II SA/Gd 619/22

II SA/Gd 619/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Magdalena Dobek-Rak /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 950/23 - Wyrok NSA z 2024-05-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2022 r., sygn. akt SKO Gd/125/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 17 czerwca 2021 r. D. D. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Burmistrza Miasta i Gminy Prabuty (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką D. W.
Decyzją z 16 lipca 2021 r. Burmistrz odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że Wnioskodawczyni ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad matką (przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r."), zaś niepełnosprawność matki Strony nie nastąpiła do ukończenia 18 lat lub w trakcie nauki w szkole (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.).
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 8 listopada
2021 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Zdaniem organu odwoławczego podstawy odmowy wnioskowanego przez Stronę świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą stanowić przywołane przez organ pierwszej instancji przepisy art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium zobowiązało Burmistrza do ustalenia, czy pomiędzy niepodejmowaniem przez Wnioskodawczynię zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką istnieje związek przyczynowy (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Organ odwoławczy zalecił, aby w celu ustalenia tych okoliczności organ pierwszej instancji ponownie przeprowadził wywiad środowiskowy nie tylko z D. W., ale także ze Stroną, precyzując aktualny harmonogram dnia osoby sprawującej opiekę oraz szczegółowy zakres opieki i czynności dokonywanych przez Wnioskodawczynię w związku z opieką nad matką. Kolegium zobowiązało Burmistrza do ustalenia, jakie wykształcenie i kwalifikacje zawodowe ma Strona, czy aktualnie nie podejmuje zatrudnienia jedynie z uwagi na fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, czy też z uwagi na inne okoliczności (np. aktualny stan zdrowia, brak propozycji pracy, lub konieczność zapewnienia opieki dzieciom) oraz jaką pracę byłaby gotowa podjąć.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz wydał 17 grudnia 2021 r. decyzję, którą odmówił przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że przyczyną odmowy są uregulowania zawarte w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z ust. 1b i w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu u.ś.r., jak również przy uwzględnianiu skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej: "TK") z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że rozstrzygnięcie odmowne ma związek z datą powstania niepełnosprawności matki Wnioskodawczyni, która istnieje od 47-go roku życia, co rzutuje wprost na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia przesłanek pozytywnych zawartych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Odwołując się do oświadczeń z 7 grudnia 2021 r. Burmistrz wskazał, że w czerwcu 2010 r. Strona skończyła szkołę ponadgimnazjalną dla dorosłych, ale po jej ukończeniu nie podjęła zatrudnienia, gdyż choroba matki kolidowałaby z pracą w jakimkolwiek wymiarze czasu. Pogarszający się stan zdrowia matki spowodował, że Wnioskodawczyni podjęła się opieki nad matką całodobowo, zaraz po ukończeniu szkoły. W pierwszych latach choroby matki Strona kontynuowała naukę w systemie zaocznym (co drugi weekend w miesiącu),
w tym czasie D. W. opiekował się mąż Wnioskodawczyni. Strona podała,
że pomimo ukończenia szkoły średniej nigdy nie szukała pracy i nie korzystała z ofert zatrudnienia z uwagi na konieczność opiekowania się niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji podał, że w sierpniu 2010 r. Wnioskodawczyni nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, które wygasło z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na rzecz nabycia prawa do zasiłku dla opiekuna, który jest wypłacany Stronie do dnia dzisiejszego w związku z rzeczywistą, stałą opieka nad matką.
Burmistrz wskazał następnie, że 29 listopada 2021 r. przeprowadzono w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej wywiad środowiskowy ze Stroną i jej matką.
W trakcie wywiadu Wnioskodawczyni potwierdziła stan faktyczny przedstawiony w piśmie
z 17 czerwca 2021 r., tj. że czynności, które wykonuje przy matce wykluczają możliwość podjęcia pracy zawodowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu, ponieważ codziennie zajmuje się matką, pomagając i uczestnicząc w jej codziennym funkcjonowaniu. Organ pierwszej instancji wskazał, że z uwagi na chorobę psychiczną (schizofrenię) oraz ogólny stan zdrowia lekarz specjalista psychiatrii ocenił, że D. W. wymaga stałej opieki.
Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego Burmistrz podał, że Strona od ponad 11 lat opiekuje się matką, która mieszka wraz z nią oraz z jej mężem i trojgiem dzieci w wieku 11, 8 i 2 lat. Mąż Wnioskodawczyni pomaga w opiece nad jej matką pod nieobecność Strony, gdy zachodzi potrzeba wyjścia np. po lekarstwa. Wnioskodawczyni podała, że jej matka wymaga przede wszystkim całodobowego nadzoru, ponieważ
z powodu schizofrenii ma zaburzenia orientacji co do czasu i miejsca przebywania. Organ pierwszej instancji podał, że Strona przygotowuje posiłki, które matka sama spożywa, jednak sama nie czuje potrzeby zjedzenia, umycia się, czy ubrania. Wnioskodawczyni przygotowuje matce wodę do mycia, odzież do ubrania i pomaga w tej czynności, dawkuje lekarstwa i pilnuje aby matka je zażyła. Burmistrz zaznaczył, że w ocenie pracownika socjalnego opieka nad matką jest niezbędna i na tyle absorbująca czasowo, że Strona nie może podjąć zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu.
Podsumowując organ pierwszej instancji podniósł, że podobnie jak w pierwszej decyzji również obecnie za przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przyjął przesłankę z art. 17 ust. 1b u.ś.r., albowiem zgodnie z orzeczeniem z 1 marca
2021 r. niepełnosprawność matki Wnioskodawczyni istnieje od 47-go roku życia.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Kolegium decyzją
z 6 czerwca 2022 r. utrzymało ją w mocy.
Kolegium nie podzieliło stanowiska Burmistrza w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez TK za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza
o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Organ odwoławczy uznał natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej Strony a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium przyznało, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być zatem opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
W ocenie organu odwoławczego z dokonanych w toku postępowania ustaleń
(w ramach wywiadu środowiskowego, złożonych oświadczeń) nie wynika, aby rozmiar
i zakres opieki sprawowanej nad matką wymuszał na Wnioskodawczyni niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium zwróciło uwagę, że D. W. nie jest osobą obłożnie chorą i leżącą, porusza się samodzielnie, sama przemieszcza się po mieszkaniu, potrzebuje ewentualnie wsparcia poza domem, nie jest też niesprawna ruchowo w górnej części ciała, jest zdolna do samoobsługi w zakresie utrzymania podstawowej higieny osobistej (wymaga jedynie pomocy przy kąpieli) i zaspokojenia potrzeb fizjologicznych, nie wymaga pieluch, może samodzielnie siedzieć, nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa przygotowane i podane posiłki oraz leki, jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych. Zdaniem organu odwoławczego czynności opiekuńcze związane z osobą niepełnosprawną wykonywane regularnie to przygotowanie i podawanie leków, przygotowanie posiłków, uczestniczenie w wizytach lekarskich i spacerach, pomoc
w przygotowaniu ubrań i zmianie bielizny, obcinanie paznokci.
Mając powyższe na uwadze Kolegium oceniło, że rozmiar obowiązków Strony związanych z opieką nad matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej
w częściowym wymiarze czasu pracy. Wskazano, że takie czynności jak przygotowywanie posiłków, czy leków, doraźna pomoc przy kąpieli i ubieraniu, czy także umawianie
i towarzyszenie matce podczas wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności Wnioskodawczyni. W związku z tym czynności odnoszące się do opieki nad matką wykonywane przez Stronę nie zajmują jej stale
i codziennie czasu, są realizowane w pewnych odstępach czasowych i nie świadczą
o stałym i tak dużym zaangażowaniu Wnioskodawczyni, a przede wszystkim mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający podjęcie jej zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skoro Strona przebywa
z matką w domu to pomaga jej w wykonywaniu wskazanych wyżej czynności, jednak przez długie okresy w ciągu dnia Wnioskodawczyni nie wykonuje przy matce żadnych czynności opiekuńczych, tj. w okresie pomiędzy śniadaniem a obiadem i obiadem a kolacją. Tym samym, D. W. nie wymaga stałej obecności córki, zaś okoliczność, że Strona obawia się zostawać ją samą w domu, nie może stanowić przesłanki przesądzającej o tym, że opieka nad matką musi mieć charakter stały i nie może być tak zorganizowana, aby Wnioskodawczyni mogła choć w niepełnym wymiarze czasu podjąć pracę.
Zdaniem Kolegium pozostałe czynności wskazane przez Stronę, takie jak np. sprzątanie, pranie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, itp. są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zresztą zamieszkuje również Wnioskodawczyni wraz ze swoją rodziną i które mogą być wykonywane poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w szeregu innych gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że wraz ze Stroną i jej matką zamieszkuje również mąż Wnioskodawczyni, który nie mając stałego zatrudnienia uczestniczy w opiece nad teściową. Ponadto w gospodarstwie domowym Strony zamieszkują również jej dzieci w wieku 11, 8 i 2 lata. Kolegium podniosło, że w świetle zasad doświadczenia życiowego niezwykle trudne jest w takiej sytuacji pogodzenie czynności opiekuńczych nad dziećmi
z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną. Tego typu sytuacja faktyczna wskazuje
z jednej strony na to, że w rzeczywistości Wnioskodawczyni nie może poświęcać całego swojego czasu na opiekę nad matką (która w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma być opieką stałą lub długotrwałą), z drugiej zaś, że ewentualne niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane nie koniecznością opieki nad matką (jako okoliczność wyłączna), lecz także opieką nad małoletnimi dziećmi.
Organ odwoławczy wskazał również, że Strona, która ma 33 lata nigdy nie pracowała, nie była też nigdy zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy, po ukończeniu szkoły w 2010 r. pobierała świadczenia z tytułu opieki nad matką,
w tym specjalny zasiłek opiekuńczy, który przysługiwał jej również w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium zaznaczyło, że Wnioskodawczyni nie zgłaszała, aby przeszkodą dla podjęcia pracy były leżące po jej stronie problemy zdrowotne, jedynie problemy zdrowotne jej matki. W kontekście ustalonej w sprawie okoliczności, tj. pozostawania przez całe życie poza systemem zatrudnienia i pracy, oświadczenie Strony, że byłaby w stanie podjąć pracę, gdyby nie choroba matki, organ odwoławczy uznał za wątpliwe i mało wiarygodne.
Podsumowując Kolegium podniosło, że w sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki nad matką z uwagi na rzeczywisty zakres i charakter sprawowanej opieki. Ponadto ustalony zakres pomocy, jakiej Wnioskodawczyni udziela matce nie wykracza poza przeciętne ramy pomocy świadczonej przez dzieci na rzecz rodziców w wieku starszym
i obiektywnie nie wykluczałoby to możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W skardze na decyzję organu odwoławczego D. D. zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, tj. ustalenie, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez nią pracy a sprawowaniem opieki nad matką, tj. że nie zaszła przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., podczas gdy zachodzi oczywisty związek przyczynowy, bowiem Skarżąca od zakończenia szkoły średniej niezmiennie zajmuje się chorą i wymagającą stałej opieki matką, której orzeczenie
o niepełnosprawności uzasadnia konieczność takiej opieki, a jej stan zdrowia z biegiem czasu uległ pogorszeniu, co nie ma związku z faktem założenia rodziny przez Skarżącą, która z powodu opieki nad matką nie dała nigdy rady podjąć zatrudnienia.
Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów u.ś.r., tj. zobowiązanie organów do przyznania dyskryminowanej Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zgodzie z jej wnioskiem.
Zdaniem Strony organ całkowicie błędnie skonkludował, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez nią pracy
a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, cierpiącą na schizofrenię paranoidalną. Ponadto organ znacząco wykroczył poza zakres swoich kompetencji ustawowych, gdyż samodzielnie ustalił, że niepełnosprawna w stopniu znacznym nie wymaga takiej opieki, jaka wynika z treści orzeczenia o niepełnosprawności, nie mając przy tym uprawnienia do kwestionowania treści orzeczenia, a także wiadomości specjalnych pozwalających na ustalenie, jakiej pomocy wymaga.
W ocenie Skarżącej zaskarżona decyzja jest nie tylko rażąco niezgodna z prawem, ale też niesprawiedliwa i dyskryminująca, bowiem organ przyznał sobie prawo do różnicowania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na osoby wymagające większej i mniejszej opieki, nie mając do tego uprawnienia ustawowego. Strona podkreśliła, że jej matka cierpi na schizofrenię paranoidalną i w związku z tym wymaga stałej pomocy i opieki drugiej osoby. Nie ma przy tym znaczenia, że porusza się samodzielnie i są w ciągu dnia okresy, gdy Skarżąca nie wykonuje stricte przy niej czynności obsługowych czy pomocowych, bowiem istota jej schorzenia jest innego rodzaju niż niepełnosprawność ruchowa, co w żaden sposób nie niweczy argumentu, że D. W. wymaga stałej opieki, a także nadzoru nad nią, bowiem choroby psychiczne stanowią również przesłankę do ustalenia, że osoba cierpiąca na chorobę psychiczną (taką jak schizofrenia o określonym przebiegu osobniczym) wymaga stałej pomocy innej osoby, gdyż nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji.
Zdaniem Skarżącej organ zupełnie bagatelizuje fakt, że od lat jest ona opiekunem swojej matki, bowiem D. W. takiej opieki wymaga praktycznie od czasu ukończenia przez nią szkoły i nie ma tu żadnego znaczenia fakt, że jednocześnie jest ona osobą zobowiązaną do alimentacji swojej matki (jest to jedynie przesłanka ustawowa, którą Strona spełnia), bowiem faktycznie nawet zanim urodziła swoje dzieci to już sprawowała opiekę nad matką. To, że jednocześnie posiada rodzinę i dzieli się pewnymi obowiązkami domowymi ze swoim mężem nie niweczy faktu, że musi opiekować się swoją matką
w stopniu, który wynika wprost z rodzaju jej niepełnosprawności. W ocenie Skarżącej argument, że ma ona dzieci, którymi musi się zająć jest argumentem chybionym, bowiem opiekowała się swoją matką także przed urodzeniem dzieci, a fakt sprawowania opieki nad matką nie powoduje, że nie ma ona prawa do życia rodzinnego i rodzenia dzieci. Zresztą, podobnie jest z pracownicami, które w trakcie zatrudnienia mogą rodzić dzieci i nie niweczy to statusu pracownika. Tego rodzaju argument uznano za wręcz absurdalny. Podobnie jak powoływanie się na fakt, że opiekun, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną przez 24 godziny na dobę i nie może
w tym czasie sprawować opieki nad własnymi dziećmi, a jednocześnie opieka nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym rodzicem nie różni się od opieki nad każdym starszym rodzicem. Zdaniem Strony świadczy to o całkowitym nierozumieniu przez organ problematyki sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, a także o głębokim niezrozumieniu intencji ustawodawcy i błędnej interpretacji ustawy. Organ zapomina bowiem, że rodzice niepełnosprawnych dzieci, które wymagają stałej opieki często otrzymują zgodnie z prawem świadczenie pielęgnacyjne mimo, że ich dziecko przykładowo kilka godzin dziennie przebywa w placówce edukacyjnej. Nie niweczy to jednak ich prawa do świadczenia, bowiem zakres opieki i obciążenia opiekuna jest mimo to tak duży, że uzasadnia rezygnację z zatrudnienia i przyznanie świadczenia.
W ocenie Skarżącej podobnie jest z osobami niepełnosprawnymi w każdym wieku, co wynika z samej istoty opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, niezależnie od tego, że przy różnych osobach niepełnosprawnych w stopniu znacznym zakres pomocy i charakter czynności pomocowych będą się oczywiście różnić. Zdaniem Strony z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika jednoznacznie,
że zakres opieki nad matką jest znaczny, ponadto stan jej zdrowia psychicznego uzasadnia stały nadzór nad nią, mimo że w czasie jego sprawowania (przebywania
z osobą niepełnosprawną) nie zawsze wymaga ona wykonywania konkretnych czynności pielęgnacyjnych, choć jednocześnie nie powinna pozostawać sama.
Na potwierdzenie zaprezentowanego stanowiska Skarżąca przywołała orzeczenia sądów administracyjnych. Do skargi załączono również zaświadczenie z 27 czerwca
2022 r. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o pobieraniu przez Skarżącą renty rodzinnej we wskazanym w zaświadczeniu czasie, zaświadczenie z 22 czerwca 2022 r. od lekarza specjalisty chorób płuc dotyczące istnienia u D. W. chorób współistniejących wymagających dodatkowej pomocy ze strony Skarżącej oraz zaświadczenie z 14 czerwca 2022 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w K. o okresie pobierania przez Skarżącą stypendium szkoleniowego świadczące o tym, że gdyby nie konieczność opieki nad matką byłaby ona osobą aktywną zawodowo, co nie doszło do skutku, bowiem od wielu lat opiekuje się coraz bardziej chorą matką.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy
w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z 12 sierpnia 2022 r. Skarżąca wniosła o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Do pisma załączono kserokopie dokumentacji medycznej D. W.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 czerwca 2022 r. utrzymująca
w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Prabuty z 17 grudnia 2021 r. odmawiającą D.D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką D. W.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która
w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce lub ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne w związku
z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, czy z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem odmiennych przesłanek negatywnych.
Burmistrz stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Kolegium oceniło natomiast, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia
a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17
ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17
ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.
w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.
Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która
z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).
Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.
Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie Kolegium, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką.
Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać,
że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez D. W. orzeczenia
o niepełnosprawności wydanego 1 marca 2021 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania
o Niepełnosprawności w Malborku. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7).
W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie
(pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia
w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku
z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r.
w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021 r., poz. 857) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:
1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;
3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia
w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
W ust. 2 § 29 ww. rozporządzenia wskazano jednocześnie, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.
Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Należy więc uznać,
że z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu
i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu
o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 24 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 1045/21).
Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu
o niepełnosprawności.
Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (w tym wywiadów środowiskowych z 5 lipca 2021 r. i 29 listopada 2021 r. oraz dokumentacji medycznej) wynika, że posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności D. W. mieszka ze Skarżącą, jej mężem i trojgiem ich dzieci. Matka Skarżącej choruje na schizofrenię paranoidalną. W wywiadach wskazano, że z uwagi na stan zdrowia D. W. musi mieć zapewniony całodobowy nadzór drugiej osoby, gdyż czasami jest niestabilna emocjonalnie, zdarza się jej np. zostawić garnek na "otwartym gazie", nie może pozostać sama w domu bez żadnego nadzoru, gdyż zdarza się, że traci orientację co do czasu i miejsca, w jakim się znajduje, ma też złą koordynację ruchową. Podkreślono,
że matka Skarżącej nie jest izolowana przez członków rodziny, wręcz przeciwnie - wszyscy starają się zapewnić jej komfort i bezpieczeństwo, starają się ją chronić przed silnymi emocjami, gdyż powoduje to nasilenie choroby. Pracownik socjalny przyznał, że D. W. sama spożywa posiłki, ale sama ich nie przygotuje (podobnie z zażywaniem lekarstw), ponadto musi być motywowana do utrzymywana czystości. W wywiadzie potwierdzono, że faktyczną opiekę nad matką sprawuje Skarżąca, która oprócz czynności opiekuńczych wykonuje również czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzający go pracownik socjalny stwierdził, że przesłanki dotyczące sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną są spełnione – D. W. wymaga całodobowej opieki drugiej osoby, a taką opiekę sprawuje nad matką Skarżąca, przy czym czynności opiekuńcze są na tyle absorbujące czasowo, że w żadnym wymiarze czasu Strona nie mogłaby podjąć zatrudnienia.
Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy w swoich rozważaniach całkowicie pominął specyfikę choroby, na jaką cierpi matka Skarżącej. Schizofrenia jest przewlekłą chorobą psychiczną cechującą się zaburzeniem w sposobie myślenia, postrzegania, porozumiewania się, a także spłyconym
i niedostosowanym afektem (ekspresją emocjonalną). Choroba ta charakteryzuje się znacznym upośledzeniem w postrzeganiu rzeczywistości oraz zmianami w sposobie zachowania pacjenta. Oczywiste więc jest, że osoba chora na schizofrenię wymaga innych czynności opiekuńczych niż np. osoba ze schorzeniami fizycznymi (np. sparaliżowana, leżąca). W literaturze fachowej wskazuje się, że choć leczenie schizofrenii przebiega najczęściej farmakologicznie, to wymaga również ukształtowania podtrzymującego środowiska rodzinnego i społecznego jako istotnego czynnika modyfikującego przebieg choroby. Mimo, że D. W. nie jest osobą leżącą (co podkreślało Kolegium), to i tak Skarżąca sprawuje przy niej czynności opiekuńcze, które dostosowane są do przebiegu
i rodzaju jej choroby. Nie można również podzielić stanowiska organu odwoławczego, który argumentował, że skoro Skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką i przez długie okresy
w ciągu dnia nie wykonuje przy matce żadnych czynności opiekuńczych (w okresie pomiędzy śniadaniem a obiadem i obiadem a kolacją) to może podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze. Kolegium nie dostrzega, że matka Skarżącej cierpi na schizofrenię paranoidalną, musi przyjmować odpowiednie leki, które pozwalają jej na funkcjonowanie
w społeczeństwie i redukcję objawów choroby. Przebieg schizofrenii może być ciągły
i postępujący lub epizodyczny, wówczas występują okresy nasilenia objawów choroby
i powrotów do częściowego zdrowia. Nie da się zatem przewidzieć ani tego, kiedy objawy choroby się nasilą, ani tego, w jakim rozmiarze te nasilenia wystąpią, co wymusza ciągłą czujność i gotowość do natychmiastowej reakcji.
Podkreślaną przez Sąd wyżej okoliczność potwierdzają m.in. załączone przez Skarżącą do pisma procesowego z 12 sierpnia 2022 r. kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego, z których wynika, że w 1998 r. (dwukrotnie), w 2005 r., w 2008 r.,
w 2009 r. (dwukrotnie), w 2010 r., w 2011 r. (dwukrotnie), w 2012 r. i w 2017 r. D. W. była hospitalizowana w [...] Psychiatrycznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej [...] oraz na Oddziale Psychiatrycznym [...]. Powodem umieszczenia w tych placówkach były nagła zmiana zachowania - matka Skarżącej zachowywała się dziwacznie (1998 r.), wykazywała cechy rozpadu osobowości (2005 r.), w jej wypowiedziach stwierdzono elementy urojeń ksobnych, myślenia magicznego, przelotne myśli suicydalne (2008 r.). Z poszczególnych kart informacyjnych leczenia szpitalnego wynika, że D. W. ma osobowość o rozchwianej strukturze (2010 r.), zaś pogorszenia stanu psychicznego związane były m.in. z odstawieniem leków, do którego doszło wkrótce po zakończeniu poprzedniej hospitalizacji (2011 r., 2012 r.). Nie ulega zatem wątpliwości, że choroba matki Skarżącej cechuje się nieprzewidywalnością, co w sposób oczywisty wpływa na możliwość podjęcia zatrudnienia przez Stronę.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności jako błędne należy ocenić stanowisko organu odwoławczego, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką a niemożnością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Wbrew twierdzeniom Kolegium, na podstawie zebranych w sprawie dowodów nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia D. W. był na tyle dobry, a wykonywane przy niej przez opiekuna czynności na tyle zwykłe, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi, choć w części, na równoległe podjęcie pracy. Biorąc pod uwagę zarówno treść przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych, treść orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności oraz przedłożoną przez Stronę dokumentację medyczną za nieuprawnione należy uznać twierdzenie organu odwoławczego, że zakres sprawowanej nad matką opieki pozwala Skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze.
Za niezrozumiałe należy uznać założenie Kolegium, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu
z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień.
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca opiekuje się matką w zasadzie przez większość dnia. Podczas wywiadów podawała, że dom opuszcza wtedy, gdy musi zrobić zakupy, czy załatwić sprawy urzędowe i wówczas zastępuje ją mąż. Odnosząc się w tym miejscu do stanowiska organu odwoławczego, że przy dobrej organizacji dnia Skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie, gdyż korzysta z pomocy męża, należy wskazać, że w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 675/22). Zdaniem Sądu już z uwagi na sam charakter schorzenia, na które cierpi D. W. (schizofrenia paranoidalna), nie można uznać, aby opieka ta mogła być tak radykalnie skrócona, aby Strona mogła wygospodarować - jak sugeruje Kolegium - dodatkowe godziny na świadczenie pracy zawodowej (choćby
w niepełnym wymiarze) bez uszczerbku dla zapewniania osobie niepełnosprawnej należytej opieki.
Podsumowując Sąd stwierdza, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności sprawuje córka niepełnosprawnej w stopniu znacznym D. W., czyli Skarżąca. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka Skarżącej nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane wyżej czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym Strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17
ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA
z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18), sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych
w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Warunku "stałej" opieki nie można przy tym rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła
w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22). W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu
o niepełnosprawności.
Podsumowując należy stwierdzić, że Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r.,
poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki i która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna
z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby Skarżącą wnioskowanego świadczenia.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył zarówno organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 14 akt sądowych), jak
i Skarżąca w piśmie procesowym z 12 sierpnia 2022 r. (k. 20 akt sądowych).[pic]