II SA/GD 594/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2022-03-16
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanenadzór budowlanyobiekt mostowystan technicznyodpowiedzialnośćzarządca drogiprawo wodnepostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje nakładające na Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie obowiązek przeprowadzenia kontroli i ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego, uznając, że organy nie ustaliły prawidłowo podmiotu odpowiedzialnego za jego utrzymanie.

Sprawa dotyczyła decyzji nakładających na Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie obowiązek przeprowadzenia kontroli i ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego na Kanale R. Skarżący kwestionował swoją odpowiedzialność, wskazując, że most nie jest urządzeniem wodnym ani drogą publiczną pozostającą w jego zarządzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obu instancji, stwierdzając, że nie poczyniono wystarczających ustaleń faktycznych i prawnych w celu prawidłowego ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie mostu, co narusza zasady postępowania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która utrzymała w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Decyzje te nakładały na Wody Polskie obowiązek przeprowadzenia kontroli i przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego na Kanale R. Skarżący argumentował, że nie jest podmiotem odpowiedzialnym za utrzymanie mostu, ponieważ nie jest on urządzeniem wodnym ani drogą publiczną w jego zarządzie. Sąd uznał, że organy obu instancji nie poczyniły wystarczających ustaleń faktycznych i prawnych, aby prawidłowo określić podmiot odpowiedzialny za utrzymanie mostu. W szczególności, organy przedwcześnie zastosowały przepisy Prawa wodnego, nie weryfikując wystarczająco funkcji mostu w kontekście gospodarki wodnej oraz nie analizując przepisów ustawy o drogach publicznych. Sąd podkreślił, że ustalenie odpowiedzialności wymaga analizy zarówno przepisów Prawa wodnego, jak i ustawy o drogach publicznych, a także dokładnego określenia kategorii drogi, w ciągu której znajduje się most, oraz jej zarządcy. W związku z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego (art. 7 i 77 k.p.a.), Sąd uchylił zaskarżone decyzje i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, wskazując na konieczność przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Organy nadzoru budowlanego nie poczyniły wystarczających ustaleń faktycznych i prawnych, aby prawidłowo określić podmiot odpowiedzialny za utrzymanie mostu, co skutkuje koniecznością uchylenia ich decyzji.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że ustalenie odpowiedzialności wymaga analizy przepisów Prawa budowlanego, Prawa wodnego oraz ustawy o drogach publicznych, a także dokładnego określenia funkcji mostu i kategorii drogi, w ciągu której się znajduje. Organy przedwcześnie zastosowały przepisy Prawa wodnego, nie badając wystarczająco funkcji komunikacyjnej mostu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.p.b. art. 62 § ust. 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Organ nadzoru budowlanego może nakazać przeprowadzenie kontroli lub żądać przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu budowlanego, gdy stwierdzi jego nieodpowiedni stan techniczny mogący spowodować zagrożenie.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Pomocnicze

u.p.b. art. 62 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Określa obowiązki właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego w zakresie przeprowadzania kontroli okresowych.

u.p.b. art. 61

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Określa podmioty zobowiązane do utrzymywania obiektu budowlanego zgodnie z zasadami.

u.p.w. art. 529 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Przepis przejściowy dotyczący reprezentowania Skarbu Państwa przez Wody Polskie w stosunku do urządzeń wodnych.

u.p.w. art. 16 § pkt 65

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Definicja urządzenia wodnego.

u.p.w. art. 17 § ust. 1 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Nakaz odpowiedniego stosowania przepisów ustawy do obiektów mostowych.

u.d.p. art. 4 § pkt 12

Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych

Definicja drogowego obiektu inżynierskiego.

u.d.p. art. 19 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych

Określa zarządców dróg.

u.s.g. art. 7 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Zadania własne gminy obejmujące gminne drogi i mosty.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzanie kosztów postępowania.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena materiału dowodowego.

k.p.a. art. 10 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.

k.c. art. 48

Kodeks cywilny

Zasada superficies solo cedit (część składowa gruntu).

k.c. art. 191

Kodeks cywilny

Zasada superficies solo cedit (część składowa rzeczy).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nadzoru budowlanego nie ustaliły prawidłowo podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie mostu, naruszając zasady postępowania administracyjnego. Konieczne jest zbadanie zarówno przepisów Prawa wodnego, jak i ustawy o drogach publicznych w celu ustalenia odpowiedzialności. Most nie jest jednoznacznie urządzeniem wodnym ani drogą publiczną pozostającą w zarządzie Wód Polskich.

Godne uwagi sformułowania

Organy przedwcześnie oceniły sprawę na gruncie przepisów Prawa wodnego całkowicie pomijając aspekty tej sprawy regulowane na gruncie ustawy o drogach publicznych. Ustalenie podmiotu odpowiedzialnego w niniejszej sprawie za stan techniczny mostu wymagało szczegółowej analizy uwarunkowań wynikających w obu wskazanych aktów prawnych. Zgodnie z fundamentalną zasadą prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Skład orzekający

Dariusz Kurkiewicz

przewodniczący

Diana Trzcińska

członek

Magdalena Dobek-Rak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie odpowiedzialności za utrzymanie infrastruktury technicznej (mostów) w sytuacji kolizji przepisów Prawa wodnego i ustawy o drogach publicznych; znaczenie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i prawnego w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej mostu na Kanale R. i jego potencjalnych funkcji. Wymaga analizy konkretnych przepisów i stanu faktycznego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ustalenia odpowiedzialności za zaniedbaną infrastrukturę, co jest problemem społecznym. Pokazuje złożoność przepisów i potrzebę dokładnej analizy prawnej.

Kto odpowiada za zniszczony most? Sąd wskazuje na błędy urzędników w ustalaniu właściciela.

Dane finansowe

WPS: 980 PLN

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 594/21 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-03-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Diana Trzcińska
Magdalena Dobek-Rak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 1252/22 - Wyrok NSA z 2023-10-18
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 62 ust. 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku przeprowadzenia kontroli i przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 stycznia 2021 r., nr [...], 2. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej kwotę 980 (dziewięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 lipca 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 stycznia 2021 r. w przedmiocie obowiązku przeprowadzenia kontroli i przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego na Kanale R., zlokalizowanego na działce nr [...] (obręb [...]) – łączącego ul. B. w G. z ul. G. w P.
Zaskarżoną decyzję podjęto w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego przekazał według właściwości Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego pismo Starosty G. z dnia 7 listopada 2019 r. dotyczące stanu technicznego obiektu mostowego znajdującego się na Kanale R. wraz z zebranym dotychczas materiałem dowodowym.
Powiatowy organ nadzoru budowlanego, pismem z dnia 27 stycznia 2021r., zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu mostowego. W dniu 28 stycznia 2021 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego przeprowadził kontrolę przedmiotowego obiektu mostowego, i decyzją z dnia 28 stycznia 2021 r. nakazał Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej:
1. przeprowadzenie przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane kontroli obiektu mostowego na kanale R., zlokalizowanego na działce nr [...] (obręb [...]) - łączącego ul. B. w G. z ul. G. w P.: okresowej rocznej, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego elementów, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu, kontroli okresowej pięcioletniej, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia,
2. przedstawienie wykonanej przez osobę posiadającą prawo do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie ekspertyzy stanu technicznego obiektu mostowego na Kanale R., zlokalizowanego na działce nr [...] (obręb [...]) - łączącego ul. B. w G. z ul. G. w P., która określi sprawność elementów konstrukcyjnych oraz przydatność do użytkowania ww. obiektu budowlanego, a także zakres robót budowlanych niezbędnych do doprowadzenia ww. obiektu budowlanego do odpowiedniego stanu technicznego.
W toku postępowania pozyskano stanowisko Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, zgodnie z którym obiekt mostowy nie znajduje się w jej zarządzie. Podobnie, Zarząd Dróg Wojewódzkich w piśmie z dnia 23 października 2020 r. stwierdził, że zarówno ul. B. w G. i ul. G. w P. nie stanowią ciągu żadnej z dróg wojewódzkich będących własnością Województwa, dlatego też obiekt ten nie pozostaje na jego utrzymaniu. Gmina Miasta G. wyjaśniła natomiast, że przedmiotowy obiekt mostowy nie leży w granicach administracyjnych Gminy.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził, że zgodnie z art. 529 Prawa wodnego, z dniem wejścia w życie ustawy, Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują uprawnienia właścicielskie w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa urządzeń wodnych. Zatem to ten podmiot jest zobowiązany do utrzymywania i użytkowania obiektu budowlanego zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2 ustawy Prawo budowlane. W toku kontroli obiektu mostowego organ potwierdził jego zły stan techniczny uzasadniający potrzebę zastosowania art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego.
W odwołaniu od powyższej decyzji Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie wskazało, że nie jest podmiotem odpowiedzialnym za utrzymanie przedmiotowego obiektu mostowego. Powołało się przy tym na dyspozycję art. 258 Prawa wodnego określającego mienie, w stosunku do którego Wody Polskie wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa, przy zastrzeżeniu jego związku z realizacją ustawowych zadań Wód Polskich. Wyjaśniono przy tym, że Kanał R. w dniu wejścia w życie Prawa wodnego z 2017 r. znajdował się w administracji i władaniu Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Miejskiego w G. na podstawie porozumienia z dnia 7 lipca 1993 r. w sprawie podziału kompetencji administracyjnych nad wodami powierzchniowymi oraz budowlami i urządzeniami hydrotechnicznymi zabezpieczającymi miasto G. przed powodzią. Wskazano, że przepisy art. 528 i 529 Prawa wodnego nie mają zastosowania do Kanału R., albowiem w dniu wejścia w życie Prawa wodnego z 2017 r. kanał nie stanowił mienia Skarbu Państwa ani mienia pozostającego w administracji Marszałka Województwa. Ze względu na to, że most, zgodnie z przepisami ustawy o drogach publicznych, jest drogowym obiektem inżynierskim i pełni funkcje komunikacyjne (łączy ul. B. z ul. G.), kwestia jego utrzymania winna być oceniana w świetle tej ustawy i należeć do zarządcy drogi. Wody Polskie nie maja żadnego interesu, związanego z gospodarką wodną, w utrzymaniu wskazanego obiektu mostowego. Wody Polskie nie wykonują praw właścicielskich do budowli komunikacyjnych (mostów, przepustów, ścieżek rowerowych) zlokalizowanych na gruntach pokrytych wodami płynącymi czy na części urządzeń wodnych. Obowiązki związane z budową i utrzymaniem lokalnej infrastruktury transportowej służącej mieszkańcom gminy, a taką stanowi przedmiotowy obiekt mostowy, należą do zadań własnych gminy, zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym.
Rozpoznając odwołanie Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 29 lipca 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 stycznia 2021 r. Ze względu na wadliwości proceduralne organ odwoławczy zlecił organowi I instancji przeprowadzenie ponownych oględzin. Zgodnie z uzupełnionym przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego materiałem dowodowym ustalono, że ulica G. w P. stanowi ciąg drogi krajowej nr [...], której zarządcą jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, natomiast ulica B., bez względu na swoją kategorię, jako znajdująca się na terenie miasta G., pozostaje zgodnie z art. 19 ust. 5 ustawy o drogach publicznych, w zarządzie Prezydenta Miasta G.
W toku oględzin przeprowadzonych w dniu 19 kwietnia 2021 r. ustalono, że działka nr [...] (pas drogi krajowej nr [...]) graniczy z działką nr [...] w odległości 3 do 4m od krawędzi jezdni krajowej, natomiast granica działki oddalona jest od przedmiotowego obiektu mostowego o około 20 m. Ustalono również, że zarówno działka nr [...], jak i nr [...], jest własnością Skarbu Państwa. Stwierdzono, że most drogowy jest jednoprzęsłowy, rozpiętość przęsła wynosi 11 m, długość całkowita mostu 11,80m, szerokość całkowita wynosi 6m, natomiast szerokość jezdni 4,70m. Konstrukcja przęsła stalowa, pomost i jezdnia drewniane. Warstwa nawierzchni jest wykonana z drewna dębowego o grubości 5 cm, układana ukośnie do osi jezdni. Pomost ułożony na belkach podłużnych o wymiarach 10 x 12cm, mocowanych do górnych półek dźwigarów. Pomost z belek o grubości 16 cm. Przyczółki w dolnej części kamienne, w górnej części ceglane. Według oceny stanu technicznego wykonanej w grudniu 2020 r., obiekt mostowy jest w stanie przedawaryjnym. Stwierdzono spękane przyczółki w części ceglanej, nawierzchnia z desek jest spróchniała, z licznymi ubytkami, nadająca się do wymiany. Według oświadczenia pełnomocnika Wód Polskich, złożonego do protokołu oględzin, Wody Polskie nie są właścicielem obiektu mostowego nad Kanałem R., natomiast dobry stan techniczny przedmiotowego obiektu nie mieści się w zakresie działalności statutowej Wód Polskich.
Organ odwoławczy stwierdził, że pomimo podjętych działań nie został ustalony inwestor ani właściciel przedmiotowego obiektu mostowego. Zaniechanie podmiotu zobowiązanego do utrzymania obiektu w należytym stanie technicznym spowodował konieczność podjęcia działań nakazowych przez organ nadzoru budowlanego. Podkreślono, że w latach minionych w ewidencji gruntów jako właściciel działki nr [...] był wskazany Skarb Państwa - Starosta G. (wypis z rejestru gruntów z 19 listopada 2019r.). Jednak obecnie zgodnie z uproszczonym wypisem z rejestru gruntów z dnia 23 kwietnia 2021 r. właścicielem działki nr [...] położonej w P., na której zlokalizowany jest przedmiotowy most, jest Skarb Państwa. W tym stanie rzeczy wskazanie, który z podmiotów w imieniu Skarbu Państwa pełni funkcję zarządcy tego obiektu, a więc jest odpowiedzialny za właściwe utrzymanie przedmiotowego obiektu: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie czy Starosta G., wynika z przepisów ustawy Prawo wodne oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wyjaśniono, że w związku z nowelizacją Prawa wodnego Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie jako państwowa osoba prawna jest od 1 stycznia 2018 r. głównym podmiotem odpowiedzialnym za gospodarkę wodną. Zgodnie z art. 212 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują Wody Polskie - w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych, natomiast zgodnie z art. 212 ust. 2 Wody Polskie wykonują prawa właścicielskie w stosunku do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, znajdujących się w obrębie działki ewidencyjnej, która obejmuje także śródlądowe wody płynące będące własnością Skarbu Państwa. Ponadto, zgodnie z art. 216 ust 1 Prawa wodnego grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi, wodami morza terytorialnego oraz morskimi wodami wewnętrznymi stanowią własność właściciela tych wód, zaś zgodnie z art. 216 ust. 5 Prawa wodnego urządzenia wodne lub ich części oraz budowle i ich części, znajdujące się na gruntach o których mowa w ust 1, stanowią odrębny od tych gruntów przedmiot własności, co w świetle zapisów wynikających z art. 47 i 48 Kodeksu cywilnego oznaczałoby że podmiotem odpowiedzialnym za przedmiotową budowlę jaką jest most jest właściciel gruntu - Skarb Państwa w imieniu którego występuje co do zasady starosta. Niemniej jednak zgodnie z art. 21a ust 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa (w ramach którego działa starosta), o których mowa w art. 21, nie wchodzą: grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne oraz stanowiące własność Skarbu Państwa urządzenia wodne lub ich części oraz budowle i ich części, o których mowa w art. 216 ust 5 tej ustawy. Zatem podmiotem odpowiedzialnym za przedmiotowy obiekt mostowy na Kanale R., jest zdaniem organu odwoławczego, Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Organ I instancji wykazał, że nawierzchnia oraz część podwaliny przedmiotowego obiektu mostowego znajduje się w złym stanie technicznym, a na jednym z przyczółków znajdują się pęknięcia oraz, że obiekt ten jest w stanie zagrażającym bezpieczeństwu ludzi i mienia, w związku z czym konieczne jest w pierwszej kolejności wyeliminowanie zagrożenia oraz podjęcie działań zmierzających do doprowadzenia obiektu do właściwego stanu technicznego. Podzielono stanowisko organu I instancji co do uznania Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie za adresata decyzji, a także co do prawidłowości nałożonych w niej obowiązków.
Zgadzając się z zarzutami odwołania co do wadliwego zastosowania art. 10 § 2 k.p.a. poprzez odstąpienie od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wskazano, że nie każde naruszenie przepisu art. 10 § 1 i 2 k.p.a. prowadzi do konieczności uchylenia decyzji wydanej przez organ. Konieczne jest dodatkowe wykazanie, że pozbawienie strony możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz możliwości składania wniosków dowodowych miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy zlecił organowi pierwszej instancji przeprowadzenie dodatkowych oględzin z udziałem stron, a także pismem z dnia 19 maja 2021r. zawiadomił strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszenia ewentualnych uwag, z czego strona nie skorzystała.
W skardze Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej wniosło o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 stycznia 2021 r. zarzucając naruszenie:
1. art. 529 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo Wodne w zw. z art. 16 pkt 65 Prawa Wodnego poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że obiekt mostowy znajdujący się na Kanale R., zlokalizowany na działce nr [...], obr. [...], gm. P., jest urządzeniem wodnym i w związku z tym Wody Polskie wykonują co do niego uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa. Most nie został wymieniony w art. 16 pkt 65 Prawa Wodnego ani nie jest urządzeniem czy budowlą służącą do kształtowania zasobów wodnych lub do korzystania z tych zasobów, a zatem most nie jest urządzeniem wodnym w świetle ustawy Prawo Wodne,
2. naruszenie art. 156 § 1 pkt 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 529 Prawa Wodnego i art. 16 pkt 65 Prawa Wodnego poprzez niestwierdzenie przez organ nieważności decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy skarżący nie był i wciąż nie jest stroną w sprawie i w związku z tym decyzja nie powinna być do niego skierowana i nakładać na niego zobowiązania. Skoro most nie jest urządzeniem wodnym, to skarżący wykonując uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa nie ma obowiązku utrzymywać go w należytym stanie, czy w jakikolwiek sposób utrzymywać,
3. naruszenie art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1974 r. Prawo budowlane w zw. z art. 61 Prawa budowlanego, art. 529 Prawa Wodnego i art. 16 pkt 65 Prawa Wodnego poprzez jego zastosowanie i nakazanie skarżącemu wykonania obowiązku, mimo, że nie jest on stroną w sprawie. Skoro most nie jest urządzeniem wodnym, a w konsekwencji skarżący nie jest podmiotem, do którego powinna być skierowana decyzja organu, to organ nadzoru budowlanego nie miał prawa kierować do skarżącego, jako domniemanego właściciela obiektu budowlanego (czy też podmiotu wykonującego uprawnienia właścicielskie) decyzji,
4. naruszenie art. 216 ust. 1 Prawa Wodnego w zw. z art. 16 pkt 16 Prawa Wodnego poprzez jego nienależyte zastosowanie i uznanie, że grunt pod Kanałem R. jest gruntem pod wodami, gdy w rzeczywistości grunt ten nie spełnia przesłanek z art. 16 pkt 16 Prawa Wodnego i w rzeczywistości jest gruntem pod urządzeniem wodnym, w którym urządzeniu płynie woda. Kanał R., jak sama nazwa wskazuje, nie jest ciekiem naturalnym, a urządzeniem wodnym, co oznacza, że co prawda płynie w nim woda, jednak grunt pod tym urządzeniem nie jest w myśl ustawy gruntem pokrytym wodą, a jedynie gruntem pod urządzeniem wodnym, w którym to urządzeniu płynie woda. Oznacza to, że organ błędnie ustalił właściciela gruntu i znajdujących się na tym gruncie obiektów budowlanych,
5. naruszenie art. 62 Prawa budowlanego w zw. z art. 4 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy wprost z przepisu wynika, że most stanowi drogę, a zatem obowiązanym do dbania o
stan mostu jest właściciel drogi.
W uzasadnieniu skargi skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2016 r., sygn. akt II SA/Gd 361/16, w którym wskazano, że podmiotem zobowiązanym do dostarczenia ekspertyzy stanu technicznego mostu wraz z przyczółkami, a zatem również podmiotem zobowiązanym do innych działań mających na celu utrzymanie mostu w należytym stanie, jest właściciel drogi. W związku z tym obowiązek określony w art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego nie powinien był być nałożony na skarżącego, lecz na rzeczywistego właściciela drogi, który został zresztą ustalony w toku prowadzonego przez organ I instancji postępowania.
W sytuacji, gdyby Sąd uznał, że przedmiotowy obiekt mostowy stanowi jednak urządzenie wodne, zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 216 ust. 4 Prawa Wodnego w zw. z art. 14 ust. 1 pkt 9 Prawa Wodnego a contrario art. 216 ust. 1 Prawa Wodnego poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżący jest podmiotem wykonującym uprawnienia właścicielskie w imieniu Skarbu Państwa w stosunku do domniemanego urządzenia wodnego w sytuacji, gdy wykonującym uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa, a co za tym idzie stroną postępowania i adresatem decyzji powinien być Starosta G.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie wskazując, że nie uznał przedmiotowego obiektu mostowego za urządzenie wodne, lecz za budowlę objętą wyjątkiem z art. 21a ustawy o gospodarce nieruchomościami i wchodzącą do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, którymi nie dysponuje starosta jako jego reprezentant.
W piśmie procesowym z dnia 8 października 2021 r. Wody Polskie ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę organu wskazały na sprzeczność jego argumentacji opartej na art. 216 ust. 5 Prawa wodnego z zasadą sformułowaną w art. 48 Kodeksu cywilnego. Zwróciły również uwagę na brak zastosowania art. 216 ust. 5 Prawa wodnego w niniejszej sprawie, gdyż kanał jest urządzeniem wodnym, a grunt pod nim nie stanowi gruntu pokrytego wodami. Z tego powodu błędem jest wykluczanie urządzenia mostowego z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa reprezentowanego przez starostę. Zdaniem skarżącego, odpowiedzialność za utrzymanie mostu winien ponosić zarządca drogi stosownie do przepisów ustawy o drogach publicznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu, albowiem decyzje organów obu instancji dotknięte są uchybieniami natury procesowej i materialnoprawnej, uzasadniającymi ich uchylenie.
Sądowej kontroli legalności poddano decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 lipca 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 stycznia 2021 r. nakazującą Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie przeprowadzenie kontroli rocznej oraz pięcioletniej okresowej obiektu mostowego na Kanale R., zlokalizowanego na działce nr [...] (obręb [...]), łączącego ul. B. w G. z ul. G. w P., a także przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego wskazanego obiektu mostowego określającego sprawność elementów konstrukcyjnych oraz jego przydatność do użytkowania, a także zakres robót budowlanych niezbędnych do doprowadzenia go do odpowiedniego stanu technicznego.
Materialnoprawną podstawę nałożenia powyższych obowiązków stanowił przepis art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm.), zwanej dalej Prawem budowlanym, zgodnie z którym organ nadzoru budowlanego - w razie stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego lub jego części, mogącego spowodować zagrożenie: życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska - nakazuje przeprowadzenie kontroli, o której mowa w ust. 1, a także może żądać przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu lub jego części. Przepis art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego stanowi natomiast, że obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę kontroli:
1) okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego:
a) elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu,
b) instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska,
c) instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych);
2) okresowej, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia; kontrolą tą powinno być objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów;
3) okresowej w zakresie, o którym mowa w pkt 1, co najmniej dwa razy w roku, w terminach do 31 maja oraz do 30 listopada, w przypadku budynków o powierzchni zabudowy przekraczającej 2000 m2 oraz innych obiektów budowlanych o powierzchni dachu przekraczającej 1000 m2; osoba dokonująca kontroli jest obowiązana bezzwłocznie pisemnie zawiadomić organ nadzoru budowlanego o przeprowadzonej kontroli;
4) bezpiecznego użytkowania obiektu każdorazowo w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 61 pkt 2;
4a) w przypadku zgłoszenia przez osoby zamieszkujące lokal mieszkalny znajdujący się w obiekcie budowlanym o dokonaniu nieuzasadnionych względami technicznymi lub użytkowymi ingerencji lub naruszeń, powodujących, że nie są spełnione warunki określone w art. 5 ust. 2.
Podmiotami zobowiązanymi do utrzymywania i użytkowania obiektu zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2 Prawa budowlanego, jest, zgodnie z dyspozycją art. 61 Prawa budowlanego, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego. Oznacza to, że adresatami obowiązków określonych w art. 61 ust. 1 Prawa budowlanego może być właściciel obiektu bądź jego zarządca.
Kwestia adresata obowiązków z zakresu utrzymania obiektów budowlanych jest w niniejszej sprawie kluczowa dla jej rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do obciążenia Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie skonkretyzowanymi w decyzji organu I instancji obowiązkami, albowiem nie poczyniono ustaleń w zakresie okoliczności mających wpływ na prawidłowe ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie mostu i tym samym przedwcześnie nałożono obowiązki w tym zakresie na Wody Polskie.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że stwierdzony w trakcie oględzin stan techniczny mostu wymaga podjęcia działań naprawczych, których zakres należy ustalić w toku szczegółowego zinwentaryzowania, czemu służyć mają obowiązki wynikające z art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego.
W zasadniczej dla rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności za utrzymanie mostu zarysowała się rozbieżność w stanowiskach Wód Polskich oraz organów I i II instancji, sprowadzająca się w istocie do odmiennych stanowisk co do możliwości uwzględnienia poza Wodami innych podmiotów jako adresatów obowiązku utrzymania przedmiotowego mostu w należytym stanie technicznym i ponoszenia związanych z tym kosztów.
Stanowisko organów opiera się na przyjęciu, że przedmiotowy most kwalifikuje się na gruncie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 624), zwanej dalej Prawem wodnym, jako budowla (urządzenie wodne), do której mają zastosowanie przepisy Prawa wodnego i która, jako nienależąca do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, którym zarządza starosta, winna pozostawać na utrzymaniu Wód Polskich.
Oceniając zakwestionowaną skargą decyzję, jak i decyzję ją poprzedzającą, stwierdzić należy, że organy przedwcześnie oceniły sprawę na gruncie przepisów Prawa wodnego całkowicie pomijając aspekty tej sprawy regulowane na gruncie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 470), zwane dalej u.d.p. Ustalenie podmiotu odpowiedzialnego w niniejszej sprawie za stan techniczny mostu wymagało szczegółowej analizy uwarunkowań wynikających w obu wskazanych aktów prawnych.
W niniejszej sprawie stan faktyczny przedstawia się w ten sposób, że obiekt mostowy będący przedmiotem działań nadzorczych organów, położony jest na Kanale R. i łączy ul. B., zlokalizowaną w granicach administracyjnych Gminy Miasta G., z ul. G. – drogą krajową, zlokalizowaną na terenie gminy P. Pomiędzy mostem a ul. G., na terenie działki nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, znajduje się rozwidlona część drogi łącząca most z tą ulicą. Kanał R. zlokalizowany jest na działce oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...]. Działka nr [...] ujawniona jest w ewidencji gruntów oraz w księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa, z określonym sposobem korzystania jako "grunty pod wodami płynącymi".
Niezaprzeczalnie obiekt mostowy oprócz tego, że jako budowla jest przedmiotem zainteresowania Prawa budowlanego, a jako element integralny drogi - przepisów u.d.p., to może być również przedmiotem zainteresowania Prawa wodnego, jednakże tylko wówczas, gdy przy jego pomocy będzie realizowana gospodarka wodna. Oznacza to, że kwestia odpowiedzialności za utrzymanie mostu może być rozpatrywana w świetle przepisów Prawa wodnego wówczas, gdy realizuje on cele przewidziane w Prawie wodnym.
Niewątpliwie most nie jest urządzeniem wodnym, zdefiniowanym w art. 16 pkt 65 Prawa wodnego, jako urządzenia i budowlane służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. Wskazany przepis nie wyczerpuje jednak zawartej w ustawie regulacji, bowiem w treści art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. b Prawa wodnego zawarto nakaz odpowiedniego stosowania przepisów ustawy do prowadzonych przez wody powierzchniowe oraz wały przeciwpowodziowe obiektów mostowych. Z woli ustawodawcy, na gruncie Prawa wodnego, obiekty mostowe winny być traktowane w sposób zbieżny z urządzeniami wodnymi, jeśli realizują cele gospodarki wodnej, a przepisy dotyczące tych urządzeń winny być stosowane odpowiednio (z modyfikacjami) do obiektów mostowych. Traktowanie obiektów mostowych jako budowli na gruncie Prawa wodnego, jak twierdzą orzekające w niniejszej sprawie organy, nie ma zatem normatywnego uzasadnienia.
Faktycznie zatem odpowiedzialność za utrzymanie urządzenia w rozumieniu art. 188 ust. 1 Prawa wodnego dla konkretnego podmiotu powstanie wówczas, gdy dane urządzenie daje się zakwalifikować jako urządzenie wodne (art. 16 pkt 65) poprzez odpowiednie stosowanie art. 17 ust. 1 pkt 3 lit. b Prawa wodnego. Wzajemne relacje między wskazanymi przepisami sprowadzają się do "odpowiedniego stosowania", co zdaje się w niniejszym przypadku oznaczać konieczność jednoznacznego wykazania, jakim obiektem jest przedmiotowy most, jaką funkcję pełni czy inaczej jaki posiada związek funkcjonalny z wodami powierzchniowymi, śródlądowymi płynącymi. Ustawodawca dokonując niniejszego zapisu uznał, że obiekt mostowy może pełnić różne funkcje, zaś na użytek Prawa wodnego w stosunku do niego będą miały zastosowanie przepisy ustawy wówczas, gdy przy jego pomocy będzie realizowana gospodarka wodna. Jeśli zatem w konkretnym przypadku funkcja taka zostanie wykluczona nie może być mowy o stosowaniu przepisów Prawa wodnego, w tym o ich odpowiednim stosowaniu.
W niniejszej sprawie, orzekające organy nie zweryfikowały charakteru przedmiotowego obiektu mostowego i nie oceniły jego funkcji oraz związku z Kanałem R. jako urządzeniem wodnym, na którym most ten jest zlokalizowany. Tylko ustalenie, że obiekt mostowy oprócz pokonania przeszkody terenowej i funkcji komunikacyjnej służy również kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z nich, otwiera drogę do odpowiedniego stosowania przepisów Prawa wodnego i weryfikacji podmiotów odpowiedzialnych za utrzymanie takiego obiektu w świetle tej ustawy.
Tym samym zakwestionowane skargą rozstrzygnięcia organów obu instancji podjęte bez poczynienia ustaleń zmierzających do ustalenia związku mostu z gospodarką wodną, przy uwzględnieniu stanowiska prezentowanego przez Wody Polskie, uznać należało za wadliwe, bo przedwcześnie stosujące przepisy Prawa wodnego. Zgodnie z fundamentalną zasadą prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, stosownie zaś do art. 77 § 1 k.p.a. obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dla każdego postępowania kluczowe znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego sprawy, bowiem tylko w takim przypadku możliwe jest ustalenie praw i obowiązków strony tego postępowania. Tylko w stosunku do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem praw i obowiązków strony postępowania sądowoadministracyjnego. Należy bowiem mieć na uwadze to, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena z punktu widzenia zgodności z prawem procesu konkretyzacji (zastosowania) norm prawa materialnego (głównie administracyjnego) w określonej sytuacji faktycznej. Zadaniem sądu jest ocena, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał procesowy jest pełny, czy został zebrany prawidłowo i jest wystarczający do wymaganego przez prawo ustalenia podstawy faktycznej decyzji.
Wyjaśnić przy tym należy, że w systemie prawnym nie istnieje luka prawna, która powodowałaby pozostawanie mostów niezwiązanych z prowadzeniem gospodarki wodnej poza powszechnie obowiązującymi regulacjami prawnymi, czy też aby istniała kolizja między przepisami Prawa wodnego a przepisami u.d.p.
Obiekt mostowy stanowi tzw. drogowy obiekt inżynierski (art. 4 pkt 12 u.d.p.), ten zaś definiowany jest jako budowla przeznaczona do przeprowadzenia drogi, samodzielnego ciągu pieszego lub pieszo-rowerowego, szlaku wędrówek zwierząt dziko żyjących lub innego rodzaju komunikacji nad przeszkodą terenową, w szczególności: most, wiadukt, estakada, kładka (art. 4 pkt 13 u.d.p.). Ze względu na to, że obiekt mostowy jako drogowy obiekt inżynierski, jest elementem integralnym drogi (art. 4 pkt 2), będzie on dzielił jej reżim właścicielski bądź zarządczy. Zgodnie z art. 19 ust. 1 u.d.p. organ administracji rządowej lub jednostki samorządu terytorialnego, do którego właściwości należą sprawy z zakresu planowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i ochrony dróg, jest zarządcą drogi. Zarządcami dróg, z zastrzeżeniem ust. 3, 5, 5a i 8, są dla dróg: krajowych - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (pkt 1), wojewódzkich - zarząd województwa (pkt 2), powiatowych - zarząd powiatu (pkt 3), gminnych - wójt (burmistrz, prezydent miasta, pkt 4). Istotą działalności zarządcy drogi jest podejmowanie takiego działania, by droga była wykorzystywana zgodnie z jej przeznaczeniem, a pod względem technicznym zapewniała bezpieczeństwo użytkownikom, przez co realizuje interes społeczny i publiczny jednocześnie. Z powyższego wynika, że u.d.p. expressis verbis wymaga, aby jednostka samorządu terytorialnego była zarządem dróg (zob. wyrok NSA z dnia 1 marca 2017 r., II OSK 2813/16, LEX nr 2283252).
W odniesieniu natomiast do dróg wewnętrznych - niezaliczonych do żadnej z kategorii dróg publicznych i niezlokalizowanych w pasie drogowym tych dróg, przepis art. 8 ust. 2 u.d.p. stanowi, że budowa, przebudowa, remont, utrzymanie, ochrona i oznakowanie dróg wewnętrznych oraz zarządzanie nimi należy do zarządcy terenu, na którym jest zlokalizowana droga, a w przypadku jego braku - do właściciela tego terenu. Finansowanie zadań, o których mowa w ust. 2, należy do zarządcy terenu, na którym jest zlokalizowana droga, a w przypadku jego braku - do właściciela tego terenu (art. 8 ust. 3 u.d.p.). Z tego wynika, że most leżący w ciągu dróg wewnętrznych zarządzanych przez gminę i zlokalizowanych na działkach stanowiących jej własność, jest elementem drogi wewnętrznej. Taki kierunek wykładni art. 8 ust. 2 u.d.p. uwzględnia także i to, że zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 559) zadania własne gminy obejmują sprawy gminnych dróg, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego. Natomiast jeśli most leży w ciągu drogi wewnętrznej niestanowiącej własności gminy obowiązkiem utrzymania może być ona obciążona jako zarządca w rozumieniu cywilistycznym. W razie braku takiego zarządu, budowa, przebudowa, remont, utrzymanie, ochrona i oznakowanie dróg wewnętrznych oraz zarządzanie nimi należy do właściciela terenu.
Z powyższych przepisów wynika, że odpowiedzialność za utrzymanie obiektów mostowych uzależniona jest od kategorii drogi, w ciągu której obiekt ten znajduje się, w tym również kategorii drogi, która prowadzi bezpośrednio do tego mostu, służącego pokonaniu przeszkody terenowej w postaci kanału i komunikacji obu jego brzegów. W przypadku dróg wewnętrznych natomiast kwestia ta zależy od sposobu sprawowania zarządu tym terenem.
W toku kontrolowanego postępowania nie poczyniono ustaleń, które w świetle wskazanych wyżej regulacji prawnych pozwoliłyby na zweryfikowanie podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie mostu jako obiektu drogowego. Ustalono wyłącznie, że ani zarządca drogi krajowej – ul. G. – Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad ani Zarząd Dróg Wojewódzkich nie mają w swoim zarządzie drogi przebiegającej przez most. Gmina Miasta G. dostarczyła natomiast informacji odnośnie pozostawania mostu poza administracyjnymi granicami tej gminy. Prawidłowa weryfikacja powyższych kwestii winna natomiast uwzględniać specyficzne położenie mostu, jego funkcję oraz sąsiedztwo nieruchomości. Most przebiega bowiem przez Kanał R., na granicy administracyjnej dwóch gmin – G. i P. Obiekt ten łączy ul. B., zlokalizowaną na terenie Gminy Miasta G., której kategorii nie ustalono dokładnie w toku postępowania, z ul. G. – drogą krajową. Jak wynika z materiałów zgromadzonych w toku postępowania pomiędzy przedmiotowym mostem a ul. G. istnieją dwa rozgałęzienia drogowe usytuowane na działce nr [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa łączące most ze wskazaną drogą krajową. Działka nr [...] położona jest w granicach administracyjnych Gminy P. Z dołączonego do akt administracyjnych wypisu 86/2021 z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta P. "O. B. II", zatwierdzonego uchwałą nr IV/38/2019 Rady Miasta z dnia 7 marca 2019 r., oraz z wyrysu tego planu wynika, że most wraz z dwoma połączeniami drogowymi usytuowanymi na działce nr [...] ma jednorodne przeznaczenie pod ciąg pieszo – jezdny, oznaczony symbolem 015-KDX.
Przedmiotem ustaleń i analiz organów orzekających w niniejszej sprawie nie był ani charakter, ani rodzaj, ani sposób zarządzania drogami łączącymi most z ul. G., jak również ich przebieg przez most w kontekście pełnionej przez niego roli komunikowania z ul. G. dzielnicy G. - Ś. W., które to kwestie mogą mieć kluczowe znaczenie dla odpowiedzialności za utrzymanie mostu, jeśli wykluczy się jego przydatność dla realizacji celów gospodarki wodnej. Nie wiadomo zatem, w ciągu jakiej drogi zlokalizowany jest most, jaką ma ona kategorię oraz kto nią zarządza. Okoliczność, że przez most przebiega droga, nie powinna budzić wątpliwości, ze względu na wskazaną wyżej oczywistą funkcję komunikacyjną tego mostu.
Okoliczności te nie zostały wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego a mają istotne znaczenie dla jednoznacznego przesądzenia kto jest odpowiedzialny za stan obiektu mostowego. Przeprowadzone w sprawie, wskutek naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., postępowanie nie doprowadziło do wyjaśnienia, w sposób nie budzący wątpliwości, czy Wody Polskie są podmiotem, który należało obciążyć obowiązkami z art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego, co czyni skargę uzasadnioną.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji w pierwszej kolejności zweryfikuje związek funkcjonalny mostu z gospodarką wodną (korzystanie z wód, kształtowanie zasobów wodnych), a jeśli go wykluczy to przystąpi do ustaleń odnośnie realizowanej przez most funkcji komunikacyjnej, ustalając okoliczności istotne dla wskazania podmiotu odpowiedzialnego za jego utrzymanie, a mianowicie kategorię drogi, w ciągu której usytuowany jest most, oraz jej zarządcę, biorąc pod uwagę uwarunkowania planistyczne i położenie mostu.
Tylko w razie potwierdzenia przydatności mostu dla realizacji celów przewidzianych w przepisach Prawa wodnego, weryfikacja podmiotu odpowiedzialnego za stan mostu będzie mogła odbywać się przy zastosowaniu przepisów tej ustawy, z odpowiednim zastosowaniem m.in. przepisów art. 188 ust. 1 i 6, art. 216 ust. 5, art. 258 ust. 8 oraz art. 529 ust. 1 Prawa wodnego.
Prawo wodne w sposób autonomiczny reguluje kwestie właścicielskie i zakres prawa własności wód oraz urządzeń wodnych. Zgodnie z art. 211 ust. 1 i 2 Prawa wodnego wody stanowią własność Skarbu Państwa, innych osób prawnych albo osób fizycznych, zaś prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują Wody Polskie - w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych, jak i w stosunku do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, znajdujących się w obrębie działki ewidencyjnej, która obejmuje także śródlądowe wody płynące będące własnością Skarbu Państwa (art. 212 ust. ust. 1 i 2). Zgodnie z art. 216 ust. 1 i 2 Prawa wodnego grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi, wodami morza terytorialnego oraz morskimi wodami wewnętrznymi stanowią własność właściciela tych wód, które nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie. Gospodarowanie tymi gruntami należy do Wód Polskich (ust. 3). Jak stanowi istotny dla rozważań przepis art. 216 ust. 5 Prawa wodnego urządzenia wodne lub ich części oraz budowle i ich części, znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowią odrębny od tych gruntów przedmiot własności. Przepis ten wprost znosi znaną polskiemu prawu cywilnemu zasadę superficies solo cedit (art. 48, art. 191 kodeksu cywilnego), co oznacza, że własność gruntu nie przesądza o własności urządzenia wodnego. Przy tym Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego odnośnie charakteru Kanału R., pod którym grunt nie stanowi gruntu pokrytego śródlądowymi wodami płynącymi, albowiem przeczy temu wykładnia przepisów art. 16 pkt 16 i pkt 21 w zw. z art. 22 pkt 4 Prawa wodnego. Powyższa kwestia nie ma jednak zasadniczego wpływu na wynik niniejszej sprawy.
Status własnościowy urządzenia wodnego, za którego utrzymanie odpowiada właściciel, stosownie do art. 188 ust. 1 i 6 Prawa wodnego, badać należy przy uwzględnieniu regulacji wskazanych poniżej.
W myśl art. 216 ust. 6 Prawa wodnego urządzenia wodne, które zostały wykonane albo są wykonywane przez Wody Polskie na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi lub na będących własnością Skarbu Państwa nieruchomościach niebędących gruntami pokrytymi śródlądowymi wodami płynącymi, stanowią własność Skarbu Państwa. Regulację tą uzupełnia jednak przepis przejściowy art. 529 ust. 1 Prawa wodnego stanowiąc, że z dniem wejścia w życie ustawy Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa urządzeń wodnych. Natomiast zgodnie z art. 218 ust. 3 Prawa wodnego grunty zabudowane urządzeniami wodnymi znajdujące się poza linią brzegu oraz urządzenia wodne lub ich części, stanowiące własność Skarbu Państwa, wobec których prawa właścicielskie wykonują podmioty, o których mowa w art. 212 ust. 1, są zasobem nieruchomości Skarbu Państwa. Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa urządzeń wodnych posadowionych na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi oraz na gruntach, o których mowa w art. 218 ust. 3, z wyłączeniem urządzeń wodnych, w stosunku do których prawa właścicielskie Skarbu Państwa oraz reprezentację Skarbu Państwa wykonują starosta realizujący zadanie z zakresu administracji rządowej lub podmioty, którym to mienie zostało powierzone (art. 258 ust. 8).
Jeśli zaktualizuje się potrzeba analizy statusu właścicielskiego obiektu mostowego w świetle przepisów Prawa wodnego, organy ustalą status tego obiektu w dacie wejścia w życie Prawa wodnego z 2017 r., weryfikując możliwość zastosowania do niego dyspozycji art. 529 ust. 1 tej ustawy, uwzględniając wówczas okoliczności wynikające z powołanego przez Wody Polskie w odwołaniu od decyzji organu I instancji porozumienia dotyczącego powierzenia zarządu Kanałem R. wraz z obwarowaniami i upustem awaryjnym Miastu G. dla celów przeciwpowodziowych.
Dopiero po przeprowadzeniu wyczerpującego i pełnego postępowania wyjaśniającego w tej sprawie istnieje możliwość wydania rozstrzygnięcia nakładającego obowiązek przeprowadzenia kontroli i dostarczenia ekspertyz technicznych. Nie dokonując ustaleń w tym zakresie organy naruszyły art. 7 i art. 77 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w efekcie doprowadziło do nałożenia obowiązku, zgodnie z art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego na Wody Polskie, w stosunku do których nie wykazano, czy są one podmiotem zobowiązanym do wykonywania uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa wobec do obiektu mostowego zgodnie z wymogami Prawa wodnego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie kwotę 980 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł oraz wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI