II SA/GD 697/23

II SA/Gd 697/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Katarzyna Krzysztofowicz
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 581
art. 2 pkt 11
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 czerwca 2023 r. nr SKO Gd/651/23 w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skarga A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 13 czerwca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kwidzyna z 23 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku do 18 lat, M. B. została wniesiona w następującym stanie sprawy:
Organ I instancji odmowę przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uzasadnił okolicznością, że w zaświadczeniu stwierdzającym bezskuteczność egzekucji jako osoba uprawniona wskazana została skarżąca oraz w postanowieniu Sądu Okręgowego w Gdańsku II Wydział Cywilny Rodzinny z 19 maja 2022 r. sygn. akt II C 1218/22 udzielone zostało zabezpieczenie poprzez zobowiązanie A. B. do łożenia tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny kwoty 1000 zł. Z postanowienia Sądu wynika, że zostało zasądzone zabezpieczenie wobec rodziny zamiast wobec dziecka od jego rodzica.
Powyższą argumentację podzielił organ odwoławczy. Kolegium wskazało, że postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego regulowane jest ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 581; dalej jako: "ustawa"). Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo.
Pojęcie osoby uprawnionej należy odtworzyć z treści art. 2 pkt 11 i pkt 2 ustawy. Zgodnie z ustawową definicją osoba uprawniona to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (pkt 11), przy czym bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika lub braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.
W ocenie organu I instancji, podstawą wydania decyzji odmownej było niespełnienie przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia. Wnioskodawczyni przedłożyła do akt sprawy postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku II Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 19 maja 2022 r. sygn. akt: II C 1218/22 z którego wynika, że udzielono zabezpieczenia poprzez zobowiązanie pozwanego do łożenia tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny kwoty 1.000 złotych miesięcznie. Do wniosku o przyznanie świadczenia dołączono także zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów przyznanych na A. B. (zaświadczenie w aktach sprawy).
Przepis art. 9 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej, a taką zgodnie z definicją ustawową jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica (art. 2 pkt 11 ustawy). Tym samym, dołączenie do wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego zaświadczenia stwierdzającego bezskuteczność egzekucji na inną osobę niż osoba uprawniona w rozumieniu ustawy wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Organ odwoławczy podkreślił, że nie było możliwości zastosowania w sprawie art. 11 pkt 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i ich wysokości w razie ustalenia łącznej kwoty alimentów dla kilku osób uprawnionych za kwotę alimentów przysługujących jednej osobie uważa się część łącznej kwoty proporcjonalną do liczby osób, dla których ustalono alimenty. Użyty w tym przepisie zwrot "kilku osób uprawnionych" interpretować należy z uwzględnieniem definicji pojęcia "osoba uprawniona" przyjętej w ustawie. A zatem jako osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Nie chodzi w tym przepisie o osoby uprawnione do alimentów w znaczeniu jaki wynikałby z przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten dotyczy przyznania łącznej kwoty alimentów na kilkoro dzieci od rodzica w jednym orzeczeniu sądowym. Nie obejmuje jednak swoim zakresem sytuacji, w której przyznano alimenty na potrzeby rodziny (np. drugiego z rodziców i dziecka).
We wniesionej skardze A. B. zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.
- art. 9 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niewłaściwą wykładnię,
- art. 11 pkt 1 tej ustawy poprzez jego niezastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy.
2. naruszenie prawa procesowego tj.
- art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej jako: "k.p.a.") poprzez brak wnikliwego rozpoznania sprawy, dowolną ocenę materiału dowodowego, rozstrzygnięcie organów administracji stawiające osoby, które uzyskały zabezpieczenie świadczeń alimentacyjnych poprzez postanowienie o zaspokojeniu potrzeb rodziny, w gorszej pozycji od tych, które uzyskały postanowienie o zabezpieczeniu alimentów na każde dziecko osobno, należy uznać za nierówne traktowanie, co godzi w zasady postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a.,
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy niezgodnej z prawem decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skarżąca wyraziła stanowisko, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej wadliwie nie uznały postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia poprzez zobowiązanie A.B. do łożenia tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny kwoty po 1000 zł miesięcznie. W ocenie organów Sąd udzielił zabezpieczenia na rzecz rodziny, zamiast wobec dziecka i w konsekwencji nie przyznały prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka skarżącej. Skarżąca wskazała, że wystąpienie przez małżonka w postępowaniu rozwodowym z żądaniem nałożenia na drugiego małżonka obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny podczas trwania procesu rozwodowego jest równoznaczne z dochodzeniem roszczeń alimentacyjnych (por: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1992 r., sygn. III CZP 107/92, publ. OSNC 1993, Nr 5, poz. 73), a przyznane w tym postępowaniu świadczenie ma charakter alimentacyjny. Orzeczenie łącznej kwoty alimentów na podstawie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie jest przeszkodą do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022, poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W ocenie Sądu kontrola wydanych w sprawie decyzji, dokonana według powyższych kryteriów, doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy.
Orzekając w niniejszej sprawie organy powołały się na treść przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i uznały, że małoletni M. B. nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W ocenie organów wydane przez sąd powszechny postanowienie o zabezpieczeniu powództwa na czas trwania sprawy o rozwód, poprzez zobowiązanie męża skarżącej do łożenia tytułem kosztów utrzymania rodziny kwoty 1000 zł miesięcznie, nie jest tytułem, o którym mowa w art. 2 pkt 11 ustawy. Ponadto organy uznały, że skoro zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji zostało wydane dla skarżącej, a nie dla małoletniego, to nie stanowi ono zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczenia przyznanego osobie uprawnionej.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Z kolei ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11 ustawy).
Z materiału dowodowego wynika, że Sąd Okręgowy w Gdańsku II Wydział Cywilny, postanowieniem z 19 maja 2022 r. sygn. akt II C 1218/22 udzielił na wniosek skarżącej zabezpieczenia w prawie o rozwód poprzez zobowiązanie pozwanego A. B. do łożenia tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny kwoty 1000 zł miesięcznie, płatne z góry do dnia 10-ego każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi którejkolwiek z rat do rąk powódki poczynając od dnia 15 kwietnia 2022 r.
Przywołanego postanowienia orzekające organy nie uznały za dokument, który na podstawie art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b) ustawy należy złożyć wraz z wnioskiem o przyznanie alimentów z funduszu alimentacyjnego. Przepis ten wskazuje dowody niezbędne do ustalenia praw do świadczenia w postaci: odpisu podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpisu postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty oraz odpisu protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem. Postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku II Wydział Cywilny z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt II C 1218/22, w ocenie Sądu, ma podstawę w treści art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 6, poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.), w myśl którego oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym poglądem świadczenia z art. 27 k.r.o., jakkolwiek nie nazwane wprost w ustawie, posiadają charakter alimentacyjny, a ich celem jest dostarczenie osobie uprawnionej środków do zaspokojenia bieżących potrzeb (por. wyrok WSA w Lublinie z 2 października 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 493/18, wyrok WSA w Szczecinie z 28 października 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 885/09, publ. CBOSA). W wyroku z 5 stycznia 2011 r. w sprawie sygn. akt III UK 69/10 (publ. Lex nr 1001326) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wprawdzie wynikającego z art. 27 k.r.o. obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny nie należy utożsamiać z obowiązkiem alimentacyjnym sensu stricto, gdyż są to instytucje odrębne i odmienne, a obowiązek z art. 27 k.r.o. można traktować jako quasi alimentacyjny, to dominuje pogląd, że funkcja i cel tych instytucji są takie same, zaś orzeczenie obowiązku z art. 27 k.r.o. prowadzi do potwierdzenia alimentacyjnego zobowiązania małżonków do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, obejmującego także powinność przyczyniania się do utrzymania współmałżonka.
Z kolei w doktrynie podkreśla się, że przedmiot unormowania zawartego w art. 27 k.r.o. jest nie tylko pokrewny z przedmiotem uregulowań art. 128-140 k.r.o., dotyczących obowiązku alimentacyjnego, ale nadto posiada on szerszą treść od zwykłego obowiązku alimentacyjnego. Wskazuje się w przypadku powyższych obowiązków na analogiczny charakter prawny, jak też podobne znaczenie moralne oraz zbliżoną funkcję społeczną. Podnosi się również, że pomimo istnienia pewnych różnic obowiązek ustanowiony w art. 27 k.r.o. nie zatraca swojego charakteru alimentacyjnego, a roszczenia oparte na jego podstawie, mające charakter alimentacyjny, korzystają ze wszystkich przywilejów, jakie przepisy regulują w stosunku do roszczeń z art. 128 i nast. k.r.o. (por. J. Ignatowicz, K. Piasecki, J. Pietrzykowski, J. Winiarz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, pod. red. Janusza Pietrzykowskiego, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1990, s. 131-132).
W kontekście powyższych unormowań, zdaniem Sądu, należy przyjąć, że postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku II Wydział Cywilny z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt II C 1218/22, stanowi tytuł wykonawczy, który uprawnia do przyznania świadczenia zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy. Wątpliwości Sądu nie budzi okoliczność, że choć w sentencji postanowienia wymieniona jest jedynie skarżąca A. B., to osobą uprawnioną do korzystania z zasądzonego świadczenia alimentacyjnego są wszystkie osoby wchodzące w skład rodziny, tj. oprócz matki skarżącej także jej małoletni syn – M. B. (tak również wyrok WSA w Lublinie z 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 879/12, wyrok WSA w Szczecinie z 28 października 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 885/09, wyrok WSA w Warszawie z 25 maja 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 115/23, CBOSA). W istocie potrzeb dzieci w praktyce nie da się oddzielić od potrzeb tego z rodziców, przy którym dzieci pozostały (uchwała SN z 16 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 91/86, publ. OSNC 1988/4/42).
Zgodnie natomiast z art. 11 pkt 1 ustawy, przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i ich wysokości, w razie ustalenia łącznej kwoty alimentów dla kilku osób uprawnionych, za kwotę alimentów przysługujących jednej osobie uważa się część łącznej kwoty proporcjonalną do liczby osób uprawnionych, dla których ustalono alimenty. Możliwe jest zatem przyznanie świadczenia także wtedy, gdy z tytułu wykonawczego nie wynika konkretnie kwota przyznana dla danego uprawnionego (por. wyrok WSA w Lublinie z 2 października 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 493/18, CBOSA). W sytuacji uprawnienia do świadczeń alimentacyjnych małoletniego oraz jego matki (2 osoby), ustalenie wysokości alimentów przysługujących dziecku na podstawie złożonego postanowienia o sygnaturze II C 1218/22 jest, zdaniem Sądu, matematycznie proste (tak również w wyroku WSA w Poznaniu z 5 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po 150/21, CBOSA).
W świetle powyższego uznać należy, iż postanowienie sądu rodzinnego, na mocy którego od jednego z małżonków zasądzona została kwota tytułem zaspokajania potrzeb rodziny, stanowi w rozumieniu ustawy tytuł wykonawczy, dający materialnoprawną podstawę do ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a członkowie rodziny objętej tym tytułem, jako osoby uprawnione do świadczenia alimentacyjnego, mogą w oparciu o ten tytuł wystąpić o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie przepisów przedmiotowej ustawy.
W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej wadliwie tytułu tego nie uznały i w konsekwencji nie przyznały prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko skarżącej.
Kolejna kwestią wymagającą oceny jest spełnienie warunku wskazanego w art. 15 ust. 4 pkt 3 a) ustawy, gdzie wskazano, że do wniosku należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postepowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji.
Organ odwoławczy zaaprobował stanowisko organu I instancji, który uznał, że skoro zaświadczenie wskazuje jako wnioskodawcę postępowania egzekucyjnego skarżącą to niezasadne jest przyjęcie bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych na dziecko. Jest to stanowisko niezasadne, bowiem nawet brak przedłożenia zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji wystawionego przez organ egzekucyjny nie oznacza, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może zostać przyznane osobie uprawnionej. Mając na uwadze treść art. 2 pkt 2 ustawy, że bezskuteczność egzekucji jako przesłanka przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności. Chodzi więc o taki stan, kiedy nie jest możliwe uzyskanie w żaden prawnie dopuszczalny sposób należności z majątku dłużnika i w związku z tym konieczna jest pomoc finansowa państwa osobom uprawnionym. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że pomimo wskazania w zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji alimentów osoby skarżącej, a z treści tego zaświadczenia wynika, że egzekucja została oparta na postanowieniu Sądu Okręgowego w Gdańsku II Wydział Cywilny z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt II C 1218/22, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności w dniu 20 maja 2022 r., to zaświadczenie to obejmuje także bezskuteczność alimentów na małoletniego syna skarżącej.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 2 pkt 11 i art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b) ustawy przez ich błędną wykładnię oraz niezastosowanie przepisu art. 11 pkt 1 ustawy. Dlatego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyższe stanowisko Sądu, zgodnie z art. 153 p.p.s.a..
W punkcie 2 wyroku Sąd oddalił wniosek o zasądzenie skarżącej kosztów postępowania. W myśl art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, do czego - zgodnie z art. 205 § 1 p.p.s.a. - zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie.
Podkreślić jednak należy, że w niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zatem zastosowanie miał przepis art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.
Ponadto nie miał zastosowania wskazany w skardze przepis art. 205 § 2 p.p.s.a., bowiem skarżąca nie była w niniejszej sprawie reprezentowana przez adwokata ani radcę prawnego.
Sąd orzekał w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., stanowiącym, że sprawa może zostać rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.