II SA/Gd 668/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-01-24
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychpobyt w szpitaluinterpretacja przepisówprawo administracyjneWSA Gdańsk

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że pobyt osoby niepełnosprawnej w szpitalu nie wyklucza prawa do świadczenia.

Skarżąca domagała się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem. Organy odmówiły, uznając brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką oraz wskazując na pobyt brata w szpitalu jako przesłankę negatywną. WSA uchylił decyzję, interpretując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób korzystny dla skarżącej, stwierdzając, że pobyt w placówce leczniczej nie wyklucza prawa do świadczenia, jeśli nie ma charakteru stałego i nie wpływa na możliwość podjęcia pracy przez opiekuna.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej E. K., która rezygnowała z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym bratem. Organy administracji, w tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, początkowo odmawiały świadczenia, argumentując brakiem związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką oraz wskazując na pobyt brata w szpitalu jako przesłankę negatywną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po wcześniejszym uchyleniu decyzji organu odwoławczego, ponownie rozpoznał sprawę. W zaskarżonej decyzji Kolegium przyznało świadczenie za pewne okresy, ale odmówiło go za okresy, gdy brat skarżącej przebywał w szpitalu. Sąd administracyjny uznał tę interpretację za błędną, wskazując, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączający świadczenie w przypadku pobytu w placówce całodobowej, zawiera wyjątek dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Sąd podkreślił, że pobyt w szpitalu, zwłaszcza gdy nie ma charakteru stałego i jest nieprzewidywalny, nie powinien wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ może utrudniać lub uniemożliwiać podjęcie pracy przez opiekuna. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z wiążącą oceną prawną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, pobyt w placówce leczniczej, takiej jak szpital, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie ma on charakteru stałego i nie wpływa na możliwość podjęcia pracy przez opiekuna.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyłącza świadczenie w przypadku pobytu w placówce całodobowej, zawiera wyjątek dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Interpretacja organu, że pobyt w szpitalu wyklucza świadczenie, jest sprzeczna z literalnym brzmieniem przepisu i prowadzi do nieakceptowalnych skutków, zwłaszcza gdy pobyt jest nieprzewidywalny i utrudnia opiekunowi podjęcie pracy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis ten wyłącza świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Sąd uznał, że pobyt w szpitalu (placówce leczniczej) nie wyklucza świadczenia, jeśli nie ma charakteru stałego i nie uniemożliwia podjęcia pracy przez opiekuna.

u.ś.r. art. 17 § 5 pkt 2 lit. b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 24 § 3

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w prawomocnym orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy i sądy.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa o działalności leczniczej art. 3 § 1

Ustawa o działalności leczniczej art. 2 § 1 pkt 10

Ustawa o działalności leczniczej art. 2 § 1 pkt 11

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pobyt osoby niepełnosprawnej w szpitalu nie stanowi przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, który zawiera wyjątek dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Nieprzewidywalność i nieregularność pobytów w szpitalu utrudniają lub uniemożliwiają podjęcie pracy przez opiekuna. Odmowa przyznania świadczenia za okres od 9 kwietnia 2023 r. do 31 października 2023 r. nie znalazła odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym.

Godne uwagi sformułowania

Sąd uznał, że dokonana przez Kolegium wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. jest sprzeczna z literalnym brzmieniem tego przepisu. Powyższe w znacznym stopniu utrudnia a nawet uniemożliwia podjęcie pracy przez skarżącą w okresach pobytu brata w szpitalu. Doświadczenie życiowe wskazuje, że wymaga to czasu, przez który skarżąca pozostając gotowa do pomocy bratu, byłaby bez środków do życia.

Skład orzekający

Dariusz Kurkiewicz

przewodniczący

Diana Trzcińska

sprawozdawca

Jakub Chojnacki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku pobytu osoby niepełnosprawnej w szpitalu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji pobytu w szpitalu, a nie innych form całodobowej opieki instytucjonalnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń pielęgnacyjnych i ich dostępności w sytuacjach losowych, takich jak hospitalizacja podopiecznego. Wyjaśnia istotne kwestie interpretacyjne przepisów.

Czy pobyt w szpitalu pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd wyjaśnia kluczowe wątpliwości.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 668/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Diana Trzcińska /sprawozdawca/
Jakub Chojnacki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2024 r. w Gdańsku w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 czerwca 2023 r., nr SKO Gd/1358/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej E. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
E. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Kierownik Działu Świadczeń Opiekuńczych, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdańska decyzją z 6 września 2021 r. odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym bratem J. Z. Organ wskazał, że w rozpatrywanym przypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia. Nadto organ wskazał, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad bratem. Organ uznał, że ustanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskodawczyni miało miejsce w 2014 r. i nie było związane z koniecznością podjęcia opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Ponadto, organ zwrócił uwagę, że od 27 maja 2021 r. brat skarżącej przebywa w szpitalu. Jednocześnie, w ocenie organu, zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 21 marca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznało natomiast, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad bratem. Kolegium zwróciło uwagę, że brat skarżącej J. Z. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na czas określony do 31 października 2023 r. Orzeczenie zawiera informację, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 października 2020 r. Skarżąca wskazała, że w związku ze sprawowaną opieką nad bratem wykonuje następujące czynności: pomoc w kąpieli, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, prowadzenie do toalety i podmywanie (w zależności od potrzeby), na noc zakładanie pieluchomajtek, smarowanie kremem nawilżającym, przygotowywanie ubrań, ubieranie, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, podawanie leków – 2 razy dziennie, przygotowywanie i podawanie posiłków – 5 razy dziennie, a ponadto: sprzątanie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych i recept – w zależności od potrzeb, wyjścia do kościoła, czytanie pism urzędowych, rozmowy, wspólne spędzanie czasu, układanie do snu, masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu - w zależności od samopoczucia. W toku wywiadu środowiskowego skarżąca wskazała natomiast, że mieszka razem z bratem, nad którym sprawuje całodobową opiekę, w ramach której przygotowuje mu leki, jedzenie, pomaga w czynnościach higienicznych, załatwia wizyty lekarskie, realizuje recepty, pomaga w sprawach administracyjnych. Brat może pozostać sam na 2-3 godziny, gdy skarżąca robi zakupy i załatwia różne sprawy, ale skarżąca musi mieć stałą kontrolę. Brat porusza się samodzielnie, ale często nie chce wychodzić z domu, jest pod stałą kontrolą lekarską. Skarżąca wskazała, że bratem opiekuje się od 2014 r., od momentu jego wprowadzenia się i zakończenia zatrudnienia. Jednocześnie pracownik socjalny przeprowadzający wywiad ustalił, że od 27 maja 2021 r. brat skarżącej przebywa w szpitalu. Nadto skarżąca od 1 lutego 2005 r. ma ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku. Ponadto Kolegium wskazało, że w świetle zebranego materiału dowodowego, w szczególności oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię, nie można uznać, że w niniejszej sprawie doszło do ustania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym od dnia 5 października 2020 r. bratem. Zawieszenie działalności gospodarczej przez skarżącą miało miejsce w dniu 1 listopada 2017 r., zaś umowa agencyjna uległa rozwiązaniu w 2014 r., tym samym na kilka lat przed uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez J. Z.
W ocenie organu odwoławczego, brat skarżącej jest osoba samodzielną – choruje na chorobę psychiczną. Oboje prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe od chwili, gdy brat strony zamieszkał u niej. Oznacza to, że takie czynności, jak robienie zakupów i przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków i realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia do kościoła, nie mogą – zdaniem Kolegium – być uznane za związane ze sprawowaną opieką. Ponadto, takie czynności jak: pomoc przy myciu, ubieranie się, smarowanie kremami przeciwodparzeniowymi, pomoc przy wizytach lekarskich, wymiana pieluchomajtek, w ocenie Kolegium, nie uniemożliwiają stronie zatrudnienia lub innej pracy zarobkową. Samodzielność brata prowadzi przy tym do wniosku, że przynajmniej niektóre, jeśli nie wszystkie, powyższe czynności mogą być wykonywane przez niego we własnym zakresie. Powyższe zaś ustalenia prowadzą do wniosku, że zakres sprawowanej nad bratem skarżącej opieki umożliwia jej podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym nie zostały spełnione warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym bratem.
Po rozpoznaniu wniesionej skargi prawomocnym wyrokiem z 30 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gd 347/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium. Sąd podzielił stanowisko Kolegium w zakresie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wskazał także, że ustalenia w zakresie aktywności zawodowej skarżącej nie wykluczają związku pomiędzy niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia a koniecznością opieki na chorym bratem. Nadto wskazał, że ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie jest przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazał także, że analiza całego materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad bratem. W ocenie Sądu, wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie okoliczności dotyczące zakresu świadczonej przez skarżącą opieki nad bratem oraz ich związek z niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie został przez Kolegium podważony w sposób, który uzasadniał odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji za nieuzasadnione należało uznać stanowisko organu odwoławczego o braku istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium decyzją z 13 czerwca 2023 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji a rozstrzygając sprawę co do istoty przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w okresach od 1 maja 2021 r. do 27 maja 2021 r. oraz od 25 listopada 2021 r. do 8 kwietnia 2023 r. oraz w punkcie 2 rozstrzygnięcia odmówiło świadczenia pielęgnacyjnego w okresach od 28 maja 2021 r. do 24 listopada 2021 r. i od 9 kwietnia 2023 r. do 31 października 2023 r.
W uzasadnieniu skarżonej decyzji Kolegium wskazało na okoliczność leczenia szpitalnego brata skarżącej w szczególności po dniu złożenia przez nią wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium uwzględniło bowiem, że przebywał on w szpitalu od 27 maja 2021 r. do 25 listopada 2021 oraz od 8 kwietnia 2023 r. "do nadal". Powyższa okoliczność stanowiła, zdaniem Kolegium, uzasadnienie dla zawartego w punkcie 2 rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia.
Kolegium wskazało, że co prawda wskazujący jednostki w których umieszczenie wymagającego opieki stanowi przesłankę do odmowy świadczenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. nie uwzględnia zakładu leczniczego, jednakże należy to odczytywać jako krótkotrwały pobyt w szpitalu. Tymczasem pierwszy ze wskazanych pobytów trwał 6 miesięcy a drugi trwał już (w dniu wydania decyzji) drugi miesiąc. Nadto orzeczenie o niepełnosprawności wydano na czas określony do 31 października 2023 r.
W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa administracyjnego, tj. art. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na przyjęciu, że niemożliwie jest przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego w okresach. W których jej niepełnosprawny brat przebywał w szpitalach (w tym w zamkniętym szpitalu psychiatrycznym), podczas gdy z przepisu wynika wprost, że pobyt w placówkach zajmujących się działalnością leczniczą nie zawiera się w zakresie tej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto zarzucono naruszenie art. 24 ust. 3 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres krótszy niż wynikający z orzeczenia o niepełnosprawności, którym legitymuje się osoba wymagająca opieki, co było skutkiem błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.
W rezultacie wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi wskazano na powołano stanowisko WSA w Łodzi zawarte w wyroku z 30 sierpnia 2016 r., podkreślając, że pobyt niepełnosprawnego brata skarżącej w szpitalu, nie ma charakteru stałego, okres pobytu jest nieprzewidywalny i nieregularny – czasem kilka dni czasem kilka miesięcy, zatem skarżąca nie może być pewna, kiedy jej brat wróci do domu pod jej opiekę.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 13 czerwca 2023 r., organ ten przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z pominięciem okresów przebywania przez wymagającego opieki brata w szpitalu od 28 maja 2021 r. do 24 listopada 2021 r. i od 9 kwietnia 2023 r. do 31 października 2023 r. (data ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności).
Zważyć przy tym należy na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydany 30 listopada 2022 r., sygn. II SA/Gd 347/22, który w zakresie zawartej w nim oceny prawnej ma wiążący walor w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1364), dalej jako p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) – zwanej dalej jak wcześniej - u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie stała się nie rozstrzygana wcześniej przez Sąd na gruncie niniejszej sprawy ocena prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym wymagający opieki niepełnosprawny brat skarżącej przebywał w szpitalu. Kolegium uznało bowiem, że w takich okolicznościach świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, podczas gdy w ocenie strony skarżącej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wynika, że pobyt niepełnosprawnego w placówkach leczniczych nie stanowi podstawy do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Sądu w sporze tym rację ma strona skarżąca.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 991), działalność lecznicza polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 10, świadczenie zdrowotne to działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania. Szpital oznacza natomiast zakład leczniczy, w którym podmiot leczniczy wykonuje działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne (art. 2 ust. 1 pkt 10).
Świadczenie szpitalne oznacza wykonywane całą dobę kompleksowe świadczenia zdrowotne polegające na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych; świadczeniami szpitalnymi są także świadczenia udzielane z zamiarem zakończenia ich udzielania w okresie nieprzekraczającym 24 godzin (art. 2 ust. 1 pkt 11). Zakład leczniczy oznacza zespół składników majątkowych, za pomocą którego podmiot leczniczy wykonuje określony rodzaj działalności leczniczej (art. 2 ust. 1 pkt 11). Tym samym, przebywając w szpitalu, brat skarżącej przebywał w placówce podmiotu wykonującego działalność leczniczą. W ocenie Sądu dokonana przez Kolegium wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. jest sprzeczna z literalnym brzmieniem tego przepisu.
Kolegium zauważając wskazany w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. wyjątek, wbrew zasadom wykładni uznało bowiem, że "należy to odczytywać jako krótkotrwały pobyt w szpitalu, nieprzekraczający 5 dni w tygodniu". Tymczasem określenie "korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu" poprzedzone zostało "i", stanowiąc jeden z wymogów, jakie winny być spełnione do zastosowania przepisu. Dokonana przez Kolegium wykładnia prowadzi przy tym do niemożliwych do zaakceptowania skutków. Z akt postępowania wynika, że z uwagi na charakter schorzenia, skarżący wielokrotnie podlegał hospitalizacji, przy czym udokumentowane w niniejszej sprawie okresy jego leczenia szpitalnego wynosiły od 12 dni do pół roku (od 8 grudnia 2020 r. do 11 lutego 2021 r., od 3 marca 2021 do 15 marca 2021 r., od 27 maja 2021 r. do 25 listopada 2021 r., 10 czerwca 2022 r. do 20 lipca 2022 r., od 8 kwietnia 2023 r.). Zauważyć nadto należy, że pobyt niepełnosprawnego brata skarżącej w szpitalu nie ma charakteru stałego, nadto nie ma charakteru planowego. Brat skarżącej podlega hospitalizacji w przypadku pogorszenia stanu jego zdrowia, które nie jest możliwe do przewidzenia z wyprzedzeniem. Nie jest także możliwe wcześniejsze ustalenie okresu jego hospitalizacji. Powyższe w znacznym stopniu utrudnia a nawet uniemożliwia podjęcie pracy przez skarżącą w okresach pobytu brata w szpitalu. Trudno oczekiwać, że skarżąca znajdzie i podejmie pracę w momencie rozpoczęcia przez brata hospitalizacji. Doświadczenie życiowe wskazuje, że wymaga to czasu, przez który skarżąca pozostając gotowa do pomocy bratu, byłaby bez środków do życia. Skarżąca nie byłaby także w stanie ocenić, przez jaki okres będzie mogła wykonywać pracę. Nadto nawet podjęcie się pracy zarobkowej mogłoby prowadzić do konieczności porzucenia przez nią pracy w momencie zakończenia przez brata leczenia szpitalnego lub prowadzić do niemożności opieki nad bratem z uwagi na obowiązki zawodowe.
Sąd podziela pogląd orzecznictwa, że ustawodawca nie wykluczył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku gdy opiekun nie sprawuje opieki w dotychczasowym zakresie nad osobą niepełnosprawną z uwagi na przykład na - długotrwały pobyt niepełnosprawnej w szpitalu (por. wyrok WSA w Olsztynie z 3 listopada 2022 r., II SA/Ol 622/22, CBOSA).
Sąd w składzie orzekającym wskazuje przy tym na pogląd, że pobyt osoby niepełnosprawnej wymagającej stałej opieki w zakładzie leczniczym nie wyłącza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna czy specjalnego zasiłku opiekuńczego, o ile nie ma charakteru stałego i nie przeważają w tym pobycie funkcje opiekuńcze i wówczas tylko, gdy pobyt ten nie ma wpływu na możliwość podjęcia pracy to jest nie niweczy niemożności podjęcia pracy przez osobę dotychczas sprawującą opiekę (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2023 r. IV SA/Po 309/23, wyrok WSA w Łodzi z 30 sierpnia 2016 r., II SA/Łd 473/16). Tym samym, w ocenie Sądu w niniejszym składzie, pobyt niepełnosprawnego brata skarżącej w szpitalu, wbrew twierdzeniom organu, nie stanowi przesłanki do odmowy przyznania skarżącej za ten okres wnioskowanego świadczenia.
Zwrócić także już na marginesie należy uwagę, że w zaświadczeniu z 8 maja 2023 r. wskazano, że brat skarżącej jest hospitalizowany od 8 kwietnia 2023 r. w Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym im. Prof. Tadeusza Bilikiewicza w Gdańsku. Zaświadczenie to bezspornie dowodzi przebywania brata skarżącej w szpitalu od 8 kwietnia 2023 r. do 8 maja 2023 r. Uwzględnienia jednak wymaga, że skarżoną decyzją z 13 czerwca 2023 r. odmówiono świadczenia w okresie od 9 kwietnia 2023 do 31 października 2023 r., co nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Z podanej w zaświadczeniu z 8 maja 2023 r. informacji, że chory jest nadal hospitalizowany, nie wynika bowiem, że przebywał on w szpitalu do 31 października 2023 r. Także zatem z uwagi na powyższe, zdaniem Sądu, brak było podstaw do wydania ww. rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku, z uwzględnieniem oceny przedstawionej w wyroku z 30 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gd 347/22.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącej od organu odwoławczego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na wniosek skarżącej zgłoszony w skardze, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI