II SA/Gd 595/25

II SA/Gd 595/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-02-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Jakub Chojnacki
Katarzyna Krzysztofowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 30 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor sądowy WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2026 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2025 r., nr SKO Gd/2044/24 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta Kościerzyna z dnia 27 lutego 2024 roku, nr DŚRiFA.4707.81.1.2018; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
M. K. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z 25 czerwca 2025 r.,
nr SKO Gd/2044/24, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kościerzyna (dalej jako: Burmistrz) z 27 lutego 2024 r., nr DŚRiFA.4707.81.1.2018, wydaną w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego w związku z wychowywaniem dziecka.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z 20 sierpnia 2019 r. skarżąca zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kościerzynie (dalej jako: MOPS) o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego. Do przedmiotowego wniosku załączono kopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 sierpnia 2019 r., nr sprawy: 100400/MW/00014895, o odmowie skarżącej prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 27 maja 2019 r. do 24 maja 2020 r. Jednocześnie wnioskodawczyni załączyła dwa oświadczenia z dnia 20 sierpnia 2019 r.: pismo informujące o złożeniu do sądu sprawy o przyznanie zasiłku macierzyńskiego w związku z odmowną decyzją ZUS oraz zobowiązanie do zwrotu w całości zasiłku z MOPS-u po ewentualnym pozytywnym zakończeniu sprawy w sądzie o zasiłek macierzyński z ZUS-u.
Decyzją z 28 sierpnia 2019 r., nr DSRiFA.4707.81.2018, organ I instancji orzekł o przyznaniu stronie świadczenia rodzicielskiego na okres od 27 maja 2019 r. do 25 maja 2020 r.
Następnie ustalono, że 24 lutego 2021 r. zapadł wyrok w sprawie dotyczącej uprawnień skarżącej z ZUS-u, zaś wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt III AUa 1001/21, oddalono apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku od wyroku Sądu I instancji.
W dniu 13 lutego 2024 r. organ I instancji zawiadomił wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych w związku z informacją, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił wnioskodawczyni zasiłek macierzyński (zaległy), a w okresie od sierpnia 2019 r. do maja 2020 r. MOPS w Kościerzynie wypłacił świadczenie rodzicielskie.
Decyzją z 27 lutego 2024 r. Burmistrz uznał kwotę świadczenia rodzicielskiego wypłaconego skarżącej w okresie do 1 sierpnia 2019 r. do 31 maja 2020 r. za nienależnie pobranie świadczenie rodzinne podlegające zwrotowi w łącznej wysokości 11.967,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wyniosły 4.384,18 zł.
W odwołaniu do tej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisu art. 30 ust. 2 w zw. z art. 17c ust. 9 pkt 1 ustawy z 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), dalej jako: "u.ś.r.", oraz art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691), dalej "k.p.a.", poprzez błędne uznanie, że skarżąca pobierała nienależne świadczenie.
W uzasadnieniu wskazano, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga wykazania przez organ negatywnego zachowania świadczeniobiorcy zmierzającego do uzyskania danego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie wykluczone jest, aby skarżąca na etapie składania wniosku o świadczenie rodzinne działała ze świadomością wywołania po stronie organu mylnego wyobrażenia co do jej sytuacji faktycznej w celu uzyskania tego świadczenia. Skarżąca - składając ten wniosek, nie pobierała żadnych świadczeń rodzicielskich. W czasie pobierania świadczeń rodzinnych z MOPS nie otrzymywała zasiłku macierzyńskiego, ani nie miała jakiejkolwiek wiedzy czy świadomości, że otrzyma go kiedykolwiek. Na ten czas skarżąca dysponowała jedynie decyzją ZUS z 12 sierpnia 2019 r. o odmowie prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 27 maja 2019 r. do 24 maja 2020 r. oraz decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 maja 2019 r., nr 37/UBS-2019; znak OU100500/D/2-19-001421/001 dotyczącą wyłączenia z ubezpieczeń społecznych. Wyroki w sprawie dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznych pochodzą odpowiednio z 24 lutego 2021 r. (I instancja) i z 19 stycznia 2023 r. (II instancja), a decyzja ZUS przyznająca zasiłek macierzyński pochodzi z 20 grudnia 2023 r., a więc ponad 3 lata od zakończenia wypłat świadczenia rodzinnego przez organ.
Odwołująca się podkreśliła, że przepis art. 17c ust. 9 pkt 1 u.ś.r. posługuje się czasownikiem "otrzymywać" w czasie teraźniejszym, co oznacza, że przeszkodą w uzyskaniu świadczenia rodzicielskiego jest aktualne otrzymywanie m.in. zasiłku macierzyńskiego. Przesłanka negatywna nawiązuje w sposób ewidentny do zbiegu świadczeń i to zbiegu aktualnego w dacie orzekania o przyznaniu świadczenia oraz w okresie jego pobierania. Żadna z tych okoliczności nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Ani w dacie orzekania o przyznaniu świadczenia rodzicielskiego (decyzja organu z 28 sierpnia 2019 r.), ani w okresie pobierania świadczenia (sierpień 2019 r. - maj 2020 r.) skarżąca nie otrzymywała zasiłku macierzyńskiego. Skarżąca pobrała zasiłek macierzyński dopiero w styczniu 2024 r. Zauważono, że wyrok Sądu ma zasadniczo charakter deklaratoryjny co do przedmiotu rozstrzygnięcia (stwierdza podleganie ubezpieczeniom społecznym, zastępując zmienioną decyzję ZUS), jednak w sferze faktycznych skutków, tj. w zakresie odnoszącym się do wypłaty świadczeń będących następstwem stwierdzenia podlegania ubezpieczeniom społecznym, wywołuje skutki na przyszłość, od momentu uprawomocnienia się (dopiero prawomocny wyrok jest podstawą podjęcia przez ZUS działań w kierunku wypłaty świadczeń wynikających z podlegania ubezpieczeniom społecznym).
Zdaniem strony fakt toczącego się postępowania sądowego nie może wpływać na ocenę jej świadomości, gdyż nie miała ona żadnej pewności co do rozstrzygnięcia sądu, które zapadło wiele miesięcy po zakończeniu pobierania świadczenia rodzinnego. Wniosek o świadczenie rodzinne w przypadku, gdy ZUS odmówił skarżącej wypłaty zasiłku macierzyńskiego był zaś uzasadniony i konieczny, aby zabezpieczyć materialny byt jej i dziecka w tamtym czasie. W tej sytuacji nie sposób uznać, że doszło do zbiegu świadczeń, aktualnego w dacie orzekania o przyznaniu świadczenia oraz w okresie jego pobierania, a tylko taki zbieg - w świetle art. 17c ust. 9 pkt 1 u.ś.r. - jest przesłanką negatywną przyznania świadczenia rodzicielskiego.
Skarżąca zaznaczyła też, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem odmiennym od pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie wskazuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Innymi słowy, dla uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, decydujące znaczenia ma nie tylko przesłanka obiektywna powodująca ustanie prawa do świadczenia, ale także świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie. Obowiązek zwrotu świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Oczywiście, obowiązkiem strony pobierającej świadczenia jest poinformowanie organu o zmianie sytuacji dochodowej, ale nie powinna ona ponosić żadnych negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie działań organu. Nie sposób zaś argumentować, że skarżąca w sierpniu 2019 r., kiedy była wydawana decyzja, czy w okresie pobierania świadczenia (sierpień 2019 r. - maj 2020 r.) dążyła do wprowadzenia organu w błąd i pobrania świadczenia rodzicielskiego w sytuacji, gdy nie miała do niego prawa z uwagi na zbieg świadczeń (jednoczesne otrzymywanie zasiłku macierzyńskiego). Taka argumentacja stałaby w oczywistej sprzeczności z faktami ustalonymi w sprawie - skarżąca otrzymała zasiłek macierzyński dopiero w styczniu 2024 r., ponad 3,5 roku po zakończeniu pobierania świadczenia rodzicielskiego. Fakt odwołania od decyzji, której skutkiem było pozbawienie prawa do zasiłku macierzyńskiego, nie świadczy o tym, że skarżąca dążyła do świadomego wprowadzenia organu w błąd. Wynik postępowania sądowego był w tym momencie nieznany.
Decyzją z 25 czerwca 2025 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazano, że celem regulacji art. 17c ust. 9 pkt 1 u.ś.r. jest objęcie nią stanów faktycznych, w których mogłoby dochodzić do niedopuszczalnej - w ocenie prawodawcy, kumulacji pobierania świadczenia rodzicielskiego i podobnego do niego zasiłku macierzyńskiego z tytułu m.in. urodzenia tego samego dziecka za ten sam okres. Zasiłek macierzyński służy, podobnie jak świadczenie rodzicielskie, zapewnieniu środków utrzymania w okresie niezdolności do pracy wywołanej ciążą oraz macierzyństwem. W przypadku zbiegu uprawnień do dwóch świadczeń o podobnej funkcji przysługuje tylko jedno - zasiłek macierzyński. Niezasadnym jest zatem argument podniesiony w odwołaniu, że przeszkodą w uzyskaniu świadczenia rodzicielskiego jest aktualne otrzymywanie m.in. zasiłku macierzyńskiego, z uwagi na fakt, że ustawodawca użył czasownika "otrzymywać" w czasie teraźniejszym.
Odnosząc się do kwestii świadomości skarżącej co do niedopuszczalności kumulacji pobierania świadczenia rodzicielskiego i zasiłku macierzyńskiego Kolegium zwróciło uwagę, że oświadczeniem z dnia 20 sierpnia 2019 r. strona zobowiązała się do zwrotu "zasiłku z MOP-u po ewentualnym pozytywnym rozpatrzeniu i zakończeniu sprawy w Sądzie o zasiłek macierzyński z ZUS-u". Powyższe bezspornie świadczy, że skarżąca miała świadomość co do okoliczności, które muszą być spełnione, aby świadczenie uzyskać, a następnie kontynuować korzystanie z przyznanej formy pomocy, ze świadomością możliwych przesłanek braku prawa do ich pobierania i sposobu postępowania w sytuacji ich ewentualnego zaistnienia. Także organ I instancji - w decyzji z dnia 28 sierpnia 2019 r. przyznającej prawo do świadczenia rodzicielskiego, pouczył stronę, że w przypadku wydania decyzji przyznającej zasiłek macierzyński z ZUS-u, wypłacona kwota świadczenia rodzicielskiego wraz z ustawowymi odsetkami będzie podlegała zwrotowi.
Nie ma też znaczenia, że zasiłek macierzyński został wypłacony stronie dopiero 3 stycznia 2024 r., bowiem ocena przesłanek pozytywnych i negatywnych musi być dokonywana w granicach sprawy administracyjnej, czyli adekwatnie do okresu, za który strona ubiega się o ustalenie prawa do świadczenia. Skarżąca otrzymywała zasiłek macierzyński za okres od 27 maja 2019 r. do 24 maja 2020 r., czyli za okres tożsamy kiedy strona otrzymywała świadczenie rodzicielskie przyznane decyzją MOPS w Kościerzynie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca, powtarzając argumenty odwołania, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, umorzenie postępowania i zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego.
Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 2 w zw. z art. 17c ust. 9 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że skarżąca pobierała nienależne świadczenie, podczas gdy skarżąca nie mogła mieć świadomości, iż pobiera świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, gdyż takie okoliczności nie zaistniały. Wyrok w sprawie zasiłku macierzyńskiego zapadł już w czasie, gdy skarżąca przez ponad 3 lata nie pobierała żadnych świadczeń z MOPS i jako taki nie mógł stanowić podstawy do przypisania skarżącej świadomości pobierania nienależnego świadczenia. Dodatkowo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga wykazania przez organ negatywnego zachowania świadczeniobiorcy zmierzającego do uzyskania danego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie wykluczone jest, aby skarżąca na etapie składania wniosku o świadczenie rodzinne działała ze świadomością wywołania po stronie organu mylnego wyobrażenia co do jej sytuacji faktycznej w celu uzyskania tego świadczenia.
W uzasadnieniu skargi zakwestionowano także zasadność oparcia argumentacji Kolegium na oświadczeniu strony z 20 sierpnia 2019 r., bowiem mogło ono być skuteczne tylko w sytuacji, gdyby postępowanie w sprawie o zasiłek macierzyński zakończyło się przed zakończeniem okresu pobierania świadczenia rodzinnego i również przed zakończeniem tego okresu ZUS wypłaciłby skarżącej zasiłek macierzyński. Wskazuje na to cel przedmiotowej regulacji u.ś.r., która jest skierowana do osób, które ponoszą zwiększone wydatki związane z urodzeniem, objęciem opieką lub przysposobieniem dziecka, a jednocześnie nie mają wsparcia finansowego w postaci zasiłku macierzyńskiego, czy podobnych świadczeń związanych z urodzeniem, objęciem opieką lub przysposobieniem dziecka. Natomiast, skoro jest to świadczenie przyznawane na wniosek i na wskazany w ustawie okres, to granice sprawy administracyjnej wyznacza nie tylko treść żądania, w tym data jego złożenia, ale także spełnienie przesłanek jego przyznania w tym okresie. Z punktu widzenia kontroli sądowoadministracyjnej decyzji istotne jest zatem, czy na dzień wydania decyzji administracyjnej, skarżąca spełnia przesłanki przyznania świadczenia za żądany przez nią okres. Natomiast w niniejszej sprawie, na dzień wydania decyzji przyznającej skarżącej świadczenie rodzinne, skarżąca nie posiadała prawa do zasiłku macierzyńskiego, a tym samym również żadne świadczenie z tego tytułu nie zostało jej wypłacone. Na chwilę wydawania decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego nie istniały więc po jej stronie przesłanki wykluczające otrzymanie świadczenia rodzinnego w myśl powołanych przez organ regulacji prawnych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Skarżąca się temu wnioskowi nie sprzeciwiła.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zasada legalności, wyrażona w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2024 r., poz. 1267) obliguje sądy administracyjne do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżony akt, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (vide art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej jako: "p.p.s.a.").
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd podziela pogląd skarżącej, że stan faktyczny sprawy nie odpowiada dyspozycji zastosowanej normy art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), dalej jako: "u.ś.r.". Przepis ten stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że może mieć on zastosowanie do sytuacji, w których po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie nastąpiła zmiana sytuacji strony, mająca wpływ na prawo do przyznanego świadczenia, ale dotyczy to tylko zmian zaistniałych w trakcie pobierania tego świadczenia. Na zasadzie tego unormowania o nienależnie pobranym świadczeniu można mówić wówczas, gdy mamy do czynienia ze skorzystaniem ze wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania. Skarżąca zasadnie wskazała, że art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymaga zaistnienia świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 3417/18; 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1701/12; 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19; 13 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2814/16; 27 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1525/12; 17 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 922/21; 19 października 2022 r., sygn. akt I OSK 581/21; 26 października 2023 r., sygn. akt I OSK 2208/21, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
W kontekście cytowanego unormowania istotne jest więc, czy skarżąca miała bądź mogła mieć świadomość w czasie pobierania świadczenia rodzicielskiego, że wystąpiły przeszkody wpływające na możliwość jego pobierania. W realiach niniejszej sprawy oczywiste jest, że w czasie wypłaty świadczenia rodzicielskiego skarżąca spełniała - przez cały okres na jaki przyznano to świadczenie, przesłanki do jego otrzymywania. Nie można więc uznać, że świadczenie rodzicielskie jej nie przysługiwało w czasie jego wypłaty.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że toczyły się równolegle: postępowanie administracyjne z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia rodzicielskiego oraz postępowanie sądowe z pozwu skarżącej skierowanego przeciwko decyzji ZUS-u odmawiającej jej świadczeń.
Organ I instancji – mając na uwadze treść art. 17c ust. 9 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli co najmniej jeden z rodziców dziecka otrzymuje zasiłek macierzyński, przyznał skarżącej świadczenie rodzicielskie na okres od 27 maja 2019 roku do 25 maja 2020 roku (vide decyzja Burmistrza Miasta Kościerzyna z 28 sierpnia 2019 r., nr DŚRiFA.4707.81.2018) opierając się na treści decyzji ZUS z 12 sierpnia 2019 roku o odmowie przyznania skarżącej zasiłku macierzyńskiego za okres od 27 maja 2019 roku do 24 maja 2020 roku – załączonej do wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego. Zatem organ I instancji w wydanej decyzji potwierdził prawo skarżącej do pobierania świadczenia rodzicielskiego z uwagi na nieotrzymywanie zasiłku macierzyńskiego. Nie można więc uznać, że skarżąca pobrała świadczenie rodzicielskie w złej wierze.
Mimo powyższego Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że postępowanie w tej sprawie należy umorzyć, ponieważ rację miały organy, że w światle ustalonego stanu faktycznego sprawy zaistniały przesłanki do podjęcia rozważań w przedmiocie ustalenia, czy skarżąca pobrała świadczenie rodzicielskie nienależnie, ale z innej podstawy prawnej. Należy mieć bowiem na uwadze, że w art. 30 ust. 2 u.ś.r. ustawodawca sformułował sześć norm prawnych, które określają różne przypadki uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Nie wszystkie wymagają stwierdzenia, że strona miała świadomość bezprawnego działania. Słusznie przy tym Kolegium zauważyło, mając na uwadze oświadczenie skarżącej o zobowiązaniu do zwrotu w całości zasiłku z MOPS-u po ewentualnym pozytywnym zakończeniu sprawy w sądzie o zasiłek macierzyński z ZUS-u oraz pouczenie zawarte w decyzji organu I instancji ustalającej prawo skarżącej do świadczenia rodzicielskiego, gdzie także wskazano jej, że w przypadku wydania decyzji przyznającej zasiłek macierzyński z ZUS-u, wypłacona kwota świadczenia rodzicielskiego wraz z ustawowymi odsetkami będzie podlegała zwrotowi, że skarżąca miała świadomość, iż uzyskanie prawa do zasiłku macierzyńskiego wyklucza możliwość skorzystania z prawa do świadczenia rodzicielskiego. W realiach niniejszej sprawy nie sposób bowiem pominąć tego, że świadczenie rodzicielskie przyznane zostało skarżącej na skutek wydania przez ZUS decyzji odmawiającej przyznania jej zasiłku macierzyńskiego. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organ I instancji - wydając decyzję przyznającą świadczenie rodzicielskie, oparł się na treści tej decyzji ZUS-u. Późniejsze wyroki sądowe dotyczące rozstrzygnięć ZUS-u i przyznanie skarżącej zasiłku macierzyńskiego (wstecz, za okres objęty decyzją organu I instancji o przyznaniu świadczenia rodzicielskiego) powinny więc zostać przeanalizowanie i uwzględnione w kontekście art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uznaje świadczenie przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania. Na zasadzie zaś art. 145 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691), postępowanie wznawia się, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że chodzi tu o sytuację, gdy decyzja została oparta na rozstrzygnięciu innego organu, a rozstrzygnięcie to wchodziło w skład szeroko rozumianej podstawy prawnej. (por. Kodeks postepowania Administracyjnego Komentarz pod redakcją Barbary Adamiak, wyd. C.H. Beck z 2012 r., str. 563). Skoro więc art. 17c u.ś.r., na podstawie którego organ orzekał o przyznaniu świadczenia rodzicielskiego, w ust. 9 pkt 1 wskazuje - jako negatywną przesłankę, otrzymanie zasiłku macierzyńskiego na ten sam okres, a organ I instancji przed przyznaniem prawa do świadczenia rodzicielskiego ustalił, że skarżąca ubiegała się o przyznanie zasiłku macierzyńskiego i wydana została decyzja odmowna, to ta decyzja odmowna zawierała się w podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Organ I instancji musi zatem zgromadzić materiał dowodowy, który pozwoli jednoznacznie ustalić czy przedmiotowa decyzja ZUS-u z 12 sierpnia 2019 roku została ostatecznie wyeliminowana z obroty prawnego a jeżeli tak się stało, podjąć czynności inicjujące postępowanie wznowieniowe w sprawie zakończonej decyzją tego organu
z 28 sierpnia 2019 roku. Dopiero bowiem wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego stanowić będzie podstawę do dalszego postępowania w tej sprawie.
Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., ponieważ ewentualne uznanie pobranego przez skarżącą świadczenia rodzicielskiego za nienależnie pobrane wymaga najpierw wznowienia postępowania i uchylenia decyzji przyznającej jej prawo do tego świadczenia. Nie można natomiast w tej sprawie zastosować przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., jak zrobiły to organy.
O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 118).
Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tym przedmiocie złożył organ, a skarżąca w wyznaczonym terminie żądaniu temu się nie sprzeciwiła.