II SA/Gd 663/23

II SA/Gd 663/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-02-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Jakub Chojnacki
Katarzyna Krzysztofowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1394/24 - Postanowienie NSA z 2024-09-13
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 447
art. 42 ust. 1
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.), Asesor WSA Jakub Chojnacki, Protokolant Specjalista Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A.C. na czynność Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku z dnia 2 czerwca 2023 r., nr PS.WPZ.II.1952.1405.23 w przedmiocie nieaktualności zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
A.C. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na czynność Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku (dalej jako: organ lub MOPR) z dnia 2 czerwca 2023 r., nr PZ.WPZ.II.1952.1405.23, polegającą na stwierdzeniu nieaktualności wydanego jej zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.
Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
W dniu 6 kwietnia 2022 r. A. C. uzyskała zaświadczenie kwalifikacyjne nr 8/2022 dla kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. Stwierdzono w nim, że skarżąca spełnia warunki do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej oraz posiada predyspozycje do sprawowania pieczy zastępczej. Ponadto została zakwalifikowana do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, sprawującej opiekę nad noworodkiem/dzieckiem w wieku niemowlęcym/przedszkolnym/szkolnym.
W związku z posiadaniem ww. uprawnień skarżąca, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Gdańsk - Południe w Gdańsku, V Wydział Rodzinny i Nieletnich (dalej: Sąd Rejonowy), sygn. akt V Nsm 594/22 z dnia 13 kwietnia 2022 r., została wskazana jako rodzina zastępcza niezawodowa dla małoletniej L.W. (ur. 6 kwietnia 2022 r.).
Następnie skarżąca postanowiła ubiegać się o przysposobienie małoletniej, wskazując na nawiązaniem z nią silnej i głębokiej więzi. W toku procedury adopcyjnej Pomorski Ośrodek Adopcyjny w Gdańsku (w skrócie POA) – działając na podstawie art. 170 ust. 1 i 2 oraz art. 172 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, (Dz. U z 2022 r., poz. 447) - dalej jako "u.w.r.", dokonał wstępnej oceny skarżącej do przysposobienia dziecka i stwierdził w dniu 29 listopada 2022 r., że zastrzeżenia zespołu diagnozującego budzą: motywacja kandydatki do przysposobienia dziecka, wzorce wyniesione z rodziny pochodzenia kandydatki oraz wyniki kwestionariuszowych badań psychologicznych, wobec czego komisja wydała negatywną wstępną ocenę skarżącej jako kandydatki do przysposobienia małoletniej L. W. Czynność ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który - prawomocnym wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 112/23, skargą A. C. na tę czynność oddalił.
Z uwagi na uzyskanie niepokojących informacji o funkcjonowaniu rodziny zastępczej skarżącej, koordynator rodzinnej pieczy zastępczej R. K. w dniu 8 marca 2023 r. zorganizowała spotkanie z psychiatrą dzieci i młodzieży oraz pedagogiem specjalnym, pracującymi w okresie od kwietnia 2022 roku do końca lutego 2023 roku w tym samym budynku co A.C. Na spotkaniu tym uzyskała m.in. informacje, że małoletnia od początku pobytu w pieczy zastępczej przebywała w miejscu pracy skarżącej, początkowo z nianią, a od około września 2022 r. głownie ze skarżącą w gabinecie; podczas pobytu w miejscu pracy L. płakała, rozpraszając pacjentów; na początku 2023 r. L. zaczęła się przemieszczać po podłodze w poczekalni dla pacjentów lub pomieszczeniu socjalnym, gdzie nie zawsze panowały warunki higieniczne odpowiednie dla dziecka. /vide protokół z 8 marca 2023 r. w aktach administracyjnych/. W dniu 10 marca 2023 r. koordynator rodzinnej pieczy zastępczej spotkała się z A. C. i omówiła stawiane jej zarzuty (vide str. 2. raportu z 28.04.2023 r. – akta administracyjne).
W dniu 14 marca 2023 r. odbyło się posiedzenie 12 – osobowego zespołu interdyscyplinarnego - specjalistów MOPR (w tym: konsultanta psychologa, konsultanta ds. wsparcia psychologicznego, dwóch koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej, koordynatora zespołu rodzinnej pieczy zastępczej), Pomorskiego Ośrodka Adopcyjnego w Gdańsku (psychologa POA i pedagoga POA) i opiekuna prawnego dziecka, którzy mieli styczność z dzieckiem i A. C. Zespół orzekł, iż A. C. nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej. Postanowił także jednogłośnie, że dla dobra dziecka należy wnieść do Sądu Rejonowego o umieszczenie małoletniej w innej rodzinie zastępczej (vide – protokół z 14 marca 2023 r. w aktach administracyjnych).
W dniu 17 marca 2023 roku MOPR zawiadomił Sąd Rejonowy, że A. C. w sposób niewłaściwy wykonuje powierzone jej obowiązki rodziny zastępczej i wniósł o umieszczenie dziecka pod opieką zawodowej rodziny zastępczej (pismo z dnia 17 marca 2023 r.). Następnie - 20 marca 2023 r. - koordynator pieczy zastępczej ponowne spotkał się z psychologiem MOPR i A. C., aby omówić zaistniałą sytuację. Została także sporządzona roczna ocena rodziny zastępczej, która była dla skarżącej negatywna (ocena rodziny zastępczej z 24 marca 2023 roku – akta administracyjne).
W dniu 13 kwietnia 2023 r. Sąd Rejonowy Gdańsk - Południe w Gdańsku, postanowieniem o sygn. IV Nsm 571/23, umieścił L. W. w zawodowej rodzinie zastępczej, a następnie MOPR - 14 kwietnia 2023 r. - przekazał dziecko do tej rodziny (vide postanowienie Sądu Rodzinnego i protokół przekazania – akta administracyjne).
Skarżąca zaskarżyła pismem z 18 kwietnia 2023 r. ocenę roczną rodziny zastępczej. W dniu 28 kwietnia 2023 r. MOPR sporządził raport dotyczący zastrzeżeń skarżącej do negatywnej oceny jej rodziny zastępczej z dnia 24 marca 2024 r. Zastępca Prezydenta Miasta Gdańska ds. rozwoju społecznego i równego traktowania skierował do A. C. w dniu 4 maja 2023 r. pismo zawierające odpowiedź na jej zastrzeżenia do oceny rocznej, którym podtrzymał dokonaną przez organ negatywną ocenę rodziny zastępczej. W piśmie tym Zastępca Prezydenta Miasta powołał się m.in. na stanowisko 12 – osobowego zespołu interdyscyplinarnego z 14 marca 2023 r., który jednogłośnie orzekł, że skarżąca nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej (vide pisma: skarżącej z 18.04.2023 r., MOPR z 28.04.2023 r. i Zastępcy Prezydenta Miasta Gdańska z 4.05.2023 r. – wszystkie w aktach administracyjnych).
Pismem z dnia 2 czerwca 2023 r., nr PZ.WPZ.II.1952.1405.23, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku zawiadomił A.C. o stwierdzeniu nieaktualności zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej wydanego jej dnia 6 kwietnia 2022 roku. W zawiadomieniu tym organ wskazał na treść art. 45 ust. 2 i 3 oraz art. 42 ust. 1 – 3 u.w.r. i pouczył stronę, że niespełnienie choćby jednego z wymienionych w tych przepisach warunków uniemożliwia pozostawanie zaświadczeń kwalifikacyjnych w mocy.
W piśmie z 18 lipca 2023 r., w uzupełnieniu ww. zawiadomienia, MOPR przedstawił szczegółowe uzasadnienie swojej czynności, ponownie podkreślając, że niespełnienie choćby jednego z wymogów wymienionych w art. 42 ust. 1 -3 u.w.r. uniemożliwia pozostawanie zaświadczenia kwalifikacyjnego w mocy. Jak wyjaśnił organ, ważnym wymogiem stawianym osobom chcącym pełnić funkcję rodziny zastępczej jest to, że dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej. Wymóg ten odgrywa istotną rolę, ponieważ jest gwarantem, który musi zapewnić rodzina zastępcza w opiece nad dzieckiem. Ustalenie spełniania tego wymogu należy do kompetencji MOPR, czyli organizatora rodzinnej pieczy zastępczej. Analizę sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej skarżącej organ dokonał poprzez sporządzenie w dniu 24 marca 2023 r. negatywnej oceny strony, jako pełniącej funkcję rodziny zastępczej dla małoletniej.
Zdaniem organu skarżąca przestała dawać rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, ponieważ:
- dziecko znajdujące się pod opieką strony od urodzenia nie miało stabilnego rytmu dnia przez to, że w różnych porach strona zabierała je do pracy, nawet do późnych godzin wieczornych (mając możliwość skorzystania z urlopu macierzyńskiego),
- dziecko nie powinno być z opiekunem w pracy i uczestniczyć w rehabilitacji innych pacjentów,
- dziecko nie miało swobodnej przestrzeni do funkcjonowania w miejscu zamieszkania do marca 2023 r.,
- dziecko dorastało w poczuciu porzucenia przez rodziców biologicznych, ponieważ strona sama w obecności dziecka głośno ten fakt komunikowała (pomimo posiadanej wiedzy ze szkolenia dla rodzin zastępczych - PRIDE),
- dziecko nie miało uzupełnionych obowiązkowych wizyt profilaktycznych u lekarza pediatry, które przypadają na 6. i 9. miesiąc życia oraz obowiązkowych szczepień przypadających na 7. miesiąc życia,
- analizując podane przez stronę dochody i wydatki zostało zauważone ryzyko, że dochody mogą być niewystarczające do zrealizowania comiesięcznych potrzeb związanych z prowadzeniem firmy i gospodarstwa domowego,
- niepokojącym jest to, że zgodnie ze słowną deklaracją skarżącej, przestała ona z własnej inicjatywy zażywać leki przepisane przez psychiatrę (wspomagające regularną psychoterapię),
- niepokojącym jest (zgodnie z deklaracją osób, które miały styczność ze skarżącą) pozyskiwanie przez nią warzyw i owoców, które straciły termin ważności do regularnej sprzedaży w sklepie, a co się z tym łączy - ryzyko podawania takiego jedzenia dziecku.
Dalej organ wskazał, że kolejnym ważnym aspektem w pełnieniu funkcji rodziny zastępczej jest współpraca z ośrodkami adopcyjnymi w przypadku uregulowanej sytuacji prawnej powierzonych pod opiekę małoletnich. Skarżąca wykazała wolę adopcji małoletniej, pomimo negatywnej kwalifikacji Pomorskiego Ośrodka Adopcyjnego jako kandydatki na matkę adopcyjną, przedłużając tym samym proces adopcyjny dziecka.
Reasumując - MOPR ocenił, że każdy dzień z życia powierzonego pod opiekę skarżącej dziecka był nieprzewidywalny i można stwierdzić, że małoletnia dorastała w nieharmonijnym środowisku, które nie zapewniało dostatecznie jej potrzeb. Jak wyjaśnił organ, cechą opieki zastępczej jest umieszczenie dziecka poza jego naturalnym środowiskiem rodzinnym, dlatego też wymagania stawiane rodzicom zastępczym są daleko surowsze niż stawiane w przypadku rękojmi należytej władzy rodzicielskiej. Ma ona przede wszystkim zapewnić dziecku warunki rozwoju i wychowania odpowiednie do jego stanu zdrowia i poziomu rozwoju, których to zapewnienia brakowało w rodzinie naturalnej. Rodzic zastępczy powinien potrafić oddziaływać wychowawczo na dziecko, stworzyć ciepłą i rodzinną atmosferę pozwalającą na zrozumienie i zrealizowanie potrzeb dziecka, być skłonnym do poświęceń. Powinien on zapewnić mu odpowiednie warunki do życia i rozwoju zarówno na płaszczyźnie fizycznej, jak i społecznej oraz chronić przed czynnikami mogącymi wpłynąć w sposób niepożądany na dziecko. Troska o dziecko to także kształtowanie jego osobowości - szczególnie jego postaw emocjonalnych, światopoglądu i systemu wartości, obowiązkowości, umiejętności współżycia z ludźmi. Zakres zadań stojących przed rodziną zastępczą sprowadza się do zapewnienia dziecku całodobowej opieki i wychowania. Pod pojęciem opieki są wskazane działania związane z zapewnieniem odpowiednich warunków życiowych i bytowych stosownych do wieku dziecka i występujących w jego przypadku potrzeb. Z kolei przez wychowanie rozumiemy działania skierowane na ukształtowanie jego osobowości. Rodzina zastępcza powinna traktować dziecko w sposób sprzyjający poczuciu godności i wartości osobowej. W działaniach sprzyjających temu poczuciu należy widzieć takie działania, które nie będą przyczyniały się do obniżania poczucia wartości osobowej dziecka, które mogły by być powodem zaistniałych w przyszłości kompleksów czy uznawania siebie jako mniej wartościową osobę. Rodzina zastępcza powinna zapewniać dziecku dostęp do przysługujących świadczeń zdrowotnych. Pobyt dziecka w rodzinnej formie pieczy zastępczej jest co do zasady pobytem czasowym, a mianowicie do momentu, w którym dziecko będzie mogło wrócić do rodziny biologicznej, a jeżeli ma uregulowaną sytuację prawną - do rodziny adopcyjnej. Realizacja tego celu jest możliwa wyłącznie, jeżeli rodzina zastępcza umożliwi dziecku kontakt z rodziną biologiczną lub kandydatami na rodziców adopcyjnych wskazanymi przez ośrodek adopcyjny.
Podsumowując – organ wyjaśnił, że w ocenie organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, podejmując decyzję o pełnieniu społecznej i ważnej funkcji bycia rodziną zastępczą, skarżąca nie przeanalizowała odpowiednio swoich zasobów i możliwości, co w końcowym efekcie było przyczyną ustania gwarancji należytej i właściwej opieki nad dzieckiem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (sporządzonej 29 czerwca 2023 r.) na czynność organu z dnia 2 czerwca 2023 r. A. C. zarzuciła:
1) rażące naruszenie przepisów prawa, w tym w szczególności art. 45 ust. 3 w zw. z art. 42 ust. 1-3 u.w.r., poprzez uznanie, że skarżąca przestała spełniać warunki do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, podczas gdy sytuacja życiowa skarżącej od czasu zakwalifikowania jej do pełnienia funkcji niezawodowej rodziny zastępczej nie uległa zmianie, które to naruszenie stanowi przyczynę nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) dalej "k.p.a.";
2) rażące naruszenie art. 45 ust. 3 u.w.r., poprzez niewskazanie w treści zaskarżonego zawiadomienia uzasadnienia, a jedynie ograniczenie się do zacytowania treści przepisów ww. ustawy, podczas gdy zgodnie ze wskazanym wyżej przepisem jest to obligatoryjny element wydanego przez organ zawiadomienia, które to naruszenie stanowi przyczynę nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;
3) rażące naruszenie art. 42 ust. 7 u.w.r., poprzez wydanie przez organ zawiadomienia o nieaktualności zaświadczenia kwalifikacyjnego bez uprzedniego przeprowadzenia analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej skarżącej, w efekcie czego organ dokonał wiążących ustaleń na nietransparentnej podstawie, podczas gdy zgodnie z powołanym przepisem obowiązkiem organizatora pieczy zastępczej jest uprzednie poczynienie ww. ustaleń, które to naruszenie stanowi przyczynę nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W świetle tych zarzutów strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej czynności, ewentualnie o zakwalifikowanie podniesionych zarzutów jako stanowiących naruszenie prawa materialnego i uchylenie zaskarżonej czynności.
Ponadto strona wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci:
a) zaświadczenia kwalifikacyjnego nr 8/2022 z dnia 6 kwietnia 2022 roku, celem wykazania: ukończenia przez skarżącą szkolenia dla kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, spełniania przez skarżącą warunków do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, posiadania przez skarżącą predyspozycji do sprawowania pieczy zastępczej, zakwalifikowania skarżącej do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej,
b) opinii psychologicznej nr 117/2021 z dnia 11 października 2021 roku, celem wykazania: motywacji towarzyszącej skarżącej w sprawowaniu funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, sytuacji rodzinnej skarżącej, kompetencji wychowawczych skarżącej, umiejętności radzenia sobie ze stresem przez skarżącą,
c) opinii A.A.-Z.Z., Ośrodka Terapii i Diagnozy [..], celem wykazania: kompetencji rodzicielskich skarżącej, warunków życia skarżącej, zaangażowania skarżącej w sprawowanie funkcji niezawodowej rodziny zastępczej, usposobienia skarżącej, jakości świadczonych przez skarżącą usług w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, godzenia pracy zawodowej ze sprawowaniem funkcji niezawodowej rodziny zastępczej przez skarżącą, posiadania ponadprzeciętnego przygotowania teoretycznego do sprawowania opieki nad dziećmi przez skarżącą, stosunku skarżącej do swoich małoletnich pacjentów, zaufania jakim darzona jest skarżąca przez rodziców jej pacjentów,
d) curriculum vitae skarżącej, celem wykazania: wszechstronnego wykształcenia skarżącej, wieloletniego zaangażowania w pomoc dzieciom niepełnosprawnym i potrzebującym, posiadania ponadprzeciętnego doświadczenia w pracy z dziećmi.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że w od czasu wydania zaświadczenia z dnia 6 kwietnia 2022 r. w sytuacji życiowej skarżącej nie zaszła na tyle istotna zmiana, która uzasadniałaby stwierdzenie o zdezaktualizowaniu się jej uprawnień do sprawowania funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. Przeciwnie, skarżąca spłaciła w całości zaciągnięty kredyt hipoteczny, urządziła małoletniej osobny pokój, którego wyposażenie jest w pełni dostosowane do jej potrzeb, skróciła czas poświęcany dotychczas obowiązkom zawodowym, a także odnowiła kontakty z cenionymi specjalistami z dziedziny pediatrii w celu szybkiego reagowania w ewentualnych sytuacjach kryzysowych. Całe swoje dotychczasowe życie podporządkowała pojawieniu się w nim małoletniej L.
Skarżąca zaznaczyła też, że nawet gdyby przyjąć, że skarżąca przestała spełniać którąkolwiek z przesłanek, nie mogłoby to wywrzeć wpływu na nadane jej uprawnienia, ponieważ, wbrew przepisowi art. 42 ust. 7 u.w.r. - organizator pieczy zastępczej, tj. w tym przypadku Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku, nie przeprowadził analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej skarżącej przed wydaniem zawiadomienia o stwierdzeniu nieaktualności jej zaświadczenia kwalifikacyjnego. Z formalnego punktu widzenia skarżąca nie przestała więc spełniać wymagań stawianych osobom pełniącym rolę niezawodowej rodziny zastępczej, a zatem zaskarżone zawiadomienie zostało wydane wbrew powszechnie obowiązującemu prawu.
Skarżąca zakwestionowała także konstrukcję zaskarżonego zawiadomienia wskazując, że nie odpowiada ona przepisom art. 45 ust. 3 u.w.r. z uwagi na brak wskazania uzasadnienia wydanego aktu. W rzeczywistości jest to wyciąg z art. 45 tej ustawy. Wydany dokument wskazuje na przesłanki, które powinien spełniać kandydat do sprawowania funkcji niezawodowej rodziny zastępczej, jednak nie precyzuje, które z powyższych warunków uległy dezaktualizacji w przypadku skarżącej i na jakiej podstawie została podjęta przez organizatora pieczy zastępczej taka decyzja. Natomiast od jednostki organizacyjnej wykonującej zadania organu administracji publicznej należy się spodziewać szczegółowego wyjaśnienia zajętego stanowiska, z wyszczególnieniem elementów składowych, które miały wpływ na jego ukształtowanie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
W odpowiedzi na skargę Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku wskazał, że A. C. w okresie od 13 kwietnia 2022 r. do 14 kwietnia 2023 r. pełniła funkcję niezawodowej rodziny zastępczej dla małoletniej L. W. W dniu 24 marca 2023 r. organ przedstawił skarżącej negatywną ocenę i nieprawidłowości stwierdzone w funkcjonowaniu rodziny zastępczej niezawodowej. Ocena ta zawiera analizę sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej skarżącej, w związku z czym okoliczności te nie zostały ponownie przedstawione w zawiadomieniu z dnia 2 czerwca 2023 r. Ponadto, w dniu 18 lipca 2023 r. organ przesłał skarżącej szczegółowe uzasadnienie stwierdzenia nieaktualności zaświadczenia kwalifikacyjnego z dnia 6 kwietnia 2022 r.
Organ wyjaśnił też, że w dniu 20 marca 2023 r. zawiadomił Sąd Rejonowy Gdańsk - Południe w Gdańsku, że A. C. w sposób nieprawidłowy wypełnia obowiązki wynikające z powierzonej jej funkcji rodziny zastępczej niezawodowej zawarte w art. 40 u.w.r. i zwrócił się o wydanie postanowienia o umieszczeniu małoletniej na czas trwania postępowania pod opieką zawodowej rodziny zastępczej J. i B. T. Sąd - postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt IV Nsm 571/23 udzielił zabezpieczenia poprzez umieszczenie małoletniej w zawodowej rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego.
W ocenie MOPR, dołączone do skargi pozytywne opinie dotyczące kompetencji rodzicielskich, opiekuńczych i relacji skarżącej z dzieckiem, pochodzące od osób w pewien sposób od niej zależnych (jej klientów), są nacechowane emocjonalnie i w żaden sposób nie odzwierciedlają wymogów i obowiązków, jakie stawia przez niezawodową rodziną zastępczą u.w.r..
W związku z tym organ podtrzymał swoje stanowisko, w którym stwierdził nieaktualność zaświadczenia z dnia 6 kwietnia 2022 r. Zdaniem organu skarżąca, podejmując decyzję o pełnieniu społecznej i ważnej funkcji bycia rodziną zastępczą, nie przeanalizowała odpowiednio swoich zasobów i możliwości, co w końcowym efekcie było przyczyną ustania gwarancji należytej i właściwej opieki nad powierzonym jej dzieckiem. Fakt ten jest też wyznacznikiem do tego, aby sądzić, że skarżąca miałaby również trudności w opiece nad innymi dziećmi, jako rodzina zastępcza.
Do pisma procesowego z 17 sierpnia 2023 r. skarżąca załączyła swoją odpowiedź na uzasadnienie zaskarżonego zawiadomienia (pismo skarżącej z dnia 25 lipca 2023 r. – k. 57 – 58 akt sądowych), wnosząc o dopuszczenie dowodu z tego pisma i podkreślając, iż uzasadnienie zaskarżonego zawiadomienia zostało sporządzone przez MOPR dopiero po złożeniu przez A. C. skargi do Sądu.
W piśmie z dnia 25 lipca 2023 r. skarżąca wyjaśniła, że od urodzenia małoletniej nie kierowała się niczym innym, jak tylko kształtowaniem w niej poczucia godności i własnej wartości oraz zapewnieniem jak najlepszych warunków do rozwoju psychofizycznego i społecznego. Skarżąca jest nie tylko po kursie PRIDE, ale jest również dorosłą, świadomą osobą oraz terapeutką dziecięcą, która nie tylko na co dzień dba o ww. aspekty kilkudziesięciu dzieci, ale także daje wskazówki, uczy innych rodziców jak to robić. Jak dalej wyjaśniła, przez miniony rok regularnie R. K. "kontrolowała" jak skarżąca opiekuję się L. Zachowanie dziecka odzwierciedla, czy dziecko czuje się bezpiecznie, zaopiekowane i szczęśliwe. R. K. i inne osoby mówiły, że mają problem z zakończeniem wizyt u skarżącej, bo taka przyjemna atmosfera u niej panuje, L. jest wesoła i kontaktowa. Pod opieką skarżącej L. przesypiała spokojnie całe noce, nie potrzebowała smoczka, a w czasach panującego COVID i licznych infekcji nie chorowała. Jeszcze w styczniu 2023 r. – w siedzibie MOPR – R. K., A. C. i przypisana rodzinie psycholog zapewniły skarżącą, że są zadowolone z jej opieki nad L. i że nie znajdują przeciwwskazań, żeby z nią została. Skarżąca nie rozumie zatem, jak te same osoby mogły potem wchodzić w skład komisji, która "jednogłośnie" odebrała jej małoletnią. Od stycznia 2023 roku – zdaniem skarżącej - jej opieka nad dziewczynką rozwijała się jeszcze lepiej. Skarżąca zaznaczyła, że i w styczniu i regularnie wcześniej koordynatorka była świadoma wszystkich wymienionych wobec skarżącej "zarzutów". Nikt jednak nie powiedział skarżącej, że robi coś źle, nie pomagał zmienić. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę na to, iż w opinii rocznej jest napisane, że ma pół roku na ewentualne potrzebne zmiany, natomiast takiej szansy jej MOPR nie dał. W ocenie skarżącej małoletnia pod jej opieką była szczęśliwym i zdrowym dzieckiem. Drobne nieprawidłowości skarżąca korygowała na bieżąco. Zaznaczyła przy tym, że wymienione w piśmie zarzuty są nieprawdziwe, a R. K. nie współpracowała z nią w takim razie szczerze i prawidłowo.
Szczegółowo odnosząc się do zarzutów, skarżąca wyjaśniła:
- brak rytmu dnia - jest to całkowita nieprawda, L. codziennie była przekazywana niani o podobnej porze i tak samo było z powrotem skarżącej, która - jeśli tylko mogła, spędzała z dziewczynką więcej czasu;
- dziecko w pracy do późnych godzin - skarżąca - prowadząc terapię dzieci, które już wczesnym wieczorem są zbyt zmęczone na przychodzenie do niej, nie pracowała do późnych godzin; jeśli już, to L. była u niej w pracy popołudniami, ale pod opieką niani, w innej sali; ponadto tak było tylko przez pierwsze miesiące, póki nic nie stało na przeszkodzie, ponieważ L. głównie spała; wraz z potrzebami dziewczynki i pewnością, że jest bardzo dobrze zaopiekowana przez opiekunkę, L. wraz z nianią przebywały w domu i dużo czasu na świeżym powietrzu;
- małoletnia nigdy nie była obecna na rehabilitacji dzieci; była ze skarżącą na niewielu w tygodniu terapiach SI, a to jest znacząca różnica; dla L. wyglądało to tak, jakby skarżąca jednocześnie opiekowała się rodzeństwem, co w obliczu tego, że teraz jest szóstym dzieckiem u Państwa T. było dla niej dużym komfortem; jednocześnie czerpała z tego ogromną korzyść sensoryczną i społeczną;
- brak własnego miejsca - całkowita nieprawda, przestrzeń dla L. rosła wraz z jej potrzebami, pokój całkowicie został zaaranżowany dla L. w styczniu, a to że R. K. odwiedziła skarżącą i zobaczyła go dopiero w marcu to inna sprawa; skarżąca stwierdziła: "Ponadto Pani R. zgłaszając mi ten niepokój w marcu sama powiedziała mi, że to nie jest tak poważne "zaniedbanie" z mojej strony, więc jak możecie mi Państwo teraz przedstawiać to jako zarzut odbierający mi uprawnienia?!";
- wypowiedzi o rodzicach biologicznych - ostatni raz skarżąca wypowiadała się o nich w lipcu ubiegłego roku, nigdy z większym negatywnym wydźwiękiem, przedstawiała suche fakty; jeśli L. była w tym momencie w pobliżu to miała najwyżej 3 miesiące, więc nie rozumiała nic z tego co mówiła skarżąca, a prawdopodobnie spała; A. C. podkreśliła, że jest terapeutką dziecięcą i wie jak bardzo trzeba uważać na to co się mówi, chociażby gdy dzieci są w pobliżu;
- brak obowiązkowych wizyt profilaktycznych – skarżąca przyznała, że to, jako początkująca matka, zaniedbała, jednak wszelkie niepokoje zdrowotne konsultowała ze specjalistami, była również u pediatry, która nie zwracała uwagi na braki, nie widziała żadnych nieprawidłowości w rozwoju L., więc skarżąca była spokojna; była skupiona na zrobieniu dodatkowych płatnych szczepień, które odroczyła z powodu ząbkowania L., będąc przekonana, że podstawowe szczepienia ma zrobione; R. K., jako koordynator rodziny, której zadaniem jest wspierać rodzica, również mogła wcześniej o to zapytać, a nie dopiero podczas rocznej kontroli;
- dochody – strona wyjaśniła, że ma świadomość swoich możliwości finansowych, zwłaszcza jeśli chodzi o opiekę nad dzieckiem; według niej organ nie ma pełnego wglądu w jej sytuację finansową, posiada oszczędności szczególnie przeznaczone na posiadanie dziecka, w razie ewentualnej potrzeby;
- odstawienie leków – skarżąca wyjaśniła R. K., że dotyczy to okresu sprzed czasu, kiedy L. była pod jej opieką; jak stwierdziła: "branie leków psychiatrycznych nie jest dożywotnie i docelowo się je odstawia. Uważam, że tylko na plus jest, że już ich nie potrzebowałam. A jeszcze lepiej o mnie mówi fakt, że nie uzależniłam się (i daleka jestem od tego) od tych i wszelkich innych środków "ułatwiających" życie."
- żywność niezdatna do spożycia - jest to odległa historia, jeszcze sprzed okresu zdobywania uprawnień; poza tym była to żywność drugiej kategorii, nikt nie widział skarżącej jedzącej produkty spleśniałe (ich obecność nie znaczy, że je zjada); ponadto – zdaniem skarżącej - bulwersujący jest fakt, że R. K. rozmawiała o niej z osobami trzecimi bez jej obecności, a odmówiła tego samego jej ojcu;
- brak współpracy z POA – jak wyjaśniła skarżąca: "od początku i Pani R. i p. A. wiedziały o moim stanowisku i postępowaniu, nic nie ukrywałam. A jednak w styczniu zapewniły mnie osobiście, że wszystko jest w porządku. Dodam, co ważne, że p. R. sama do pewnego stopnia rozmawiała ze mną o prawnikach, którzy mogą mi pomóc, nawet wysłała mi maila z informacją. Nie, nie podała mi konkretnych nazwisk wiedząc, że nie może, ale odbieranie mi teraz z tego powodu uprawnień jest okrutne i bezprawne- mimo negatywnej opinii POA nadal mam szanse na adopcję."
W piśmie procesowym z 26 września 2023 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci protokołu z rozprawy przeprowadzonej w dniu 14 września 2023 r. przed Sądem Rejonowym w Gdańsku, V Wydziałem Rodzinnym i Nieletnich, w sprawie sygn. akt V Nsm 2141/22, toczącej się z jej wniosku o przysposobienie małoletniej L. W., celem wykazania, że organ przedstawia niezgodne ze stanem faktycznym stanowisko dotyczące motywacji skarżącej w zakresie przysposobienia małoletniej L., dokonania nierzetelnej oceny warunków osobistych skarżącej jako kandydatki na przysposabiającą z uwagi na błędną ocenę kwalifikacji osobistych skarżącej, przedstawienia w zaskarżonej decyzji wniosków niezgodnych ze stanem faktycznym, w szczególności w zakresie warunków rodziny pochodzenia skarżącej.
Protokół z rozprawy z dnia 14 września 2023 r. przez Sądem Rejonowym (k. 69 – 85 akt sądowych) zawiera zeznania świadków:
- J.P. (pedagoga) i I. K. (psychologa) – dowód dopuszczony na fakty dotyczące przebiegu wzorcowego procesu kwalifikacyjnego na kandydata do przysposobienia dziecka w porównaniu z przebiegiem procedury zastosowanej wobec wnioskodawczyni, nieprawidłowości których dopuścili się pracownicy POA w Gdańsku w trakcie przeprowadzania procesu kwalifikacyjnego, roli świadka w procesie kwalifikacyjnym na kandydata do przysposobienia oraz czynności podjętych przez świadka w toku procesu kwalifikacyjnego, sposobu komunikowania wnioskodawczyni dokonywanych spostrzeżeń dokonanych poczynań;
- M. S. (matki skarżącej), J. C. (ojca skarżącej), J. C. (brata skarżącej), B. C. (brata skarżącej), S. P. (przyjaciółki skarżącej) – dowód dopuszczony na fakty dotyczące sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nad małoletnią L. W., jej wydolności wychowawczej, gotowości wnioskodawczyni do przysposobienia dziecka, nawiązania silnej więzi emocjonalnej między wnioskodawczynią a małoletnią L., stosunku wnioskodawczyni do małoletniej L. W., uzyskiwanego przez wnioskodawczynię wsparcia od rodziny i przyjaciół, warunków bytowych, warunków osobistych, wykształcenia i pracy wnioskodawczyni i jej zaangażowania w opiekę nad dzieckiem;
- A. Z. (opiekunki małoletniej) - dowód dopuszczony na fakty dotyczące sprawowania pieczy przez wnioskodawczynię nad małoletnią, godzenia obowiązków zawodowych z opieką nad małoletnią przez wnioskodawczynię i funkcjonowania małoletniej w środowisku wnioskodawczyni.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., sąd uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może również w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 p.p.s.a.).
Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W tej sprawie zaskarżona została czynność Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku (dalej jako: organ lub MOPR) z dnia 2 czerwca 2023 r., polegającą na stwierdzeniu nieaktualności wydanego skarżącej w dniu 6 kwietnia 2022 r. zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.
Zaskarżenie tej czynności umożliwia wprost treść art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r., poz. 447 – stan prawny na datę podjęcia zaskarżonej czynności; w dalszym ciągu w skrócie "u.w.r.").
Jak wynika ww. przepisu, w przypadku gdy kandydat do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej przestanie spełniać warunki, o których mowa w art. 42 ust. 1-3 u.w.r., organizator rodzinnej pieczy zastępczej, który pozytywnie wstępnie zakwalifikował kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, stwierdza nieaktualność wydanego zaświadczenia kwalifikacyjnego i wykreśla kandydata niezwłocznie z rejestru, o którym mowa w art. 38d ust. 1 pkt 3 (wykaz kandydatów zakwalifikowanych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej), oraz zawiadamia go o tym pisemnie, podając jednocześnie uzasadnienie, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zaświadczenie kwalifikacyjne zawierające potwierdzenie ukończenia szkolenia, o którym mowa w art. 44 ust. 1 u.w.r. oraz spełniania warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1-3 tej ustawy, zgodnie z art. 45 ust. 1 u.w.r., na wniosek kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, posiadającego świadectwo ukończenia ww. szkolenia, wydaje organizator rodzinnej pieczy zastępczej, który pozytywnie wstępnie zakwalifikował kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, Zaświadczenie to jest ważne 2 lata od dnia jego wydania i stanowi podstawę wpisu do wykazu, o którym mowa w art. 38d ust. 1 pkt 3 (ust. 2).
Zgodnie z art. 42 ust. 1 u.w.r., pełnienie funkcji rodziny zastępczej może być powierzone jedynie osobom, które:
1) dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej;
2) nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej, oraz władza rodzicielska nie jest im ograniczona ani zawieszona;
3) wypełniają obowiązek alimentacyjny - w przypadku gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego;
4) nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych;
5) są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone:
a) zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia wystawionym przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1050), oraz;
b) opinią o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka wystawioną przez psychologa, który posiada co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym;
6) przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z tym że w przypadku cudzoziemców ich pobyt jest legalny;
7) zapewnią odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym:
a) rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego,
b) właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań,
c) wypoczynku i organizacji czasu wolnego;
8) nie figurują w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym.
Zgodnie zaś z art. 42 ust. 3 u.w.r., w przypadku rodziny zastępczej niezawodowej co najmniej jedna osoba tworząca tę rodzinę musi posiadać stałe źródło dochodów.
Wskazane powyżej okoliczności ustala się na podstawie przeprowadzonej przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy (art. 42 ust. 7 u.w.r.).
Przedmiotowe zaświadczenie, jak wynika z treści ww. przepisów, wydawane jest wyłącznie na wniosek, który powinien odpowiadać wymogom przewidzianym w art. 63 k.p.a. w zw. z art. 217 k.p.a., i który uruchomia postępowanie normowane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie wydawania zaświadczeń. W konsekwencji jego przeprowadzenia, organizator pieczy zastępczej wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne - potwierdzające ukończenie szkolenia oraz spełnienie wymogów wymienionych w art. 42 cyt. ustawy. Zaświadczenie takie wydawane jest wyłącznie takiemu kandydatowi, który spełni wymienione w ustawie przesłanki, a mianowicie ma świadectwo ukończenia przedmiotowego szkolenia oraz spełnia wymogi przewidziane w art. 42 u.w.r..
Zgodnie z jednolitym poglądem doktryny i orzecznictwa postępowanie o wydanie zaświadczenia nie jest postępowaniem administracyjnym w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., a jedynie ma charakter administracyjny, a to z uwagi na stosujące je organy i na jedną z prawnych form działania, do których się ono odnosi (B. Adamiak, J. Borkowski [w:] Komentarz, 2022, komentarz do działu VII, Wprowadzenie, pkt 3 Akt administracyjny deklaratoryjny a zaświadczenie). Jest to zatem uproszczone postępowanie, o którego administracyjnym charakterze świadczą: rodzaj organów je prowadzących oraz sposób jego zakończenia, będący jedną z form działania administracji publicznej (niezależnie od przyjmowanego zapatrywania na charakter prawny czynności wydania zaświadczenia). Dlatego też – uznając postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń za rodzaj postępowania administracyjnego o charakterze uproszczonym i odformalizowanym, zwraca się uwagę, że przepisy regulujące ogólne postępowanie administracyjne stosuje się do tego postępowania jedynie odpowiednio (por. K. Zdun-Załęska, glosa do wyroku NSA z 3 marca 2015 r., sygn. II GSK 112/14, Baza Orzeczeń LEX 2016; postanowienie SN z 26 marca 1997 r., sygn. III RN 9/97, OSNAP 1997/20, poz. 395; wyrok WSA w Krakowie z 16 lipca 2012 r., sygn. III SA/Kr 1485/11, LEX nr 1214528).
W tej sprawie skarżąca, po odbyciu przewidzianego przepisami ustawy szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej – MOPR w Gdańsku, uzyskała w dniu 6 kwietnia 2022 r. zaświadczenie kwalifikacyjne nr 8/2022 dla kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. Stwierdzono w nim, że skarżąca spełnia warunki do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej oraz posiada predyspozycje do sprawowania pieczy zastępczej.
Następnie, w wyniku ciągu zdarzeń opisanych szczegółowo powyżej, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku, który pozytywnie wstępnie zakwalifikował skarżącą do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, zaskarżoną czynnością z dnia 2 czerwca 2023 roku zawiadomił o stwierdzeniu nieaktualności wydanego A. C. zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, ponieważ uznał, że skarżąca przestała dawać rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej. W zawiadomieniu tym organ wskazał na treść art. 45 ust. 2 i 3 oraz art. 42 ust. 1 – 3 u.w.r. i stwierdził, że niespełnienie choćby jednego z wymienionych w tych przepisach warunków uniemożliwia pozostawanie zaświadczenia kwalifikacyjnego w mocy.
Natomiast w uzupełnieniu tego zawiadomienia, zawartym w piśmie z dnia 18 lipca 2023 roku, organ wprost stwierdził, że skarżąca przestała dawać rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, ponownie podkreślając, że niespełnienie choćby jednego z wymogów wymienionych w art. 42 ust. 1 -3 u.w.r. uniemożliwia pozostawanie zaświadczenia kwalifikacyjnego w mocy. Organ wyjaśnił też szczegółowo, dlaczego uznał, że jego zdaniem skarżąca przestała dawać rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, wskazując na stwierdzone wcześniej nieprawidłowości w sposobie sprawowanej przez skarżącą nad małoletnią pieczy, w tym brak obowiązkowych wizyt profilaktycznych u lekarza pediatry, które przypadają na 6. i 9. miesiąc życia oraz obowiązkowych szczepień przypadających na 7. miesiąc życia, a także niepokojącą - słowną deklarację skarżącej, która stwierdziła, że z własnej inicjatywy zaprzestała zażywać leki przepisane jej przez psychiatrę (wspomagające regularną psychoterapię).
Oceniając legalność tej czynności Sąd uznał, że rację ma skarżąca, iż z przepisu art. 45 ust. 3 u.w.r. wynika, że zawiadomienie o stwierdzeniu nieaktualności wydanego zaświadczenia kwalifikacyjnego powinno zawierać uzasadnienie, a w tym przypadku uzasadnienie zawarte w zawiadomieniu było bardzo lakoniczne, zawierało bowiem jedynie przytoczenie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów - art. 45 ust. 2 i 3 oraz art. 42 ust. 1 – 3 u.w.r., pouczenie o możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego oraz ogólne stwierdzenie, że niespełnienie choćby jednego z wymienionych w tych przepisach warunków uniemożliwia pozostawanie zaświadczeń kwalifikacyjnych w mocy, jednak – wbrew zarzutom skargi, uchybienie to nie stanowi rażącego naruszenia wskazanego powyżej przepisu, czy też stosowanego odpowiednio art. 107 § 3 k.p.a.
Po pierwsze, szczegółowe uzasadnienie dla takiej czynności organu zostało zawarte w skierowanym do strony piśmie z dnia 18 lipca 2023 r., stanowiącym uzupełnienie ww. zawiadomienia. W piśmie tym MOPR przedstawił szczegółowe uzasadnienie dokonanej czynności, ponownie podkreślając, że niespełnienie choćby jednego z wymogów wymienionych w art. 42 ust. 1 -3 u.w.r. uniemożliwia pozostawanie zaświadczenia kwalifikacyjnego skarżącej w mocy i stwierdzając wprost, że skarżąca nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej. Organ wyjaśnił, że wymóg ten odgrywa istotną rolę, ponieważ jest gwarantem, który musi zapewnić rodzina zastępcza w opiece nad dzieckiem. Ustalenie spełniania tego wymogu należy do kompetencji MOPR, czyli organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, który dokonał tego, sporządzając w dniu 24 marca 2023 r. negatywną ocenę strony, jako pełniącej funkcję rodziny zastępczej dla małoletniej L. Ocena ta zawiera analizę sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej skarżącej. Z pismem tym skarżąca się zapoznała i odniosła się do niego w swoim piśmie z 25 lipca 2023 roku.
Po drugie zaś, i to w ocenie Sądu jest argument przeważający, zaskarżona czynność była oczywistą konsekwencją ciągu opisanych powyżej zdarzeń, które doprowadziły do jej podjęcia, a zatem istotnie organ mógł uważać, jak to przedstawił w odpowiedzi na skargę, że skoro w dniu 24 marca 2023 r. przedstawił skarżącej negatywną ocenę rodziny zastępczej, w której szczegółowo opisał nieprawidłowości stwierdzone w funkcjonowaniu rodziny zastępczej niezawodowej, dokonując przy tym szczegółowej analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej skarżącej i informując skarżącą, że zwrócił się do Sądu Rejonowego z pilną prośbą o wydanie postanowienia w zakresie umieszczenia małoletniej w zawodowej rodzinie zastępczej, to w związku z tym, w zawiadomieniu z dnia 2 czerwca 2023 r. tych okoliczności już nie przedstawiał ponownie i dlatego zawiadomienie to było pierwotnie tak lakonicznie uzasadnione.
W tym miejscu należy jeszcze raz przypomnieć, że w dniu 14 marca 2023 r. odbyło się posiedzenie 12 – osobowego zespołu interdyscyplinarnego - specjalistów MOPR (w tym: konsultanta psychologa, konsultanta ds. wsparcia psychologicznego, dwóch koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej, koordynatora zespołu rodzinnej pieczy zastępczej), specjalistów Pomorskiego Ośrodka Adopcyjnego w Gdańsku (psychologa POA i pedagoga POA) oraz opiekuna prawnego dziecka, którzy mieli styczność z dzieckiem i A. C. Zespół ten jednogłośnie orzekł, iż skarżąca nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej. Postanowił także jednogłośnie, że dla dobra dziecka należy wnieść do Sądu Rejonowego o umieszczenie małoletniej w innej rodzinie zastępczej (vide – protokół z 14 marca 2023 r. w aktach administracyjnych).
Następnie, w dniu 17 marca 2023 roku, MOPR zawiadomił Sąd Rejonowy, że A. C. w sposób niewłaściwy wykonuje powierzone jej obowiązki rodziny zastępczej i wniósł o umieszczenie dziecka pod opieką zawodowej rodziny zastępczej (pismo z dnia 17 marca 2023 r.).
Została także sporządzona w dniu 24 marca 2023 roku roczna ocena rodziny zastępczej, która była dla skarżącej negatywna. Ocena ta zawiera dane dotyczące: sytuacji materialnej, mieszkaniowej i zdrowotnej rodziny, a także zaspokajania przez rodzinę zastępczą potrzeb dziecka oraz współpracy przez rodzinę ze służbą zdrowia i terapeutami. W opinii tej stwierdzono, że skarżąca w sposób niewłaściwy wypełnia obowiązki wynikające z powierzonej jej funkcji niezawodowej rodziny zastępczej i wskazano, że MOPR zwrócił się do Sądu Rejonowego z pilnym wnioskiem o umieszczenie małoletniej w zawodowej rodzinie zastępczej (vide ocena rodziny zastępczej z 24 marca 2023 roku r. – akta administracyjne).
W dniu 13 kwietnia 2023 r. Sąd Rejonowy Gdańsk - Południe w Gdańsku, postanowieniem o sygn. IV Nsm 571/23, umieścił L. W. w zawodowej rodzinie zastępczej, a następnie MOPR - 14 kwietnia 2023 r. - przekazał dziecko do tej rodziny (vide postanowienie Sądu Rodzinnego i protokół przekazania – akta administracyjne).
Skarżąca zaskarżyła pismem z 18 kwietnia 2023 r. negatywną ocenę roczną rodziny zastępczej. W dniu 28 kwietnia 2023 r. MOPR sporządził raport dotyczący zastrzeżeń skarżącej do negatywnej oceny jej rodziny zastępczej z dnia 24 marca 2024 r., a Prezydent Miasta Gdańska, w imieniu którego działał Zastępca Prezydenta ds. rozwoju społecznego i równego traktowania, w dniu 4 maja 2023 r. podtrzymał dokonaną przez organ negatywną ocenę rodziny zastępczej. W uzasadnieniu Prezydent powołał się m.in. na stanowisko 12 – osobowego zespołu interdyscyplinarnego z 14 marca 2023 r., który jednogłośnie orzekł, że skarżąca nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej (vide pisma: skarżącej z 18.04.2023 r., MOPR z 28.04.2023 r. i Zastępcy Prezydenta Miasta Gdańska z 4.05.2023 r. – wszystkie w aktach administracyjnych).
Jak z powyższego wynika, otrzymując skarżone zawiadomienie, skarżąca doskonale wiedziała, jakie zarzuty ma wobec niej MOPR i dlaczego uważa, że nie spełnia ona kumulatywnie wszystkich wymogów wymienionych w art. 42 ust. 1 -3 u.w.r., w szczególności, że organ uznał, iż nie daje już ona rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej. Skarżona czynność poprzedzona została bowiem całym szeregiem innych czynności, negatywnie oceniających sposób sprawowania przez skarżącą pieczy zastępczej, zakończonych odebraniem dziecka skarżącej na podstawie orzeczenia Sądu Rejonowego, a zatem motywy podjęcia zaskarżonej czynności znane były skarżącej i niewątpliwie wyczerpują one, oraz wpisują się w ogólną, materialnoprawną przesłankę działań organu jaką jest dobro dziecka i poszanowanie jego praw. Co za tym idzie, należało uznać, iż brak szczegółowego uzasadnienia skarżonej czynności stanowił naruszenie przepisów art. 45 ust. 3 u.w.r. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., które jednak nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Należy przy tym wyjaśnić, że Sąd nie ma podstaw aby dokonać oceny opinii sporządzonej w tej sprawie przez 12 – osobowy zespół interdyscyplinarny, składający się ze specjalistów, w tym: konsultanta psychologa, konsultanta ds. wsparcia psychologicznego, dwóch koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej, koordynatora zespołu rodzinnej pieczy zastępczej, psychologa i pedagoga, którzy orzekli, że skarżąca nie daje rękojmi należytego sprawowania opieki nad małoletnią, a także negatywnej rocznej oceny rodziny zastępczej, z perspektywy ich merytorycznej zasadności, ponieważ nie może wkraczać w sferę wiedzy specjalistycznej, a tym w istocie byłaby taka ocena. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić tylko dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem merytoryczna ocena ww. opinii wymagałaby wiedzy specjalistycznej, przede wszystkim z dziedziny psychologii i pedagogiki, a jakakolwiek opinia biegłego - czy to prywatna, czy sądowa, jest dowodem z osobowego źródła dowodowego - biegłego. Jej zlecenie jest zatem niedopuszczalne w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Niezasadnie skarżąca zarzuciła także rażące naruszenie art. 42 ust. 7 u.w.r. poprzez wydanie przez organ zawiadomienia o nieaktualności zaświadczenia kwalifikacyjnego bez uprzedniego przeprowadzenia analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej skarżącej. Jak wyjaśnił bowiem organ i co wynika z akt administracyjnych, przed podjęciem zaskarżonej czynności, w dniu 24 marca 2023 r. – sporządzając negatywną w rezultacie ocenę funkcjonowania rodziny zastępczej niezawodowej, MOPR dokonał szczegółowej analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej skarżącej.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, które legły u podstaw dokonania zaskarżonej czynności, stwierdzić należy, że w ocenie Sądu zaskarżonemu w niniejszej sprawie działaniu organu nie można zarzucić dowolności we wnioskach, a przez to - niezgodności z prawem. MOPR podjął zaskarżoną czynność na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który był wystarczający do podjęcia tej czynności.
Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 42 ust. 1 pkt 1 u.w.r., podstawowym wymaganiem w stosunku do osób tworzących rodzinę zastępczą jest to aby osoby te dawały rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej. Wszelkie zatem wątpliwości związane z należytym wykonywaniem tej pieczy powinny być oceniane przez pryzmat dobra dziecka a nie podmiotu tę pieczę sprawującego. Jak wynika bowiem z preambuły do ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, regulacje zawarte w tej ustawie uchwala się "dla dobra dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych". Dobro dziecka jest zatem nadrzędną wartością w postępowaniach toczących się na podstawie przepisów tej ustawy. W konsekwencji, to potrzeby dziecka są tu nadrzędne. Dlatego Sąd uznał, że skoro w opinii nadzorujących sposób sprawowania przez skarżącą pieczy zastępczej psychologów i pedagogów, a także koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej, skarżąca w sposób niewłaściwy wypełnia obowiązki wynikające z powierzonej jej funkcji niezawodowej rodziny zastępczej, to zaskarżona czynność była prawidłowa, a skarżąca nie przedstawiła obiektywnej i skutecznej formalnie argumentacji, która podważałaby zasadność tej oceny.
W szczególności, oceny tej nie podważają przedłożone wraz ze skargą: zaświadczenie kwalifikacyjne nr 8/2022 z 6 kwietnia 2022 roku, opinia psychologiczna nr 117/2021 z 11 października 2021 roku oraz curriculum vitae skarżącej. Dokumenty te świadczą bowiem tylko o tym, iż w kwietniu 2022 roku skarżąca miała uprawnienia aby być niezawodową rodziną zastępczą. Podobnie rzecz ma się z opiniami prywatnymi klientów skarżącej i jej współpracowniczki na temat kompetencji skarżącej jako terapeuty. Opinie te dowodzą jedynie, że skarżąca – w ocenie ww. osób, jest profesjonalnym terapeutą i tylko taka okoliczność znajduje w nich potwierdzenie.
Odnośnie pisma skarżącej z dnia 25 lipca 2023 r., stanowiącego polemikę ze stanowiskiem organu przedstawianym w piśmie z 18 lipca 2023 r., zauważyć natomiast należy, iż skarżąca sama w tym piśmie przyznaje, że przynajmniej część zarzutów jej stawianych jest zasadna. W szczególności w piśmie tym A. C. potwierdziła, że małoletnia uczestniczyła w prowadzonych przez nią (w ramach jej działalności zawodowej) dla innych dzieci zajęciach terapii SI (integracji sensorycznej); przyznała, że małoletnia nie miała obowiązkowych wizyt profilaktycznych, w tym podstawowych szczepień, a także, iż skarżąca sama odstawiła zapisane jej przez lekarza leki psychiatryczne.
Przedstawiony przez skarżącą protokół z rozprawy przeprowadzonej w dniu 14 września 2023 r. przed Sądem Rejonowym w Gdańsku, V Wydziałem Rodzinnym i Nieletnich, w sprawie sygn. akt V Nsm 2141/22, toczącej się z wniosku skarżącej o przysposobienie małoletniej L. W., mógł natomiast stanowić jedynie dowód na to, iż taka rozprawa się odbyła, i że przesłuchano na niej wskazane w protokole osoby. Wbrew stanowisku skarżącej, Sąd nie mógł natomiast analizować w tym postępowaniu zeznać świadków, którzy byli przesłuchiwani na tej rozprawie, ponieważ – jak już wyjaśniano powyżej, zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd administracyjny może przeprowadzić tylko dowody uzupełniające z dokumentów, a analizując te zeznania Sąd w istocie przeprowadziłby dowód ze świadków, a zatem dowód z osobowego źródła dowodowego, czyli dowód niedopuszczalny w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Reasumując, WSA uznał, że w tej sprawie organ, po dokonaniu analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej skarżącej, mając na uwadze opinię 12-osobowego zespołu interdyscyplinarnego oraz negatywną ocenę rodziny zastępczej, zatwierdzoną przez Prezydenta Miasta Gdańska, miał podstawy aby uznać, że wydane A. C. zaświadczenie kwalifikacyjne stało się nieaktualne, ponieważ skarżąca nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej, a co za tym idzie - dokonać skarżonej czynności. Podstawowym wymogiem stawianym osobom chcącym pełnić funkcję rodziny zastępczej jest bowiem to, że dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej. Ustalenie spełniania tego wymogu należy do kompetencji MOPR, czyli organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.
Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako niezasadną oddalił.