II SA/Gd 611/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2023-03-08
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenia rodzinnenienależnie pobrane świadczeniaumorzenie długurozłożenie na ratyodroczenie terminu płatnościuznanie administracyjnesytuacja materialnasytuacja zdrowotnaemerytura

WSA w Gdańsku oddalił skargę na decyzję odmawiającą umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, uznając, że odroczenie terminu płatności jest wystarczającą ulgą w obliczu perspektywy uzyskania emerytury.

Skarżąca E.S. domagała się umorzenia lub rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Organy administracji odmówiły umorzenia i rozłożenia na raty, ale odroczyły termin płatności do czasu uzyskania przez skarżącą emerytury. Skarżąca argumentowała, że jej trudna sytuacja finansowa i zdrowotna jest trwała. WSA w Gdańsku oddalił skargę, uznając, że odroczenie terminu płatności jest adekwatną ulgą, a perspektywa uzyskania emerytury daje realną szansę na poprawę sytuacji finansowej.

Sprawa dotyczyła skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska odmawiającą umorzenia pozostałej do spłaty należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz odmówiła rozłożenia jej na raty. Organy administracji przyznały skarżącej ulgę w postaci odroczenia terminu płatności do czasu uzyskania przez nią emerytury, uznając, że choć sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącej jest trudna, nie ma podstaw do umorzenia lub rozłożenia długu na raty, gdyż istnieje perspektywa poprawy sytuacji po nabyciu uprawnień emerytalnych. Skarżąca podnosiła, że jej problemy są trwałe i pogłębiają się, a długi rosną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd uznał, że odroczenie terminu płatności jest wystarczającą ulgą, a uznanie administracyjne pozwala organom na wybór formy pomocy. Podkreślono, że spłata długów prywatnoprawnych nie może wyprzedzać zobowiązań publicznoprawnych, a sytuacja skarżącej, mimo trudności, daje realne szanse na poprawę dzięki przyszłej emeryturze. Sąd zaznaczył, że w przypadku braku poprawy sytuacji, skarżąca może złożyć kolejny wniosek o ulgę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Odroczenie terminu płatności jest wystarczającą ulgą, ponieważ perspektywa uzyskania emerytury daje realną szansę na poprawę sytuacji finansowej skarżącej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji prawidłowo oceniły sytuację skarżącej, przyznając jej ulgę w postaci odroczenia terminu płatności. Uznanie administracyjne pozwala na wybór formy ulgi, a perspektywa uzyskania stałego dochodu z emerytury uzasadnia odmowę umorzenia lub rozłożenia długu na raty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.ś.r. art. 30 § ust. 9

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Organ właściwy może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Decyzja w tym zakresie należy do uznania administracyjnego.

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych art. 30 § ust. 9

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 120

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania materiału dowodowego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Perspektywa uzyskania emerytury przez skarżącą daje realną szansę na poprawę jej sytuacji finansowej. Odroczenie terminu płatności jest adekwatną ulgą w sytuacji skarżącej. Spłata zobowiązań prywatnoprawnych nie może wyprzedzać należności publicznoprawnych.

Odrzucone argumenty

Trudna sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącej jest trwała i nie daje możliwości poprawy. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne powinny zostać umorzone lub rozłożone na raty bez odsetek.

Godne uwagi sformułowania

uznanie administracyjne szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny gradacja ulg w spłacie świadczenia nieracjonalne i niecelowe jest zastosowanie innych ulg przerzucenie odpowiedzialności na całe społeczeństwo spłacanie zobowiązań prywatnoprawnych nie może wyprzedzać należności publicznoprawnych

Skład orzekający

Dariusz Kurkiewicz

przewodniczący

Diana Trzcińska

sprawozdawca

Justyna Dudek-Sienkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście uznania administracyjnego, oceny sytuacji materialnej i zdrowotnej wnioskodawcy oraz priorytetu spłaty należności publicznoprawnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i zastosowania uznania administracyjnego, co ogranicza jego bezpośrednie zastosowanie w innych sprawach bez indywidualnej oceny.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje praktyczne zastosowanie przepisów dotyczących ulg w spłacie świadczeń rodzinnych i balansowanie między interesem obywatela a interesem publicznym, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i socjalnym.

Czy przyszła emerytura usprawiedliwia odmowę umorzenia długu? Sąd rozstrzyga.

Dane finansowe

WPS: 617,63 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 611/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Diana Trzcińska /sprawozdawca/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1444/23 - Wyrok NSA z 2024-07-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 30 ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. S. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 maja 2022 r., nr SKO Gd/5576/21 w przedmiocie umorzenia części nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.
Uzasadnienie
E. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku nr SKO/5576/21 z 10 maja 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z 20 września 2021 r. w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wskazaną wyżej decyzją z 20 września 2021 r. organ I instancji w punkcie 1 rozstrzygnięcia odmówił E. S. umorzenia pozostałej do spłaty należności w wysokości 617,63 zł oraz odsetek ustawowych ustalonych na dzień 20 września 2021 r. w kwocie 79,77 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dziecko W. S. w okresie od 1 maja 2019 r. do 30 września 2019 r. Jednocześnie w punkcie 2 decyzji Prezydent odmówił rozłożenia na raty pozostałej do spłaty należności oraz odsetek ustawowych, wskazanych w pkt 1, nadto w punkcie 3 decyzji - odroczył termin płatności do 28 lutego 2023 r. pozostałej do spłaty należności oraz odsetek ustawowych, wskazanych w pkt 1 decyzji.
W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Prezydent stwierdził, że sytuacja życiowa wnioskodawczyni, choć skomplikowana na wielu płaszczyznach, nie uzasadnia zastosowania najdalej idącej formy ulgi, tj. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Organ I instancji uwzględnił bowiem, że wnioskodawczyni w dniu 5 lutego 2023 r. osiągnie wiek, w którym nabędzie uprawnienia emerytalne i będzie dysponowała stałym dochodem. Okoliczność, że swoje roszczenia zgłaszają i będą potencjalnie zgłaszać inni wierzyciele, również w zakresie ewentualnej egzekucji z przyznanego za niespełna dwa lata świadczenia emerytalnego, nie tłumaczyłaby odstąpienia od dalszego dochodzenia należności budżetowych. Zatem, realizując dopuszczalną formę ulgi, organ za zasadne uznał odroczenie terminu płatności zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń do czasu uzyskania przez wnioskodawczynię stabilnego źródła dochodu w postaci emerytury. Niecelowe zdaniem Prezydenta jest natomiast rozłożenie spłaty zadłużenia wobec organu na raty, gdyż E. S. aktualnie pozbawiona jest środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na spłatę.
Po rozpoznaniu odwołania decyzją z 20 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że E. S. jest rozwiedziona i utrzymuje córkę, uczennicę klasy maturalnej. Z wykonywanej pracy zawodowej skarżąca uzyskuje miesięczny dochód w zmiennej wysokości w przedziale 515,59 zł do 1.093,69 zł. Ponadto, skarżąca uzyskuje 124 zł z tytułu świadczeń rodzinnych. Ze względu na sytuację życiową E. S. nie jest w stanie poddać się leczeniu. Do marca 2019 r. skarżąca pracowała w Sądzie Rejonowym w Gdańsku, a do rozwiązania stosunku pracy miał przyczynić się były małżonek, którego działania doprowadziły do domniemanej utraty przez nią nieskazitelnego charakteru, co stanowi przesłankę zatrudnienia w resorcie wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazała skarżąca córkę będzie zatrzymywała sobie kwotę 1200 zł tytułem otrzymywanych od ojca alimentów ze względu na sfinansowanie w ten sposób korepetycji przed maturą. Stałe wydatki dwuosobowego gospodarstwa domowego to: czynsz ok. 950 zł, opłata za energię elektryczną – ok. 90 zł, opłaty telefonicznie - ok. 180 zł. Skarżąca jest również obciążona spłatą dwóch zaciągniętych kredytów.
Organ odwoławczy podzielił ocenę dokonaną przez organ I instancji uznając, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, ale okoliczności sprawy wskazują, że jest to sytuacja przejściowa. Uzyskanie uprawnień emerytalnych może wpłynąć na poprawienie sytuacji finansowej, a przez to na zwiększenie możliwości spłaty należności budżetowych. Umorzenie zaległości ma charakter ostateczny i wiąże się z przerzuceniem odpowiedzialności na całe społeczeństwo. W ocenie Kolegium szczególnie w przypadku nienależnie pobranych świadczeń budżetowych instytucja ta powinna być stosowania w wyjątkowych przypadkach, w których okoliczności sprawy wskazują, że nie ma możliwości poprawy sytuacji strony w przyszłości. Kolegium podzieliło też pogląd, że za zastosowaniem ulg nie może przemawiać spodziewane działanie innych wierzycieli. Nie można zaakceptować sytuacji, w której zobowiązania zawarte w ramach obrotu cywilnego (pożyczki bankowe) miałyby być spłacane, a zobowiązania publicznoprawne - umarzane.
W skardze na tak wydaną decyzję skarżąca wyjaśniła, że nie posiada środków na utrzymanie się, a jej stan finansowy pogarsza się z dnia na dzień. Nie dokonuje opłat za czynsz od półtorej roku. Zadłużenia wynoszą ok. 20 tys. zł za mieszkanie oraz w banku ok. 17 tys. zł. Skarżąca nie dokonuje także opłat za media i podatki od gruntu. Nadto nie wykupuje przepisywanych leków, nie korzysta z rehabilitacji, z uwagi na koszt dojazdu zrezygnowała z sanatorium z NFZ, nie kupuje ubrań, nie opłaca składek emerytalnych np. w PZU czy innych firmach, płaci tylko najniższy ZUS. Jedzenie dostarczają skarżącej znajomi, sama piecze chleb z najtańszej mąki i robi naleśniki. Nadto pije zioła które sama uzbiera i korzysta z informacji o jedzeniu do oddania ("freeganizm foodsharing trójmiejski"). Nie kupuje warzyw ani owoców bo są zbyt drogie. Jako środek do mycia i prania stosuje głównie najtańszy płyn do mycia naczyń. Z kosmetyków to głównie olej, który służy do wszystkiego.
Skarżąca oświadczyła, że osiąga zarobki miesięczne w kwocie 300 zł netto, pracując dorywczo ponad siły w "W.". Ma chory kręgosłup, cieśń nadgarstka i kolana - stan przedoperacyjny, nadto skierowano ją na operację mięśniaka macicy, ale z uwagi na brak środków finansowych - nie leczy się i zwleka z operacją .
Skarżąca wskazała, że Kolegium przyznało, że jest ona w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, jednak błędnie stwierdziło, że sytuacja jest przejściowa. Podkreśliła, że wysoki dług spowoduje, iż przez kilka albo i dziesiątki lat będzie musiała spłacać zadłużenia. Nadto jej stan zdrowia wskutek braku leczenia pogarsza się. Sytuacja jest więc wyjątkowa, bez możliwości poprawy przez ok. 10 lat lub więcej w zależności od wysokości przyszłej emerytury. Zdaniem skarżącej, jest to stan stały i pogarszający się, powodujący coraz to większe zadłużenia, nakręcający spiralę zadłużeń. W rezultacie skarżąca wniosła o umorzenie długu, ewentualnie rozłożenie na raty bez odsetek.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Materialnoprawną podstawę wydanych rozstrzygnięć stanowił art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Skarżąca kwestionuje decyzje organów obu instancji w zakresie, w jakim odmówiły umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego lub rozłożenia na raty bez odsetek (punkty 1 i 2 decyzji organu I instancji). Zastosowały natomiast wobec niej ulgę w postaci odroczenia terminu płatności, tym samym uznając, że w odniesieniu do rodziny skarżącej zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, umożliwiające zastosowanie jednej z ulg w spłacie należności budżetowych, uregulowanych w ww. przepisie. Nie jest to jednak taka ulga, jakiej oczekiwałaby skarżąca. Spór stron w istocie rzeczy dotyczy więc tego, czy sytuacja skarżącej, oceniona przez organy jako skomplikowana na wielu płaszczyznach (finansowej, zdrowotnej), może ulec poprawie – jak argumentują organy administracji, czy też jest jak twierdzi skarżąca – że w perspektywie wielu lat będzie tylko ulegać pogorszeniu. Zdaniem Sądu rację w tym sporze przyznać należy organom administracji.
Na wstępie należy zwrócić uwagę na to, że redakcja zacytowanego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, czy rozłożenia go na raty następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć (...), rozłożyć na raty". Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma zatem prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że może ono nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 9 u.ś.r., a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Mając to na uwadze – aby móc uznać podjętą, na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. decyzję, za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat zidentyfikowania "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny" osoby wnioskującej, a kolejno - oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania jednej z "ulg" w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o których mowa w art. 30 ust. 9 ustawy. Ustawodawca przewiduje bowiem gradację ulg w spłacie świadczenia – umorzenie, rozłożenie na raty albo odroczenie terminu płatności, z którymi wiąże się nie tylko konieczność indywidualnej oceny sytuacji wnioskodawcy z perspektywy przesłanki uzasadniającej zastosowanie którejkolwiek z nich, ale także w tych ramach - ocena ukierunkowana również na zbadanie celowości i racjonalności zastosowania konkretnej ulgi do indywidualnej sytuacji wnioskującej strony, a więc dostosowania jej do tej sytuacji.
Jednocześnie ocena istnienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny", dających organom możliwość umorzenia, odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego winna być dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej (materialnej, dochodowej, zdrowotnej) rodziny wnioskodawcy. Organ administracji publicznej, rozpoznając sprawę administracyjną, ma bowiem obowiązek każdorazowo brać pod uwagę zarówno stan prawny, jak i stan faktyczny istniejący w chwili podejmowania decyzji, co jest szczególnie istotne właśnie w przypadku rozstrzygnięć wydawanych w przedmiocie "ulg" w spłacie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Podstawą bowiem dla podjęcia decyzji w tym zakresie musi być ustalenie faktycznie istniejących ważnych (szczególnie uzasadnionych) powodów, mających wpływ na funkcjonowanie rodziny i skonfrontowanie ich z konkretną (realną i aktualną) możliwością spłaty nienależnie pobranych świadczeń. Innymi słowy, przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, jak już wskazano uprzednio, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym jest, że rozstrzygnięcie to winno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco i logicznie uzasadniona.
Organy administracji publicznej w uzasadnieniu swoich decyzji wskazały, że w niniejszej sprawie sytuacja rodziny skarżącej jest trudna w rozumieniu art. 30 ust. 9 u.ś.r., i zasługująca na zastosowanie jednej z ulg wymienionych w tym przepisie, nie dającą jednak uzasadnienia do umorzenia należności, czy rozłożenia jej na raty, czego oczekuje skarżąca. W uzasadnieniu organ podkreślił, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną, mającą na utrzymaniu córkę w klasie maturalnej. Dochód rodziny w skali miesiąca stanowią przychody skarżącej w zmiennej wysokości od 515 do około 1100 zł, alimenty na córkę w wysokości 1200 zł oraz świadczenie rodzinne w kwocie 124 zł. Skarżąca ponosi stałe wydatki w postaci czynszu: 950 zł miesięcznie, opłaty za energię – 90 zł miesięcznie, za telefon – około 180 zł miesięcznie oraz spłaca dwa kredyty. Organy wskazały także na sytuację zdrowotną skarżącej, która powinna poddać się leczeniu operacyjnemu, na które ją nie stać i legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z ustaleń organów, w lutym 2023 r. skarżąca osiągnie wiek emerytalny, uprawniający ją do uzyskania tego świadczenia, a to oznacza, że będzie ona wówczas uzyskiwała stałe dochody. W ocenie organów obu instancji, brak jest w tej sytuacji podstaw do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, czy też rozłożenia go na raty, lecz do odroczenia terminu jego płatności – do 28 lutego 2023 r., tj. do czasu uzyskania emerytury. Zdaniem organów, zastosowanie tej ulgi w sytuacji skarżącej uwzględnia zarówno jej interes, bowiem odciąża ja z konieczności spłaty zobowiązania w okresie, gdy nie uzyskuje ona stałych dochodów, jak i interes publiczny, który zakłada maksymalne dążenie do zwrotu świadczeń publicznych. W ocenie organów jednocześnie, biorąc pod uwagę gradację ulg wymienionych w art. 30 ust. 9 u.ś.r., zastosowanie tej najdalej idącej, tj. umorzenia świadczenia może znaleźć zastosowanie w ostateczności, to jest wtedy, kiedy nieracjonalne i niecelowe jest zastosowanie innych ulg. W sytuacji skarżącej nieracjonalne obecnie jest również rozłożenie na raty świadczenia, bowiem aktualnie jest ona pozbawiona środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na spłatę długu.
W ocenie Sądu, prawidłowa jest ocena dokonana w niniejszej sprawie przez organy odnośnie do sytuacji skarżącej, zgodnie z którą spełnia ona przesłankę "szczególnie uzasadnionej sytuacji rodzinnej", warunkującą przyznanie jej ulgi w spłacie zobowiązania. Nie budzi też wątpliwości Sądu zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy ulgi w postaci odroczenia terminu płatności nienależnie pobranego świadczenia. Argumentacja i interpretacja faktów przedstawiona przez organy orzekające w tym zakresie jest zrozumiała.
W niniejszej sprawie organ zebrał obszerny materiał dowodowy, który ocenił z zachowaniem zasad doświadczenia życiowego i logiki. Ocena ta w żadnym wypadku nie jest dowolna, a uzasadnienie obu decyzji zostało sporządzone z zachowaniem wszelkich wymogów procesowych. Pozwalało to na zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocenę prawną, z której wynika, że obecna, niewątpliwie trudna sytuacji skarżącej, może ulec poprawie w związku z nie budzącą wątpliwości ekspektatywą uzyskania przez nią stałego świadczenia w postaci emerytury. Nabycie tego prawa w lutym 2023 r. jest faktem, który w sposób prawidłowy został uwzględniony przez organy orzekające w sprawie i adekwatnie do tego – skorelowany z jedną z ulg, wynikającą z art. 30 ust. 9 u.ś.r.
Warto zauważyć, że wypowiadające się w sprawie organy w swoich uzasadnieniach, wskazując na trudną sytuację strony i jej rodziny przyznały, że deklarowane przez nią wydatki przekraczają uzyskiwane dochody. Wyjaśniły również, dlaczego nie uwzględniły okoliczności spłacania przez nią kredytów, powołując się na utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym spłacanie zobowiązań prywatnoprawnych, jakimi są kredyty i pożyczki, nie może wyprzedzać należności publicznoprawnych, gdyż w przeciwnym wypadku oznaczałoby to przerzucenie tych należności na ogół podatników (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 2225/18 oraz z 22 września 2021 r., sygn. akt I GSK 295/21, a także Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z 5 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Po 942/14 oraz w Gliwicach z 24 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1078/18 - wszystkie orzeczenia odstępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela i zwraca uwagę, że wbrew twierdzeniom strony nie stanowi on wyrazu preferowania interesu Skarbu Państwa nad słusznym interesem strony, a przeciwnie - świadczy o zajęciu stanowiska nacechowanego wyważeniem pomiędzy jednym i drugim interesem. Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej opisane okoliczności, brak jest podstaw, aby – jak oczekuje tego skarżąca – fakt uzyskania emerytury w lutym 2023 r. zignorować, a co więcej – przyjąć, że nawet po jej uzyskaniu sytuacja skarżącej nie ulegnie poprawie. Niemniej jednak, jak to wskazały organy, gdyby tak faktycznie miało być, skarżąca nie traci uprawnienia do zgłoszenia kolejnego wniosku o rozłożenie na raty, czy umorzenie zobowiązania, gdyby okazało się że zastosowana ulga rzeczywiście jest niewystarczająca.
W ocenie Sądu zatem, organy obu instancji prawidłowo w okolicznościach niniejszej sprawy uwzględniły nie tylko sytuację majątkową, w której skarżąca aktualnie się znajduje, lecz także istniejące po jej stronie realne możliwości poprawy tej sytuacji, związane z uzyskaniem przez nią emerytury. Nie można też wykluczyć uzyskania przez skarżącą stałego zatrudnienia, obok emerytury, z którym będzie wiązał się większy dochód niż ten, który uzyskuje dotychczas, związany z posiadanym przez nią wykształceniem wyższym. Zdaniem Sądu organy administracji publicznej mają prawo - przy badaniu sytuacji majątkowej strony – do stwierdzenia, że może ona uzyskać dochody i w przyszłości spłacić zaległości. Tym bardziej dotyczy to sytuacji, gdy w niedługiej perspektywie wnioskodawca nabywa prawo do stałego dochodu w postaci emerytury. Przyjęcie odmiennej koncepcji prowadziłoby do uprzywilejowania osób, które nie podejmują aktywnych działań zmierzających do polepszenia swego stanu majątkowego, choć mają taką możliwość, w stosunku do osób, które pomimo trudnej sytuacji materialnej, wywiązują się z obowiązków regulowania należności wobec Państwa (por. wyrok NSA z 30 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 3350/14, LEX nr 2155898, oraz wyrok WSA w Warszawie z 13 czerwca 2018, sygn. akt III SA/Wa 2559/17 - dostępny w CBOSA). W ocenie Sądu, z opisanych wyżej względów nie zasługuje również na akceptację oczekiwanie skarżącej, wynikające z jej pisma z 30 listopada 2022 r., by jej przyszłe dochody przeznaczyć na z góry określone przez nią cele (w pierwszej kolejności np. na spłatę długów prywatnoprawnych) z pominięciem zobowiązań publicznoprawnych.
Tym samym z materiału dowodowego zebranego w spawie nie wynikają okoliczności, o jakich mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., uzasadniające przyznanie skarżącej ulgi w postaci rozłożenia na raty świadczenia, a tym bardziej jego umorzenia i nie można zarzucić organom obu instancji błędnej wykładni tego przepisu. Zdaniem Sądu, organy wykazały, że zebrany materiał dowodowy obrazuje w sposób oczywisty, że sytuacja rodziny skarżącej w dacie orzekania przez organy była trudna, co zostało uwzględnione poprzez odroczenie terminu płatności, jednak ze względu na jej przejściowy charakter – nie uzasadniała zastosowania dalej idącej ulgi w postaci rozłożenia na raty, czy umorzenia. Natomiast uznanie administracyjne, towarzyszące wydaniu decyzji oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje o charakterze związanym, gdyż powinny wskazywać, jakie względy zdecydowały o wyborze danego rozstrzygnięcia. Dokonana w tej mierze analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że uzasadnienia decyzji obu instancji spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż organy dokonały pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej, a motywy którymi się organy kierowały – są logiczne i racjonalne.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako p.p.s.a.), oddalił skargę.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a. z uwagi na złożony przez organ administracyjny wniosek w tym zakresie przy równoczesnym braku zgłoszenia przez skarżącą żądania przeprowadzenia rozprawy.
-----------------------
1

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI