II SA/Gd 637/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2023-02-02
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnezasiłek dla opiekunaopieka nad osobą niepełnosprawnąustawa o świadczeniach rodzinnychTrybunał Konstytucyjnyzbieg świadczeńprawo wyboruKPCorgan administracji

WSA uchylił decyzję SKO odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organ błędnie zinterpretował przepisy dotyczące zbiegu świadczeń i nie pouczył prawidłowo strony o możliwości wyboru.

Skarżący K.J. domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad niepełnosprawną matką, jednak organy odmówiły, wskazując na pobieranie przez niego zasiłku dla opiekuna oraz nieustalony moment powstania niepełnosprawności matki. Sąd uchylił decyzję, stwierdzając, że organ odwoławczy błędnie zinterpretował przepisy dotyczące zbiegu świadczeń (świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek dla opiekuna) oraz nie zastosował prawidłowo wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Sąd podkreślił prawo strony do wyboru świadczenia i obowiązek organu do prawidłowego pouczenia.

Sprawa dotyczyła skargi K.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący ubiegał się o świadczenie z tytułu rezygnacji z pracy w celu opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na nieustalony moment powstania niepełnosprawności matki (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy, jest niezgodne z Konstytucją RP na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 38/13), co oznacza, że nie powinno stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Sąd uznał jednak za błędną interpretację organu odwoławczego przepisów dotyczących zbiegu świadczeń. Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, strona ma prawo wyboru jednego świadczenia. Sąd podkreślił, że organ nie może wymagać od strony rezygnacji z już przyznanego świadczenia przed uzyskaniem pewności co do przyznania świadczenia nowego, korzystniejszego. Organ odwoławczy nieprawidłowo zinterpretował art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy, odmawiając przyznania świadczenia z powodu pobierania zasiłku dla opiekuna, nie pouczając jednocześnie skarżącego o możliwości wyboru i nie wyjaśniając, czy spełnia on pozostałe przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazał na obowiązek organów do udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.) oraz informowania o przesłankach zależnych od strony (art. 79a k.p.a.).

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, pobieranie zasiłku dla opiekuna nie stanowi bezwzględnej przeszkody, jeśli osoba wybiera świadczenie pielęgnacyjne, a organ prawidłowo przeprowadzi postępowanie wyjaśniające i pouczy stronę o możliwości wyboru.

Uzasadnienie

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza zbieg świadczeń, ale art. 27 ust. 5 tej ustawy przyznaje stronie prawo wyboru jednego świadczenia. Organ powinien umożliwić ten wybór, a nie stawiać warunku rezygnacji z jednego świadczenia przed pewnością przyznania drugiego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia.

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. w przypadku prawa do zasiłku dla opiekuna, jednakże z uwzględnieniem prawa wyboru świadczenia.

u.ś.r. art. 27 § 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną.

Pomocnicze

P.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 209

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron.

k.p.a. art. 10

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79a

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania o przesłankach zależnych od strony, które nie zostały spełnione.

k.p.a. art. 119 § 2

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna interpretacja art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez organ odwoławczy, który nie uwzględnił prawa strony do wyboru świadczenia. Niewłaściwe zastosowanie przez organ I instancji niekonstytucyjnego kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Obowiązek organu do prawidłowego pouczenia strony zgodnie z k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że [...] nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego

Skład orzekający

Dariusz Kurkiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Katarzyna Krzysztofowicz

sędzia

Justyna Dudek-Sienkiewicz

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, stosowanie wyroku TK w sprawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązki informacyjne organów administracji."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnej sytuacji zbiegu świadczeń i interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych i pokazuje, jak organy administracji mogą błędnie interpretować przepisy, a sąd administracyjny koryguje te błędy, chroniąc prawa obywateli.

Czy pobierasz zasiłek dla opiekuna? Uważaj, bo możesz stracić świadczenie pielęgnacyjne! Sąd wyjaśnia, jak wybrać korzystniejsze rozwiązanie.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 637/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-02-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Katarzyna Krzysztofowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2023 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr SKO.421.244.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz skarżącego K. J. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
K. J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 11 kwietnia 2022 r., nr SKO.421.244.2022, którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia 17 lutego 2022 r., nr MOPS-DŚR-524.000229.2022, wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta C., w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
K. J. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką A. J. Do wniosku dołączono m.in. kopię decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia 5 czerwca 2014 r., zgodnie z którą skarżącemu przyznano zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką. W złożonym wniosku pełnomocnik skarżącego wskazał, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.
Jak ustalił organ I instancji, matka skarżącego A. J. (ur. 14 lipca 1940 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 7 lipca 2011 r., zgodnie z którym została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30 marca 2011 r.
W toku przeprowadzonego w dniu 4 listopada 2021 r. wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że A. J. z uwagi na wiek i stan zdrowia (schorzenia geriatryczne) wymaga regularnego leczenia. Skarżący mieszka razem z matką, a w ramach sprawowanej nad nią opieki: przygotowuje posiłki, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie, wykupuje lekarstwa, załatwia sprawy urzędowe, wykonuje czynności porządkowe.
W świetle tak zebranego materiału dowodowego decyzją z dnia 4 listopada 2021 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.
Za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji uznał, w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, okoliczność, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącego.
W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 29 grudnia 2021 r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podstawy odmowy przyznania świadczenia w sprawie nie może stanowić przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wyjaśniło bowiem, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Odnosząc się do okoliczności, iż skarżący ma prawo do zasiłku dla opiekuna Kolegium wskazało, że stronie będzie można przyznać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, gdy zaprzestanie pobierać zasiłek dla opiekuna. Wymaga to wyeliminowania przez organ I instancji z obrotu prawnego, czy też wygaszenia decyzji przyznającej to świadczenie. Organ odwoławczy nie ma bowiem możliwości uchylenia tej decyzji we własnym zakresie. Nie jest też możliwe przyznanie tego świadczenia warunkowo, mimo wniosku pełnomocnika.
Pismem z dnia 31 stycznia 2022 r. organ I instancji, na podstawie art. 10 k.p.a., zawiadomił skarżącego, że przysługuje mu prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów, a także przeglądania akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia.
W oświadczeniu z dnia 17 lutego 2022 r. skarżący wskazał, że nie zrzeknie się prawa do zasiłku dla opiekuna do chwili przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 17 lutego 2022 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.
Za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji uznał, w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, okoliczność, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącego.
Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy ponownie wskazał, że podstawy odmowy przyznania świadczenia w sprawie nie może stanowić przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ II instancji uznał, że pomimo powyższego nie można było przyznać świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że skarżący ma prawo do zasiłku dla opiekuna. Jak wyjaśniono, Kolegium wydając decyzję z dnia 29 grudnia 2021 r. szczegółowo uzasadniło, iż organ odwoławczy nie ma możliwości uchylenia tej decyzji we własnym zakresie. Nie jest też w opisanej sytuacji możliwe przyznanie tego świadczenia warunkowo, mimo treści wniosku pełnomocnika o przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z powyższym organ odwoławczy podkreślił, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, gdy osoba zobowiązana do alimentacji, jak w niniejszej sprawie pobiera w zbiegu świadczenie, z którego winna zrezygnować (art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W związku z ponowionym postępowaniem strona miała prawo wyboru świadczenia korzystniejszego. Pomimo udzielonych wyjaśnień odmówiła jednak uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. W konsekwencji, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie było możliwe.
Skarżący wniósł skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie zasiłku dla opiekuna przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego;
2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, że w przedmiotowej sprawie organ błędnie przyjął, że sam fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ w zaskarżonej decyzji dokonał więc błędnej wykładni art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niesłusznie uznał, że pobieranie zasiłku dla opiekuna przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Pominięto również fakt, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma (m. in.) ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna (...).
Na wstępie, Sąd podziela stanowisko Kolegium, które uznało, że odmowy ustalenia skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła uzasadniać, jak błędnie przyjął organ I instancji, okoliczność, że najprawdopodobniej niepełnosprawność matki skarżącego zaistniała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Niewątpliwie bowiem, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, powyższy przepis art. 17 ust. 1b winien być, jak słusznie wskazało orzekające Kolegium, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Tymczasem w niniejszej sprawie wobec strony organ I instancji zastosował przewidziany tym przepisem niekonstytucyjny warunek, od spełnienia którego uzależniono przyznanie prawa do żądanego świadczenia, stawiając ją tym samym w gorszej sytuacji niż osoby sprawujące opiekę nad dorosłym członkiem najbliższej rodziny, którego niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia, ewentualnie przed ukończeniem 25 roku życia w wypadku nauki w szkole lub szkole wyższej.
Organ odwoławczy to uchybienie zauważył, ale odmawiając stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołał się na negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., czyli pobieranie zasiłku dla opiekuna.
Wprawdzie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do zasiłku dla opiekuna, jednak powyższy przepis nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia
2019 r., I OSK 200/19: przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie, jak twierdzi organ odwoławczy, wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. I aby ten wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, przykładowo rozważając możliwość ewentualnego zawieszenia postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do czasu wyeliminowania decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna lub zastosować inne rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy za nieprawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, które w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że skarżący pomimo udzielonych wyjaśnień (zawartych w decyzji organu odwoławczego z dnia 29 grudnia 2021 r.) odmówił uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Należy mieć bowiem na uwadze, że skarżący już wraz z wniesieniem wniosku w dniu 4 października 2021 r. wyraził wolę rezygnacji z pobierania zasiłku dla opiekuna. Skarżący wniósł bowiem o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, z oświadczenia skarżącego z dnia 17 lutego 2022 r. wynika wprawdzie brak woli rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, jednakże jedynie do czasu uznania, że spełnia pozostałe warunki do otrzymania wnioskowanego przez niego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący dokonał zatem wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego. Powyższe należy rozumieć jako dokonanie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Jednocześnie nie może wywołać negatywnych skutków obawa skarżącego o wcześniejszą rezygnację z prawa do zasiłku dla opiekuna w sytuacji, gdy organy nie wypowiedziały się w sprawie jednoznacznie, że skarżący spełnia wszelkie pozostałe przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia. Odmowa przyznania świadczenia z innej przyczyny mogłaby bowiem pozbawić stronę prawa do aktualnie przysługujących świadczeń.
Organ odwoławczy wprawdzie słusznie zauważył w uzasadnieniu decyzji, że uchylenie decyzji przyznającej zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., jednak nie dostrzegł potrzeby prawidłowego pouczenia skarżącego w tym zakresie.
Należy wskazać, że obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.
W niniejszej sprawie nie podjęto jednak opisanego powyżej działania, w szczególności organ odwoławczy nie wyjaśnił stronie, czy spełnia ona pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W aktach administracyjnych spraw brak jest bowiem zawiadomienia organu odwoławczego w trybie art. 79a k.p.a. Nieuzasadnione jest w tym przypadku powoływanie się przez organ odwoławczy na decyzję własną z dnia 29 grudnia 2021 r. Należy bowiem zauważyć, że z treści uzasadnienia wskazanej decyzji nie wynika jednoznacznie, czy w ocenie organu pobieranie zasiłku dla opiekuna stanowi wyłączną przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że organ odwoławczy dokonał niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i przedwcześnie odmówił przyznania skarżącemu świadczenia z uwagi na pobieranie przez niego zasiłku dla opiekuna, bez uprzedniego pouczenia, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, oraz czy wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie w skardze złoży skarżący, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI