II SA/Gd 710/23

II SA/Gd 710/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Zbigniew Romała /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1695/24 - Wyrok NSA z 2025-08-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewcz, , po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 lipca 2023 r., Sygn. akt SKO Gd/1456/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
P. P. (dalej: Strona, Skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: "organ II instancji", "organ odwoławczy", "Kolegium") z 19 lipca 2023 r., utrzymującą w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Kościerzyna decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kościerzynie (dalej jako: "Organ pierwszej instancji") z dnia 31 stycznia 2023 r., którą odmówiono Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego
z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem G. P.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Wnioskiem z 2 stycznia 2023 r. (data wpływu do organu) Strona zwróciła się
o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bliską osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kościerzynie.
Po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie, organ pierwszej instancji decyzją z 31 stycznia 2023 r. odmówił przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ I instancji skonstatował, że ustalony stan faktyczny uniemożliwia przyznanie Wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego na ojca z uwagi na brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), dalej: "u.ś.r." lub "ustawa". Jak wskazano bowiem w uzasadnieniu decyzji, G. P. posiada orzeczenie wydane 2 listopada 2016 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność G. P. Analiza orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wskazuje, że niepełnosprawność istniała po ukończeniu 25 roku życia. Z tej przyczyny nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b ustawy, która nadal obowiązuje, a skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) nie jest uchylenie tego przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ I instancji biorąc pod uwagę przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy oraz oświadczenie złożone przez Wnioskodawcę uznał, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej Wnioskodawcy
a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem. Stan zdrowia G. P., zakres sprawowanej opieki oraz częstotliwość wykonywanych czynności stanowi realną przeszkodę dla P. P. do podjęcia pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze. Obecnie obowiązek sprawowania opieki nad G.P. spoczywa głównie na Skarżącym.
Po rozpatrzeniu odwołania Strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w Gdańsku - decyzją z 19 lipca 2023 r. - utrzymało w mocy decyzję organu
I instancji.
Kolegium wskazało, że z przekazanych akt i środowiskowego wywiadu rodzinnego wynika, że Skarżący mieszka w domu na piętrze wraz z żoną i dwójką dzieci. Żona Strony nie pracuje i sprawuje opiekę nad dziećmi (jedno 3 miesiące, drugie 3 lata- chodzi do przedszkola). Na parterze domu mieszka niepełnosprawny ojciec G. P. z żoną. Żona G. P. pracuje zawodowo na pełen etat - umowa na czas nieokreślony. Wnioskodawca jest jedynym dzieckiem, brak jest innych spokrewnionych osób. Ojciec Strony posiada 8 rodzeństwa, z czego dwoje mieszka w Niemczech (czworo poza K., zaś dwoje w K. - są aktywni zawodowo).
Niepełnosprawny ojciec Skarżącego choruje na stwardnienie rozsiane zdiagnozowane w 2014 r. W 2016 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, na podstawie orzeczenia właściwego organu z dnia
2 listopada 2016 r. (nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność). Ponadto w aktach sprawy znajduje się orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia 14 lipca 2022 r. wskazujące, iż G. P. jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia 31 lipca 2026 r. Stan zdrowia G. P. ulega systematycznemu pogorszeniu. Ma niedowład 3 kończynowy, nasilony w ostatnim okresie. Chodzi przy pomocy kul lub chodzika. Wymaga pomocy w większości czynnościach dnia codziennego. Nie daje rady samodzielnie wstać, ubrać się i poruszać, co utrudnia utrzymanie wymaganej higieny osobistej i załatwiania potrzeb fizjologicznych.
Z uwagi na chwiejność znacznego stopnia i zaburzenia równowagi coraz częściej zdarzają się upadki i nie jest w stanie samodzielnie wstać. Opiekę nad niepełnosprawnym ojcem sprawuje wnioskujący syn, który również wozi ojca na wizyty lekarskie, konsultacje i badania. Ostatnio Skarżący był zatrudniony na umowę zlecenia do dnia 31 grudnia 2022 r. Wnioskodawca był zmuszony zrezygnować z pracy z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia ojca. Najprostsze czynności dnia codziennego, takie jak wstanie z łóżka lub fotela, ubranie się, umycie, zrobienie kawy czy herbaty, jedzenia- nawet posmarowanie kawałka chleba jest ogromnym wyzwaniem z uwagi na niedowład lewej ręki (ojciec jest leworęczny). Tylko prawa ręka jest władna. Mieszkanie nie jest dostosowane dla osoby niepełnosprawnej, dlatego wózek się nie sprawdza. Załączona do akt sprawy dokumentacja medyczna potwierdza ustalenia w zakresie stanu zdrowia G.P.
Z oświadczeń Strony wynika, iż wnioskodawca w ramach sprawowanej opieki pomaga przy czynnościach higienicznych i kąpieli; prowadzi ojca, nie korzystającego z pielucho majtek do toalety; smaruje kremami przeciw odparzeniowymi; przygotowuje ubrania i pomaga w ubieraniu; pomaga przy ćwiczeniach; mierzy ciśnienie, podaje leki i posiłki przygotowane; sprząta, pierze, prasuje, pomaga przy wizytach lekarskich, robi zakupy i realizuje recepty, pomaga przy spacerach, przynosi opał i pali w piecu; w zimie odśnieża drogę; układa do snu, robi masaże. Ojciec jest większość dnia nieaktywny ruchowo, mimo, że może zostać spionizowany 6-7 godzin, jest bierny ruchowo.
Oceniając decyzję organu I instancji w kontekście poczynionych ustaleń faktycznych, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji niezasadnie odmówił Stronie wnioskującej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na powyższy przepis w art. 17 ust. lb u.ś.r. Dlatego też zasadnym jest rozpatrzenie wniosku w zakresie ustalenia czy zaistniały przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Zdaniem Kolegium ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne mogła je otrzymać. Po pierwsze jest to sprawowanie rzeczywistej, osobistej, stałej
i bezpośredniej opieki nad wymagającą jej osobą niepełnosprawną, po drugie rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane musi być koniecznością sprawowania opieki. Pomiędzy tymi dwoma przesłankami musi zaistnieć związek przyczynowo - skutkowy.
W świetle zebranych dowodów Kolegium uznało w pierwszej kolejności, że zachodzi związek pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną
w stopniu znacznym ojcem. Oznacza to, iż w świetle treści art. 17 ust. 1 ustawy Skarżący zrezygnował z dalszego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Ustalony stan zdrowia G. P., w szczególności wynikający z faktu choroby na stwardnienie rozsiane i postępowaniu tej choroby, przy niedowładzie 3 kończynowym oznacza konieczność sprawowania opieki przez osobę drugą. Opiekę tę sprawuje Wnioskodawca.
Jednakże, organ I instancji pominął w swoim postępowaniu, że zasadnym było również wykazanie, czy nie istnieją w sprawie negatywne przesłanki określone w art. 17 ust.5 tej ustawy. Zaistnienie chociażby jednej z tych przesłanek uniemożliwia przyznanie Stronie wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo ustalenia faktu, iż niepełnosprawny G. P. jest żonaty, zaś jego -wspólnie mieszkająca - żona A. P. jest osobą czynną zawodowo z racji zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, organ I instancji nie odniósł tych ustaleń do treści art. 17 ust.5 pkt 2 lit a) ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy brak jest orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym A. P. Ponadto w toku postępowania odwoławczego do Kolegium wpłynęło oświadczenie Wnioskodawcy, iż jego matka (A. P.) nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto nie figuruje ona w systemie jako osoba posiadająca ważne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Kolegium, stosownie do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, należy wykluczyć Skarżącego z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy niepełnosprawny w stopniu znacznym ojciec strony jest w związku małżeńskim, a jego żona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy uzasadniającą odmowę przyznania Stronie wnioskowanego prawa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku P.P. zaskarżył w całości decyzję SKO w Gdańsku i wniósł o jej uchylenie wraz
z poprzedzającą ją decyzję wydaną przez Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kościerzynie dnia 31 stycznia 2023 r.
Skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:
- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez Stronę opieki nad niepełnosprawnym
w stopniu znacznym ojcem nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawny G. P. ma żonę, na której spoczywa obowiązek opieki nad mężem,
- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny żony względem wymagającego opieki męża bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny syna, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż
w sytuacji Strony nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.) - dalej "k.r.o." obowiązek alimentacyjny względem ojca, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,
- nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną,
a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a." - nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 19 lipca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję z dnia 31 stycznia 2023 r. o odmowie przyznania Skarżącemu na jego wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 233/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie, z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 wyrok z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22).
Istotą sporu w niniejszej sprawie pozostaje zatem kwestia ustalenia, czy Skarżący spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny
i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych
w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie przy tym z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., stanowiącego podstawę prawnych kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że na tle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się dwa przeciwstawne poglądy co do interpretacji uregulowanej w nim negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rozbieżności te rozstrzygnięte zostały
w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której punkcie 2 stwierdzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
W uzasadnieniu powyższej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził
w szczególności, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573
z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie
z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS,
o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej. Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia.
Ponadto w uzasadnieniu uchwały wskazano, że w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna - brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie,
a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa
w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to
w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego.
W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa
o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy powinien być interpretowany
z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podkreślił również, że rozbieżność
w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami.
W świetle powyższego należy przyjąć, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych
i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym
w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec tego należy stwierdzić, że podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
W konsekwencji, będąc związany uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. i całkowicie podzielając stanowisko zajęte w powyższej uchwale Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja jest zgodna
z prawem.
Zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy słusznie uznały, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad ojcem. G. P. pozostaje bowiem w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku zaś sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 powoływanej ustawy, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w sprawie tej nie zostało spełnione (por. wyroki NSA z dnia: 23 listopada 2022 r., sygn. I OSK 28/22 oraz 12 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 354/22).
Dlatego też, przyznanie Skarżącemu wnioskowanego świadczenia nie było możliwe a wniesiona w niniejszej sprawie skarga, jako niezasadna, zasługiwała na oddalenie, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku organu
o rozpoznanie sprawy w tym trybie.
Powołane wyżej orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.