II SA/Gd 652/23

II SA/Gd 652/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-05-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 136 ust. 3a
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Specjalista Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Z. I. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 22 maja 2023 r. nr NSP-VIII.7581.1.249.2022.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Z. I. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Wojewody Pomorskiego w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych w prawnych:
Pismem z dnia 12 maja 2020 r. Z. I. wystąpił do Prezydenta Miasta Gdańska wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. K. i ul. K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 28.600 m2 (stanowiącą obecnie działkę nr [...] o pow. 0,1899 ha i [...] o pow. 2,6701 ha) będącej uprzednio własnością K. I., jako zbędnej na cel wywłaszczenia, gdyż – w ocenie wnioskodawcy - nie doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia w terminach przewidzianych w art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 344; zwanej dalej "u.g.n.").
Wojewoda Pomorski, postanowieniem z dnia 18 stycznia 2021 r., wyłączył Prezydenta Miasta Gdańska wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej od załatwienia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. K. i ul. K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 28.600 m2 w zakresie dotyczącym obecnej działki nr [...] o pow. 26.701 m2, obręb [...], k.m. 6, stanowiącej własność Gminy Miasta Gdańska, dla której Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ prowadzi księgę wieczystą o nr [...] i wyznaczył do jej załatwienia Prezydenta Miasta Gdyni.
Decyzją z dnia 28 października 2022 r. Prezydent Miasta Gdyni orzekł m.in.: o zwrocie 1/3 części nieruchomości położonej w G. przy ul. K. i ul. K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...], obręb [...], w zakresie projektowanej działki nr [...], stanowiącej część obecnej działki nr [...], [...] (pkt 1); odmowie zwrotu części nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] w zakresie projektowanej działki nr [...] (pkt 4) i zatwierdzeniu podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...] (pkt 5).
Wojewoda Pomorski, po rozpoznaniu odwołań Gminy Miasta Gdańska oraz Z. I., decyzją z dnia 22 maja 2023 r. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji w całości i orzekł o:
1. zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..] o pow. 26 701 m2, obręb [...], na działki nr [...] o pow. 169 m2 i [...] o pow. 26 532 m2;
2. odmowie zwrotu na rzecz Z. I. udziału wynoszącego 1/3 w prawie własności części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G.przy ul. K. i ul. K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 28 600 m2, w zakresie projektowanej działki nr [...] o pow. 26 532 m2 (stanowiącej część obecnej działki nr [...] o pow. 26 701 m2), dla której Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku prowadzi księgę wieczystą nr [...];
3. umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu udziału wynoszącego 2/3 w prawie własności części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. K. i ul. K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 28 600 m2, w zakresie projektowanej działko nr [...] o pow. 26 532 m2 (stanowiącej obecną działkę nr [...] o pow. 26 701 m2) dla której Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku prowadzi księgę wieczystą nr [...];
4. zwrocie na rzecz Z. I. udziału wynoszącego 1/3 w prawie własności części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. K. i ul. K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 28 600 m2, w zakresie projektowanej działki nr [...] o pow. 169 m2 (stanowiącej część obecnej działki nr [...] o pow. 26 701 m2), dla której Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku prowadzi księgę wieczystą nr [...];
5. obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania przez Z. I. na rzecz Gminy Miasta Gdańska w kwocie 174,63 zł (słownie: sto siedemdziesiąt cztery złote 63/100;
6. zabezpieczeniu wierzytelności Gminy Miasta Gdańska opisanej w punkcie 5 niniejszej decyzji, polegającym na ustanowieniu hipoteki w łącznej wysokości 349,26 zł (słownie: trzysta czterdzieści dziewięć złotych 26/100) na udziale w prawie własności nieruchomości, określonym w punkcie 4 niniejszej decyzji, na rzecz Gminy Miasta Gdańska.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że aktem notarialnym z dnia 29 maja 1965 r., Repertorium [...], Skarb Państwa – [...] nabył od K. I., w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94; zwanej dalej "ustawą wywłaszczeniową") z przeznaczeniem pod wykonanie zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych przez [..], nieruchomość, dla której prowadzona była księga wieczysta nr [...], stanowiącą działkę nr [...] o pow. 2,86 ha. W przedmiotowym akcie powołano się na decyzję o lokalizacji szczegółowej nr [...], wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku w dniu 19 października 1963 r. ustalającą lokalizację szczegółową na [...], z której wynika, że nieruchomość jest niezbędna dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych.
Z uwagi na fakt, że przepis art. 136 ust. 3 został zmieniony z dniem 14 maja 2019 r. na mocy ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. poz. 801) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14, obecnie dopuszczalne jest złożenie wniosku jedynie przez jednego ze spadkobierców poprzedniego właściciela. Tym samym wniosek Z. I. podlegał merytorycznemu rozpatrzeniu, co prawidłowo uczynił organ I instancji.
W dalszej kolejności Wojewoda wyjaśnił, że organ I instancji prawidłowo uznał ponadto, że wnioskodawca złożył wniosek w terminie określonym w art. 136 ust. 7 u.g.n. w związku z art. 2 ust. 1 z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r., poz. 801) oraz przepisami ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych i wprowadzanych przez nią zmianach w innych aktach prawnych (Dz. U. poz. 374). Słusznie również odstąpił od zawiadamiania, w trybie art. 136 ust. 3a u.g.n., pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części, ponieważ ich roszczenia wygasły z uwagi na wskazane przepisy.
W ocenie Wojewody Z. I. nie posiadał jednak legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości ponad udział wynoszący 1/3, w związku z czym rozstrzygnięcie organu I instancji orzekające merytorycznie o odmowie zwrotu nieruchomości w zakresie całej projektowanej działki nr [...] było nieprawidłowe. W rezultacie Wojewoda wyjaśnił, że uchylił pkt 4 zaskarżonej decyzji, w którym orzeczono o odmowie zwrotu całej projektowanej działki nr [...], bowiem wnioskodawca posiadał jedynie legitymację do wystąpienia z roszczeniem o zwrot udziału wynoszącego 1/3 w tym prawie i w tym zakresie orzekł o odmowie zwrotu na rzecz strony udziału wynoszącego 1/3 w prawie własności wskazanej działki oraz umorzył postępowanie w sprawie zwrotu udziału wynoszącego 2/3 w prawie własności tej części wywłaszczonej nieruchomości.
Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że problematyka zwrotu nieruchomości wywłaszczonych uregulowana została w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami, w tym m. in. w art. 136 ust. 3 z którego wynika, że roszczeniem o zwrot mogą być objęte nieruchomości wywłaszczone w drodze decyzji administracyjnej. Będąca przedmiotem zainteresowania w niniejszej sprawie wywłaszczona nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...], stanowiąca obecnie m.in. działkę nr [...], nie została natomiast objęta taką decyzją, lecz nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej, zawartej na podstawie ustawy wywłaszczeniowej. Przepisem dopuszczającym zwrot nieruchomości wywłaszczonych we wskazanym trybie jest zatem art. 216 ust. 1 u.g.n.
W niniejszej sprawie wywłaszczenia dokonano pod rządami ustawy wywłaszczeniowej. Istotą postępowań o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest określenie celu na jaki została ona wywłaszczona oraz ustalenie, czy cel ten udało się zrealizować.
W oparciu o wykaz zmian gruntowych, wypisy i wyrysy z rejestru gruntów zgromadzone w toku postępowania, ustalono, że obecna działka nr [...] o pow. 26.701 m2, obręb [...], k.m. 6 (będąca przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia) powstała na skutek podziału działki nr [...] o pow. 28.600 m2, przeprowadzonego w 1993 r., która to otrzymała swój numer w wyniku odnowienia ewidencji gruntów (działka nr [...] otrzymała nr [...], jej powierzchnia pozostała bez zmian). Na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 13 listopada 2001 r. m.in. na działce oznaczonej nr [...], zajętej na cele [...], zostało ustanowione nieodpłatne i na czas nieoznaczony prawo trwałego zarządu na rzecz [...]. Z treści pisma [...] z dnia 22 września 2021 r. wynika, że w 2017 r. nastąpiła zmiana nazwy z [...]" na [...].
Minister Środowiska decyzją z grudnia 2004 r. uchyloną i zmienioną w części decyzją ww. organu z dnia 17 lutego 2005 r., zezwolił na prowadzenie działalności [...] na terenie nieruchomości o łącznej powierzchni 1237.626 m2, będących własnością Miasta Gdańska, położonych w G. przy ul. K. [...], w tym m.in. na działce o nr [...] o pow. 26.701 m2. Ustalono ponadto, że na podstawie uchwały Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 października 1953 r., nr 4.IX/251/63 postanowiono o założeniu [...] na terenie położonym w G., przy ul. K. (w treści uchwały ul. K.), w dolinie "[...]", o ogólnej powierzchni około 90 ha. Decyzją z dnia 31 grudnia 1954 r. Minister Gospodarki Komunalnej zatwierdził założenia projektu [...]. Następnie, na podstawie zarządzenia PMRN w Gdańsku z dnia 7 stycznia 1957 r., utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą: [...]. Zgodnie z § 3 zarządzenia, przedmiotem działania przedsiębiorstwa było prowadzenie i eksploatacja [...] na ogólnych zasadach ustalonych dla tego rodzaju przedsiębiorstw w Polsce.
W dniu 2 lipca 2021 r. przeprowadzono dowód z oględzin przedmiotowej nieruchomości. W ich trakcie ustalono, że działka nr [...] znajduje się wewnątrz wygrodzonego terenu [...], która na przeważającej części stanowi parking służący osobom odwiedzającym [...] (parking urządzony, na którym znajdują się parkometry, znaki informacyjne). Parking obsługiwany był przez pracowników [...] do 1992 r., a od tego roku obsługa i urządzenie terenu parkingu było przedmiotem dzierżawy z osobami trzecimi. Na dzień wydania decyzji przez Wojewodę, dzierżawcą - na podstawie umowy dzierżawy z dnia 12 maja 2020 r.- jest A. sp. z o.o. Zgodnie z załącznikiem graficznym dostarczonym przez [...] teren działki nr [...] (w granicach projektowanej działki nr [...]) stanowi przedmiot dzierżawy.
Zachodnia część działki zajęta jest pod "właściwy" teren [...] (znajdują się tam obiekty [...] takie jak: alejki spacerowe, kosze na śmieci, altana ogrodowa, klomby kwietne, oświetlenie). Teren parkingu jest wykoszony. Granica północna działki przebiega wzdłuż ogrodzenia, natomiast w części południowej, do połowy długości działki granica przebiega po ogrodzeniu (patrząc od zachodu), a później oddala się od ogrodzenia na 3 metry (w stronę północną, tj. wewnątrz terenu parkingu). Część południowo-wschodnia działki, znajduje się w granicach (szerokość maksymalnie 3m) nieruchomości zabudowanej budynkiem komunalnym i stanowi ogródek przydomowy (poza ogrodzeniem terenu [...]). Ponadto, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, południowe ogrodzenie terenu [...] wybudowane było za czasów dyrektora M. M. jeszcze przed nabyciem prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Dodatkowo strona oświadczyła, iż wzdłuż wschodniej granicy działki również znajdowało się ogrodzenie.
Obszernie przytaczając ustalenia dokonane przez organ I instancji na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z pozyskanych dokumentów archiwalnych, Wojewoda uznał, że z uwagi na fakt, że budowa i urządzenie [...] stanowiło inwestycję o złożonym charakterze i wielkim rozmiarze a także wielokrotnie zmienianym sposobie zagospodarowania nieruchomości spowodowanym m.in. różnorodnością gatunków zwierząt w nim przebywających, nie da się w sposób jednoznaczny stwierdzić w jaki sposób miał być użytkowany teren obecnej działki nr [...]. Można jedynie stwierdzić, że przed wejściem w życie obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. dniem 1 stycznia 1998 r., działka nr [...], w zakresie projektowanej działki nr [...], była wykorzystywana przez [...] i jego poprzednika prawnego – [...] - na cele uzasadniające wywłaszczenie. Działka bowiem została wygrodzona i zewidencjonowana jako teren ogrodu, pobierano z niej pożytki w postaci paszy dla zwierząt, a także początkowo okazjonalnie, a następnie na stałe, wykorzystywano ją jako parking, co powoduje, iż część wnioskowanej nieruchomości, tj. projektowana działka nr [...] o pow. 26 532 m2, nie może zostać zwrócona z uwagi na realizację celu wywłaszczenia. W związku z tym, że wskazana nieruchomość stanowiła część terenu [...], który powstał w 1954 r. i w latach 60-tych i 70-tych ubiegłego wieku został rozbudowany, a więc przed wejściem w życie przepisów u.g.n., terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie znajdują zastosowania.
W ocenie organu, nawet w przypadku, gdyby przedmiotowa nieruchomość była przeznaczona na np. parking, a uprawiano tam rośliny, które następnie stanowiły pożywienie dla zwierząt tego ogrodu, to cel należałoby uznać za zrealizowany, z uwagi na jego modyfikację.
W dalszej kolejności, ustosunkowując się do kwestii dotyczącej fragmentu obecnej działki nr [...], w zakresie projektowanej działki nr [...] o pow. 169 m2, Wojewoda wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że działka ta stanowi wydzielony ogródek przydomowy i znajduje się poza ogrodzonym terenem [...] a także, że nigdy nie była przez niego wykorzystywana na cele związane z jego funkcjonowaniem.
Wojewoda podzielił stanowisko organ I instancji, że granicę wykorzystania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia, wyznacza ogrodzenie terenu [...], którego położenie nie zmieniło się od czasu jego budowy i reasumując stwierdził, że stosownie do art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., część obecnej działki nr [...], której zwrotu zażądał wnioskodawca, tj. projektowana działka nr [...] o pow. 169 m2, stała się zbędna na cel określony w akcie notarialnym — umowie sprzedaży z dnia 29 maja 1965 r., Repertorium [...] i z tego powodu, na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., powinna być zwrócona na rzecz wnioskodawcy w udziale wynoszącym 1/3 części, jako spadkobiercy po poprzednim właścicielu nieruchomości.
W dalszej kolejności, ustosunkowując się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu przez Gminę Miasta Gdańska z dnia 16 listopada 2022 r., dotyczących konieczności ustalenia przebiegu sieci wodociągowej oznaczonej na mapie uzbrojenia tego terenu symbolem wA200 przez południową część obecnej działki nr [...], położonej w bezpośredniej bliskości obszaru zajętego przez [...] oraz braku mapy zawierającej projekt podziału nieruchomości, Wojewoda uznał, że wskazany wyżej fragment wodociągu nie dochodzi do terenów właściwego [...], w tym jakichkolwiek zabudowań i innych obiektów w związku z czym nie może stanowić infrastruktury tej instytucji. W konsekwencji za bezcelowe uznał zlecanie organowi I instancji pozyskanie wyjaśnień w tym zakresie.
Ustosunkowując się natomiast do drugiego zarzutu organ odwoławczy wskazał, że podział nieruchomości powinien stanowić załącznik do decyzji organu I instancji, skoro orzeczono w niej o zatwierdzeniu tego podziału. W aktach organu I instancji znajduje się wprawdzie projekt podziału nieruchomości, jednakże na ich podstawie nie można - zdaniem Wojewody - potwierdzić, że stanowi on załącznik do zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta Gdyni (brak na nim tego typu adnotacji) oraz że został on przesłany stronom, wraz z decyzją (a z odwołania Gminy Miasta Gdańska wynika, iż go nie otrzymała). Jedynie w zaskarżonym rozstrzygnięciu zapisano, że "mapa zawierająca projekt podziału działki nr [...] stanowi integralną część niniejszej decyzji". W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że zaistniała przesłanka do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Gdyni w zakresie pkt 5, dotyczącym zatwierdzenia podziału działki nr [...], jak również pkt 1 i 4, które orzekają odpowiednio i zwrocie i odmowie zwrotu projektowanych działek, a z uwagi na zebranie przez organ I instancji materiału dowodowego, pozwalającego na wydanie orzeczenia w niniejszej sprawie, organ II instancji orzekł co do istoty sprawy.
Odnosząc się do kwestii związanej z wysokością waloryzacji odszkodowania Wojewoda, przywołując m. in. treść przepisu art. 140 ust. 1 i ust. 3, art. 217 ust. 2, art. 5 ust. 1 i 4 u.g.n. wskazał, że z uwagi na fakt, iż waloryzacja zwracanego odszkodowania powinna być przeprowadzona na dzień wydania decyzji, a organ odwoławczy orzekał 7 miesięcy po wydaniu rozstrzygnięcia przez organ I instancji, koniecznym stało się ponowne przeprowadzenie waloryzacji kwoty 119.904,00 zł w oparciu o wskaźniki roczne (odnośnie lat 1966-2022 co do kwoty 50.000,00 zł, lat 1967-2022 co do kwoty 34.952,00 zł i lat 1968-2022 co do kwoty 34.952,00 zł) i wskaźniki miesięczne (odnośnie okresu od stycznia do kwietnia 2023 r.) cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. A następnie podzielenie wyniku przez ilość m2 wywłaszczonej działki i pomnożenie przez ilość m2 projektowanej działki nr [...] (88.521,84 zł / 28.600 m2 x 169 m2 = 523,90 zł), ponieważ zgodnie z art. 140 ust. 3 u.g.n. "jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości".
Kwota po waloryzacji określona proporcjonalnie do powierzchni zwracanej działki wyniosła 523,90 zł i nie przekracza 50% aktualnej wartości projektowanej działki nr [...], tj. kwoty 50.164,00 zł, ustalonej na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego w dniu 30 czerwca 2022 r. przez rzeczoznawcę majątkowego B. J.
Wojewoda podkreślił jednocześnie, że przedmiotu zwrotu nie stanowi cała projektowana działka nr [...], a jedynie udział wynoszący 1/3, co powoduje, że wskazana wyżej kwota zwaloryzowanego odszkodowania podlega pomniejszeniu stosownie do tego udziału i wynosi 174,63 zł.
W ocenie Wojewody operat szacunkowy sporządzony w dniu 30 czerwca 2022 r. przez rzeczoznawcę majątkowego B. J. został wykonany i podpisany przez osobę uprawnioną, nie zawiera pomyłek ani istotnych braków czy niejasności. W przedmiotowym operacie szacunkowym szczegółowo wyjaśniono sposób ustalenia wartości nieruchomości według stanu z dnia wywłaszczenia i według stanu z dnia zwrotu (bez uwzględnienia skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości) oraz nieruchomości według stanu (i przeznaczenia) z dnia zwrotu, omówiono wagi cech nieruchomości, zamieszczono informacje umożliwiające prześledzenie procesu szacowania nieruchomości. Biegła szczegółowo wyjaśniła zastosowane podejście, sposób wyceny oraz podstawę prawną. Wartość nieruchomości w operacie szacunkowym została ustalona zgodnie z przepisami u.g.n. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 555). W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że przedmiotowy dokument może stanowić podstawę określenia wartości projektowanej działki nr [...].
Końcowo Wojewoda odniósł się do kwestii dotyczącej zabezpieczenia roszczeń Gminy Miasta Gdańska uznając, że organ I instancji prawidłowo ustanowił hipotekę na udziale wnioskodawcy w prawie własności nieruchomości - stanowiącą dwukrotność kwoty zwaloryzowanego odszkodowania, a więc uwzględnił ewentualne roszczenia uboczne. Zwiększenie kwoty hipoteki jest prawidłowe. Korekta zwaloryzowanej kwoty podlegającej zwrotowi na rzecz Gminy Miasta Gdańska powoduje jednak, że zmianie musi ulec również kwota ustanowionego zabezpieczenia w formie hipoteki na udziale w zwracanej nieruchomości, co organ odwoławczy uczynił uchylając pkt 3 sentencji decyzji Prezydenta Miasta Gdyni i orzekając w tym zakresie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Z. I. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu wskazał m. in., że po śmierci K. I. spadkobiercy zdecydowali o wyrażeniu woli pozostawieniu pełni praw w jednym ręku. W oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w Gdańsku Wydział II Cywilny z dnia 1 czerwca 2001 r. zawarli umowę o dział spadku. W § 5 Umowy zawarto zapis, że: "Z. I. w jednej osobie przejmuje prawa i obowiązki". Zdaniem skarżącego decyzja o lokalizacji szczegółowej "[...]" nr 34/63 z 19 października 1963 r. nie wskazuje celu wywłaszczenia przedmiotowej działki. W jego ocenie można uznać, że część działki nr [..] posłużyła na ważne cele publiczne, tj. jezdnię powrotną z [...] wzdłuż ul. K. oraz chodnik zbudowany w latach 60 i 70. Skarżący wskazał, że odstąpi od zwrotu działki nr [...], żąda jednak zwrotu działki nr [...] (26.701 m2). W jego ocenie Wojewoda niesłusznie odmawia mu prawa domagania się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej z naruszeniem obowiązujących przepisów. Podkreślił, że działka nr [...] nadal nie jest zabudowana, a celu wywalczenia działki nr [...] organom nie udało się ustalić.
Wojewoda Pomorski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 6 marca 2024 r. skarżący okazał dokument z 24 października prawdopodobnie 1945 r., orzeczenie z 25 sierpnia 1959 r., oraz pismo z 12 marca 1960 r. i wyjaśnił, że J. I. wskazany w tym piśmie to najstarszy brat ojca. Wyjaśnił również, że nie przedkładał powyższych dokumentów organowi administracji, ponieważ dopiero ostatnio je odnalazł. Odraczając rozprawę Sąd zobowiązał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni pisma procesowego zawierającego ostateczne stanowisko w sprawie, do którego dołączy kopie dokumentów okazanych na rozprawie i, ewentualnie, kopie innych dokumentów, które uważa za istotne w sprawie.
W piśmie procesowym z dnia 13 marca 2024 r. skarżący wskazał, że żąda zwrotu działki oznaczonej nr [...], pomniejszonej o część zajętą na jezdnię powrotną z [...] oraz chodnik. Do pisma dołączył kopię pisma Powiatowej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 25 sierpnia 1959 r. oraz kopię pisma Powiatowego Urzędu Ziemskiego w Gdańsku nr 35 z dnia 24 października (brak oznaczenia roku).
W piśmie z dnia 23 kwietnia 2024 r. uczestnik postępowania – [...] wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej: "P.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (zob.: wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2023 r., I OSK 2300/22; wyrok NSA z dnia 27 lipca 2004 r., I OSK 628/04).
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa, a zatem zaistniała podstawa od jej uchylenia.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej stanowił art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000; dalej jako: "u.g.n."), który stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Stosownie do treści art. 136 ust. 3a u.g.n. w przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części. W art. 136 ust. 7 przewidziano, że uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3.
Według art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami ("Zwrot wywłaszczonych nieruchomości" art. 136 – art. 142a) stosuje się odpowiednio m.in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r., poz. 79).
Należy zaznaczyć, że aktem notarialnym z dnia 29 maja 1965 r., Rep. A-[...], Skarb Państwa reprezentowany przez M. M. – Dyrektora [...] i W. O. (kopia aktu notarialnego – w aktach sprawy) nabył, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) działkę nr [...] o powierzchni 2 hektary 86 arów, położoną w G., przy ul. K., o numerze księgi wieczystej KW [...], stanowiącej własność K. I. z przeznaczeniem pod realizację zadań [...]. Z. I. jest spadkobiercą K. I. (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 1 czerwca 2011 r., II NS 1058/01). Z uwagi na fakt, że przepis art. 136 ust. 3 został zmieniony z dniem 14 maja 2019 r. na mocy ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. poz. 801) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14, obecnie dopuszczalne jest złożenie wniosku jedynie przez jednego ze spadkobierców poprzedniego właściciela. Tym samym Z.I. był osobą legitymowaną do wystąpienia z żądaniem zwrotu wskazanej nieruchomości. Z uwagi na treść art. 216 ust. 1 u.g.n. żądanie to podlegało rozpoznaniu w trybie przepisów u.g.n. o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.
W pierwszej kolejności odnieść się należy do kwestii dotyczącej zachowania terminu do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Wniosek Z. I. dotyczył nieruchomości położonej w G. przy ul. K. i ul. K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 28.600 m2. Obecnie, po zmianie numeracji geodezyjnej, nieruchomość ta stanowi działki nr [...] o pow. 0,1899 ha i [...] o pow. 2,6701 ha. Wojewoda Pomorski, postanowieniem z dnia 18 stycznia 2021 r., wyłączył Prezydenta Miasta Gdańska wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej od załatwienia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. K. i ul. K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 28.600 m2 w zakresie dotyczącym obecnej działki nr [...] o pow. 26.701 m2, obręb [...], k.m.6, stanowiącej własność Gminy Miasta Gdańska, dla której Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ prowadzi księgę wieczystą o nr [...] i wyznaczył do jej załatwienia Prezydenta Miasta Gdyni. W postanowieniu wskazano, że co do pozostałego zakresu żądania organem właściwym do rozstrzygnięcia jest Prezydent Miasta Gdańska.
Termin na wystąpienie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości uregulowany został w art. 136 ust. 7 u.g.n.. Stosownie do jego brzmienia uprawnienie do zwrotu wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku o zwrot nieruchomości. Z literalnego brzmienia przywołanego przepisu wynika, że odnosi się on do "decyzji o wywłaszczeniu", co mogłoby prowadzić do wniosku, że nie ma on zastosowania do wywłaszczenia na podstawie innych tytułów niż decyzja administracyjna. Wniosek taki byłoby jednak sprzeczny z wykładnią funkcjonalną i celowościową przepisów u.g.n. Skoro zatem ustawa nakazuje stosować przepisy działu II także do innych trybów nabycia własności przez Skarb Państwa to bez wątpienia art. 136 ust. 7 ustawy powinien mieć zastosowanie również w przypadkach, o których mowa w art. 216 pkt 1 u.g.n. Tym samym uznać należy, że art. 136 ust. 7 u.g.n. ma zastosowanie także w sytuacji przejęcia lub nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 pkt 1 u.g.n. (E. Bończyk – Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, Lex/el. 2023).
Początkiem biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości będzie przy tym data, w której w formie umowy doszło do nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub gminę. W dacie zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości dochodzi bowiem do powstania skutku w postaci przeniesienia prawa własności nieruchomości, a zatem tożsamego jaki następuje z dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości stała się ostateczna (art. 121 ust. 1 u.g.n.). W niniejszej sprawie umowa sprzedaży nieruchomości została zawarta pomiędzy małżonkami K. i L. K. I. a Skarbem Państwa (literalnie: [...]) w dniu 29 maja 1965 r. co oznaczałoby, że dwudziestoletni termin uprawniający skarżących do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości kończyłby swój bieg w dniu 29 maja 1985 r. Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2019 r. poz. 801; dalej jako: ustawa zmieniająca u.g.n.) w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej albo gdy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. Z art. 5 ustawy zmieniającej wynika, że ustawa ta wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Ogłoszenie nastąpiło w dniu 29 kwietnia 2019 r. co ma ten skutek, że wniosek o zwrot nieruchomości mógł być złożony najpóźniej do dnia 14 maja 2020 r. Dodatkowo na podstawie art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CON/ID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.) dodany została art. 15zzr ust. 1 z którego wynika, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 następuje wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów przewidzianych w przepisach prawa administracyjnego i dokonuje się zawieszenia tych terminów, które rozpoczęły już bieg. W orzecznictwie ukształtował się pogląd, że zawieszenie terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 15zzr ust. 1, ma zastosowanie od 14 marca 2020 r, tj. od dnia wprowadzenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, co nastąpiło rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz. U. z 2020 r. poz. 433 (zob. np. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. III OSK 3191/21, z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. II OSK 3068/21, czy z dnia 18 maja 2022 r. sygn. I OSK 1776/21). Bieg terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został zatem zawieszony w okresie od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r. Przerwa w biegu terminu przedawnienia wynosiła 71 dni co ma ten skutek, że termin 12 miesięcy wskazany w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej rozpoczął się 14 maja 2019 r. a zakończył się 23 lipca 2020 r., z uwagi na zawieszenie w okresie od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r.
W niniejszej sprawie wniosek został złożony przez skarżącego w dniu 12 maja 2020 r., a zatem w wymaganym prawem terminie (nawet bez uwzględniania przepisów "covidowych"), co oznacza, że ocena organów administracji w zakresie obowiązku przeprowadzenia postępowania jest trafna.
Należy jednak zwrócić uwagę, że wniosek Z. I. dotyczył zwrotu nieruchomości stanowiącej aktualnie działkę numer [...] (po podziale: działka [...] o pow. 169 m2 oraz nr [...] o pow. 26532 m2). Prezydent Miasta Gdyni orzekając w I instancji w odniesieniu do działki [...] o pow. 169 m2 o zwrocie w 1/3 części, a w odniesieniu do działki nr [...] o pow. 26532 m2 odmówił jej zwrotu. Wojewoda Pomorski w ramach kompetencji reformatoryjnych uchylił decyzję organu I instancji orzekając w odniesieniu do działki [...] o pow. 169 m2 o zwrocie w 1/3 części, a co do działki nr [...] – odmawiając Z.I. zwrotu udziału wynoszącego 1/3 w prawie własności części wywłaszczonej nieruchomości i jednocześnie umarzając postępowanie w sprawie zwrotu udziału wynoszącego 2/3 w prawie własności części wywłaszczonej nieruchomości.
W ocenie Sądu rozstrzygającego sprawę takie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Zestawienie wniosku wszczynającego postępowanie z osnową decyzji prowadzi do konkluzji, że organ odwoławczy (podobnie organ I instancji) nie orzekł o całości żądania. Brak rozstrzygnięcia co do udziału 2/3 w nieruchomości ozn. nr ewidencyjnym [...] oznacza, że organ administracji nie orzekł o całości żądania strony. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych za bezsporne uznaje się, że w przypadku postępowań wszczynanych na wniosek (za takie uznać należy postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości) organ administracji jest związany zakresem wniosku określającym przedmiot postępowania. Oznacza to, że organ administracji nie może dowolnie go modyfikować ani też ograniczać swojego rozstrzygnięcia jedynie co do jego części. Rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej powinno dotyczyć wyłącznie żądania, a swoim zakresem powinno obejmować żądanie w całości, nie pomijając żadnego z jego elementów (zob. R. Suwaj, Wydawanie decyzji administracyjnych w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Wrocław 2019, s. 53 i powołane tam orzecznictwo).
Jedynym podmiotem uprawnionym do zmiany zakresu wniosku, a co za tym idzie przedmiotu postępowania, jest sam wnioskodawca. Zmiana wniosku czy rozstrzygnięcie jedynie co do jego części stanowią o wadliwości działania organu administracji. W konsekwencji decyzja pomijająca rozstrzygnięcie o całości wniosku musi zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako naruszająca prawo.
W ocenie Sądu orzekając w odniesieniu do działki [...] o umorzeniu postępowania co do udziału 2/3 organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, to jest art. 136 ust. 3 w zw. z ust. 7 u.g.n. Zmiana wprowadzona ustawą nowelizująca u.g.n. miała przeciwdziałać skutkom uzależnienia żądania byłego współwłaściciela lub jego spadkobierców od zgody pozostałych współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Z tego względu przewidziano, że w przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części (art. 136 ust. 3a u.g.n.). Zgodnie z art. 136 ust. 5 u.g.n. w przypadku niezłożenia przez uprawnionego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2, albo od dnia następującego po dniu, w którym upłynął okres, o którym mowa w ust. 2a, uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części wygasa. Z brzmienia przywołanych przepisów wynika, że wygaśnięcie uprawnienia do zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości następuje w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2 (chodzi o zawiadomienie zawierające informację o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości). Jeżeli jednak właściwy organ administracji nie zawiadomił innych uprawnionych (np. pozostałych spadkobierców), to termin na wygaśnięcie uprawnienia do zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości nie rozpoczął swojego biegu. Tym samym, nie ma możliwości by uprawnienie pozostałych spadkobierców wygasło.
Z nadesłanych akt administracyjnych sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją nie wynika by pozostali spadkobiercy K. I. zostali zawiadomieni o możliwości wystąpienia z żądaniem zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości. Stanowisko organu odwoławczego o konieczności umorzenia postępowania w sprawie zwrotu udziału 2/3 w prawie własności działki [...] jest zatem błędne. Rozstrzygając ponownie sprawę organ II instancji rozważy czy zaistniała podstawa do wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej jako: "k.p.a."). Przepis ten przewiduje, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Błędna wykładnia przepisów prawa materialnego doprowadziła do naruszenia przepisów postępowania. Ustalenia wymaga czy konsekwencją tego uchybienia jest to, że pozostał do wyjaśnienia zakres sprawy, który ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W zależności od oceny powyższej okoliczności organ administracji rozważy dopuszczalność dalszego prowadzenia postępowania w tej instancji i podejmie odpowiednie czynności procesowe.
W ocenie Sądu organ administracji błędnie określił także wysokość hipoteki ustalając ją w wysokości dwukrotności kwoty zwaloryzowanego odszkodowania. Z art. 1101 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1983) wynika, że wierzyciel może żądać wpisu hipoteki przymusowej na sumę nie wyższą niż wynikająca z treści dokumentu stanowiącego podstawę jej wpisu do księgi wieczystej. Jeżeli z dokumentu tego nie wynika wysokość sumy hipoteki, suma ta nie może przewyższać więcej niż o połowę zabezpieczonej wierzytelności wraz z roszczeniami o świadczenia uboczne określonymi w dokumencie stanowiącym podstawę wpisu hipoteki na dzień złożenia wniosku o wpis hipoteki. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji mowa jest jedynie o ewentualnych roszczeniach ubocznych (które uwzględnił organ I instancji), ale nie wskazano żadnego dokumentu, z którego miałyby one wynikać. W ocenie Sądu ustalenie hipoteki w wysokości odpowiadającej dwukrotności kwoty zwaloryzowanego odszkodowania nie znajduje uzasadnienia. Sąd orzekający w sprawie nie podziela przy tym poglądu, że brak stanowiska sądów administracyjnych uzasadnia zwiększenie kwoty hipoteki. W art. 141 ust. 2 u.g.n. wskazano, że decyzja o zwrocie stanowi podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Skoro jednak u.g.n. nie zawiera odrębnej regulacji w odniesieniu do ustalenia wysokości hipoteki powinno ono nastąpić na podstawie 1101 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Wojewoda Pomorski posiada bowiem kompetencje reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.
Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania albowiem skarżący nie zawarł takiego wniosku w skardze, a pouczony na rozprawie w dniu 6 marca 2024 r. o treści art. 210 P.p.s.a. oświadczył, że wniosku o zwrot kosztów nie składa.
Orzeczenia powołane w uzasadnieniu wyroku dostępne są w Bazie Orzeczeń na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl.