II SA/Gd 655/22

II SA/Gd 655/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /sprawozdawca/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Magdalena Dobek-Rak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 106 ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Joanna Mierzejewska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M.Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 5 lipca 2022 r., nr SKO Gd/1553/22 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
M.Z. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w Gdańsku, z 5 lipca 2022 r., nr SKO Gd/1553/22, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, w imieniu którego działał Kierownik Centrum Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku, z 27 stycznia 2022 r., nr PS.CPS.1.ZUŚ.4030-4/10200829/21, o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych ze stałą opłatą miesięczną za mieszkanie.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 30 grudnia 2021 r. M.Z. K. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z wnioskiem o przyznanie mu pomocy finansowej na pokrycie kosztów zakupu żywności, odzieży, środków czystości, zakupu gazu do butli, leków, karty do telefonu, okularów, zakupu książek oraz środków pieniężnych na stałą opłatę miesięczną za mieszkanie.
W dniu 13 stycznia 2022 r. organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono aktualną sytuację finansową, mieszkaniową i zdrowotną skarżącego.
Organ I instancji w podstawie prawnej decyzji wskazał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), zwanej dalej k.p.a., art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.), zwanej dalej u.p.s., oraz zarządzenie nr 1025/20 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 23 lipca 2020 r. w sprawie upoważnienia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku do prowadzenia postępowania, wydawania postanowień i decyzji administracyjnych należących do właściwości gminy.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że na podstawie przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego ustalono, iż dochód strony przekracza tzw. kryterium dochodowe wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika bowiem z akt sprawy, strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest emerytem i osobą schorowaną, miesięcznie uzyskuje dochód w wysokości 2033,73 zł, natomiast kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi miesięcznie 776 zł.
Prezydent Miasta rozważył możliwość przyznania stronie świadczenia na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi stwierdzając jednak, że w przypadku wniosku o przyznanie świadczenia na zakup odzieży, środków czystości, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie opłat mieszkaniowych świadczenie to nie przysługuje. Organ podkreślił, że specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. może być przyznany w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła.
W ocenie organu I instancji, ustalona w toku postępowania sytuacja życiowa strony nie posiada cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", a zatem brak jest podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Prezydent Miasta wskazał, że strona uzyskuje dochód w kwocie 2033,73 zł miesięcznie, a biorąc nawet pod uwagę to, że uzyskiwany dochód obciążony jest zajęciem komorniczym, to i tak pozostałe środki umożliwiają stronie samodzielne zabezpieczenie wymienionych we wniosku potrzeb.
Jednocześnie organ wyjaśnił, że nie pozostawił strony bez jakiegokolwiek wsparcia, bowiem w odpowiedzi na wniosek z 30 grudnia 2021 r., wydał jeszcze dwie odrębne decyzje, w których przyznał stronie pomoc w formie jednego gorącego posiłku, wydawanego pięć dni w tygodniu przez Stowarzyszenie – Gdański Komitet Obywatelski, od 17 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r., a ponadto w okresie od dnia 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. przyznał stronie specjalny zasiłek celowy na zakup: odzieży (w kwocie 150 zł miesięcznie), leków (w kwocie 150 zł miesięcznie) oraz butli gazowej (w kwocie 60 zł miesięcznie).
Ponadto, organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, zaś MOPR w Gdańsku dysponuje obecnie ograniczoną ilością środków finansowych na realizację zasiłków celowych i nie jest w stanie zabezpieczać wszystkich zgłaszanych potrzeb. Kwota przypadająca na jedno środowisko w roku 2022 wynosi średnio 1027,76 zł, co miesięcznie daje kwotę 85,65 zł.
Strona wniosła od powyższej decyzji odwołanie, w którym zarzuciła, że decyzja organu I instancji jest sprzeczna ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a także ze stanem prawnym, w tym przepisami u.p.s.
Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 5 lipca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżący jest stałym podopiecznym MOPS w Gdańsku, a jego sytuacja finansowa, materialna i zdrowotna jest doskonale znana organowi I instancji.
Kolegium wskazało jednocześnie, że przyznanie pomocy społecznej w formie finansowej w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskiwanie dochodu niższego od tzw. kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. Niezależnie zatem od zaistniałych trudności życiowych - organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., jeśli dochód osoby wnioskującej przekracza ustawowe kryterium dochodowe.
Jak wynika zaś z akt sprawy, strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest emerytem i osobą schorowaną, miesięcznie uzyskuje dochód w wysokości 2033,73 zł, natomiast kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi miesięcznie 776 zł.
Jak podkreśliło Kolegium, organ I instancji, mimo iż nie był do tego zobowiązany (z uwagi na wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów), rozważył jednak możliwość przyznania pomocy pieniężnej w myśl art. 41 pkt 1 u.p.s. Organ odwoławczy podkreślił, że do obowiązków organów pomocy społecznej nie należy zabezpieczanie wszystkich potrzeb osób będących w trudnych sytuacjach życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, bo nie przewiduje tego art. 2 ust. 1 u.p.s. Pomoc taka ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących, niezależnie od ich sytuacji życiowej.
Kolegium zauważyło, że skarżący jest pod stałą opieką organu I instancji, który wspomaga go w miarę uznania i w miarę posiadanych środków.
Mając to na uwadze Kolegium nie znalazło podstaw do zmiany decyzji organu I instancji uznając, że nie narusza ona przepisów u.p.s. i w żadnym stopniu nie dyskryminuje skarżącego.
M.Z. K. wniósł skargę na wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego, nie formułując jednak w jej treści żadnych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 5 lipca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z 27 stycznia 2022 r. odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych z stałą opłatą miesięczną mieszkania.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby
i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom czy rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.), z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających
z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się
w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Stosownie do art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może przybrać postać świadczenia pieniężnego (ust. 1) i niepieniężnego (ust. 2). Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). Właśnie o przyznanie takiej m.in. formy pomocy wystąpił Skarżący we wniosku z 30 grudnia 2021 r.
Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że - jak wynika z art. 8 u.p.s. w powiązaniu
z zapisami rozporządzenia § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021r.. poz. 1296) - prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej"; 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie"; rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Zatem pomoc w ramach zasiłku celowego może zostać przyznana wyłącznie osobom spełniającym warunki do uzyskania pomocy w trybie u.p.s., których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 tej ustawy.
W trybie aktualizacji wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że Skarżący (ur. 26 marca 1953 r.) jest osobą niepełnosprawną, jest niezdolny do pracy, otrzymuje emeryturę z ZUS w wysokości 2033,73 zł. Podczas wywiadu zaproponowano Skarżącemu wsparcie specjalistyczne: psychologa i radcę prawnego MOPR w Gdańsku, ale oświadczył, że nie widzi potrzeby skorzystania z tej oferty.
Sądowi znana jest sytuacja Skarżącego oraz zakres udzielanej mu pomocy z szeregu innych spraw zainicjowanych jego skargami (m.in. w sprawach o sygn. akt
III SA/Gd 572/21, III SA/Gd 573/21, III SA/Gd 662/21, III SA/Gd 663/21, III SA/Gd 664/21, III SA/Gd 665/21, II SA/Gd 221/22 oraz II SA/Gd 222/22). Skarżący systematycznie składa wnioski o pomoc i wielokrotnie pomoc taką otrzymuje, a jego niezbędne potrzeby, jak wyżywienie, ogrzewanie mieszkania, leki i środki higieniczne zaspokajane są - przynajmniej częściowo - ze środków finansowych pozostawionych do dyspozycji organu pomocy społecznej oraz w wysokości zbliżonej do średniej wysokości świadczeń realizowanych w tym zakresie.
Zestawiając ze sobą powołane na wstępie przepisy u.p.s. z przedstawionym powyżej stanem faktycznym stwierdzić należy, że Skarżący nie spełnia wszystkich warunków, aby uzyskać pomoc w formie świadczenia pieniężnego, jakim jest zasiłek celowy. Jak słusznie wskazały organu obu instancji - dochód Skarżącego przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., wyniósł bowiem 2033,73 zł.
W sytuacji braku podstaw - ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego - do przyznania Skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 u.p.s., organy rozważyły, czy okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie Stronie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s.. ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym jednak, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. będą decydowały indywidualne okoliczności każdej sprawy.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach
i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyroki NSA: z 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1557/19 i z 8 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 711/17, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Specjalny zasiłek celowy powinien zatem być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy
(w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.
Podkreślić w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść wskazanych wyżej przepisów u.p.s., w których ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji publicznej wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja uznaniowa powinna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji materialnej i dochodowej oraz potrzeb wnioskodawcy oraz analizę tej sytuacji w odniesieniu do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy (por. wyrok WSA w Olsztynie z 8 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 4/22).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza,
że decyzja odmawiająca przyznania Skarżącemu pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z zakupem żywności, środków czystości, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych z stałą opłatą miesięczną mieszkania, nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań.
Sąd zwraca uwagę, że sytuacja życiowa Skarżącego (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Jakkolwiek charakter zgłoszonej potrzeby w postaci pokrycia kosztów czynszu (która odnosi się do potrzeb mieszkaniowych), związana jest z zaspokajaniem potrzeb bytowych Skarżącego, niemniej jego sytuacja jest w swoisty sposób stabilna, albowiem Skarżący pobiera emeryturę oraz od dłuższego czasu korzysta z pomocy opieki społecznej, choć nie w tak dużym stopniu jak tego oczekuje. Skarżący w ostatnim czasie otrzymał pomoc w formie posiłków
z jadłodajni, na zakup odzieży od dnia 1 lutego 2022 r. do dnia 28 lutego 2022 r. w kwocie 150,00 zł miesięcznie, na zakup butli gazowej od dnia 1 lutego 2022 r. do dnia 28 lutego 2022 r. w kwocie 60,00 zł.
Skarżący w ostatnim czasie otrzymał także pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności (w grudniu 2020 r. 400 zł, w lutym
2021 r. 300 zł, w kwietniu 2021 r. 300 zł), w grudniu 2020 r., formie pomocy rzeczowej (paczki świątecznej) o wartości 96,38 zł, specjalnego zasiłku celowego na zakup w lutym 2021 r. leków (100 zł) i okularów (400 zł).
Zaznaczyć trzeba, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości
i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że Skarżący opłaca czynsz
i energię elektryczną z własnych środków, zaś zaległości w opłatach za mieszkanie są egzekwowane przez komornika ze świadczenia z ZUS. Skarżący również z własnych środków kupuje kartę telefoniczną. Co więcej, zakup karty telefonicznej, czy też opłaty czynszowe należą do typowych, planowanych wydatków.
Niezależnie od powyższego zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że zakup książek oraz karty do telefonu nie można rozpatrywać w kontekście kryterium niezbędnej potrzeby bytowej, o jakiej mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przepis ten w ust. 2 stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Powyższe wyliczenie ma charakter przykładowy.
Jak wskazał, powołując się na literaturę przedmiotu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 1181/13, niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba usprawiedliwiona ze względu na zachowanie życia, zdrowia i zwykłych stosunków związanych ze statusem obywatela. Pojęcie "bytowanie" jest co do zasady utożsamiane z zachowywaniem życia w sposób pozwalający na prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny. Niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba uzasadniona tylko podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, zadość której czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie (por. W. Maciejko [w:] W. Maciejko,
P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 178-179).
Za niezbędną potrzebę życiową, w świetle powyższej interpretacji tego sformułowania, nie można zatem uznać zakupu książek i karty do telefonu, bowiem niezaspokojenie tych potrzeb nie stanowi żadnego zagrożenia dla egzystencji Skarżącego. Natomiast środki na zakup okularów Skarżący otrzymał na mocy wcześniej wydanej decyzji.
Z uwagi na powyższe Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone decyzje naruszały przepisy u.p.s. Nie stwierdził też naruszenia przepisów k.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniach swoich decyzji organy w sposób dostateczny wykazały, że wszystkie istotne okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w wydanych w sprawie decyzjach argumentacja odmowy przyznania analizowanego świadczenia nakazywała uznać, że ich uzasadnienia spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawierają bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygające sprawę organy się oparły oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Nie można pomijać tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w u.p.s.
Z uwagi zaś na ograniczoność pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są one upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Jak wyżej wskazano, z akt sprawy wynika, że Skarżący nie pozostaje bez wsparcia organu opieki społecznej, a dalszą żądaną pomoc (środków pieniężnych na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej, okularów oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania), należało ocenić jako nieznajdującą uzasadnienia w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o nią osób. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (zob. wyrok NSA z 1 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2408/16). Ustalając wysokość zasiłku celowego organ jest zobligowany wziąć pod uwagę nie tylko potrzeby wnioskodawcy, ale również wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej.
Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ musi wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA: z 4 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1153/21, z 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 698/16, z 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06).
Całokształt powyższych okoliczności przemawiał za prawidłowością podjętych przez organy rozstrzygnięć. Należy podkreślić, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek, czy też nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.