżąca posiada dwoje małoletnich dzieci (11 i 14 lat) uczęszczających do szkoły. Od około 14 lat nie podejmuje zatrudnienia, w tym czasie była na urlopach macierzyńskich i wychowawczych, a następnie z powodu konieczności sprawowania opieki. Z dołączonej do akt sprawy dokumentacji pracowniczej wynika, że skarżąca (ur. 12 grudnia 1980r.) pierwszą pracę jako uczeń sprzedawca podjęła w okresie od 1 września 1995r. do 31 lipca 1998r., następnie była zatrudniona jako sprzedawca w okresie od 15 października 1998r. do 30 listopada 2003r., od 5 maja 2005r. do 31 sierpnia 2010r. (w okresie od 4 grudnia 2007r. do 31 sierpnia 2010r. wykorzystała urlop wychowawczy). Od 23 grudnia 2021 r. jest zarejestrowana w PUP Wejherowo jako osoba bezrobotna, nie posiada prawa do zasiłku. Skarżąca od 1 stycznia 2019r. do 31 października 2021 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 620 zł miesięcznie w związku ze sprawowaniem opieki nad matką J. M.
W ocenie Kolegium sprawowana przez skarżącą opieka nad matką nie uniemożliwia jej zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Była ona aktywna zawodowo do 2010r., aktualnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, natomiast niepełnosprawność matki istnieje od 2009 r. Nie można jednak jednoznacznie uznać, że skarżąca zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność opieki nad matką, gdyż stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania z upływem czasu, na który umowa była zawarta. Po ustaniu stosunku pracy, który łączy się z zakończeniem urlopu wychowawczego skarżąca nie podejmowała zatrudnienia.
Ustalony w sprawie zakres oraz rozmiar czasowy sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką w przeważającej mierze będący zwykłymi czynnościami dnia codziennego, wraz z elementami opiekuńczymi, nie wyklucza podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy przy odpowiedniej organizacji w zapewnieniu opieki matce, a także niepełnosprawnemu ojcu przez rodzinę oraz np. w formie przyznania usług opiekuńczych.
We wniesionej do Sądu skardze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2022 r. i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Zarzucono organowi naruszenie:
1. art. 139 k.p.a., poprzez naruszenie zakazu reformationis in peius i uznanie przez organ II instancji, że nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia w postaci istnienia związku pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad matką a rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę w sytuacji, gdy organ I instancji uznał tę przesłankę za spełnioną.
2. art. 15 k.p.a. poprzez pozbawienie strony prawa do dwuinstancyjnego postępowania wskutek uznania przez organ drugiej instancji, że nie istnieje związek pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, podczas gdy organ I instancji uznał tę przesłankę za spełnioną.
3. art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez dokonanie wadliwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznanie przez organ II instancji, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką nie uniemożliwia jej zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
4. niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy i uznanie, że nie została spełniona przesłanka w postaci istnienia związku pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela je i przyjmuje jako własne.
W sprawie nie jest sporne, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na etapie postępowania odwoławczego przedłożone zostało również orzeczenie z dnia 24 stycznia 2022 r. o zaliczeniu L. M. (męża J. M.) do znacznego stopnia niepełnosprawności. W sprawie nie zachodzą zatem negatywne przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Sporne natomiast pozostaje spełnienie przez skarżącą pozytywnej przesłanki do przyznania tego świadczenia, dotyczącej rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) – zwanej dalej jak dotychczas ustawą.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Oznacza to, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia oraz czy istnieje opisany wyżej związek przyczynowo - skutkowy.
Prawidłowo wskazało Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych.
Dla uznania opieki za spełniającą kryteria o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). Konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. W tym znaczeniu opieka lub pomoc musi być tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym) jak i długoterminowym (miesięcy, lat), że podejmowane w ich ramach czynności warunkują egzystowanie osoby wymagającej opieki w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jednocześnie ich wykonywanie bezwzględnie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez opiekuna pracy zarobkowej (bądź wymusza na nim rezygnację z takiej pracy).
Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, art. 17 ust. 1 ustawy nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę i nie utożsamia sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą (por. m.in. wyroki WSA w Olsztynie z 3 marca 2022 r. II SA/Ol 128/22 i WSA w Gliwicach z 16 czerwca 2021 r. II SA/Gl 497/21). Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).
Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez Kolegium dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy świadczonej niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce, jest nieprawidłowa.
Z materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej ma 78 lat i jest osobą bardzo schorowaną, cierpi na zakrzepicę żylną, nadciśnienie, astmę oskrzelową, hipercholesterolomię, jest po wylewie podpajęczykowym tętniaka okolicy szyjnej, ma dwa tętniaki w głowie, na skutek przebytego nowotworu ma usuniętą część wargi. Po mieszkaniu porusza się samodzielnie jedynie na krótkich odcinkach lub przy pomocy laski, ma zawroty głowy które utrudniają jej funkcjonowanie, nie może się schylać. Skarżąca pomaga matce w codziennej toalecie, ubieraniu się, przygotowuje posiłki, podaje leki, mierzy ciśnienie, umawia wizyty lekarskie i towarzyszy matce podczas tych wizyt. Skarżąca dba o dom, robi zakupy i załatwia sprawy urzędowe. Wieczorami rodziców odwiedza siostra skarżącej, która pracuje zawodowo, a skarżąca pozostaje pod telefonem. Również ojciec skarżącej jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności wymagającym opieki. W wywiadzie środowiskowym odnotowano, że ma on problemy kardiologiczne i również wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Według oceny pracownika socjalnego, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki uniemożliwia jej aktywność zawodową.
Powyższe okoliczności wynikające z wywiadu środowiskowego nie były przez Kolegium kwestionowane, błędnie jednak zostały ocenione jako niestanowiące przeszkody w podjęciu przez skarżącą zatrudnienia, wbrew zresztą wnioskom pracownika socjalnego sporządzającego wywiad środowiskowy. Wniosek ten nie jest oczywiście dla organu orzekającego w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego wiążący, niemniej jednak Kolegium powinno się do niego odnieść.
Przeprowadzona przez Kolegium ocena, zdaniem Sądu, narusza przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca sprawuje w sposób stały opiekę nad matką zaspokajając jej wszystkie potrzeby pielęgnacyjno–opiekuńcze. Ich natężenie oraz rozłożenie w czasie wymagające aktywności opiekuna połączonej z obecnością przy matce, mogą stanowić przyczynę rezygnacji z zatrudnienia lub przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Nie może budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń i ułomności. Podkreślić należy, że czynności opiekuńcze wymagają większej intensyfikacji i systematyczności w przypadku, gdy ich podmiotem jest osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, cierpiąca na wiele przewlekłych schorzeń wymagających specjalistycznego leczenia i odpowiedniej pielęgnacji, a tym bardziej, jeśli ich podmiotem są dwie osoby niepełnosprawne. Tymczasem w gospodarstwie domowym wraz z J. M. pozostaje jej mąż, który również jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i który również wymaga stałej pomocy osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W tej sytuacji stwierdzić należy, że Kolegium nie zbadało należycie istotnych w tej sprawie okoliczności wskazujących na istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego nałożony na organy administracji publicznej, stanowi gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) statuowanej przepisem art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany do podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i do rozpatrzenia zgromadzonego materiału (art. 77 § 1 k.p.a.). Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a następnie organ winien dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a swoje stanowisko powinien przekonująco uzasadnić (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.). W ocenie Sądu przeprowadzone przez Kolegium w niniejszej sprawie postępowanie nie sprostało powyższym wymogom.
Prawidłowa, kompleksowa ocena materiału dowodowego w świetle prawidłowo zinterpretowanej normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, że charakter wykonywanych przez skarżącą czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorej. Czynności te w tej konkretnej sprawie wyczerpują zatem pojęcie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Jak już wskazywano w orzecznictwie WSA w Gdańsku pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w niniejszej sprawie matki). Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie matki od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.
Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącej wymagającej stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi jej w sposób ciągły i stały przez skarżącą, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze.
Nadto, fakt zamieszkiwania w oddzielnym mieszkaniu, nie jest przeszkodą do sprawowania opieki uzasadniającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z żadnego przepisu ustawy nie wynika, aby warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było wspólne zamieszkiwanie z osobą, nad którą sprawowana jest opieka.
Nie można też zgodzić z Kolegium, że skoro istnieją także inne osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec J. M. (rodzeństwo skarżącej), to uniemożliwia to przychylenie się do wniosku skarżącej. Okoliczność bowiem, że kilka osób ma obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej jest dla sprawy obojętna. Liczy się tylko to, czy osoba występująca w wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spełnia wszystkie pozytywne przesłanki przyznania tego świadczenia i nie zachodzą w jej wypadku przesłanki negatywne. Jeżeli taka sytuacja występuje, to bez znaczenia pozostaje kwestia związana z innymi potencjalnie uprawnionymi osobami.
Odnosząc się do argumentów organu, że skarżąca pozostawała nieaktywna zawodowo od 2010 r., to jak wynika z wyjaśnień skarżącej, nie podejmowała ona zatrudnienia w związku z przebywaniem na urlopie macierzyńskim i wychowawczym, a następnie koniecznością sprawowania opieki. Zważywszy, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 2009 r., wyjaśnienia te należy uznać za wiarygodne. Skarżąca jest przy tym w wieku aktywności zawodowej (ma 42 lata) a z akt sprawy nie wynika aby zachodziły jakiekolwiek obiektywne przeszkody dla podjęcia przez nią zatrudnienia. Przypomnieć przy tym należy, że ustawa zrównuje przesłankę rezygnacji z zatrudnienia z przesłanką niepodejmowania zatrudnienia. Istotne jest zatem nie to, z jakich powodów skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w 2010 r., tylko to, czy aktualnie nie podejmuje ona zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.
W konsekwencji Sąd uznał, że organ dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy, wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zatrudnieniem a opieką sprawowaną przez skarżącą. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające pozwoliło na zgromadzenie materiałów, których analiza umożliwia dokonanie właściwego rozstrzygnięcia merytorycznego przez organ.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.
Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., z uwagi na wniosek pełnomocnika skarżącej i brak sprzeciwu ze strony organu.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).