II SA/Gd 690/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej (DPS) i jednocześnie rozkładającą tę zaległość na raty. Skarżący argumentował, że jego sytuacja finansowa i zdrowotna, a także jego żony, są na tyle trudne, że ponoszenie pełnej odpłatności i spłata zadłużenia stanowiłaby nadmierne obciążenie. Organy administracji obu instancji uznały, że choć sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego oraz jego żony jest trudna (oboje posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i korzystają z zasiłków pielęgnacyjnych), to nie wypełnia ona przesłanek "przypadku szczególnie uzasadnionego" w rozumieniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, które uzasadniałyby umorzenie zaległości. Podkreślono, że dochody rodziny są stałe i znacznie przekraczają kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, a wydatki na leczenie stanowią niewielki procent dochodu. Organy zakwestionowały również niektóre wydatki jako niekonieczne lub nadmierne, w tym ratę kredytu na instalację fotowoltaiczną oraz czynsz najmu lokalu, który został zawarty krótko przed złożeniem wniosku o umorzenie i był wynajmowany od córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia lub rozłożenia na raty oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić ulgi, a jego decyzja podlega kontroli pod kątem prawidłowości postępowania i wyczerpania materiału dowodowego. Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny, oceniły dowody i zastosowały prawo, a sytuacja skarżącego, choć trudna, nie była na tyle wyjątkowa, aby uzasadniać umorzenie zaległości.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja pojęcia "przypadku szczególnie uzasadnionego" w kontekście umorzenia zaległości w DPS, ocena wydatków jako koniecznych, kontrola sądowa decyzji uznaniowych w pomocy społecznej.
Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej. Ocena wydatków jako "koniecznych" lub "nadzwyczajnych" może być różna w zależności od indywidualnych okoliczności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy trudna sytuacja materialna i zdrowotna osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej stanowi "przypadek szczególnie uzasadniony" uzasadniający umorzenie zaległości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, trudna sytuacja materialna i zdrowotna sama w sobie nie stanowi "przypadku szczególnie uzasadnionego" w rozumieniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, jeśli nie jest ona nadzwyczaj drastyczna i nie wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych lub nawet nadzwyczajnych. Osoba musi być faktycznie niezdolna do ponoszenia opłat bez uszczerbku dla własnego utrzymania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy prawidłowo oceniły sytuację skarżącego. Choć jego sytuacja materialna i zdrowotna jest trudna, nie jest ona na tyle wyjątkowa, aby uzasadniać umorzenie zaległości. Organy prawidłowo ustaliły dochody i wydatki, a także zakwestionowały niektóre wydatki jako niekonieczne lub pozorne. Prawo do umorzenia ma charakter uznaniowy i powinno być stosowane w sytuacjach nadzwyczajnych.
Czy wydatki na instalację fotowoltaiczną oraz czynsz najmu lokalu mieszkalnego, wynajmowanego od córki, mogą być uznane za konieczne i stanowić podstawę do umorzenia zaległości z tytułu opłat za pobyt w DPS?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wydatki na instalację fotowoltaiczną, będącą inwestycją przekraczającą zobowiązania najemcy, oraz czynsz najmu, zwłaszcza gdy umowa została zawarta krótko przed złożeniem wniosku o ulgę i może być uznana za pozorną, nie mogą być uznane za konieczne wydatki uzasadniające umorzenie zaległości publicznoprawnych.
Uzasadnienie
Sąd podzielił stanowisko organów, że instalacja fotowoltaiczna jest inwestycją zwiększającą wartość wynajmowanego lokalu i nie stanowi podstawowego obowiązku najemcy. Umowa najmu z córką została uznana za potencjalnie pozorną, mającą na celu zwiększenie wykazywanych wydatków. Wydatki te mają charakter prywatnoprawny i nie powinny mieć pierwszeństwa przed publicznoprawnymi zobowiązaniami.
Czy sąd administracyjny może oceniać słuszność lub sprawiedliwość decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona do oceny, czy postępowanie było prawidłowe, czy materiał dowodowy został wyczerpująco zebrany i przeanalizowany, a wnioski mają uzasadnienie w zebranym materiale i mieszczą się w ustawowych granicach. Sąd nie może wartościować decyzji pod kątem jej słuszności czy sprawiedliwości.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że rozstrzygnięcie o umorzeniu lub rozłożeniu na raty zaległości ma charakter uznaniowy. Kontrola sądowa polega na weryfikacji procesu decyzyjnego, a nie na merytorycznej ocenie zasadności decyzji, jeśli organ działał w granicach prawa.
Przepisy (26)
Główne
u.p.s. art. 104 § ust. 4
Ustawa o pomocy społecznej
Przepis ten określa możliwość odstąpienia od żądania zwrotu wydatków, umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty w przypadkach szczególnie uzasadnionych, gdy żądanie stanowiłoby nadmierne obciążenie lub niweczyło skutki udzielanej pomocy. Rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy.
Pomocnicze
u.p.s. art. 64
Ustawa o pomocy społecznej
Przepis ten wymienia przykładowe okoliczności uzasadniające udzielenie ulgi, takie jak długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Nie stanowi on jednak katalogu zamkniętego.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 75 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny mocy dowodowej poszczególnych środków dowodowych.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.
k.p.a. art. 15
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada dwuinstancyjności postępowania.
Konstytucja RP art. 78
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji.
P.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kognicji sądów administracyjnych - kontrola działalności administracji publicznej.
P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Kontrola sądowa obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
P.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a, b i c
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd.
P.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.
P.p.s.a. art. 120
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania.
u.p.s. art. 54 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.
u.p.s. art. 58 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Pokrywanie kosztów utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej.
u.p.s. art. 60 § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Ustalanie średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca.
u.p.s. art. 61 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Kolejność obowiązanych do ponoszenia opłat z tytułu pobytu w DPS.
u.p.s. art. 61 § ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Zastępcze ponoszenie opłat przez gminę i ściąganie ich w trybie egzekucyjnym.
u.p.s. art. 103 § ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Decyzja lub umowa ustalająca opłatę za pobyt w DPS.
u.p.s. art. 104 § ust. 3-8
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Stosowanie przepisów dotyczących zwrotu wydatków i świadczeń nienależnie pobranych.
u.p.s. art. 6 § pkt 16
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Definicja świadczenia nienależnie pobranego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy prawidłowo oceniły, że sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącego nie stanowiła "przypadku szczególnie uzasadnionego" uzasadniającego umorzenie zaległości. • Wydatki na instalację fotowoltaiczną i czynsz najmu nie mogą być uznane za konieczne w kontekście publicznoprawnych zobowiązań. • Sądowa kontrola decyzji uznaniowych ogranicza się do oceny prawidłowości postępowania, a nie merytorycznej zasadności decyzji.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów KPA poprzez brak wszechstronnej oceny dowodów i dowolną ich ocenę. • Niewyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych i błędna ocena możliwości finansowych strony. • Niewłaściwe zakwalifikowanie wydatków na ubezpieczenie na życie i instalację fotowoltaiczną jako zbędnych. • Naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania poprzez zaniechanie rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy. • Błędna wykładnia i zastosowanie art. 64 i art. 104 ust. 4 u.p.s.
Godne uwagi sformułowania
"przypadek szczególnie uzasadniony" • "nadmierne obciążenie lub niweczyłoby skutki udzielanej pomocy" • "sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych." • "niezasadne zwolnienie jest sprzeczne zaś z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych." • "montaż instalacji fotowoltaicznej jest inwestycją przekraczającą zobowiązania najemcy i niewątpliwie zwiększa wartość wynajmowanego budynku." • "zawarcie tej umowy miało w okolicznościach sprawy charakter pozorny, służący jedynie "zwiększeniu" wydatków w kontekście oceny sytuacji finansowej." • "kwoty wydatków obejmujących spłatę kredytu, czynsz i inne media nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny." • "obowiązki rodzinne wyprzedzają powinności państwa." • "nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem""
Skład orzekający
Magdalena Dobek-Rak
przewodniczący
Katarzyna Krzysztofowicz
członek
Wojciech Wycichowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"przypadku szczególnie uzasadnionego\" w kontekście umorzenia zaległości w DPS, ocena wydatków jako koniecznych, kontrola sądowa decyzji uznaniowych w pomocy społecznej."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej. Ocena wydatków jako "koniecznych" lub "nadzwyczajnych" może być różna w zależności od indywidualnych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak sądy interpretują pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" w kontekście pomocy społecznej, co jest istotne dla zrozumienia granic wsparcia państwa i odpowiedzialności obywateli. Pokazuje też, jak sądy podchodzą do oceny wydatków w kontekście publicznoprawnych zobowiązań.
“Czy trudna sytuacja finansowa zawsze oznacza umorzenie długu? Sąd wyjaśnia, kiedy pomoc społeczna nie wystarczy.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.