II SA/Gd 656/22

II SA/Gd 656/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz
Magdalena Dobek-Rak /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi I. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 czerwca 2022 r., nr SKO Gd/974/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 23 września 2021 r. I. R. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Prezydenta Miasta Gdańska (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem T. G.
Decyzją z 26 stycznia 2022 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że Wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z synem T. G. oraz z mężem R. R., który jest ojcem dwójki innych dzieci. Prezydent wskazał, że w złożonym 3 listopada 2021 r. oświadczeniu Strona podała m.in., że pomaga synowi w myciu głowy, pleców, obcinaniu paznokci, goleniu, robieniu posiłków, ubieraniu kurtki, skarpetek i butów. T. G. ma niesprawną prawą rękę, ale jest osobą poruszającą się samodzielnie, samodzielnie przyjmuje leki. Syn Wnioskodawczyni przeszedł udar niedokrwienny lewej półkuli mózgu, zdiagnozowano u niego padaczkę objawową, hiperlipemię, hiperhomocysteinemię, chorobę wrzodową dwunastnicy, podejrzenie toksycznego uszkodzenia wątroby, niedokrwistość mikrocytarną, uzależnienie od substancji psychoaktywnych, nikotynizm, zespół zależności alkoholowej. Strona podała, że do kwietnia 2021 r. pracowała, lecz nie ma umowy z powodu braku kontaktu z pracodawcą (nie może się dodzwonić). Organ pierwszej instancji zaznaczył, że Wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów potwierdzających rezygnację z zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad synem,
z systemu teleinformatycznego wynika natomiast, że ostatnie zatrudnienia Strony miało miejsce w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. Odwołując się do wywiadu środowiskowego Prezydent wskazał, że w jego trakcie Wnioskodawczyni podała, iż sama sprawuje opiekę nad synem i pomaga mu we wszystkich czynnościach życia codziennego. Strona oświadczyła, że nie ma członków rodziny, którzy mogą wspomóc
w sprawowaniu opieki. Podczas wywiadu pracownik socjalny ustalił, że T. G. sam porusza się po mieszkaniu, samodzielnie korzysta z toalety, myje się, jednak wymaga pomocy przy ubieraniu się i przy wejściu do wanny/prysznica.
Biorąc powyższe pod uwagę organ pierwszej instancji podniósł, że nie można uznać, iż sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną wiąże się z koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania przez Stronę zatrudnienia. Zdaniem Prezydenta czynności, które wskazała Wnioskodawczyni wykonują również osoby zatrudnione
w pełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane czynności opiekuńcze związane tylko
z osobistą opieką nad osobą niepełnosprawną nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby przy należytej organizacji tej opieki Strona nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ pierwszej instancji podkreślił, że syn Wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków, czy przyjmowania lekarstw.
Końcowo organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie zachodzi również przesłanka negatywna przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność T. G. istnieje od 27-go roku życia. Prezydent przyznał, że wprawdzie przepis ten został uznany przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK", "Trybunał") za niezgodny z Konstytucją RP, ale ustawodawca nie dokonał jego zmiany. Organ administracji jest natomiast zobligowany do stosowania przepisów prawa
w brzmieniu aktualnie obowiązującym.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 14 czerwca 2022 r. utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 u.ś.r. podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest do rezygnacji z pracy zarobkowej albo jej niepodejmowania z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. Kolegium zwróciło uwagę, że ostatnie zatrudnienie Strony miało miejsce w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 czerwca 2021 r., przy czym Wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dowodów przedstawiających wcześniejszy przebieg jej aktywności zawodowej ani też dokumentów pozwalających na powiązanie rezygnacji, zaprzestania pracy zawodowej z koniecznością zapewnienia synowi wymaganej opieki.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją, niepodejmowaniem pracy zawodowej a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu w stopniu znacznym synowi stałej opieki. Zdaniem Kolegium na podstawie wyjaśnień i dokumentów przedłożonych przez Stronę w toku postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że zaprzestanie pracy zarobkowej wynikało z konieczności zapewnienia opieki niepełnosprawnemu synowi. Poza oświadczeniem o ostatniej aktywności zawodowej Strona nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów potwierdzających te okoliczności. Z pozyskanych przez organ pierwszej instancji danych wynika jedynie, że ostatnia aktywność zawodowa Wnioskodawczyni miała miejsce w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. Poza tym z ustaleń Prezydenta wynika, że zakres i charakter czynności wykonywanych przez Stronę w trakcie opieki nad synem nie jest na tyle obszerny i absorbujący czasowo, aby bezkrytycznie można było odrzucić możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasowym. Tym bardziej, że wiek i stan zdrowia Wnioskodawczyni nie stanowią obiektywnej przeszkody w podjęciu przez nią pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasowym. Zdaniem organu odwoławczego nie bez znaczenia jest też okoliczność, że osoba wymagająca opieki mieszka razem z matką, jej obecnym małżonkiem i trojgiem rodzeństwa. Tym samym nie można wykluczyć, że w pewnym zakresie czasowym Strona może liczyć na pomoc i wsparcie ze strony pozostałych domowników w opiece nad niepełnosprawnym synem.
W ocenie Kolegium większość wskazanych przez Wnioskodawczynię czynności opiekuńczych podejmowanych w trakcie opieki nad niepełnosprawnym synem nie stanowi sprawowania opieki osobistej związanej bezpośrednio z osobą T. G. Czynności podejmowane w trakcie opieki nad osobą jej wymagającą nie zajmują takiej ilości czasu, aby przy należytej organizacji tej opieki Strona nie mogła podjąć zatrudnienia. Natomiast pozostałe czynności wskazane przez Wnioskodawczynię, związane głównie
z prowadzeniem gospodarstwa domowego, również nie mogą przesądzać o braku możliwości podjęcia przez nią pracy zawodowej, ponieważ częstotliwość ich wykonywania nie stanowi przeszkody w pogodzeniu z pracą zawodową. Niejednokrotnie w codziennym życiu zachodzą bowiem sytuacje, w których osoby pracujące zawodowo, bez względu na to, czy sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, godzą pracę
z obowiązkami domowymi.
Zdaniem organu odwoławczego z analizy akt sprawy, w tym oświadczeń Strony wynika, że zakres obowiązków i czynności, jakie każdego dnia podejmuje w celu zapewnienia niepełnosprawnemu synowi opieki i wsparcia rzeczywiście nie wyklucza jednoznacznie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Tym samym w sprawie nie może być mowy o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Wnioskodawczynię pracy zawodowej a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu synowi stałej opieki, ponieważ zakres, jak i wymiar codziennej opieki nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej, a osoba wymagająca opieki jest na tyle samodzielna, że jest
w stanie pozostać w domu podczas nieobecności opiekuna będącego w pracy.
Kolegium zwróciło uwagę, że z oświadczeń Strony wynika, iż sprawowana przez nią bezpośrednio nad synem opieka polega głównie na pomocy: raz dziennie przy zachowaniu higieny osobistej, dwa razy dziennie przy ubiorze, trzy-cztery razy dziennie przy podawaniu posiłków i lekarstw, codziennych wyjściach na spacery. W ocenie organu odwoławczego taki zakres czynności, z uwagi na ich charakter oraz częstotliwość, nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna. Podkreślono, że mimo posiadanych schorzeń T. G. jest w stanie samodzielnie poruszać się po mieszkaniu, sam korzysta z toalety, jest w stanie sam przyjąć wcześniej przygotowane leki czy posiłki.
W takiej sytuacji nie można mówić o ścisłym i bezpośrednim związku pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a koniecznością zapewnienia synowi opieki adekwatnej do jego stanu zdrowia. Tym samym przesłanka sformułowana w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie została w sprawie spełniona.
W skardze na decyzję organu odwoławczego I. R., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak
i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa
w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącą synowi nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej"
w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa
w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta - z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) - nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 14 czerwca 2022 r. utrzymująca
w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z 26 stycznia 2022 r. odmawiającą I. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem T. G.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która
w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce lub ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku
z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,
a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację
z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.
sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy
w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).
W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.
Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona
m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność T. G., zgodnie z wydanym względem niego orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Organy obu instancji oceniły natomiast, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17
ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.
w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.
Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która
z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).
Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe.
Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów obu instancji,
a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym synem (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
W sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez T. G. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 23 sierpnia 2021 r. przez Miejski Zespół
ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia synowi Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność korzystania
z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku
z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu
o niepełnosprawności.
Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego
z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).
Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 29 października 2021 r. oraz dokumentacji medycznej nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia T. G., jak i zakresu sprawowanej przez Skarżącą nad synem opieki są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że T. G. (ur. w 1993 r.) choruje na epilepsję, przyjmuje leki na stałe. Po ataku padaczki doznał udaru i ma sparaliżowaną prawą stronę ciała. Skarżąca (ur. w 1976 r.) pomaga synowi w ubieraniu się, przy porannej i wieczornej toalecie, robi zakupy, sprząta, przygotowuje posiłki. Sporządzający wywiad pracownik socjalny podał, że T. G. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, samodzielnie korzysta z toalety, jednak wymaga pomocy przy ubieraniu się, samodzielnie się myje, ale wymaga pomocy przy wejściu do wanny/prysznica.
Natomiast w oświadczeniu z 3 listopada 2021 r. Skarżąca podała, że pomaga synowi przy myciu głowy, pleców, obcinaniu paznokci, goleniu, robieniu posiłków oraz ubieraniu skarpetek, butów i kurtki. Strona przyznała, że syn jest osobą chodząca, ale ma niesprawną prawą rękę. Skarżąca podała, że syn przeszedł udar niedokrwienny lewej półkuli mózgu, choruje na padaczkę objawową, hiperlipemię, hiperhomocysteinemię, chorobę wrzodową dwunastnicy, podejrzenie toksycznego uszkodzenia wątroby, niedokrwistość mikrocytarną, uzależnienie od substancji psychoaktywnych, nikotynizm, zespół zależności alkoholowej (co znajduje potwierdzenie w przedłożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej). Strona podkreśliła, że syn nie może pozostać sam w domu, ponieważ może dostać ataku padaczki. Dodała, że do kwietnia 2021 r. pracowała, lecz nie może okazać umowy z powodu braku kontaktu z pracodawcą (nie może się dodzwonić).
Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym synem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Należy zauważyć, że pomimo znacznej niepełnosprawności oraz przebytych chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia syn Skarżącej w znacznej mierze wykazuje się dużą samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, porusza się samodzielnie, sam zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje lekarstwa. Również zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Stronę w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.
Należy zwrócić uwagę, że z załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, iż wiele z nich T. G. wykonuje samodzielnie, a część nie jest wykonywanych w ogóle. Należy również wskazać, że część z tych czynności składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA
z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).
O ile sprawowanie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym synem nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie,
że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki. W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się bowiem na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA:
z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19,
z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).
Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia syna Skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia
25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.
Podsumowując należy wskazać, że Skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec syna godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,
w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem syna - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad synem.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]