II SA/GD 674/24

II SA/Gd 674/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1145
art. 124 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w K. – J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 15 kwietnia 2024 roku, nr NSP-VIII.7581.1.327.2023.PG w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
P. Spółka Akcyjna (dalej jako "Spółka") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego (dalej jako "Wojewoda"), z 15 kwietnia 2024 r., nr NSP-VIII.7581.1.327.2023.PG, którą uchylono decyzję Starosty Wejherowskiego (dalej jako "Starosta"), wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z 28 września 2023 r., nr GN.683.12.4.2019.MK i orzeczono o ustaleniu na rzecz A. S. odszkodowania w wysokości 24 745,00 zł z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] (obecnie działka nr [...]), położonej w obrębie R., gmina L., na której posadowiona została linia elektroenergetyczna 400 kV Żarnowiec -Gdańsk I i zobowiązano Spółkę do zapłaty ustalonego odszkodowania jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym przedmiotowa decyzja stanie się ostateczna.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją z 4 sierpnia 1975 r. Naczelnik Gminy Luzino zezwolił Z. na przebudowę linii energetycznej w sołectwach L., R. i M., zgodnie z planem trasy zaakceptowanym przez Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej, Ochrony Środowiska i Komunikacji Urzędu Powiatowego w Wejherowie. Zgodnie z ww. decyzją linia energetyczna przebiegać będzie przez nieruchomość stanowiącą własność osób i jednostek uspołecznionych zgodnie z przekazanym wykazem właścicieli z dnia 5 listopada 1974 r. (pismo nr NO/MT/Ogr. 150/12941/74).
Pismem z 25 czerwca 2019 r. A. S. wystąpił do Starosty o wszczęcie postępowania oraz wydanie decyzji przyznającej odszkodowanie w związku ze szkodami powstałymi na nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr [...], polegającymi na obniżeniu wartości przedmiotowej nieruchomości, które to obniżenie powstało na skutek wydania przez Naczelnika Gminy Luzino decyzji z 4 sierpnia 1975 r.
Decyzją z 18 grudnia 2019 r. nr GN.683.12.4.2019.MK, Starosta orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za ograniczenie prawa własności ww. nieruchomości, lecz rozstrzygnięcie to zostało uchylone decyzją Wojewody Pomorskiego z 21 maja 2021 r., nr NSP-VIII.7581.1.32.2020.AG, a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Wyrokiem z 28 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 415/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił sprzeciw Spółki od ww. decyzji Wojewody. W uzasadnieniu Sąd ocenił, że prawidłowo Wojewoda wskazał, iż odszkodowanie za ograniczenie prawa własności przysługuje A. S. jako właścicielowi - na dzień wydania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania, parceli nr [...]. Jednak w sprawie brakuje stosownych dokumentów obrazujących istotne dla sprawy okoliczności. Organ I instancji nie ustalił bowiem jaka linia energetyczna biegnie przez tę parcelę, oraz na jakiej podstawie została wybudowana/przebudowana, a także czy w kwestii odszkodowania nie toczyło się już postępowanie.
W dniu 27 czerwca 2023 r. rzeczoznawca majątkowy sporządził operat szacunkowy, w którym określono wartość powstałych szkód, w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, na kwotę 24 745,00 zł.
Decyzją z 28 września 2023 r. Starosta orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości 24 745,00 zł, z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..], położonej w obrębie R., gmina L., która zabudowana jest linią elektroenergetyczną 400 kV Żarnowiec-Gdańsk I, na rzecz A. S., syna A. i M. (pkt 1) oraz o zobowiązaniu Spółki do wypłaty tego odszkodowania, jednorazowo, w terminie 14 dnia od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna (pkt 2 i 3).
W odwołaniu od tej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie:
przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7,
art. 8 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej "k.p.a.", poprzez niewystarczające przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, czy nie doszło do wypłaty odszkodowania właścicielowi nieruchomości ówcześnie, w momencie wydania decyzji;
prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami(Dz.U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm.), dalej "u.g.n.", poprzez jego zastosowanie do stanu prawnego powstałego przed jego wejściem w życie, mimo braku normy zezwalającej na powyższe;
prawa materialnego, tj. art. 118 k.c. poprzez jego niezastosowanie - pominięciu przy rozstrzyganiu sprawy i przyznaniu odszkodowania, podczas gdy roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.
Wobec tego wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Na skutek rozpoznania odwołania Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o ustaleniu na rzecz A. S. odszkodowania w wysokości 24 745,00 zł z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] (obecnie działka nr [...]), położonej w obrębie R., gmina L., na której posadowiona została linia elektroenergetyczna 400 kV Żarnowiec -Gdańsk I (pkt 1) oraz zobowiązał skarżącą Spółkę do zapłaty tego odszkodowania, jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że przedmiotowa sprawa dotyczy kwestii ustalenia odszkodowania za ograniczenie prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] (dawniej parcela nr [...]), położonej w obrębie R., gmina L., zabudowanej linią elektroenergetyczną, natomiast w zaskarżonej decyzji Starosta wskazał, iż odszkodowanie ustala za ograniczenie sposobu korzystania z działki nr [...]. Jednakże, zgodnie z prowadzoną dla przedmiotowej nieruchomości księgą wieczystą nr [...], działka nr [...] została wykreślona i zmieniła numer na [...] (wpisu do księgi wieczystej dokonano na podstawie zestawienia zmian danych ewidencyjnych z 10 lutego 2022 r.).
Dalej Wojewoda stwierdził, że bezspornie przez działkę nr [...] biegnie linia elektroenergetyczna, co potwierdza sporządzony w niniejszej sprawie operat szacunkowy. Nie ulega też wątpliwości, że ograniczenie sposobu korzystania z tej nieruchomości, nastąpiło przed wejściem w życie u.g.n. Zgodnie zaś z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20, odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64; w skrócie "u.z.t.w.n."), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W związku z powyższym, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., odnoszący się zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, znajduje zastosowanie także w odniesieniu do stanu faktycznego sprzed jej wejścia w życie o ile uprawnienie to nie zostało wcześniej zrealizowane, w szczególności sprawa nie została załatwiona w taki sposób, który wykluczałby tę możliwość (ostateczna decyzja).
Jak dalej wyjaśnił organ, z ustaleń wynika, że w niniejszej sprawie odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości zajętej w 1975 r. na potrzeby budowy linii elektroenergetycznej 400 kV nie zostało dotychczas przyznane osobie uprawnionej tj. właścicielowi lub jego następcom prawnym, a art. 124 ust. 4 w zw. z art. 128 ust. 4 u.g.n. nakazują wypłatę odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa m.in. w art. 124 u.g.n., to nic nie stoi na przeszkodzie, aby odszkodowanie takie zostało w niniejszej sprawie w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ustalone.
Odnosząc się do kwestii tego czy w sprawie doszło do wywłaszczenia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z decyzją Naczelnika z 4 sierpnia 1975 r. linia energetyczna przebiegać będzie przez nieruchomość stanowiącą własność osób i jednostek zgodnie z przekazanym wykazem właścicieli z dnia 5 listopada 1974 r., pismo nr NO/MT/Ogr. 150/12941/74. W toku postępowania organ I instancji uzyskał wykaz właścicieli użytkowników gruntów, nad którymi przebiega linia elektroenergetyczna, dla linii elektroenergetycznej 400 kV - Żarnowiec - Gdańsk I, powiat W., gmina L., Pn-[...], gdzie pod pozycją nr [...], jako właściciel działki nr [...], położonej w obrębie R., widniał wnioskodawca – A. S. Wprawdzie nie udało się odnaleźć dokumentacji związanej z wybudowaniem linii i wykazu właścicieli, o którym mowa w ww. decyzji z dnia 4 sierpnia 1975 r.. jednakże Spółka dwukrotnie /na wezwanie organu/ przekazała wymieniony wykaz nr Pn-[...] jako załącznik decyzji o ograniczeniu. Zatem Wojewoda uznał, iż dokument ten stanowi wiarygodne źródło dowodowe i stanowił on załącznik do przedmiotowej decyzji o ograniczeniu, a wskazany w decyzji wykaz z dnia 5 sierpnia 1974 r. był podstawą sporządzenia wykazu nr Pn-[...]. W orzecznictwie bowiem wskazuje się, że fakt wywłaszczenia nieruchomości można zweryfikować w oparciu o zachowaną, nawet szczątkową dokumentację postępowania wywłaszczeniowego.
Dalej Wojewoda wyjaśnił, że w rozważanym wypadku – wbrew zarzutom odwołania – nie mamy do czynienia z przedawnieniem roszczenia odszkodowawczego. Zgodnie bowiem z doktryną prawa administracyjnego popartą poglądem judykatury przedawnienie w prawie administracyjnym występuje tylko jeśli przepis prawa tak stanowi. W realiach zaskarżonej sprawy zatem przedawnienie roszczeń powstałych z tytułu ograniczenia prawa własności nie następuje.
Wojewoda uznał też, że nie budzi wątpliwości, iż podmiotem uprawnionym do uzyskania odszkodowania jest były właściciel gruntu i osoba wywłaszczona, tj. A. S.
W sprawie przeprowadzono też postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości nie zostało wcześniej wypłacone. W tym celu organ pozyskał oświadczenie A. S., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, że nigdy nie zostało mu przyznane odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, za straty wynikłe z zakładania i przeprowadzania na nieruchomości położonej w R., gmina L., oznaczonej jako działka nr [...], linii elektroenergetycznej 400 kV Żarnowiec-Gdańsk. Takie odszkodowanie nie zostało również przyznane na rzecz spadkodawcy A. S. (ojciec wnioskodawcy) zmarłego dnia 12 grudnia 1962 r. Urząd Gminy Luzino, pismem z 7 marca 2022 r., poinformował, że w zasobach archiwalnych nie posiada dokumentacji dotyczącej budowy linii elektroenergetycznej 400 kV. Archiwum Państwowe w Gdańsku, pismem z 24 marca 2022 r., nr OG.6341.59.2022.HK poinformowało, że nie posiada w swoich zasobach dokumentów związanych z budową przedmiotowej linii. Urząd Miejski w Wejherowie, pismem z 5 lipca 2022 r., poinformował, że w zasobach archiwalnych nie posiada dokumentacji dotyczącej budowy linii elektroenergetycznej 400 kV. Pismem
z 26 września 2022 r. Sąd Rejonowy w Wejherowie poinformował, że nie została zarejestrowana sprawa w przedmiocie złożenia do depozytu sądowego odszkodowania ustalonego na rzecz A. S. Również sama Spółka, pismem z 13 marca 2023 r. poinformowała, że w jej zasobach archiwalnych brak jest wniosku A. S. o wypłatę odszkodowania za straty wynikłe z decyzji ograniczającej sposób korzystania, brak informacji o prowadzonych jakichkolwiek rokowaniach w sprawie wypłaty odszkodowania oraz brak dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania skarżącemu.
Skoro ze względu na upływ czasu nie uzyskano kompletnego materiału archiwalnego, organ odwoławczy uznał, że należy oprzeć się na dowodach pośrednich. W tym na oświadczeniu, że dotychczas nie zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie, które złożyła osoba będąca w dniu wydania decyzji ograniczającej właścicielem działki i w związku z tym posiadająca pełną wiedzę w powyższym zakresie.
Skoro więc w sprawie niniejszej zostało ograniczone prawo do korzystania z nieruchomości, a podmiot uprawniony nie uzyskał dotychczas odszkodowania, konieczne było ustalenie tego odszkodowania w drodze decyzji administracyjnej. W tym celu w dniu 27 czerwca 2023 r. sporządzono operat szacunkowy.
W operacie tym biegła przyjęła stan nieruchomości na dzień wydania decyzji o ograniczeniu, natomiast ceny obowiązujące w dniu szacowania nieruchomości, tj. w dniu 23 czerwca 2023 r. Badając stan nieruchomości biegła ustaliła, że na nieruchomości na dzień ograniczenia posadowiona jest linia energetyczna, oznaczona jako linia 400 kV Żarnowiec-Gdańsk. Jej przebieg i usytuowanie są bezsporne i zostały potwierdzone podczas wizji lokalnej. W opinii wskazano też, że na dzień ograniczenia nieruchomość położona była na terenie niezabudowanym, wykorzystywanym na cele rolnicze. Z ustaleń biegłej wynika, iż organ planistyczny właściwy dla przedmiotowego terenu nie posiada dokumentacji umożliwiającej ustalenie przeznaczenia nieruchomości na dzień wydania decyzji. W związku z powyższym, biegła przyjęła do wyceny rynek nieruchomości gruntowych niezabudowanych, przeznaczonych pod tereny rolnicze, zgodnie z faktycznym sposobem użytkowania przedmiotowej nieruchomości. W tym zakresie Wojewoda wyjaśnił, że zgodnie z art. 154 u.g.n., w brzmieniu obowiązującym w dniu sporządzania operatu, w przypadku braku studium lub decyzji o warunkach zabudowy, uwzględnia się faktyczny sposób użytkowania nieruchomości.
Dalej wskazano, że w wycenie przyjęto okres badania od czerwca 2021 r. do dnia wyceny. Obszarem badania objęto gminy L., G., W. Nie odnotowano zmiany cen na skutek upływu czasu. Rzeczoznawca zastosowała podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej. Rzeczoznawca uwzględniła też, stosownie do § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 555), dalej jako "rozporządzenie", zmianę warunków korzystania z nieruchomości, zmianę przydatności użytkowej nieruchomości, trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości, skutki spowodowane obowiązkiem udostępniania nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n.
Zgodnie z danymi przekazanymi przez właściciela sieci przyjęto, że powierzchnia pasa technologicznego, o szerokości 60 metrów, wynosi 12 300 m2, w tym powierzchnia pasa skrajnych przewodów w rzucie poziomym wynosząca 3 280 m2 oraz elementy naziemne w postaci słupa przelotowego typu Z-52 zajmujące 46,64 m2.
Dokonując stosownych obliczeń rzeczoznawca oszacowała jednostkową wartość nieruchomości na kwotę 8,91 zł/m2, a zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości, w związku z lokalizacją linii wysokiego napięcia 400 kV, określiła na poziomie 24 745,00 zł.
Zdaniem organu odwoławczego sporządzony operat szczegółowo wyjaśnia sposób ustalenia wartości szkody trwałej zaistniałej na przedmiotowej działce, zamieszczono w nim informacje umożliwiające prześledzenie procesu szacowania nieruchomości. Ponadto wykonane przez rzeczoznawcę majątkowego obliczenia są prawidłowe, a przyjęte w wycenie założenia nie budzą zastrzeżeń. Operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego został wykonany i podpisany przez uprawnioną do tego osobę, nie zawiera pomyłek ani istotnych braków, czy niejasności, zatem dokument ten może stanowić podstawę określenia odszkodowania, z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Spółka zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie, że w realiach niniejszej sprawy nie zostało wypłacone w przeszłości odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala wprost na przyjęcie takiego stwierdzenia oraz nieuwzględnienie, że A. S. przed zainicjowaniem niniejszego postępowania zbył nieruchomość oznaczoną obecnie nr [...], wobec tego nie był podmiotem legitymowanym do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie odszkodowania;
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz ustalenie odszkodowania na rzecz A. S., w sytuacji, gdy brak jest normy zezwalającej na zastosowanie przepisów u.g.n. do stanów prawnych powstałych przed wejściem w życie wyżej wskazanej ustawy, a nadto nieuwzględnienie przez organ II instancji, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w sytuacji, gdy nieruchomość została zbyta przed wystąpieniem ze stosownym wnioskiem o ustalenie odszkodowania, a także, że A. S. nie skierował wniosku o ustalenie odszkodowania pod rządami u.z.t.w.n.;
3) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 118 k.c. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.
W związku z tymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty, ewentualnie również o umorzenie postępowania administracyjnego, a także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zdaniem skarżącej Spółki Wojewoda nieprawidłowo ustalił, że dotychczas na rzecz A. S. nie zostało wypłacone żadne odszkodowanie w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości. Materiał zgromadzony w sprawie nie pozwala na takie stwierdzenie, a organ oparł się wyłącznie na oświadczeniu A. S., nie znajdując przy tym dodatkowych dowodów na poparcie tego twierdzenia. Natomiast, zdaniem strony, takie instytucje jak: Urząd Gminy Luzino, Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Miejski w Wejherowie, jak również Sąd Rejonowy w Wejherowie jedynie wskazały, że nie dysponują dokumentami odnoszącymi się do budowy linii elektroenergetycznej 400 kV. Nie wskazały one jednak wprost, że odszkodowanie na rzecz A. S. nie zostało ustalone ani wypłacone, lecz jedynie, że nie dysponują dokumentacją odnoszącą się do przedmiotowej sprawy. Nie sposób zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji, że odpowiedzi od wyżej wskazanych instytucji w połączeniu z oświadczeniem byłego właściciela dają podstawę do stwierdzenia, że odszkodowanie nie zostało ustalone.
Ponadto, sam organ odwoławczy stwierdził w decyzji, że dokumenty pozyskane przez organ I instancji nie wskazują jednoznacznie, że odszkodowanie nie zostało dotychczas ustalone i wypłacone. Wskazują jedynie, że podmioty, do których się zwrócono, nie odnalazły żadnej dokumentacji w przedmiocie odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego, stanowisko organu II instancji i tym samym ustalenie i przyznanie odszkodowania nie jest prawidłowe, albowiem Wojewoda nie dysponował odpowiednim materiałem dowodowym pozwalającym na wydanie zaskarżonej decyzji.
Organ całkowicie zbagatelizował też okoliczność, że nieruchomość oznaczona aktualnie nr [...] nie jest już własnością A. S., lecz W. S. i W. S. A. S. dokonał bowiem zbycia przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy darowizny zawartej 19. lutego 1998 roku. Wojewoda całkowicie pominął ten fakt oraz nie odniósł się do niego w treści uzasadnienia. Natomiast okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż z uwagi na zbycie nieruchomości przez A. S. w drodze umowy darowizny, nie był on następnie uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Zbycie nieruchomości przed wszczęciem postępowania stanowi przyczynę utraty legitymacji ubiegania się o odszkodowanie, albowiem prawo do odszkodowania jest prawem związanym z prawem własności nieruchomości.
Dalej Spółka stanęła na stanowisku, że nie istnieje żaden przepis przejściowy, który by nakazywał, aby do spraw niewszczętych przed wejściem w życie u.g.n. czy ustawy nowelizującej stosować przepisy u.g.n., w tym art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Ze wszczęciem sprawy odszkodowawczej nie należy utożsamiać daty wydania decyzji o zezwoleniu na przeprowadzenie linii energetycznej, ani też wybudowania linii, gdyż postępowanie o odszkodowanie nie było częścią postępowania wywłaszczeniowego. Warunkiem uzyskania odszkodowania za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej było złożenie przez właścicieli czasowo zajętej nieruchomości wniosku o odszkodowanie lub zawarcie pomiędzy stronami wzajemnego porozumienia. Na mocy obowiązującej wówczas ustawy otrzymanie odszkodowania musiało zostać poprzedzone złożeniem wniosku przez zainteresowanego. W sprawie nie istnieje zaś dokument potwierdzający, by takie działania kiedykolwiek miały miejsce.
Ponadto, także w uzasadnieniu uchwały NSA z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20 wskazano, że w sytuacji gdy właściciel gruntu, którego prawo własności zostało ograniczone w sposób, o którym mowa w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r., nie wystąpił z wnioskiem o ustalenie odszkodowania, o którym mowa
w art. 36 ust. 1 tej ustawy, to nie otrzymał odszkodowania nie dlatego, że nie przewidywały go przepisy prawa, czy też dlatego, że złożony wniosek z naruszeniem przepisów prawa został załatwiony odmownie, ale dlatego, że właściciel ten nie skorzystał z możliwości ubiegania się o odszkodowanie i nie wystąpił z wnioskiem o jego ustalenie, jeżeli bowiem prawo wcześniej obowiązujące wymagało od właściciela jedynie inicjatywy procesowej w zakresie ustalenia odszkodowania, a ten z własnej woli zaniechał złożenia stosownego wniosku do organu, to sam uniemożliwił organowi ustalenie wysokości odszkodowania.
Powyższe wyraźnie wskazuje, że A. S. nie był podmiotem legitymowanym do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania.
Spółka podtrzymała także swoje stanowisko, że przedmiotowe roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu. Podkreślono, że choć roszczenia administracyjnoprawne co do zasady nie ulegają przedawnieniu, to jednak roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczenie lub ograniczenie prawa własności stanowi wyjątek od powyżej przytoczonej zasady. Mając na uwadze cywilnoprawny charakter roszczenia odszkodowawczego, na podstawie art. 118 w zw. z art. 120 k.c., uległo ono przedawnieniu z upływem 6 lat. W tym zakresie skarżąca powołała się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 15 stycznia 2004 r., sygn. akt SA/Bk 1132/03.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i zasadniczo na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
Sąd - dokonując kontroli we wskazanych powyżej granicach - doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja Wojewody Pomorskiego z 15 kwietnia 2024 r. nie narusza prawa.
Zaskarżoną decyzją Wojewoda ustalił na rzecz A. S. wysokość odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonej w dacie ograniczenia nr [...] (obecnie działka nr [...]) w R., gmina L., dokonanego wskutek decyzji Naczelnika Gminy Luzino z 4 sierpnia 1975 r., zezwalającej Z. na przebudowę linii energetycznej 400 kV m.in. na działce nr [...]. Rozstrzygnięcie to w swej istocie jest takie samo jak decyzja organu I instancji, jednakże potrzeba doprecyzowania rozstrzygnięcia w zakresie prawidłowego oznaczenia przedmiotu ograniczenia (numeru działki), była zasadniczym motywem zaskarżonej decyzji merytoryczno – reformacyjnej. Starosta w decyzji wskazał bowiem, że odszkodowanie należne jest za działkę nr [...] (która powstała z podziału działki nr [...]), lecz zgodnie z danymi ujawnionymi w księdze wieczystej nieruchomości działka nr [...] została wykreślona i zmieniła numer na [...].
Podstawą materialnoprawną decyzji naczelnika Gminy Luzino z 4 sierpnia 1974 r., na mocy której wydano pozwolenie na przebudowę linii energetycznej, był art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64), zwanej dalej "u.z.t.w.n.", zgodnie z którym organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia, gdyż wiąże się z trwałością stanu, jaki stwarza decyzja organu, obejmując sobą każdoczesnego właściciela nieruchomości, której dotyczy, oraz każdoczesnego przedsiębiorcę przesyłowego wstępującego w miejsce pierwotnego adresata decyzji (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. III CZP 116/09, OSP 2010/11/110; wyroki NSA m.in. z 18 czerwca 2008 r., I OSK 954/07, z 1 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2112/17, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. odpowiada w swej treści przepisowi obowiązującego art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami(Dz.U. z 2024 r., poz. 1145), dalej "u.g.n.", stanowiącego, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Przepisy te w swej treści są ze sobą zbieżne (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 21 lutego 2009 r., sygn. akt
II CSK 394/08, LEX nr 491553 i z 9 marca 2007 r., sygn. akt II CSK 457/06, LEX nr 339717).
Natomiast konstytucyjną regułą jest, że za wywłaszczenie przysługuje odszkodowanie i także w u.g.n. przewidziano, że za wywłaszczenie (ograniczenie prawa własności) przysługuje odszkodowanie, którego zasady określa art. 128 ust. 4 u.g.n. Natomiast przepis art. 36 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. stanowił, że w ramach odszkodowania za straty przysługuje odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach, które winno być ustalone w przeciągu 30 dni od zgłoszenia wniosku o odszkodowanie, a roszczenie obejmujące to odszkodowanie przedawniło się z upływem 3 lat od powstania szkody, oraz przewidziano odszkodowanie obejmujące innego rodzaju szkody, w tym związane z ograniczeniem prawa własności nieruchomości. Z porównania tych przepisów wynika, że na podstawie u.g.n. odszkodowanie przysługuje także za zmniejszenie się wartości nieruchomości na skutek przeprowadzenia przewodów.
Odnosząc się do zarzutów skargi, że do przedmiotowego ograniczenia prawa własności nie mają zastosowania przepisy u.g.n., które weszły życie po dokonaniu ograniczenia, i nie można na ich podstawie aktualnie ustalić odszkodowania, zauważyć należy, że ponieważ art. 35 u.z.t.w.n. odpowiada w swej treści przepisowi art. 124 ust. 1 u.g.n., dlatego też nie budzi obecnie wątpliwości, że w sprawie wniosku o ustalenie odszkodowania za grunt wywłaszczony w trybie u.z.t.w.n. zastosowanie znajdzie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się bowiem, że art. 129 ust. 5 u.g.n. znajduje zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy i to nie tylko w sytuacji całkowitego pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, lecz również w wypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości (zob. m.in. wyroki NSA z 9 listopada 2017 r., I OSK 23/16, z 27 lutego 2018 r., I OSK 908/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli bowiem zarówno poprzednia ustawa, pod rządami której ograniczono prawo własności, jak i obecna ustawa, przewidują odszkodowanie z tego tytułu, nie sposób bronić poglądu o jego nieprzysługiwaniu (zob. wyrok NSA z 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 147/13, dostępne j.w.). Natomiast realizacja niezaspokojonych roszczeń odszkodowawczych, o których mowa w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., wynikających ze stosunków administracyjnoprawnych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., następuje w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach tej ustawy, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale
z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20 (dostępna https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż doszło do ograniczenia prawa własności nieruchomości i trwa ono nadal na skutek realizacji budowy linii elektroenergetycznej. W związku z tym zgłoszone przez byłego właściciela, którego prawo do nieruchomości ograniczono, roszczenie winno zostać rozpatrzone na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów regulujących kwestie ograniczenia prawa własności na skutek decyzji organów administracyjnych. Z tego względu zarzuty skargi wskazujące, że brak jest normy zezwalającej na zastosowanie przepisów u.g.n. do stanów prawnych powstałych przed wejściem jej w życie, nie są zasadne.
W dalszej kolejności należy odnieść się do kwestii przedawnienia roszczenia odszkodowawczego. Jak już podano, przepis art. 36 u.z.t.w.n. rozróżniał dwa rodzaje odszkodowania – za straty wynikłe z działań związanych z zakładaniem i przeprowadzaniem na nieruchomościach m.in. przewodów służących do przesyłania energii elektrycznej (art. 36 ust. 1) oraz za straty w zasiewach, uprawach i plonach (art. 36 ust. 2). Przy czym ustawodawca wskazał wyraźnie, że jedynie dochodzenie odszkodowania, o którym mowa w ust. 2, jest ograniczone w czasie do 3 lat od powstania szkody, z czego nie można jednak wywodzić generalnej zasady przedawnienia roszczenia odszkodowawczego przysługującego w związku z działaniami określonymi w art. 35 u.z.t.w.n.
W orzecznictwie sądowo-administracyjnym generalnie przyjmuje się, że odszkodowanie ustalane w drodze administracyjnej (decyzją administracyjną) nie podlega przedawnieniu. W świetle obecnie obowiązujących przepisów, przedawnieniu ulega wyłącznie odszkodowanie, które zostało już wcześniej ustalone, natomiast przedawnieniu nie podlega samo ustalenie odszkodowania, gdyż z woli ustawodawcy następuje to w formie decyzji administracyjnej. W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy bowiem do czynienia tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Tymczasem ani w ustawie z 1958 r. (u.z.t.w.n.), ani też w ustawie z 1997 r. (u.g.n.) takiego ogólnego przepisu nie zamieszczono. Powyższe oznacza zatem, że chociaż sama instytucja odszkodowania ma charakter cywilnoprawny i generalnie roszczenie odszkodowawcze podlega rygorom zawartym w przepisach art. 117 – 125 Kodeksu cywilnego (przedawnieniu) – jak podnosi Spółka w skardze - to jednak w sytuacji, gdy jest ono ustalane w postępowaniu administracyjnym, te zasady nie obowiązują, gdyż brak jest stosownej regulacji prawnej. Z tego względu należy uznać, że skoro roszczenie odszkodowawcze przysługujące właścicielowi nieruchomości zajętej pod elementy infrastruktury przesyłowej nie uległo przedawnieniu, to nie ma uzasadnionych przeszkód by nie mogło być ono dochodzone w każdym czasie (por. m.in. wyroki NSA z: 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1662/15; 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 1149/20, dostępne w CBOSA).
Skarżąca Spółka zakwestionowała także ustalenia organów co do podmiotu uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem odszkodowawczym i uzyskania odszkodowania. Zdaniem organów podmiotem tym był A. S., a więc były właściciel działki nr [...]. Z kolei Spółka podnosi, że przed złożeniem wniosku o odszkodowanie A. S. zbył obecną działkę nr [...] w drodze darowizny zawartej w dniu 19 lutego 1998 r., a więc nie był podmiotem legitymowanym do wystąpienia o odszkodowanie i uzyskania takiego odszkodowania.
Wobec tego przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej, odpowiadającym wartości tych praw. Sąd orzekający w tej sprawie nie ma wątpliwości, że przez osobę wywłaszczoną należy rozumieć właściciela nieruchomości w dacie wydania decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 21 lutego 2018 r., IV SA/Po 9/18, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie, w tym za szczególną jego postać przewidzianą w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. oraz art. 124 u.g.n., jest "osoba wywłaszczona", czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania wywłaszczenia (ograniczania prawa korzystania z nieruchomości).
Jak ustalono w toku kontrolowanego postępowania, w dacie wydawania decyzji ograniczającej właścicielem ówczesnej działki nr [...] był A. S., co wynika z pozyskanego wykazu właścicieli. Wiarygodność tego dokumentu i jego przydatność dowodowa nie budzi wątpliwości Sądu, nie była ona kwestionowana też przez strony postepowania, a zatem wykaz ten mógł organom służyć do dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie. Pod pozycją [...]. widniał natomiast jako właściciel działki nr [...] A. S., syn A., a zatem prawidłowo przyjęto w decyzji odszkodowawczej, jako uprawnionego A. S.
Odnośnie zaś zbycia działki w drodze darowizny wyjaśnić należy, że podmiotem uprawnionym do uzyskania tego odszkodowania jest osoba, która została faktycznie ograniczona w swych prawach, zatem wszelkie zdarzenia prawne, w tym zmiany właścicielskie po wydaniu decyzji ograniczającej, nie mają wpływu na kwestię kręgu osób uprawnionych. Wyjątkiem, kiedy omawiane uprawnienie przechodzi na inne osoby, jest spadkobranie, kiedy uprawnionymi są spadkobiercy byłego, ograniczonego w swych prawach, właściciela. Takiej samej reguły nie stosujemy jednak przy zmianie właściciela na skutek sprzedaży działki czy darowizny. Nowy nabywca (obdarowany) nie uzyskuje prawa do ubiegania się o odszkodowanie, gdyż jego prawa nie zostały uszczuplone – nabył on nieruchomość już w stanie, w którym linia napowietrzna istniała. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się zaś ściśle z uszczerbkiem majątkowym w postaci ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Uszczerbek ten ponosi podmiot legitymujący się tytułem do nieruchomości w momencie dokonywania ograniczenia prawa rzeczowego. Późniejsi nabywcy takiej nieruchomości uzyskują prawo rzeczowe już ograniczone orzeczonym wywłaszczeniem, a tym samym dokonane wcześniej wywłaszczenie nie wyrządza szkody w ich prawach majątkowych. Konsekwencją przyjęcia, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej (art. 128 ust. 1 u.g.n.) jest uznanie, iż wierzytelność o zapłatę odszkodowania nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, albowiem nie jest roszczeniem wynikającym z zobowiązania realnego, a także nie podlega obowiązkowemu wpisowi do księgi wieczystej. Roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na singularnego nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości (zob. wyrok NSA z 24 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 273/22, dostępny w CBOSA).
Z powyższych względów również przeniesienie własności w drodze darowizny nie ma wpływu na uprawnienie A. S. do odszkodowania za ograniczenie jego prawa własności w związku z przebudową linii elektroenergetycznej na ówczesnej działce nr [...]. Niewątpliwie był on właścicielem tej działki w dacie ograniczenia, a więc tym samym podmiotem uprawnionym do niniejszego odszkodowania. Przy tym wyjaśnić należy, że powoływanie się przez Spółkę na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale o sygn. akt I OPS 1/20, zgodnie z którym "jeżeli osoba, która byłą właścicielem w dniu wydania zezwolenia na jej czasowe zajęcie, nie złożyła wniosku o ustalenie odszkodowania, to nie jest to sytuacja objęta hipotezą art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.", jest niezasadne. Nie odnosi się ono bowiem do sytuacji prawnej właściciela, którego prawa ograniczono, ale do uprawnień nabywcy nieruchomości po dniu czasowego zajęcia nieruchomości w trybie art. 35 u.z.t.w.n.
W tej więc sytuacji rolą organów było zweryfikowanie, czy przedmiotowe odszkodowanie kiedykolwiek zostało ustalone i wypłacone osobie uprawnionej
i w ocenie Sądu zebrany materiał dowodowy pozwalał poczynić wiarygodne ustalenie, że w przeszłości odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości działki nr [...] nie zostało ustalone. Na konieczność ustalenia, czy w kwestii odszkodowania nie toczyło się już postępowanie wskazywał też tutejszy Sąd w wyroku z 28 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 415/21, oddalającym sprzeciw Spółki od decyzji kasatoryjnej Wojewody z 21 maja 2021 r., nr NSP-VIII.7581.1.32.2020.AG w przedmiocie umorzenia postępowania odszkodowawczego.
W celu wyjaśnienia ww. okoliczności organy przeprowadziły kwerendę państwowych zbiorów archiwalnych oraz depozytu sądowego, w których nie zgromadzono dokumentów stanowiących dowód na przyznanie bądź wypłatę odszkodowania ograniczonemu w prawie właścicielowi. Również skarżąca Spółka nie przedstawiła żadnego dowodu na to, że do ustalenia i wypłaty odszkodowania doszło. Wprawdzie Wojewoda wskazał, że fakt nieodnalezienia dokumentacji związanej z ustaleniem odszkodowania, w tym decyzji o ustaleniu takiego odszkodowania, nie przesądza jednoznacznie o tym, iż zaniechano ustalenia i wypłaty odszkodowania, oraz stwierdził, że dokumenty pozyskane przez organ I instancji nie wskazują jednoznacznie, że odszkodowanie zostało dotychczas ustalone i wypłacone - to jednak w dalszej kolejności oparł się na oświadczeniu A. S., złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej o tym, że takie odszkodowanie nie zostało mu wypłacone.
Należy zauważyć, że w przypadku ustalenia okoliczności, które mogły mieć miejsce około 50 lat temu, dużą trudnością jest odnalezienie odpowiedniej dokumentacji czy zeznań bezpośrednich świadków. Jednakże, na mocy ogólnych reguł postępowania administracyjnego, organy podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), a jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie organy taką wyczerpującą inicjatywę dowodową podjęły, jednakże mimo przeprowadzonych czynności wyjaśniających nadal nie dysponowały dokumentami potwierdzającymi ustalenie i wypłatę odszkodowania za działkę nr [...]. W takiej sytuacji zasadne było oparcie się na dowodzie z oświadczenia A. S., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, że w przeszłości nie zostało ustalone i wypłacone mu odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z działki nr [...]. Zdaniem Sądu oświadczenie to ma kluczową wartość dowodową w omawianej kwestii, albowiem składająca je osoba była właścicielem i podmiotem uprawnionym od uzyskania odszkodowania, a zatem posiadała pełną wiedzę w tym zakresie. Jednocześnie nie istnieją dowody, ani nie wskazano okoliczności, które mogłyby podważać to oświadczenie. Skoro zatem brak jest dokumentów potwierdzających ustalenie i wypłatę odszkodowania, a z oświadczenia właściciela wynika, że do takiego ustalenia nie doszło, należało uznać, iż odszkodowanie nie zostało ustalone i wypłacone. Inna interpretacja tych faktów stanowiłaby naruszenie konstytucyjnego prawa do odszkodowania tylko ze względu na niezachowanie odpowiedniej dokumentacji. W sytuacji zatem, gdy z uwagi na znaczny upływ czasu nie wszystkie fakty są możliwe do odtworzenia w kontekście wydania w przeszłości decyzji odszkodowawczej, ocena zaistnienia przesłanek materialnych musi być dokonywana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, prawidłowo zebranego (art. 80 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.; zob. wyrok z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 519/21, dostępny w CBOSA). W konsekwencji, aby skutecznie odmówić zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. organ administracji powinien był wykazać wszelkimi dostępnymi dowodami, że odszkodowanie z tytułu pozbawienia prawa do nieruchomości zostało faktycznie ustalone i wypłacone (zob. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 22 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 43/24, dostępny w CBOSA), co w tej sprawie nie nastąpiło.
W tej sytuacji wniosek A. S. był prawnie zasadny i wymagał przeprowadzenia postępowania w celu ustalenia odszkodowania, albowiem wcześniej takie odszkodowanie nie zostało ustalone i wypłacone uprawnionemu.
W myśl natomiast art. 130 ust. 2 u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Operat szacunkowy wpływa bezpośrednio na treść decyzji ustalającej wysokość odszkodowania należnego wywłaszczonemu, a zatem winien spełniać wymogi formalne określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. z 2004 r., nr 207, poz. 2109 ze zm.) - zwanego dalej "rozporządzeniem". Tylko operat szacunkowy spełniający warunki formalne, ale również operat oparty na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości, właściwym doborze nieruchomości podobnych oraz właściwym wychwyceniu cech różniących te nieruchomości oraz nieruchomości wycenianej i właściwym ustaleniu współczynników korygujących, może stanowić podstawę prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Organy administracji publicznej obowiązane są dokonać oceny operatu szacunkowego pod względem formalnym oraz ocenić jego wartość dowodową, stosownie do art. 80 k.p.a. Należy podkreślić, że rzeczoznawca, dokonując wyceny określonej nieruchomości, powinien nie tylko bardzo starannie dobierać transakcje, służące jako materiał porównawczy, ale również sporządzić operat szacunkowy w taki sposób, żeby operat - będąc jednym z dowodów w sprawie - był zrozumiały i służył celom, dla których został sporządzony (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 31 sierpnia 2016 r., II SA/Gd 167/16, oraz powołane tam orzecznictwo, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Pomimo charakteru dowodu tzw. specjalnego, operat - jak każdy inny dowód w postępowaniu administracyjnym - podlega ocenie, a ocena ta zbliżona jest do oceny dowodu z opinii biegłego, bowiem operat pełni podobną rolę (art. 84 § 1 k.p.a.).
Zgodnie z art. 130 ust. 1 u.g.n. wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku gdy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, a w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3 i art. 106 ust. 1, według stanu i przeznaczenia nieruchomości odpowiednio w dniu wydania decyzji o podziale lub podjęcia uchwały o przystąpieniu do scalenia i podziału oraz jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu. Przepis art. 134 stosuje się odpowiednio. Przewiduje on, że podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości. Przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości uwzględnia się w szczególności jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami (ust. 2). Wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według aktualnego sposobu jej użytkowania, jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, nie powoduje zwiększenia jej wartości (ust. 3). Jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia (ust. 4).
Oceniając sporządzony w niniejszej sprawie operat szacunkowy z 27 czerwca 2023 r. stanowiący podstawę określenia wysokości szkody związanej z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, Sąd podzielił stanowisko organów, które uznały ten dokument za wiarygodny i rzeczowy dowód wskazujący na wartość rynkową nieruchomości będącą punktem wyjścia do ustalenia wysokości odszkodowania.
W wycenie tej rzeczoznawca przyjął stan nieruchomości w dacie wydania decyzji ograniczającej. Jak wynika zaś z pisma Wójta Gminy z 11 maja 2023 r., a więc organu planistycznego, dla przedmiotowego terenu na dzień wydania decyzji brak jest dokumentacji umożliwiającej ustalenie przeznaczenia. Wobec tego, słusznie rzeczoznawca zastosował regulację art. 152 ust. 3 u.g.n., że w przypadku braku planu miejscowego oraz decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu uwzględnia się faktyczny sposób użytkowania nieruchomości lub ustalenia planu ogólnego gminy. Działka ta była wykorzystywana na cele rolnicze – teren niezabudowany, użytkowany jako grunty orne, według ewidencji w większości grunty w klasie V i VI oraz las i pastwiska, teren nieruchomości stanowił część zabudowanego gospodarstwa rolnego – zabudowania na działce sąsiedniej nr [...]. Dalej wskazano, że aktualnie działka również stanowi część niezabudowaną gospodarstwa rolnego, grunty orne klasy V i VI. Do ustalenia wartości nieruchomości przyjęto zatem grunty niezabudowane przeznaczone pod tereny rolnicze. Działanie takie nie budzi wątpliwości Sądu.
Biegły ustalił też obszar rynku jako powiat w., gmina L., G. i W., a więc przyjęto jako miarodajny rynek lokalny. Okresem badania objęto czas od czerwca 2021 r. do dnia wyceny (czerwiec 2023 r.), co pozwoliło wytypować dostateczną ilość danych rynkowych dla wyceny według podejścia porównawczego, metody korygowania ceny średniej. Jednocześnie stwierdzono, że w tym okresie nie nastąpiła istotna zmiana cen. Z badanego rynku wytypowano 11 transakcji spełniających założenia badawcze, dzięki czemu możliwe było ustalenie ceny średniej. Ustalono także cechy rynkowe i ich wagi, które odniesiono zarówno do nieruchomości porównawczych, jak i wycenianej nieruchomości. Stwierdzono, że największy wpływ na cenę miała cecha położenia oraz rodzaju użytków i klasy bonitacyjne. Co istotne, przy wycenie prawidłowo uwzględniono czynniki wskazane w § 43 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wyceny, tj. zmianę warunków korzystania z nieruchomości; zmianę przydatności użytkowej nieruchomości; trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości; skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. Słusznie w tym zakresie wzięto pod uwagę szerokość pasa technologicznego linii - 60 m, powierzchnię pasa skrajnych przewodów w rzucie poziomym oraz elementy naziemne w postaci słupa przelotowego w rzucie poziomym, na podstawie danych przekazanych przez Spółkę, jako inwestora linii.
W konsekwencji biegły oszacował jednostkową wartość nieruchomości oraz ustalił zmniejszenie jej wartości w związku z lokalizacją linii na poziomie 27 745 zł, a wycena ta nie budzi wątpliwości Sądu. Również strony postępowania nie wnosiły uwag do przedmiotowej wyceny.
W tym miejscu podkreślić należy, że operat szacunkowy jest dokumentem zawierającym oceny i informacje oparte na wiedzy specjalistycznej. Wobec tego zakwestionowanie operatu szacunkowego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne jedynie w przypadku, jeżeli zostanie wykazane, że przy sporządzaniu operatu doszło do naruszenia prawa albo operat zawiera ewidentne błędy, które dyskwalifikują jego walory dowodowe. Natomiast zakwestionowanie wartości dowodowej operatu jest możliwe przez organ administracji i sąd administracyjny w sytuacji, gdy prosta analiza treści operatu budzi wątpliwości co do jego spójności, logiczności i zupełności, w operacie występują oczywiste nieścisłości, czy też pominięcie istotnych dla ustalenia wartości nieruchomości elementów. Z kolei szczegółowe kwestie dotyczące merytorycznej prawidłowości operatu w aspekcie metodologicznym i dokonywania oceny w świetle wiedzy specjalistycznej – zwłaszcza standardów wyceny nieruchomości jakimi posługują się rzeczoznawcy – nie podlegają bezpośredniej kontroli organów czy sądów administracyjnych. Metodyka szacowania nieruchomości nie może być bowiem przedmiotem oceny ani organu administracji, ani też sądu.
Nadto wskazać należy, że zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n. oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych. Brzmienie tego przepisu oznacza, że o ocenę, o której mowa w tym przepisie może wystąpić każdy, w tym strona postępowania zainteresowana podważeniem metody wyceny, prawidłowości zastosowanych w operacie współczynników korygujących czy nieruchomości przyjętych do porównania. W niniejszej sprawie, ani orzekające organy nie powzięły wątpliwości co do prawidłowości operatu, jak również skarżąca nie wystąpiła do organizacji zawodowej o ocenę operatu sporządzonego na potrzeby niniejszego postępowania.
Reasumując, zdaniem Sądu wszystkie istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie okoliczności zostały ustalone, a wątpliwości wyjaśnione przez orzekające organy prawidłowo. Dlatego też nie mogą odnieść skutku zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 8 k.p.a., jak również art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i art. 118 Kodeksu cywilnego, co zostało wyjaśnione w powyższych rozważaniach. W niniejszej sprawie, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, zastosowano właściwe przepisy prawa materialnego, zatem kontrolowana decyzja odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.
Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z wnioskiem organu, któremu pozostałe strony nie sprzeciwiły się w wyznaczonym im terminie.