II SA/Gd 649/24

II SA/Gd 649/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Krzysztof Kaszubowski /sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 39
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2024 r. nr SKO Gd/3365/23 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
M. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, gazu do butli gazowej, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych ze stałą opłatą miesięczną za mieszkanie.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 14 marca 2023 r. M. K. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku z wnioskiem o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej na zakup żywności, środków czystości, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych ze stałą opłatą miesięczną za mieszkanie. W dniu 29 marca 2023 r. pracownik organu przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego, podczas którego ustalono aktualną sytuację finansową, mieszkaniową i zdrowotną skarżącego.
Decyzją z dnia 30 marca 2023 r. Prezydent Miasta Gdańska (dalej jako: organ I instancji, Prezydent) odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, gazu do butli gazowej, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych ze stałą opłatą miesięczną za mieszkanie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na podstawie przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego ustalono, że dochód strony przekracza tzw. kryterium dochodowe wynikające z przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; zwanej dalej "u.p.s."), które wynosi 776 zł. W ocenie Prezydenta ustalona w trakcie postępowania sytuacja życiowa strony nie posiada cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", o których mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., dających podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Strona uzyskuje dochód w kwocie 1.837,41 zł. Nawet biorąc pod uwagę okoliczność, że dochód ten jest obciążony zajęciem komorniczym, to i tak pozostałe środki umożliwiają stronie samodzielne zabezpieczenie potrzeb wskazanych we wniosku. Organ wyjaśnił ponadto, że mając na względzie okoliczności podniesione we wniosku nie pozostawił strony bez wsparcia adekwatnego do aktualnych możliwości w tym zakresie. Wskazał jednocześnie, że MOPR w Gdańsku dysponuje obecnie ograniczoną ilością środków finansowych na realizację zasiłków celowych i nie jest w stanie zabezpieczać wszystkich zgłaszanych potrzeb. Kwota przypadająca na jedno środowisko na rok 2023 r. wynosi średnio 1.100,63 zł, co miesięcznie daje kwotę 91,72 zł. W rezultacie nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich zgłoszonych przez stronę potrzeb z uwagi na występujące ograniczenia finansowe.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła, że decyzja organu I instancji jest sprzeczna ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a także ze stanem prawnym, w tym przepisami u.p.s.
Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z 18 kwietnia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, przywołując m. in. treść przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 u.p.s. wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje mieszkanie spółdzielcze, które jest zadłużone i nie jest on w stanie płacić zaległości ani bieżącego czynszu. Wnioskodawca jest w wieku poprodukcyjnym, nie pracuje dorywczo; utrzymuje stanowisko, że nie ma dostępu do świadczenia emerytalnego, gdyż jest ono w pełni zajęte przez komornika. Poproszony o dostarczenie informacji od komornika o wysokości zajętej emerytury podaje, że komornik odmawia wydania zaświadczenia i wyprasza go z kancelarii. Ustalono, że wnioskodawca otrzymuje z ZUS-u emeryturę w wysokości 1.837,41 zł, z której potrącane jest zajęcie komornicze w kwocie 504,78 zł (zaświadczenie w aktach organu I instancji), zatem do wypłaty pozostaje 1.332,63 zł. Strona podaje, że nie otrzymuje pomocy finansowej od dzieci, nie ma zamiaru wyjechać za granicę do dzieci, gdyż uważa, że ma zbyt wiele toczących się spraw sądowych. Wnioskodawca nie podaje aby leczył się psychiatrycznie; wskazuje, że zakupuje maści na egzemy (koszt około 250 zł). Ma zlecone badania okresowe przez lekarza rodzinnego. Został objęty wsparciem pracownika Zespołu Pracy Socjalnej w celu unormowania jego sytuacji ekonomicznej, zdrowotnej, jednak strona nie widzi konieczności współpracy. Jest zainteresowany kursem obsługi komputera, a także bezpłatnym posiłkiem realizowanym przez Stowarzyszenie – [...]. Wnioskodawca został poinformowany o możliwości bezpłatnego skorzystania ze sklepu społecznego przy u. A. [...] w G.
W ocenie Kolegium rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. Prezydent zasadnie wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, bowiem pomoc taka, zgodnie z art. 41 ust. 1 u.p.s. może być udzielana w "szczególnie uzasadnionych przypadkach".
Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Udzielenie pomocy zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, ale także od aktualnej sytuacji ośrodka pomocy społecznej. MOPR w Gdańsku dysponuje obecnie ograniczoną ilością środków finansowych na realizację zasiłków celowych i nie jest w stanie zabezpieczać wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Kolegium zauważyło, że skarżący jest pod stałą opieką organu I instancji, który wspomaga go w miarę uznania i w miarę posiadanych środków.
M. K. wniósł skargę na wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego, nie formułując jednak w jej treści żadnych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o zastosowanie tego trybu złożył organ administracji w odpowiedzi na skargę, a skarżący nie zażądał rozprawy.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 18 kwietnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 30 marca 2023 r., odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, gazu do butli gazowej, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych z stałą opłatą miesięczną mieszkania.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej jako: "u.p.s.").
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom czy rodzinom m. in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.) z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Stosownie do art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może przybrać postać świadczenia pieniężnego (ust. 1) i niepieniężnego (ust. 2). Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). Właśnie o przyznanie takiej m. in. formy pomocy wystąpił skarżący we wniosku z 14 marca 2023 r.
Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że - jak wynika z art. 8 u.p.s. w powiązaniu z zapisami rozporządzenia § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) - prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej"; 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie"; rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Zatem pomoc w ramach zasiłku celowego może zostać przyznana wyłącznie osobom spełniającym warunki do uzyskania pomocy w trybie u.p.s., których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 tej ustawy.
W trybie aktualizacji wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że skarżący (ur. 26 marca 1953 r.) jest osobą samotnie gospodarującą, jego dzieci przebywają za granicą i nie udzielają mu pomocy. Ustalono ponadto, że wnioskodawca zamieszkuje w lokalu należącym do spółdzielni mieszkaniowej, jest w wieku poprodukcyjnym, otrzymuje emeryturę z ZUS w wysokości 1.837,41 zł, z której potrącane jest zajęcie komornicze w kwocie 504,78 zł (do wypłaty pozostaje 1.332,63 zł), jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Podczas wywiadu poinformowano skarżącego o możliwości bezpłatnego skorzystania ze sklepu społecznego mieszczącego się przy ul. A. [...] w G.
Sądowi znana jest sytuacja skarżącego oraz zakres udzielanej mu pomocy z szeregu innych spraw zainicjowanych jego skargami (m. in. w sprawach o sygn. akt III SA/Gd 572/21, III SA/Gd 573/21, III SA/Gd 662/21, III SA/Gd 663/21, III SA/Gd 664/21, III SA/Gd 665/21, II SA/Gd 221/22, II SA/Gd 222/22, II SA/Gd 653/22, II SA/Gd 654/22, czy II SA/Gd 655/22). Skarżący systematycznie składa wnioski o pomoc i wielokrotnie pomoc taką otrzymuje, a jego niezbędne potrzeby, jak wyżywienie, ogrzewanie mieszkania, leki i środki higieniczne zaspokajane są - przynajmniej częściowo - ze środków finansowych pozostawionych do dyspozycji organu pomocy społecznej oraz w wysokości zbliżonej do średniej wysokości świadczeń realizowanych w tym zakresie.
Zestawiając ze sobą powołane na wstępie przepisy u.p.s. z przedstawionym powyżej stanem faktycznym stwierdzić należy, że skarżący nie spełnia wszystkich warunków, aby uzyskać pomoc w formie świadczenia pieniężnego, jakim jest zasiłek celowy. Jak słusznie wskazały organu obu instancji - dochód skarżącego przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., wyniósł bowiem 1.837,41 zł (po potrąceniu komorniczym: 1.332,63 zł).
W sytuacji braku podstaw - ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego - do przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 u.p.s., organy rozważyły, czy okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie stronie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s. ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym jednak, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. będą decydowały indywidualne okoliczności każdej sprawy.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które nie należą do zdarzeń codziennych (por. wyroki NSA: z 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1557/19 i z 8 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 711/17, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Specjalny zasiłek celowy powinien zatem być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.
Podkreślić w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść wskazanych wyżej przepisów u.p.s., w których ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji publicznej wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja uznaniowa powinna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji materialnej i dochodowej oraz potrzeb wnioskodawcy oraz analizę tej sytuacji w odniesieniu do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy (por. wyrok WSA w Olsztynie z 8 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 4/22).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z zakupem żywności, środków czystości, gazu do butli gazowej, okularów, karty do telefonu, książek oraz na pokrycie wydatków związanych z stałą opłatą miesięczną mieszkania, nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań.
Sąd zwraca uwagę, że sytuacja życiowa skarżącego (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej) nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Jakkolwiek charakter zgłoszonej potrzeby w postaci pokrycia kosztów czynszu (która odnosi się do potrzeb mieszkaniowych) związana jest z zaspokajaniem potrzeb bytowych skarżącego, niemniej jego sytuacja jest w swoisty sposób stabilna, albowiem skarżący pobiera emeryturę oraz od dłuższego czasu korzysta z pomocy opieki społecznej, choć nie w tak dużym stopniu jak tego oczekuje. Skarżący w ostatnim czasie otrzymał pomoc w formie posiłków z jadłodajni, na zakup odzieży od dnia 1 kwietnia do 30 kwietnia 2023 r. w kwocie 100,00 zł miesięcznie, na zakup leków od dnia 1 kwietnia 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r. w kwocie 100 zł.
Skarżący otrzymał także decyzjami z dnia 30 grudnia 2021 r., 14 stycznia 2022 r., 1 czerwca 2022 r., 18 listopada 2022 r. pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów związanych z zakupem leków w łącznej kwocie 450,00 zł (150 zł i 3x100 zł) oraz decyzjami z dnia 30 grudnia 2021 r. i 14 stycznia 2022 r. specjalny zasiłek celowy na kup butli gazowej w kwocie 60,00 zł każdy, a także – decyzjami z dnia 1 czerwca 2022 r. i 18 grudnia 2022 r. specjalny zasiłek celowy na zakup odzieży w łącznej kwocie 300 zł (200 zł i 100 zł), jak również pomoc w postaci posiłków przez 5 dni w tygodniu w postaci jedno danie gorące od dnia 17 stycznia do dnia 31 maja 2022 r., od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia 30 listopada 2022 r. oraz od dnia 1 grudnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. i od 3 kwietnia 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r.
Zaznaczyć trzeba, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że skarżący opłaca czynsz i energię elektryczną z własnych środków, zaś zaległości w opłatach za mieszkanie są egzekwowane przez komornika ze świadczenia z ZUS. Skarżący również z własnych środków kupuje kartę telefoniczną. Co więcej, zakup karty telefonicznej, czy też opłaty czynszowe należą do typowych, planowanych wydatków.
Niezależnie od powyższego zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że zakup książek oraz karty do telefonu nie można rozpatrywać w kontekście kryterium niezbędnej potrzeby bytowej, o jakiej mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przepis ten w ust. 2 stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Powyższe wyliczenie ma charakter przykładowy.
Jak wskazał, powołując się na literaturę przedmiotu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 1181/13, niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba usprawiedliwiona ze względu na zachowanie życia, zdrowia i zwykłych stosunków związanych ze statusem obywatela. Pojęcie "bytowanie" jest co do zasady utożsamiane z zachowywaniem życia w sposób pozwalający na prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny. Niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba uzasadniona tylko podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, zadość której czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie (por. W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 178-179).
Za niezbędną potrzebę życiową, w świetle powyższej interpretacji tego sformułowania, nie można zatem uznać zakupu książek i karty do telefonu, bowiem niezaspokojenie tych potrzeb nie stanowi żadnego zagrożenia dla egzystencji skarżącego. Natomiast środki na zakup okularów skarżący otrzymał na mocy wcześniej wydanej decyzji.
Z uwagi na powyższe Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone decyzje naruszały przepisy u.p.s. Nie stwierdził też naruszenia przepisów procesowych uregulowanych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: k.p.a.) w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniach swoich decyzji organy w sposób dostateczny wykazały, że wszystkie istotne okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w wydanych w sprawie decyzjach argumentacja dotycząca odmowy przyznania świadczenia nakazywała uznać, że ich uzasadnienia spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawierają bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygające sprawę organy się oparły oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Nie można pomijać tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w u.p.s.
Z uwagi zaś na ograniczoność pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są one upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Jak wyżej wskazano, z akt sprawy wynika, że skarżący nie pozostaje bez wsparcia organu opieki społecznej, a dalszą żądaną pomoc (środków pieniężnych na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej, okularów oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania) należało ocenić jako nieznajdującą uzasadnienia w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o nią osób. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (zob. wyrok NSA z 1 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2408/16). Ustalając wysokość zasiłku celowego organ jest zobligowany wziąć pod uwagę nie tylko potrzeby wnioskodawcy, ale również wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej.
Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ musi wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA: z 4 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1153/21, z 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 698/16, z 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06).
Całokształt powyższych okoliczności przemawiał za prawidłowością podjętych przez organy rozstrzygnięć. Należy podkreślić, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek, czy też nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.