II SA/Gd 662/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-01-24
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamicel wywłaszczeniaplan zagospodarowania przestrzennegospadkobiercybudownictwo mieszkaniowe

WSA w Gdańsku oddalił skargę spadkobierców na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając cel wywłaszczenia za zrealizowany poprzez budowę osiedla mieszkaniowego.

Spadkobiercy H. i B. S. domagali się zwrotu wywłaszczonej w 1988 r. działki nr [...] (obecnie [...]), która pierwotnie miała służyć budownictwu mieszkaniowemu wielorodzinnemu. Organy administracji odmówiły zwrotu, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez budowę osiedla mieszkaniowego, w tym jego infrastruktury. WSA w Gdańsku oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że zagospodarowanie działki jako terenu zielonego lub ogródka przydomowego mieści się w szeroko rozumianym celu wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego.

Sprawa dotyczyła wniosku spadkobierców H. i B. S. o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w 1988 r. na cele budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego. Nieruchomość, pierwotnie działka nr [...], została następnie podzielona na mniejsze działki, w tym działkę nr [...], której zwrotu domagali się spadkobiercy. Organy administracji, po przeprowadzeniu postępowania, odmówiły zwrotu nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez budowę osiedla mieszkaniowego. Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska o odmowie zwrotu. W uzasadnieniu wskazano, że zarówno pierwotny, jak i obecny plan zagospodarowania przestrzennego przewidywał zabudowę mieszkaniową. Wojewoda uznał, że zagospodarowanie działki nr [...] na ogródek przydomowy mieści się w pojęciu celu wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, a tereny zielone stanowią integralną część osiedla. Spadkobiercy wnieśli skargę do WSA w Gdańsku, zarzucając organom naruszenie przepisów KPA i błędną wykładnię przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, twierdząc, że cel wywłaszczenia może być realizowany tylko przez podmiot publiczny, a nie osoby fizyczne na własne cele. WSA w Gdańsku oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo ustaliły realizację celu wywłaszczenia. Sąd podkreślił, że cel wywłaszczenia na budowę osiedla mieszkaniowego należy interpretować szeroko, obejmując także infrastrukturę towarzyszącą, tereny zielone i rekreacyjne. Fakt, że działka nr [...] nie została bezpośrednio zabudowana, nie oznacza, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany dla całości terenu pierwotnej działki nr [...]. Sąd uznał, że obecne zagospodarowanie działki jako terenu zielonego lub ogródka przydomowego nie stoi w sprzeczności z realizacją celu wywłaszczenia, a późniejsze zagospodarowanie nieruchomości nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, zagospodarowanie nieruchomości jako terenu zielonego lub ogródka przydomowego mieści się w szeroko rozumianym celu wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, ponieważ tereny zielone stanowią integralną część infrastruktury osiedlowej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że cel wywłaszczenia na budowę osiedla mieszkaniowego należy interpretować szeroko, obejmując także infrastrukturę towarzyszącą, tereny zielone i rekreacyjne. Fakt, że działka nie została bezpośrednio zabudowana, nie oznacza, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany dla całości terenu pierwotnej działki. Obecne zagospodarowanie działki jako terenu zielonego lub ogródka przydomowego nie stoi w sprzeczności z realizacją celu wywłaszczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.g.n. art. 136 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, po zwrocie odszkodowania lub nieruchomości zamiennej.

u.g.n. art. 137 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).

u.g.n. art. 136 § 7

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Uprawnienie do zwrotu wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku o zwrot.

PPSA art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.g.n. art. 216 § 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 13

Regulowała zasady tworzenia zasobów gruntów na cele zabudowy, w tym budownictwa mieszkaniowego.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 2 § 1

Określa termin na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości w przypadku, gdy termin 20-letni upłynął przed wejściem w życie ustawy lub pozostało mniej niż 12 miesięcy do jego upływu.

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 5

Określa datę wejścia w życie ustawy zmieniającej.

Ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 art. 15zzr § 1

Wstrzymuje rozpoczęcie biegu i zawiesza biegnące terminy w przepisach prawa administracyjnego w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Cel wywłaszczenia na budowę osiedla mieszkaniowego należy interpretować szeroko, obejmując także tereny zielone i infrastrukturę towarzyszącą. Realizacja celu wywłaszczenia przez podmiot prywatny nie wyklucza uznania celu za zrealizowany. Terminy rozpoczęcia i realizacji celu wywłaszczenia nie mogą być stosowane do sytuacji sprzed ich wprowadzenia. Wniosek o zwrot nieruchomości złożony w okresie stanu epidemii COVID-19 był złożony w terminie z uwagi na zawieszenie biegu terminów.

Odrzucone argumenty

Cel wywłaszczenia może być realizowany wyłącznie przez podmiot publiczny. Zagospodarowanie działki na ogródek przydomowy przez osobę fizyczną nie stanowi realizacji celu wywłaszczenia. Nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, gdyż nie została zabudowana zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem.

Godne uwagi sformułowania

teren osiedlowy nie musi być w całości pokryty inwestycjami budowlanymi Tereny zielone, parkingi, czy obiekty handlowo - usługowe należy również zaliczyć do inwestycji osiedla mieszkaniowego, stanowiących integralną jego część. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem również jego infrastrukturę techniczną i urządzenia służące mieszkańcom. zbędność należy ocenić przez pryzmat charakteru inwestycji, z powodu której doszło do wywłaszczenia i charakteru inwestycji, która ma być zrealizowana lub została zrealizowania zamiast zamierzonej dla oceny tego, czy doszło do realizacji celu wywłaszczenia bez znaczenia pozostaje to, czy jest on realizowany przez podmiot prawa publicznego czy prywatnego.

Skład orzekający

Alicja Stępień

sprawozdawca

Diana Trzcińska

członek

Magdalena Dobek-Rak

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia celu wywłaszczenia na budowę osiedla mieszkaniowego, w tym uwzględnienie terenów zielonych i infrastruktury towarzyszącej jako realizacji tego celu. Kwestia realizacji celu przez podmioty prywatne oraz stosowanie przepisów o terminach w kontekście historycznym i stanu epidemii."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia na cele budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego w kontekście planów zagospodarowania przestrzennego z lat 80. XX wieku. Interpretacja może wymagać uwzględnienia specyfiki konkretnej sprawy i obowiązujących przepisów w momencie wywłaszczenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i pokazuje, jak szeroko można interpretować cel wywłaszczenia, co jest istotne dla właścicieli i spadkobierców. Wyjaśnia również kwestie proceduralne związane z terminami i stanem epidemii.

Czy Twój ogródek może być dowodem na realizację celu wywłaszczenia? Sąd wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 662/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień /sprawozdawca/
Diana Trzcińska
Magdalena Dobek-Rak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 136 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędzia WSA Diana Trzcińska, , po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi B. S., K. Ś., D. M. i Ł. S. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 29 czerwca 2023 r., nr NSP-VIII.7581.1.85.2022.JK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu 24 października 1988 r. H. i B. S., sprzedali na rzecz Skarbu Państwa działkę nr [..] o pow. 39700 m2, położoną w G.-J. przy ul. [...] wpisaną w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w Gdańsku KW [..]. Z treści aktu notarialnego wynika, że zbycie nieruchomości nastąpiło w trybie art. 13 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z uwzględnieniem zmian zawartych w ustawie z dnia 13 lipca 1988 r. (Dz.U. nr 24, poz. 170), z przeznaczeniem na cele budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego.
Wnioskiem z dnia 8 maja 2020 r. R. S., B.S. i F. S. (spadkobiercy H. i B. S.), wystąpili do Prezydenta Miasta Gdańska, o zwrot nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...], w zakresie w jakim nie została ona wykorzystana na cel wywłaszczenia. Doprecyzowując złożony wniosek pełnomocnik stron wskazał, że żądanie dotyczy działek: [...]-[...] (obręb J.).
Z uwagi na to, że działki nr: [..]-[..], stanowią własność Gminy Miasta Gdańska, Wojewoda Pomorski, wyłączył Prezydenta Miasta Gdańska i wyznaczył Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej (dalej jako Prezydent lub organ pierwszej instancji), do prowadzenia sprawy.
Prezydent decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. orzekł o odmowie zwrotu działek nr [...] i [..] - zajętych pod drogi publiczne.
Pismem z dnia 16 listopada 2021 r. Gdańskie Nieruchomości poinformowały Prezydenta, iż działka [...] została objęta umową dzierżawy zawartą z właścicielem nieruchomości przy ul. [..] w G., z przeznaczeniem pod ogród, a dniu 2 grudnia 2021 r. Prezydent poinformował strony, że wydzielono do odrębnego rozpoznania sprawy o zwrot poszczególnych działek [...] i [...].
Prezydent decyzją z dnia 8 kwietnia 2022 r. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości, w dacie wywłaszczenia stanowiącej działkę nr [...], w zakresie obecnej działki nr [...] o pow. 147 m2, położonej w G., obręb [...] J., dla której Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku prowadzi księgę wieczystą nr [..], stanowiącą własność Gminy Miasta Gdańska.
Pismem z 22 kwietnia 2022 r. odwołanie wnieśli B. S. i F. S. informując jednocześnie o tym, że w dniu 18 kwietnia 2022 r. zmarła R. S.
Z uwagi na śmierć R. S. Wojewoda Pomorski (dalej w skrócie zwany Wojewodą lub organem odwoławczym) postanowieniem z dnia 3 czerwca 2022 r. zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze. Postępowanie podjęto na mocy postanowienia z 13 września 2022 r. po złożeniu aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 18 lipca 2022 r., z którego wynikało, że spadek po R. S. nabyli B. i F. S.
Pismem z dnia 26 stycznia 2023 r. pełnomocnik stron poinformował Wojewodę o śmierci F. S., a Wojewoda postanowieniem z dnia 27 stycznia 2023 r., zawiesił z postępowanie odwoławcze i podjął je 27 kwietnia 2023 r. po złożeniu aktu poświadczenia dziedziczenia, z którego wynikało, że spadek po F. S. nabyli żona E. S. oraz dzieci K. Ś., D. M. oraz Ł. S. Pełnomocnik złożył również Akt Poświadczenia Dziedziczenia z dnia 5 kwietnia 2023 r., z którego wynika, że spadek po E. S. nabyli K. Ś., D. M. oraz Ł. S. Spadkobiercy zmarłego F. S. podtrzymali w całości wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (wniosek złożył w ich imieniu pełnomocnik).
Decyzją z dnia 29 czerwca 2023 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta z dnia 8 kwietnia 2022 r.
W wydanej decyzji Wojewoda zauważył, że działka nr [...] w wyniku odnowienia ewidencji gruntów zmieniła nr na [...]. Następnie wskazana działka nr [...] został podzielona na działki nr [...]-[...], działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...]-[...], działa nr [...] uległa dalszemu podziałowi na działki nr [...]-[...] a działka nr [...] została podzielona na działki nr [...]-[...] tj. działkę objętą wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Organ wskazał również, że z przeprowadzonych na nieruchomości oględzin wynika, że działka [...] jest działką zagospodarowaną na ogródek przydomowy nieruchomości przy ul. [...], a dzierżawca działki użytkuje tę działkę od momentu wybudowania osiedla tj. od 1996 r.
Z ustaleń poczynionych przez Wojewodę wynika ponadto, że teren na którym znajduje się obecna działka nr [...] objęty był uchwałą Rady Miasta Gdańska nr XXXI/181/88 z dnia 28 maja 1988 r. (Dz. Urz. Woj. Gd. Nr 21, poz. 150 z dnia 12 września 1989 r.), na podstawie której zatwierdzono plan zagospodarowania przestrzennego MPOZP 0002 obszaru Gdańsk-Południe. Zgodnie z ww. planem dla przedmiotowego terenu ustanowiono strefę oznaczoną symbolem V.A.I.MN - teren mieszkalnictwa niskiej intensywności zabudowy. Zapisy planu przewidywały różne formy projektowanej zabudowy mieszkaniowej. Plan obowiązywał od dnia 27 września 1989 r. Natomiast z obecnie obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą Rady Miasta Gdańska nr L/1475/18 z dnia 29 marca 2018 r. (data wejścia w życie 1 czerwiec 2018 r.) wynika, że działka nr [...] została objęta strefą 010-M22 - zabudowa mieszkaniowa ekstensywna - domy mieszkalne wolno stojące do 4 mieszkań oraz domy w zabudowie bliźniaczej lub szeregowej jedno- lub dwumieszkaniowe. Wojewoda wskazał ponadto, że w aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia 30 grudnia 1994 r. o zatwierdzeniu zamiennego planu realizacyjnego inwestycji i o udzieleniu pozwolenia na budowę budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie bliźniaczej i wolnostojącej dla Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Przedmiotową decyzją uchylono plan realizacyjny z dnia 30 czerwca 1991 r. w części dotyczącej usytuowania budynków.
Uzasadniając zasadność wydanego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że istotą postępowań o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest określenie celu, na jaki została ona wywłaszczona oraz ustalenie, czy cel ten udało się zrealizować. Z treści aktu notarialnego z dnia 24 października 1988 r. wynikało, że wywłaszczenie działki nr [..] nastąpiło na cele budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że sporna działka objęta była planem zagospodarowania przestrzennego (wynikającego z uchwały Rady Miasta Gdańska nr XXXI/181/88 z dnia 28 maja 1988 r.) przewidującym dla przedmiotowego terenu ustanowienie terenu mieszkalnictwa niskiej intensywności zabudowy. Również obecnie obowiązujący plan zagospodarowania przestrzennego dla terenu działki nr [...] przewiduje zabudowę mieszkaniową ekstensywną - domy mieszkalne wolnostojące do 4 mieszkań oraz domy w zabudowie bliźniaczej lub szeregowej jedno- lub dwumieszkaniowe.
Zdaniem Wojewody uprawnione jest stwierdzenie, że działka nr [...] z uwagi na swoje położenie, objęta była planem zabudowy nowego osiedla mieszkaniowego natomiast nietypowa budowa terenu (graniczenie z terenem oznaczonym jako skarpa) spowodowała, że działka nr [...] jak i działki sąsiednie o nr [...]-[..], nie mogły być zabudowane i postanowiono je pozostawić jako tereny zielone. Wojewoda wskazał również, że z mapy zasadniczej w skali 1:500, na którą nałożono metodą kalibracji zdjęcia lotnicze wynika, że po północnej stronie ul. [...] wybudowano domy jednorodzinne, a po jej południowej stronie znajdują się budynki mieszkalne wielorodzinne. Posadowienie wybudowanych domów jedno- i wielorodzinnych jest zgodne z zatwierdzonym planem realizacyjnym zagospodarowania terenu J. W. Wojewoda uznał przy tym, że zagospodarowanie działki [...] na ogródek przydomowy, zieleniec nieruchomości sąsiedniej położonej przy ul. [..], mieści się w pojęciu celu wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego. Wojewoda zauważył też, że główny cel wywłaszczenia, czyli budowa osiedla nie została wykonana przez osobę fizyczną a przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...], natomiast najprawdopodobniej ze względu na specyfikę budowy terenu, działka nr [...] nie została ujęta w planie realizacyjnym pod zabudowę, jednakże dalej była nim objęta, jako teren niezabudowany.
W ocenie Wojewody, badanie realizacji takiego celu wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla (traktowanego jako cel główny), odnośnie do konkretnych działek wchodzących w jego zakres, należy dokonywać w aspekcie celu podstawowego, jakim jest szeroko rozumiana budowa osiedla mieszkaniowego. Teren osiedlowy nie musi więc być w całości pokryty inwestycjami budowlanymi. Tereny zielone, parkingi, czy obiekty handlowo - usługowe należy również zaliczyć do inwestycji osiedla mieszkaniowego, stanowiących integralną jego część.
Podsumowując Wojewoda wskazał, że w sprawie doszło do realizacji celu, na jaki wywłaszczona została stanowiąca przedmiot postępowania nieruchomość, a nieruchomość stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania nie stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona.
Na rozstrzygnięcie organu odwoławczego B. S., K. Ś., D. M. oraz Ł. S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucili naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym lub nie wynikających z zebranego materiału dowodowego, jak również dowolnych poprzez przyjęcie, iż:
realizację celu wywłaszczenia potwierdzają archiwalne zdjęcia lotnicze nałożone na aktualną mapę zasadniczą terenu, na których widoczna jest zabudowa niemal identyczna z mapą zawierającą plan realizacyjny, w sytuacji gdy na mapie tej nie została ujęta w ramach realizacji przedsięwzięcia dz. [...];
nietypowa "budowa terenu" spowodowała, iż dz. [...] nie mogła być zabudowana i postanowioną pozostawić ją jako teren zielony, w sytuacji gdy w rzeczywistości nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia i z tego względu przekazana w posiadanie zależne osobie fizycznej na jej osobiste cele, a nie na realizację celu wywłaszczenia;
wg umowy wywłaszczeniowej z 24.10.1988 r. celem wywłaszczenia było budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne i jednocześnie ustalenie, że w sprawie istniał cel główny wywłaszczenia (budowa osiedla - budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne) oraz inne poboczne cele wywłaszczenia, które mogły być zrealizowane przez dowolny podmiot, w tym osoby fizyczne, podczas gdy istniał tylko 1 cel wywłaszczenia, którym było zgodnie z aktem wywłaszczeniowym budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne;
w ramach powstającej inwestycji istniał cel główny wywłaszczenia w postaci budowy osiedla i został on zrealizowany przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...], natomiast wywłaszczona pod realizację tego celu głównego dz. [...] została zagospodarowana przez dzierżawcę nieruchomości z przeznaczeniem na ogród co w ocenie organu świadczy o zrealizowaniu przez dzierżawcę będącego osobą fizyczną celu wywłaszczenia, podczas gdy w rzeczywistości nieruchomość jako zbędna od początku na cel wywłaszczenia została zaraz po zakończeniu przez SM [..] realizacji inwestycji wywłaszczeniowej, przekazana osobie fizycznej w posiadanie zależne;
badanie realizacji celu wywłaszczenia należy dokonać w aspekcie celu podstawowego (głównego) jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, podczas gdy wcześniej organ stwierdził, iż cel podstawowy (główny) zrealizowała SM [...], a cel wywłaszczenia na dz. [...] zrealizowała osoba fizyczna poprzez jej zagospodarowanie na ogród przydomowy, -
cel wywłaszczenia został zrealizowany na dz. [..] w sytuacji gdy dzierżawca nieruchomości w trakcie przeprowadzania dowodu z oględzin nieruchomości oświadczył, iż to on w całości zagospodarował nieruchomość i że użytkuje ją od momentu wybudowania osiedla, co jednoznacznie potwierdza iż cel ten nie został zrealizowany, gdyż może go zrealizować wyłącznie podmiot publiczny, a nie osoba fizyczna na własne cele
cel publiczny może zostać zrealizowany przez osobę fizyczną, gdy ta realizuje wyłącznie własne cele mieszkaniowe, a nie cel publiczny
2) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie w swoich rozważaniach, wbrew zasadom logiki, doświadczenia życiowego i praktyki organu w sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, iż w przypadku gdyby realizacja celu wywłaszczenia miała nastąpić na dz. [..] to nieruchomość ta, tak jak te na których rzeczywiście były prowadzone prace realizacyjne w ramach powstającej inwestycji zostałaby również oddana Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w użytkowanie wieczyste i obecnie stanowiłaby własność osób fizycznych, tak jak wszystkie sąsiednie nieruchomości, na których zostały zrealizowane prace inwestycyjne.
art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędną jego wykładnię wskutek przyjęcia, iż cel wywłaszczenia może zostać zrealizowany przez osoby fizyczne, nie będące wnioskodawcą lub inwestorem wywłaszczenia;
art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędną jego wykładnię wskutek przyjęcia, iż w przypadku wywłaszczenia może istnieć więcej niż 1 cel wywłaszczenia, tj. cel główny realizowany przez inwestora wywłaszczenia oraz inne poboczne cele wywłaszczenia, które mogą być już realizowane przez dowolny podmiot, w tym osoby fizyczne.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa, a zatem nie istniały podstawy do jej uchylenia.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była prawidłowość stwierdzenia przez Wojewodę, że na spornej nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o numerze [...], położonej w G., obręb [...] J., został zrealizowany cel wywłaszczenia, co nie uzasadniało dokonania zwrotu tej nieruchomości na rzecz wnioskodawców. Natomiast w ocenie skarżących, organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego i na jego podstawie doszedł do nieprawidłowego wniosku, że na wskazanej nieruchomości doszło do realizacji celu wywłaszczenia. W przekonaniu stron wnoszących skargę o realizacji celu wywłaszczenia można mówić jedynie, gdy zostanie on zrealizowany przez podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie, a nie przez podmioty prawa prywatnego, w tym osoby fizyczne. Realizacji tego celu, zgodnie ze stanowiskiem skarżących, nie można zatem utożsamiać z zaspokojeniem indywidualnych potrzeb osoby fizycznej, która wykorzystuje obecnie działkę na własne cele mieszkaniowe.
W tak zarysowanym sporze należy przyznać rację stanowisku zaprezentowanemu przez organy administracyjne.
Zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.) - dalej w skrócie zwanej u.g.n., nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 (art. 136 ust. 3 u.g.n.).
Wskazać w tym miejscu należy, co wynika z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., że przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.). W orzecznictwie sądów administracyjnych, na co prawidłowo wskazał w decyzji Wojewoda przyjmuje się, że umowa sprzedaży nieruchomości mieści się w pojęciu nieruchomości nabytych, o których stanowi art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. W kontekście wskazanego przepisu "nabycie" nieruchomości ma charakter cywilnoprawny, w odróżnieniu od "wywłaszczenia", który jest sposobem uzyskania własności właściwym dla prawa publicznego. Hipotezą art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. nie są objęte tylko te sytuacje prawne i faktyczne nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości, w których umowa cywilnoprawna zawarta została bez żadnego związku z wywłaszczeniem nieruchomości na określony cel publiczny.
Jak wynika z treści aktu notarialnego zbycie nieruchomości przez małżonków S. nastąpiło w trybie art. 13 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z uwzględnieniem zmian zawartych w ustawie z dnia 13 lipca 1988 r. (Dz.U. nr 24, poz. 170), z przeznaczeniem na cele budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego. Wskazane uregulowania znajdują zatem zastosowanie także w sytuacji, w której mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie tj. przejścia prawa własności nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej, a nie jako następstw wydania decyzji wywłaszczeniowej.
Sąd zwraca także uwagę na to, że przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. odwołuje się w swej treści do art. 137 tej ustawy, który określa w jakich warunkach można uznać, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. I tak z przepisu tego wynika, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).
Jak wskazuje się w orzecznictwie określony w art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. termin 7 lat (liczony od dnia, gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna) na rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia obowiązuje od dnia 1 stycznia 1998 r. Natomiast określony w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. termin 10 lat (liczony od dnia, gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna) na zrealizowanie tego celu, obowiązuje od dnia 22 września 2004 r. Nie można zatem tych terminów odnosić do stanu faktycznego określonego w art. 137 ust. 1 u.g.n., który zaistniał przed dniem 1 stycznia 1998 r. odnośnie prac związanych z rozpoczęciem realizacji celu wywłaszczenia, oraz do stanu faktycznego, który zaistniał przed dniem 22 września 2004 r. odnośnie zrealizowania tego celu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, dalej "NSA", z 22 marca 2013 r., I OSK 1981/11 oraz z 8 maja 2013 r., I OSK 2205/11 - opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Jak słusznie zatem dostrzegł Wojewoda w zaskarżonej decyzji, ustawowych norm określających termin rozpoczęcia prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia oraz termin zrealizowania tego celu nie można stosować do sytuacji zaistniałej przed wejściem w życie przepisów określających te terminy. Przed wejściem ich w życie, terminy te nie były bowiem normatywnie określone, wskutek czego, rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, jak również zrealizowanie tego celu nie było - dla potrzeb stosowania przepisów o zwrocie nieruchomości wywłaszczonych - normatywnie ograniczone jakimkolwiek terminem.
Sąd badając legalność zaskarżonego aktu administracyjnego dokonał również weryfikacji tego, czy żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało złożone z zachowaniem wymaganego terminu. Z art. 136 ust. 7 u.g.n. wynika bowiem, że uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3.
Wskazany przepis, jako początek biegu terminu do wygaśnięcia uprawnienia do zwrotu nieruchomości wyznacza datę, w której uostateczniła się decyzja o wywłaszczeniu. W rozpatrywanej sprawie decyzja taka nie została wydana natomiast zbycie nieruchomości na cele budownictwa mieszkaniowego nastąpiło na podstawie umowy cywilnoprawnej. Zważywszy, że przepis art. 136 ust. 7 u.g.n., z mocy cytowanego już art. art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. stosuje się także do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa lub gminę, należy stwierdzić, że wskazany termin będzie miał zastosowanie także do przypadków, w których nabycie nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisów prawa cywilnego. Początkiem biegu tego terminu będzie przy tym data, w której w formie umowy doszło do nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub gminę. W dacie zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości dochodzi bowiem do powstania skutku w postaci przeniesienia prawa własności nieruchomości, a zatem tożsamego jaki następuje z dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości stała się ostateczna (art. 121 ust. 1 u.g.n.).
W niniejszej sprawie umowa sprzedaży nieruchomości została zawarta pomiędzy małżonkami S. a Skarbem Państwa w dniu 24 października 1988 r. co oznaczałoby, że dwudziestoletni termin uprawniający skarżących do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości kończyłby swój bieg w dniu 24 października 2008 r. Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2019 r. poz. 801; dalej jako: ustawa zmieniająca u.g.n.) wskazane zostało, że w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej albo gdy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. Z art. 5 ustawy zmieniającej wynika, że ustawa ta wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Ogłoszenie nastąpiło w dniu 29 kwietnia 2019 r. co ma ten skutek, że wniosek o zwrot nieruchomości mógł być złożony najpóźniej do dnia 14 maja 2020 r.
Dodatkowo na podstawie art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CON/ID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.), dodany została art. 15zzr ust. 1 z którego wynika, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 następuje wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów przewidzianych w przepisach prawa administracyjnego i dokonuje się zawieszenia tych terminów, które rozpoczęły już bieg.
W orzecznictwie ukształtował się pogląd, że zawieszenie terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 15zzr ust. 1, ma zastosowanie od 14 marca 2020 r, tj. od dnia wprowadzenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, co nastąpiło rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz. U. z 2020 r. poz. 433 (zob. np. wyrok NSAz dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. III OSK 3191/21, z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. II OSK 3068/21, czy z dnia 18 maja 2022 r. sygn. I OSK 1776/21).
Bieg terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został zatem zawieszony w okresie od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r. Przerwa w biegu terminu przedawnienia wynosiła 71 dni co ma ten skutek, że termin 12 miesięcy wskazany w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej rozpoczął się 14 maja 2019 r. a zakończył się 23 lipca 2020 r., z uwagi na zawieszenie w okresie od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r.
W niniejszej sprawie wniosek został złożony przez skarżących w dniu 8 maja 2020 r. a zatem w wymaganym prawem terminie co uprawniało organy administracyjne do merytorycznego rozpatrzenia złożonego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Odnosząc się do istoty spornego zagadnienia Sąd wskazuje, że obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było ustalenie, na jaki cel nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot została wywłaszczona, a następnie czy cel ten został zrealizowany, czy też wywłaszczona nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Punktem wyjścia dla oceny, czy istnieje stan zbędności powinno być zatem w pierwszym rzędzie precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia. Następnie, konfrontując tak ustalony cel, na jaki nieruchomość została wywłaszczona ze stanem faktycznym w jakim ona się znajduje powinno być dokonanie oceny w oparciu o wskazane wyżej kryteria, czy nieruchomość stała się zbędna, a więc czy cel wywłaszczenia nie jest i nie był realizowany.
W judykaturze akcentuje się, że cel wywłaszczenia powinno się w pierwszej kolejności odkodowywać z treści decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających bezpośrednio proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). Dopiero w sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować (zob. wyrok NSA z 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1044/14). Innymi słowy, ocena celu wywłaszczenia musi się opierać w pierwszej kolejności na dokumentach (lub dowodach zmierzających do odtworzenia dokumentów), w oparciu o które dokonano wywłaszczenia. Dokumenty wytworzone po dokonaniu wywłaszczenia mogą być przydatne do określenia celu wywłaszczenia tylko wtedy, jeżeli są ściśle związane z samym wywłaszczeniem, tzn. gdy nie ma wątpliwości, że stanowią uszczegółowienie celu wywłaszczenia wskazanego np. w decyzji o wywłaszczeniu, umowie sprzedaży lub decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego. Niedopuszczalna jest natomiast rekonstrukcja celu wywłaszczenia w oparciu o dokumenty powstałe już po wywłaszczeniu, jeżeli dokumenty te nie odzwierciedlają wcześniejszych ustaleń w tym zakresie.
Należy jednak wyraźnie podkreślić, że w sytuacji gdy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dotyczy (jak w niniejszej sprawie) wywłaszczenia dokonanego kilkadziesiąt lat temu a zatem w okresie, gdy obowiązywały zupełnie inne niż obecnie standardy stanowienia i wykonywania prawa, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2022 r. I OSK 1370/22) zwraca się uwagę, że wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia, wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej, powinny być oceniane proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydawania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania jej kontroli czy analizy. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać jedynie z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Ponadto, wprawdzie w orzecznictwie akcentuje się, że generalnie cel wywłaszczenia należy wykładać ściśle, ale nie oznacza to jednak, iż trzeba czynić to wąsko, to jest bez uwzględnienia specyfiki okoliczności towarzyszących danej inwestycji i bez oceny jej całokształtu. Z tego powodu od wielu lat w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje wielokrotnie wyrażany pogląd, iż w przypadku, gdy
na wywłaszczonych nieruchomościach miało powstać założenie złożone to nie można przyjmować, iż celem wywłaszczenia było zabudowanie w konkretny sposób poszczególnych elementów budowlanych czy też infrastrukturalnych tego założenia, ale należy w takiej sytuacji - jako cel wywłaszczenia - traktować w sposób ogólny tę złożoną infrastrukturę techniczną.
Z treści aktu notarialnego z 1988 r. wynika, że podstawowy cel, któremu służyło nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa związany był z wykorzystaniem nabytych gruntów na rzecz budownictwa mieszkaniowego. Cel ten został wyraźnie opisany w treści aktu notarialnego jak również doprecyzowany poprzez odwołanie się do przepisu art. 13 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, który na dzień zawarcia umowy sprzedaży stanowił, że "Zasoby gruntów na cele zabudowy miast i wsi, w szczególności przeznaczone na realizację budownictwa mieszkaniowego oraz związanych z tym budownictwem budowli i urządzeń (obszary urbanizowane), tworzone są na terenach przeznaczonych na te cele w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (ust. 1). Terenowe organy administracji państwowej tworzą zasoby, o których mowa w ust. 1, z gruntów stanowiących własność Państwa i z gruntów nabywanych w drodze umowy lub wywłaszczenia na własność Państwa" (ust. 2).
Ten wskazany w umowie cel mieszkaniowy, określony także poprzez odwołanie się do przepisu ustawy ma zatem kluczowe znacznie dla oceny tego, czy na działce będącej przedmiotem sporu nie został on zrealizowany, a zatem czy istniały przesłanki do orzeczenia o jej zwrocie. W ocenie Sądu, dokonując tej oceny nie można tracić z pola widzenia tego, że opisany w umowie cel budowy osiedla mieszkaniowego odnosił się do zbywanej działki nr [...], której numeracja uległa następnie zmianie na nr [..], oraz która podlegała podziałom na mniejsze działki gruntu. Z tej działki gruntu, która była przedmiotem sprzedaży w 1988 roku, została wydzielona, będąca przedmiotem sporu, działka [..]. O tym, czy zapisany w umowie cel budownictwa mieszkaniowego został zrealizowany decydować winny zatem okoliczności dotyczące tego, czy doszło do realizacji planowanych zamierzeń na gruntach objętych dawną działką nr [...], a nie tylko i wyłącznie tego, czy cel ten został zrealizowany na działce, której zwrotu domagają się strony skarżące. Cel wskazany w umowie odnosił się do działki gruntu nr [...], a nie wyłącznie do działki [...], która stanowi jedynie część pierwotnej działki gruntu.
Z ustaleń organów wynika, że zgodnie z planami zagospodarowania przestrzennego tereny na dawnej działce nr [...], następnie przemianowanej na działkę nr [...] i podzielonej na mniejsze działki, były przeznaczone na budownictwo mieszkaniowe. Jak wskazał to w swojej decyzji Wojewoda, teren na którym znajduje się obecna działka nr [...] objęty był uchwałą Rady Miasta Gdańska nr XXXI/181/88 z dnia 28 maja 1988 r., na podstawie której zatwierdzono plan zagospodarowania przestrzennego MPOZP 0002 obszaru Gdańsk-Południe. Zgodnie z ww. planem dla przedmiotowego terenu ustanowiono strefę oznaczoną symbolem N/.A.I.MN - teren mieszkalnictwa niskiej intensywności zabudowy. Zapisy planu przewidywały różne formy projektowanej zabudowy mieszkaniowej. Plan obowiązywał od dnia 27 września 1989 r. Natomiast z obecnie obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą Rady Miasta Gdańska nr L/1475/18 z dnia 29 marca 2018 r. (data wejścia w życie 1 czerwiec 2018 r.) wynika, że działka nr [...] została objęta strefą 010-M22 - zabudowa mieszkaniowa ekstensywna - domy mieszkalne wolno stojące do 4 mieszkań oraz domy w zabudowie bliźniaczej lub szeregowej jedno- lub dwumieszkaniowe. Wojewoda wskazał ponadto, że w aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia 30 grudnia 1994 r. o zatwierdzeniu zamiennego planu realizacyjnego inwestycji i o udzieleniu pozwolenia na budowę budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie bliźniaczej i wolnostojącej dla Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Przedmiotową decyzją uchylono plan realizacyjny z dnia 30 czerwca 1991 r. w części dotyczącej usytuowania budynków. W końcu należy wskazać, że na terenach objętych dawną działką nr [...] powstało osiedle składające się z budynków jedno i wielorodzinnych oraz infrastruktury towarzyszącej tej zabudowie mieszkalnej. W świetle takich ustaleń organów nie sposób uznać, że cel opisany w umowie sprzedaży z 1988 roku nie został zrealizowany dla terenów znajdujących się na działce nr [...].
Jednocześnie fakt, że działka nr [...] nie została bezpośrednio wykorzystana na cele budowlane nie oznacza, że opisany w umowie sprzedaży cel nie został zrealizowany także w odniesieniu do tego gruntu oraz, że z tej przyczyny stała się ona zbędna na cele związane z wywłaszczeniem.
Podkreślić w tym miejscu należy, że wywłaszczenie na cel budowy osiedla mieszkaniowego stanowi specyficzną sytuację. Tak określony cel wywłaszczenia może mieścić w sobie wiele funkcji, jakie takie osiedle powinno spełniać. Dlatego też nawet pewne modyfikacje w ramach tak określonego celu wywłaszczenia nie zmieniają jego istoty. Wskazać należy, że zieleń osiedlowa stanowi infrastrukturę związaną z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym, niezbędną do prawidłowego funkcjonowania jego i jego mieszkańców. Celu wywłaszczenia nieruchomości, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego nie niweczy także realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci budynków handlowych i usługowych oraz urządzeń towarzyszących, takich jak ciągi komunikacyjne, parkingi i inne urządzenia. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem również jego infrastrukturę techniczną i urządzenia służące mieszkańcom. Istotne znaczenie ma przyjęty w orzecznictwie pogląd, że w przypadku, gdy celem wywłaszczenia była budowa tzw. obiektów stanowiących infrastrukturę złożoną, w tym wieloetapową, która jest realizowana przez dłuższy okres, to oczywistym jest, że w związku z tym - budowa ta może podlegać różnym modyfikacjom. Tego rodzaju inwestycja uzasadnia przyjęcie stanowiska, że poszczególne obiekty, wchodzące w skład takiej złożonej lub wieloletniej infrastruktury technicznej, stanowią jedynie element owej inwestycji. Co więcej, poszczególne elementy tak złożonej inwestycji, mogą podlegać modyfikacjom, wynikającym z uzasadnionych potrzeb mieszkańców, czy możliwości inwestycyjnych. Modyfikacje te mogą dotykać bądź rozmieszczenia poszczególnych elementów infrastruktury osiedlowej, bądź nawet zastąpienia jednych elementów innymi. Rzecz w tym, by modyfikacje te nie wpływały jakościowo na realizację celu głównego - budowy osiedla mieszkaniowego, i aby jednoznacznie wpisywały się w realizację jego infrastruktury.
Dokonując oceny realizacji celu wywłaszczenia nie można bowiem odnosić się jedynie do stopnia zagospodarowania gruntu, którego dotyczy żądanie zwrotu, ale należy potraktować go jako część zorganizowanego zespołu obiektów składających się na inwestycję, ocenianego w całokształcie jego powiązań, jako służący realizacji celu głównego. Takie stanowisko prezentowane jest właśnie zwłaszcza w odniesieniu do osiedli mieszkaniowych, gdzie uznaje się, że są one pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się szczególnymi zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Dlatego też, w przypadku realizacji dużej inwestycji, na poszczególnych jej etapach może dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla.
Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 27 stycznia 1988 r. (sygn. akt III AZP 11/87 publ. OSNCP 1988, Nr 11, poz. 149) uznał, że należy odróżnić zmianę celu wywłaszczenia od modyfikacji tego celu. Za zmianę celu sąd uznał jakościową zmianę inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości. Byłoby tak bez wątpienia przykładowo, gdyby zamiast elementów infrastruktury osiedla na części terenu wywłaszczonego powstały obiekty produkcyjne, czy przemysłowe, co jednak nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Wobec tego, badanie realizacji takiego celu wywłaszczenia, jak budowa osiedla (traktowanego jako cel główny), odnośnie do konkretnej działki/działek wchodzącej w jego zakres należy dokonywać w aspekcie tego właśnie celu podstawowego, jakim jest szeroko rozumiana budowa osiedla mieszkaniowego. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że teren osiedlowy nie musi być w całości pokryty inwestycjami budowlanymi. Tereny zielone, parkingi, czy obiekty handlowo - usługowe należy również zaliczyć do inwestycji osiedla mieszkaniowego, stanowiących integralną jego część. Służą bowiem mieszkańcom, z których to obiektów oni korzystają. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu, zbędność należy ocenić przez pryzmat charakteru inwestycji, z powodu której doszło do wywłaszczenia i charakteru inwestycji, która ma być zrealizowana lub została zrealizowania zamiast zamierzonej (np. wybudowanie terenów przemysłowych zamiast budownictwa mieszkalnego). W rozpatrywanej sprawie okoliczności są zaś takie, że działka nr [...] wpisana jest w elementy strukturalne osiedla mieszkaniowego co stanowi o realizacji celu wywłaszczeniowego na spornej działce gruntu. Okoliczności tej nie zmienia fakt, że stanowi ona teren zielony, wykorzystywany przez jednego z mieszkańców osiedla na przydomowy ogródek. Istnienie takich niezabudowanych gruntów, o ile znajdują się na terenie osiedla mieszkaniowego i są związane z jego funkcjonowaniem, wpisuje się bowiem w realizację celu budowy osiedla mieszkaniowego. Podkreślić należy, że sporna działka jest powiązana funkcjonalnie z zbudowaną budynkiem mieszkalnym nieruchomością sąsiednią i wykorzystywana na cele związane z realizacją potrzeb bytowych jednego z mieszkańców osiedla mieszkaniowego. Przeznaczenie tej działki nie pozostaje zatem w sprzeczności z realizacją celu, który został określony w umowie sprzedaży nieruchomości, a zatem nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n.
Cel wywłaszczenia określony jako przeznaczony pod budowę budownictwa mieszkaniowego, nie może być rozumiany wyłącznie jako wywłaszczenie terenów przeznaczonych do zabudowy, ponieważ realizacja tak określonego celu wywłaszczenia obejmuje także realizację infrastruktury niezbędnej dla funkcjonowania budynków mieszkalnych w ramach osiedla mieszkaniowego, w tym również terenów zielonych, czy rekreacyjnych wykorzystywanych przez mieszkańców osiedla. Skoro zatem osiedle mieszkaniowe powstało, to zagospodarowanie terenu pomiędzy budynkami jako trawnik czy miejsce wykorzystywane na przydomowy ogródek nie stoi w sprzeczności z realizacją celu wywłaszczenia.
Dodać wypada w kontekście przeprowadzonych oględzin spornej nieruchomości, że obecny sposób wykorzystywania przedmiotowej nieruchomości nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli bowiem cel wywłaszczenia został zrealizowany, to późniejsze zagospodarowanie wywłaszczonej nieruchomości w sposób odmienny, a nawet jej zbycie czy obciążenie prawem osoby trzeciej nie stanowi podstawy do uwzględnienia roszczenia o jej zwrot. Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia, wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami poza tymi, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi (por. wyrok NSA z 22 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1274/17).
Sąd stoi na stanowisku, że dla oceny tego, czy doszło do realizacji celu wywłaszczenia bez znaczenia pozostaje to, czy jest on realizowany przez podmiot prawa publicznego czy prywatnego. Z punktu widzenia ustawowych uregulowań warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości kluczowe znacznie ma przeprowadzenie oceny tego, czy istnieje zgodność celów planowanych ze zrealizowanymi a nie to, jaki podmiot był ich wykonawcą.
Jednocześnie, sąd nie dostrzegł przywołanych w skardze uchybień procesowych ani naruszenia prawa materialnego, które zaważyłoby na bycie prawnym zaskarżonej decyzji, stąd zarzuty skargi uznał za nietrafne. Wojewoda wykazując w sposób odpowiadający wymogom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. realizację zamierzonego przy wywłaszczeniu celu związanego z potrzebami osiedla mieszkaniowego dostatecznie i prawidłowo wyjaśnił kwestie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zwrotu działki obecnie oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...]. Odmienna ocena ustalonego stanu faktycznego (którego strony zresztą nie kwestionują a jedynie podważają wnioski wyciągnięte przez Wojewodę z zebranych dowodów) nie oznacza, że organ uchybił treści wskazanych przepisów. Strona ma prawo do dokonania własnej oceny ustalonych faktów niemniej jednak powyższe nie oznacza, że odmienność wniosków stron co do oceny materiału dowodowego stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) skargę oddalił nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI