II SA/Gd 698/06

II SA/Gd 698/06 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2007-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-11-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Barbara Skrzycka-Pilch /przewodniczący/
Jolanta Górska
Krzysztof Ziółkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Sędzia WSA Jolanta Górska Protokolant Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 lutego 2003 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 22 października 2002 r., nr [...], 2/ przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adw. K. G. wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w kwocie 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
II SA/Gd 698/06
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 22 października 2002r. nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filii nr 1, z upoważnienia Rady Miasta, na podstawie art. 104 kpa w zw. z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 4, art. 4 ust. 1, art. 31 ust. 1 pkt 3, art. 31 ust. 4 i 5, art. 43 ust. 1, 3 i 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) oraz § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz.U. Nr 26, poz. 140) przyznał I. S. pomoc społeczną w formie zasiłku okresowego z tytułu braku możliwości zatrudnienia w wysokości po 343 zł miesięcznie w okresie od miesiąca października 2002r. do grudnia 2002r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z przeprowadzonego w dniu 10 września 2002r. wywiadu środowiskowego wynika, że I. S. osiągała dochód w wysokości 117,43 zł i nie przekraczał on kryterium dochodowego, warunkującego przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, określonego w art. 4 ust. 1 w/w ustawy o pomocy społecznej, wynoszącego 461zł. Na podstawie posiadanych przez organ I instancji dokumentów ustalono, że z uwagi na brak możliwości zatrudnienia, a w szczególności brak miejsc pracy I. S. spełnia przesłanki przyznania zasiłku okresowego. Ustalając wysokość świadczenia oraz okres, na który zostało ono przyznane, wzięto pod uwagę sytuację życiową wnioskującej, jej możliwości, środki raz uprawnienia, a także możliwości finansowe gminy.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. S. domagając się przyznania jej zasiłku okresowego za cały 2002r., a nie tylko za trzy miesiące. W odwołaniu podniosła, że jej sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna jest trudna.
Decyzją z dnia 18 lutego 2003r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując w uzasadnieniu decyzji, że bezspornym jest, że I. S. spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że wniosek o przyznanie zasiłku okresowego odwołująca się złożyła w dniu 10 września 2003r., zaś z art. 43 ust. 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej wynika, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymagana dokumentacją. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji, w sytuacji gdy nie dysponował środkami z przeznaczeniem na ten rodzaj pomocy, powinien odmówić przyznania przedmiotowego zasiłku i ewentualnie zaproponować odwołującej się inny rodzaj pomocy. Odwołującej się przyznano taką pomoc w dniu 10 września 2002r. – w formie zasiłku celowego w kwocie 100zł. Organ odwoławczy uznał zatem, że nie pozbawiono odwołującej się pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego powołany wyżej przepis nie zezwala na przyznania przedmiotowego zasiłku za okres od stycznia 2002r., nawet w sytuacji, gdyby organ I instancji dysponował środkami przeznaczonymi na jego realizację. Przyznania zasiłku okresowego za okres od stycznia 2002r. nie uzasadnia również trudna sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna odwołującej się.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła I. S. Wskazując na swoją trudną sytuację rodzinną, majątkową i zdrowotną podniosła, że przyznany jej zasiłek okresowy za miesiące od października do grudnia 2002r. nie wystarczył jej na pokrycie długów, jakie zaciągnęła w związku z leczeniem i utrzymaniem.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wyrokiem z dnia 3 listopada 2005r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 362/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 lutego 2003r. w przedmiocie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że stosownie do art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. (tekst jedn. Dz.U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu m.in. na brak zatrudnienia. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z akt sprawy wynika, że skarżąca spełnia określone w ustawie kryterium dochodowe niezbędne do otrzymania zasiłku okresowego, jest osobą bezrobotną, z uwagi na brak możliwości zatrudnienia. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy trafnie wskazał na art. 43 ust. 6 powołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej, który umożliwiał przyznanie wnioskowanego świadczenia począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W związku z tym organ I instancji mógł przyznać skarżącej zasiłek okresowy dopiero od września 2002r., tj.od miesiąca, w którym złożyła wniosek o jego przyznanie, dlatego też w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie było podstaw do uwzględnienia skargi.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła I. S. zarzucając mu:
- naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako ppsa) w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) polegające na nieuchyleniu decyzji organów obu instancji, pomimo iż decyzje te zostały wydane bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego;
- naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej polegające na "nieprzedstawieniu stanu sprawy", niezbędnego do wydania orzeczenia w sprawie, to jest nieprzedstawienie dokładnego stanu faktycznego w sprawie oraz niewskazanie dokładnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia;
- naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ust. 4 w zw. z art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż przyznanie zasiłku okresowego również za miesiąc wrzesień 2002r. nie odpowiadałoby celom i możliwościom pomocy społecznej.
W związku z tym wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o przyznanie ustanowionemu z urzędu adwokatowi stosownego wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.
Wyrokiem z dnia 20 października 2006r. w sprawie o sygn. akt I OSK 582/06 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz przyznał od Skarbu Państwa wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w łącznej kwocie 244,60zł na rzecz adw. K. G., a na rzecz adw. P. K. kwotę 219,60zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i w związku z tym podlegała uwzględnieniu. Podniósł, że wbrew przepisowi art. 141 § 4 p.p.s.a. w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie wyjaśnił podstawy swojego rozstrzygnięcia. Jest to szczególny element uzasadnienia wyroku, który winien odzwierciedlać tok rozumowania Sądu stosującego określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że w niniejszej sprawie brak jest tego elementu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozważaniach powołał się na ustalony stan faktyczny, zacytował stosowne przepisy obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji ustawy o pomocy społecznej odnoszące się do zasiłku okresowego oraz terminu jego przyznania. Natomiast w żaden sposób nie wywiódł dlaczego w danym stanie faktycznym przy prawidłowo zastosowanych przepisach prawa materialnego uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo, chociaż w sposób jednoznaczny wynika, że narusza ona powołany przez ten Sąd przepis art. 46 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że Sąd I instancji zobligowany jest wyjaśnić podstawę rozstrzygnięcia w motywach orzeczenia. To bowiem pozwala zarówno stronom postępowania jak i Naczelnemu Sadowi Administracyjnemu prześledzić tok rozumowania Sądu, a także skontrolować, czy nie został popełniony błąd w tym rozumowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że naruszenie przepisów art. 141 § 4 p.p.s.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy co powoduje, iż zaskarżone orzeczenia podlegało uchyleniu i sprawa winna być rozpoznana ponownie przez Sąd I instancji. Brak wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia powoduje, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł skontrolować prawidłowości zaskarżonego orzeczenia w kontekście dalszych zarzutów skargi kasacyjnej. Z tych tez względów na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.
Na rozprawie w dniu 31 stycznia 2007r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że popiera skargę i wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one zapłacone ani w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Skarga podlega uwzględnieniu, jednakże z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącą.
Zgodnie z art. 31 ust. 1 obowiązującej w okresie wydania decyzji obu instancji ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2006r. Nr 209, poz. 1550 – dalej jako ustawa o pomocy społecznej) zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na:
1) długotrwałą chorobę,
2) niepełnosprawność,
3) brak możliwości zatrudnienia,
4) brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny,
5) możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego.
Z cytowanych wyżej przepisów wynika, że zasiłek okresowy uregulowany w nieobowiązującej już ustawie o pomocy społecznej był świadczeniem fakultatywnym i jego przyznanie zależało od uznania administracyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zatem cele i możliwości pomocy społecznej stanowiły, obok konkretnej sytuacji wnioskodawcy, jedno z kryterium przyznania lub odmowy przyznania zasiłku okresowego. Ograniczone możliwości finansowe organu pomocy społecznej mogły uzasadniać odmowę przyznania zasiłku okresowego.
Jak wynika z akt administracyjnych bezsporną okolicznością jest, iż skarżąca I. S. złożyła w dniu 10 września 2002r. wniosek o przyznanie jej zasiłku okresowego za cały 2002r. Bezsporną okolicznością było również, iż skarżąca spełniała przesłanki do przyznania zasiłku okresowego, albowiem spełniała kryterium dochodowe, zaś posiadane zasoby pieniężne nie wystarczały na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb ze względu na brak możliwości zatrudnienia. Pismem z dnia 15 października 2002r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej poinformował skarżącą, że zasiłek okresowy jest świadczeniem fakultatywnym, a podjęcie decyzji w tym zakresie następuje w granicach uznania administracyjnego, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy oraz możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej od dnia 1 października 2002r. otrzymał środki finansowe na realizację zasiłków okresowych, w związku z czym wniosek skarżącej zostanie pozytywnie rozpatrzony, zaś wysokość i rozmiar świadczenia zostanie określony w decyzji, którą skarżąca otrzyma w miesiącu październiku.
W niniejszej sprawie organ I instancji, w sytuacji braku środków na realizację zasiłków okresowych w miesiącu wrześniu 2002r. był uprawniony do odmowy przyznania skarżącej świadczenia w postaci zasiłku okresowego. W sytuacji jednak, gdy tego nie zrobił, a od dnia 1 października 2002r. uzyskał środki na realizację zasiłków okresowych, winien przyznać skarżącej zasiłek okresowy od dnia złożenia wniosku, tj. od września 2002r.
Zgodnie bowiem z art. 43 ust. 6 zd. 1 ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Przepisy ustawy o pomocy społecznej uzależniają moment wypłaty świadczenia od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem cytowanego wyżej art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej. Naruszenie powyższego przepisu prawa materialnego miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem na skutek jego naruszenia skarżącej przyznano zasiłek okresowy począwszy od miesiąca października 2002r., podczas gdy winien być przyznany począwszy od miesiąca września 2002r.
Jednocześnie należy wskazać, że okoliczność, iż w miesiącu wrześniu 2002r. organ I instancji decyzją z dnia 10 września 2002r. Nr [...] przyznał skarżącej pomoc społeczną w formie zasiłku celowego na zakup żywności oraz na wykupienie leków, nie ma wpływu na ustalenie przez organ I instancji momentu wypłaty zasiłku okresowego. Postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej z dnia 9 września 2002r. o udzielenie pomocy finansowej na zakup leków i żywności stanowiło bowiem postępowanie odrębne od postępowania w przedmiocie przyznania skarżącej zasiłku okresowego wszczętego wnioskiem z dnia 10 września 2002r. Rozpatrując wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku okresowego organ I instancji powinien, po ustaleniu, że skarżąca spełnia przesłanki do uzyskania zasiłku okresowego, przyznać jej zasiłek okresowy począwszy od września 2002r., niezależnie od przyznania skarżącej w tym samym miesiącu zasiłku celowego na zakup wyżywienia i leków.
Ponadto należy wskazać, że, w świetle cytowanego wyżej art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, twierdzenia skarżącej, iż przysługuje jej świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego za cały 2002r. są bezzasadne.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji weźmie pod uwagę, iż zgodnie z art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), która zastąpiła ustawę z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), na podstawie której orzekały organy obu instancji, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życia ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy, a zatem winien rozpoznać wniosek skarżącej I. S. o przyznanie zasiłku okresowego w myśl przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Przy rozpatrzeniu wniosku organ I instancji będzie miał na względzie przepis art. 106 ust. 3 tejże ustawy, zgodnie z którym świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.
Odnośnie kosztów postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz §18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).