II SA/Gd 713/25

II SA/Gd 713/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Justyna Dudek-Sienkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 6 ust. 14
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2025 r. sprawy ze sprzeciwu M. H. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 6 sierpnia 2025 r. nr SKO.420.80.2025 w przedmiocie zasiłku stałego i zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
M. H. (dalej: wnioskodawca, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w sprawie zasiłku stałego i zasiłku okresowego.
Sprzeciw wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 8 kwietnia 2025 r. M. H. złożył podanie o przyznanie zasiłku stałego, a w dniu 27 maja 2025 r. wystąpił o przyznanie również zasiłku okresowego.
Decyzją z dnia 16 czerwca 2025 r. nr MOPR.III.55100.5101.225755.2025 Prezydent Miasta Słupska odmówił wnioskodawcy przyznania wnioskowanych zasiłków.
W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, że rozpoznał wnioski z dnia 8 kwietnia 2025 r. i 27 maja 2025 r. łącznie, bowiem prawa strony wynikają z tego samego stanu faktycznego i właściwy jest ten sam organ.
Dalej organ I instancji wyjaśnił podstawę prawna rozstrzygnięcia. Wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zasiłek stały ustala się w wysokości, w przypadku osoby w rodzinie, różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Zgodnie natomiast z art. 38 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego.
Przyznanie obu świadczeń uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 823,00 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie".
Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca od dnia 27 lutego 2025 r. przebywa w K. przy ul. B. [...], pod opieką swojej matki, G. Z. Został on zabrany przez matkę z dotychczasowego miejsca zamieszkania w S. ze względu na zły stan zdrowia po opuszczeniu szpitala. Na zlecenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku, pracownik socjalny z Centrum Usług Społecznych w Koszalinie przeprowadził wywiad środowiskowy z M.H. w miejscu jego pobytu u matki w dniu 23 kwietnia 2025 r. Ponadto pismem z dnia 23 maja 2025 r. pracownik socjalny z Centrum Usług Społecznych w Koszalinie udzielił Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w Słupsku dodatkowych wyjaśnień podtrzymując stanowisko przedstawione w wywiadzie środowiskowym, że w jego ocenie M. H. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, przebywając jednocześnie pod opieką matki po pobycie w szpitalu.
Prezydent Miasta Słupka wskazał dalej, że zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że M. H. jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i wymagającą wsparcia we wszystkich czynnościach życia codziennego. Nie jest samodzielny w żadnym z obszarów codziennego funkcjonowania. Wszystkie sprawy urzędowe, opłacanie rachunków, umawianie wizyt lekarskich, zakupy, przygotowywanie i podawanie posiłków, a także wykupowanie leków realizowane są przez jego matkę, G. Z. Od kwietnia 2025 r. M. H. pozostaje również na jej wyłącznym utrzymaniu, nie posiadając żadnych własnych dochodów. Dodatkowo G.Z. posiada również notarialnie poświadczone pełnomocnictwo do działania w imieniu syna, obejmujące prawo substytucji, co umożliwia jej upoważnianie innych osób do wykonywania określonych czynności w imieniu M. H. Organ I instancji stwierdził, że w tej sytuacji M. H. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Z uwagi na jego stan zdrowia oraz pełne uzależnienie od pomocy osób trzecich, bez wsparcia matki nie byłoby możliwe jego funkcjonowanie w żadnym zakresie.
W związku z powyższym, w celu wyliczenia prawa do zasiłku stałego oraz zasiłku okresowego, należy uwzględnić dochód całego gospodarstwa domowego, w tym emeryturę G. Z. w wysokości 2.307,69 zł miesięcznie. Daje to dochód w przeliczeniu na osobę w gospodarstwie dwuosobowym w wysokości 1.153,84 zł. Dodatkowo G. Z.złożyła w imieniu syna wniosek o przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja przyznająca została wydana w dniu 5 czerwca 2025r. i obecnie rodzina oczekuje na wypłatę świadczenia wraz z należnym wyrównaniem tj. od stycznia 2025r.
W przypadku ubiegania się o zasiłek okresowy, dochód na osobę w rodzinie wynosi 1.153,85 zł, przy obowiązującym kryterium dochodowym w wysokości 823,00 zł, określonym na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy. Natomiast w przypadku ubiegania się o zasiłek stały, przy tym samym dochodzie na osobę (1.153,85 zł), obowiązuje kryterium dochodowe wynoszące 1 069,90 zł, zgodnie z art. 37 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ww. ustawy. W obu przypadkach stwierdzono przekroczenie ustawowo określonych kryteriów dochodowych, co skutkuje brakiem podstaw do przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku stałego.
W odwołaniu od powyższej decyzji G. Z. jako pełnomocnik syna M. H. podkreśliła, że syn ma mieszkanie socjalne w S. i to jest jego stałe miejsce zamieszkania. Aktualnie przebywa w K. u matki, gdyż po wyjściu ze szpitala potrzebował opieki. Nadal jednak ponosi koszty związane z mieszkaniem w S. G. Z. podkreśliła, że fakt sprawowania opieki nad synem w związku z jego złym stanem zdrowia nie oznacza, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Wskazała, że syn utrzymuje się na chwilę obecną ze środków uzyskanych w ramach zbiórki publicznej na rehabilitację, że ona sama uzyskuje bardzo niski dochód, z którego z trudem utrzymuje samą siebie i nie mogłaby pokrywać kosztów utrzymania syna. Jednocześnie wskazała, że od 3 lipca 2025 r. syn nie mieszka już u niej, gdyż przebywa w placówce rehabilitacyjnej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 6 sierpnia 2025 r. nr SKO.420.80.2025 na podstawie art. 138 § ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) – zwanej dalej k.p.a. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania.
Kolegium wskazało, że M. H. ma 37 lat. Jest kawalerem. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane 17 kwietnia 2025 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku. Orzeczenie wydano do 30 kwietnia 2026 r. Skarżący został uznany za osobę wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. M. H. od wielu lat leczył się psychiatrycznie w związku z zaburzeniami psychicznymi i uzależnieniem od alkoholu. Zajmował lokal socjalny położony w S. Utrzymywał się z zasiłku stałego w kwocie 1.229 zł miesięcznie. Na skutek pobicia, 5 października 2024 r. trafił do szpitala, gdzie przebywał do 27 lutego 2025 r. Na skutek doznanego urazu mózgu stał się osobą całkowicie zależną od otoczenia. Nie mówił, porozumiewał się za pomocą mimiki i ruchu oczu. Obecnie zaczyna wymawiać pojedyncze słowa. Wymaga rehabilitacji. Po opuszczeniu szpitala, opiekę nad nim - z racji stanu zdrowia - przejęła mieszkająca w K. matka – G. Z. Skarżący w jej mieszkaniu rozpoczął rehabilitację domową i oczekiwał na rehabilitację stacjonarną w specjalistycznym ośrodku. Z pisma pełnomocnika strony z dnia 24 lipca 2025 r. wynika, że od 3 lipca 2025 r. przebywa w szpitalu rehabilitacyjnym.
Organ I instancji uznał, że M.H. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i przy ustalaniu kryterium dochodowego uwzględnił jej dochód.
Kolegium podniosło, że faktyczny związek, o którym mowa w art. 6 pkt 14 ustawy, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb życiowych (mieszkaniowych, żywnościowych) i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło ich utrzymania. Ustawodawca uznanie za rodzinę uzależnił także od wymogu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania. Wspólnie gospodarować oznacza wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym łub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione jest cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest: również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy, a także dzielenie lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej.
Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Wyjaśnienia w związku z tym wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych) odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych.
Wspólne zamieszkiwanie dwóch osób w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy finansowane z dochodu tylko jednej osoby, zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie.
Zdaniem Kolegium, zebrany dotychczas materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy M. H. jest osobą samotnie gospodarującą, czy też prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką. Okoliczność ta jest kluczowa dla ustalenia, czy w realiach rozpoznawanej sprawy zastosowanie znajduje kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, czy osoby w rodzinie.
Wobec niewyjaśnienia sprawy we wskazanym wyżej zakresie, musi to nastąpić przy ponownym jej rozpatrzeniu przez organ pierwszej instancji, który uwzględni wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu, uzupełni materiał dowodowy w przedstawionych wyżej kierunkach oraz dokona analizy merytorycznej całokształtu poczynionych w niej ustaleń. Dopiero bowiem pełne ustalenia faktyczne i kompletne rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, to jest takiej, która spełniać będzie wszystkie wymagania przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a.
Wobec powyższego Kolegium, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., zaskarżoną decyzję uchyliło, a sprawę przekazało organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ pierwszej instancji będzie zobowiązany do ponowienia wywiadu środowiskowego z udziałem M. H. i jego matki, szczegółowego ustalenia wysokości dochodu skarżącego (ze wskazaniem wszystkich jego składników), wyjaśnienia kwestii "zbiórki na rehabilitację" i ustalenia, z jakich konkretnie środków pokrywane są kosztów utrzymania M. H., czy koszty utrzymania skarżącego pokrywa G. Z. w oparciu o własne dochody. Nadto organ ustali gdzie obecnie przebywa skarżący.
Od decyzji Kolegium M. H., reprezentowany przez matkę G. Z., wniósł sprzeciw wnosząc o jej uchylenie.
Pełnomocnik skarżącego podkreśliła, że zaopiekowała się synem na czas jego rehabilitacji po pobiciu. Nie spodziewała się, że MOPR w Słupsku odbierze synowi zasiłek stały i ubezpieczenie. Jej własna emerytura ledwo wystarcza na jej utrzymanie. Na profilu społecznościowym utworzyła zbiórkę, dzięki której uzbierała 3000 zł, które w całości przeznaczyła na prywatną rehabilitację dla syna. Nie prowadziła z synem wspólnego gospodarstwa domowego, a jedynie poświęciła swój czas i zdrowie na opiekę nad nim.
W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2024 poz. 572 ze zm.) - dalej jako k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Przy czym, zgodnie z treścią art. 64e p.p.s.a. - rozpoznając sprzeciw, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ II instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi. Sprzeciw jest wyrazem zakwestionowania przez stronę uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma więc wyłącznie charakter formalny i polega na sprawdzeniu, czy decyzja kasatoryjna organu II instancji poprawnie została wywiedziona z jednej z podstaw wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a. A zatem sąd w takim przypadku jedynie ustala, czy zachodziły przesłanki do zastosowania przez organ odwoławczy kompetencji z art. 138 § 2 k.p.a., a więc uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd nie jest więc władny odnosić się do jakichkolwiek innych kwestii, które nie wiążą się bezpośrednio z problematyką stosowanej przez organ odwoławczy normy z art. 138 § 2 k.p.a. Innymi słowy sąd rozpoznając sprzeciw powinien ocenić tylko te kwestie, które warunkują prawidłowość wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 9 września 2020 r. sygn. I GSK 1170/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Ponadto zgodnie z art. 138 § 2a k.p.a., jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów.
Sąd administracyjny w ramach kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ocenia, czy organ odwoławczy winien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem I instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne.
Organ odwoławczy co do zasady, a wynika to z treści art. 138 § 1 k.p.a., jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę. Odstępstwem od tej zasady jest, wynikające z 138 § 2 k.p.a., uprawnienie organu odwoławczego do wydania decyzji kasacyjnej. Konstrukcja prawna decyzji kasacyjnej podejmowanej na podstawie wskazanego przepisu opiera się na dwóch kumulatywnych przesłankach, a mianowicie: wydaniu decyzji przez organ I instancji z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksowych lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych, oraz uznaniu przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wobec tego samo naruszenie przepisów postępowania przez organ I instancji, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą do podjęcia przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zakończenie postępowania odwoławczego wydaniem tego typu decyzji wymaga bowiem dodatkowo stwierdzenia, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Chodzi więc o sytuację, w której zasada dwuinstancyjności postępowania wyłącza przeprowadzenie w tym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego, gdyż jego zakres wskazuje, że w swej istocie organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające odnośnie kwestii mogących mieć istotny wpływ na treść decyzji.
Odnosząc powyższe rozważania do oceny rozpoznawanego sprzeciwu Sąd stwierdza, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wydając zaskarżoną decyzję naruszyło art. 138 § 2 k.p.a. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że zebrany dotychczas materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy M. H. jest osobą samotnie gospodarującą, czy też prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, co jest okolicznością kluczową dla ustalenia, czy w realiach rozpoznawanej sprawy zastosowanie znajduje kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, czy osoby w rodzinie.
Ze stanowiskiem Kolegium co do braków w materiale dowodowym sprawy nie można się zgodzić. W sprawie przeprowadzony został w dniu 23 kwietnia 2025 r. wywiad środowiskowy. Wynika z niego m.in., że M.H. jest kawalerem, ma 37 lat, obecnie po leczeniu szpitalnym przebywa u matki, która jest jego pełnomocnikiem i opiekuje się nim na czas rekonwalescencji i powrotu do zdrowia. M. H. jest zameldowany w S. i tam też jest jego centrum życiowe, pobiera zasiłek stały, który jest jego jedynym dochodem. Po pobiciu trafił do szpitala, po opuszczeniu szpitala tymczasowo zamieszkał z mamą w K., ponieważ jest obecnie osobą całkowicie zależną od pomocy, oczekuje na rehabilitację, którą niebawem rozpocznie. Po powrocie do zdrowia wróci do mieszkania w S. Obecnie nie mówi, porozumiewa się za pomocą mimiki. Jego dochodem jest zasiłek stały, z którego opłaca rachunki za mieszkanie w S., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zdaniem pracownika socjalnego zasadne jest przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego.
W aktach znajdują się nadto:
- oświadczenie G. Z. z dnia 20 maja 2025 r., z którego wynika, że syn przebywa u niej czasowo na czas rehabilitacji domowej, następnie wróci do swojego miejsca zameldowania w S.;
- pismo Centrum Usług Społecznych w Koszalinie z dnia 23 maja 2025 r. skierowane do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, w którym Centrum to podtrzymało stanowisko przedstawione w wywiadzie środowiskowym. W piśmie tym wskazano, cyt. "kwestia składu gospodarstwa domowego wnioskodawcy, podlega wyłącznej ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego rodzinny wywiad środowiskowy. Z jego oceny, potwierdzonej zapisami w wywiadzie środowiskowym, jednoznacznie wynika, że Pan M. H. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. (...) pracownik socjalny przeprowadzający wywiad szczegółowo i zgodnie z przepisami rozeznał sytuację ww. Pan M. H. przebywa u matki okresowo, do czasu przyjęcia go na rehabilitację stacjonarną, która ma mieć miejsce w czerwcu bądź w lipcu br. klient posiada mieszkanie w S., gdzie po zakończeniu okresu rekonwalescencji zamierza wrócić. (...) oboje z matką oświadczyli, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Zakupy żywnościowe robi matka z dochodu klienta, w lodówce posiadają osobne półki (...) Matka jako pełnomocnik klienta dysponuje odrębnie dochodem swoim i dochodem syna (...)".
- pismo G. Z. z dnia 22 maja 2025 r.
Odnośnie zbiórki pieniężnej, w aktach znajdują się następujące informacje. Z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku z dnia 12 maja 2025 r. wynika, że G. Z. zorganizowała na rzecz syna zbiórkę pieniężną na cele rehabilitacyjne i lecznicze. Z uzyskanych środków pieniężnych od darczyńców pokrywa koszty rehabilitacji syna. Z oświadczenia G. Z. z dnia 20 maja 2025 r. wynika, że pieniądze ze zbiórki wpłynęły na jej konto bankowe i stanowią jej dochód. Centrum Usług Społecznych w Koszalinie w piśmie z dnia 23 maja 2025 r. wskazało, że pracownik socjalny ustalił, iż zbiórka została założona przez G. Z., a darowizny zostały wpłacone na jej konto, zatem nie stanowią dochodu M. H. Zgromadzona przez matkę kwota została wydatkowana na rehabilitację prywatną dla syna.
Wbrew stanowisku Kolegium zatem, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie zawiera niezbędne informacje pozwalające na poczynienie ustaleń faktycznych pod kątem zastosowania właściwych przepisów prawa materialnego. Kolegium niezasadnie uchyliło się od dokonania oceny tak zgromadzonego materiału dowodowego. W szczególności nie sposób dostrzec potrzeby przeprowadzenia kolejnego wywiadu środowiskowego, skoro ten znajdujący się w aktach sprawy wraz z pismem Centrum Usług Społecznych w Koszalinie z dnia 23 maja 2025 r. zawiera wszystkie niezbędne fakty, które powinny zostać przez Kolegium ocenione w świetle art. 6 ust. 14 ustawy.
Kolegium podniosło, że faktyczny związek, o którym mowa w art. 6 pkt 14 ustawy, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb życiowych (mieszkaniowych, żywnościowych) i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło ich utrzymania. Ustawodawca uznanie za rodzinę uzależnił także od wymogu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania. Wspólnie gospodarować oznacza wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym łub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione jest cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest: również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy, a także dzielenie lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne zamieszkiwanie dwóch osób w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy finansowane z dochodu tylko jednej osoby, zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie.
Dodać należy do powyższego, że przyjęcie pod swój dach i podjęcie się czasowej opieki nad osobą, która po pobiciu i kilkumiesięcznym pobycie w szpitalu nadal nie jest samodzielna i oczekuje na rehabilitację, nie musi automatycznie oznaczać wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy. Kolegium przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinno wziąć pod uwagę szczególne okoliczności tej sprawy.
Powodem do wydania decyzji kasacyjnej nie mogła być też kwestia dodatkowego wyjaśnienia dochodów ze zbiórki internetowej. Z materiału dowodowego wynika, że darowizny dokonywane były na konto G. Z., w związku z czym stanowiły jej dochód, czego nie zmienia fakt, że zostały one przeznaczone na rehabilitację syna. Skoro darowizny te stanowiły dochód G. Z., a nie M. H., to wątpliwości budzi wskazywana przez organ potrzeba dalszego wyjaśnienia tej kwestii. Dochód G. Z. ma znaczenie dla rozstrzygnięcia tylko przy założeniu, że ona i syn prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Przy takim zaś założeniu sam tylko dochód G.Z. z tytułu emerytury skutkowałby przekroczeniem kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie zarówno na potrzeby zasiłku stałego jak i okresowego, co wszak było podstawą rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Prowadzenie dalszego postępowania dowodowego w celu ustalenia, jakie jeszcze dodatkowe dochody ma G. Z. w sytuacji, gdy już jej dochód z emerytury powoduje przekroczenie kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie – przy założeniu że wraz synem prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe – jest zbędne. Zbędne jest ono również w sytuacji uznania, że M. H. prowadzi osobne gospodarstwo domowe, wówczas bowiem dochód G. Z. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w ogóle. Tak czy inaczej, materiał dowodowy także i w tym zakresie jest wystarczający dla dokonania jego oceny przez Kolegium.
Organ odwoławczy, tak jak organ pierwszej instancji, ma te same obowiązki wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie zaś do art. 77 § 1 k.p.a. na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny - na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie. Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji publicznej do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów.
Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie było możliwe wydanie rozstrzygnięcia kasacyjnego. Wskazane przez Kolegium okoliczności w decyzji kasacyjnej nie stanowiły o tym, że konieczne jest przeprowadzenie postępowania w całości lub w znacznym zakresie, wykraczającym poza kompetencje organu odwoławczego nadane mu w art. 136 k.p.a. Zgodnie z art. 136 § 1 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Kolegium może skorzystać z tego uprawnienia ponownie rozpatrując sprawę.
Z uwagi na wskazane wyżej istotne naruszenie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. Sąd uwzględnił sprzeciw i uchylił zaskarżoną decyzję w całości na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy uwzględni powyższą oceną i wskazania, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a.
Sąd rozpoznał sprzeciw na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 64d § 1 p.p.s.a.