II SA/Gd 573/24

II SA/Gd 573/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jolanta Górska /przewodniczący/
Krzysztof Kaszubowski
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 421
art. 5 ust. 2a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2024 r., nr 010070/680/488371/2023 (postępowanie 380212070) w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 kwietnia 2024 r., nr 010070/680/488371/2023 (postępowanie 380212070).
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
W dniu 2 lutego 2023 r. A. S. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze 500+ na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na dzieci: A. S. i J. S.
Pismem z 7 lutego 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "organ pierwszej instancji") poinformował Stronę o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna J. S. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Pismem z 27 grudnia 2023 r. ZUS poinformował Stronę, że od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. kwota świadczenia wychowawczego na rzecz syna J. S. będzie wynosić 800 zł miesięcznie.
W dniu 19 lutego 2024 r. Wnioskodawczyni przesłała do organu pierwszej instancji kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 22 maja 2023 r. sygn. akt II C 1647/22 rozwiązującego przez rozwód związek małżeński zawarty pomiędzy A. S.
i M. S., z którego wynika m.in., że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi A. S. i J. S. pozostawiono obojgu rodzicom ustalając sprawowanie przez nich pieczy nad małoletnimi naprzemiennie przez dwa tygodnie od niedzieli od godz. 18.00 do niedzieli za dwa tygodnie do godz. 18.00, zaś kosztami utrzymania i wychowania małoletnich obciążono obie strony w ten sposób,
że każda ze stron będzie ponosiła koszty utrzymania i wychowania dzieci w okresach sprawowania nad nimi pieczy.
Decyzją z 4 kwietnia 2024 r. ZUS zmienił wysokość przyznanego Wnioskodawczyni w informacji z 7 lutego 2023 r. świadczenia wychowawczego na syna J. S. informując, że na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 lipca 2023 r. świadczenie przysługuje w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 sierpnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.
w kwocie 250 zł miesięcznie, zaś na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r.
w kwocie 400 zł miesięcznie.
Organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie wyroku sądu z 22 maja 2023 r. sygn. akt II C 1647/22 ustalił, iż dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców.
ZUS podał następnie, że zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r.
o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 421) - dalej: "u.p.p.w.d.", w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Końcowo organ pierwszej instancji wskazał, że wypłacone Stronie świadczenie wychowawcze za okres od 1 sierpnia 2023 r. do 31 marca 2024 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 u.p.p.w.d., które Wnioskodawczyni jest zobowiązana wpłacić na rachunek bankowy ZUS.
W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu Strona podała m.in., że w czasie składania wniosku o świadczenie wychowawcze nie była jeszcze rozwiedziona, zaś połowę świadczenia przekazywała ojcu dziecka, w celu zaspokajania jego potrzeb. Na potwierdzenie tego faktu Wnioskodawczyni załączyła potwierdzenia przelewu na rachunek bankowy M. S. połowy kwoty świadczenia wychowawczego. Strona podkreśliła, że ojciec dziecka świadomie nie złożył wniosku o świadczenie wychowawcze akceptując, że to Wnioskodawczyni złożyła ten wniosek i jej było ono wypłacane.
Decyzją z 18 kwietnia 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję ZUS z 4 kwietnia 2024 r. stwierdzając, że brak jest podstaw do jej uchylenia, ponieważ w trakcie trwania okresu świadczeniowego zmieniły się zarządzenia opiekuńcze zgodnie z orzeczeniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z 22 maja 2023 r. sygn. akt II C 1647/22, które się uprawomocniło w dniu 15 lipca 2023 r. Prezes ZUS wskazał, że dziecko było pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców i w związku z tym świadczenia wychowawcze przysługuje Stronie
w wysokości połowy kwoty tego świadczenia, tj. 250 zł od 1 sierpnia 2023 r. i 400 zł od
1 stycznia 2024 r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że 2 lutego 2023 r. Strona złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024, przy czym do wniosku nie załączono żadnych załączników. Po rozpatrzeniu tego wniosku
w postępowaniu automatycznym informacją z 7 lutego 2023 r. Wnioskodawczyni została poinformowana o przyznaniu uprawnienia do ww. świadczenia.
Prezes ZUS wskazał następnie, że w aktach sprawy znajduje się dołączony przez Stronę do wniosku o świadczenie wychowawcze na okres 2024/2025 w dniu 6 lutego
2024 r. wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z 22 maja 2023 r. sygn. akt II C 1647/22,
w którym sąd orzekł o wykonywaniu władzy rodzicielskiej przez oboje rodziców ustalając naprzemienną opiekę obojga rodziców nad dzieckiem.
Organ odwoławczy podał, że w wyniku weryfikacji prawa do świadczenia, w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy dziecka, w tym opierając się o treść wyroku sądowego, na podstawie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. ZUS wydał w dniu 4 kwietnia 2024 r. decyzję o zmianie wysokości przysługującego Stronie świadczenia wychowawczego od
1 sierpnia 2023 r. z kwoty 500 zł na 250 zł, a od 1 stycznia 2024 r. na kwotę 400 zł. Z treści ww. wyroku wynika bowiem, że dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców.
Odwołując się do treści art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Prezes ZUS podał, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną
w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Zdaniem organu odwoławczego wobec faktu, że w niniejszej sprawie jest wyrok sądu, w którym sąd wprost określił zasady sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym konkretnie ustalił opiekę naprzemienną, ZUS przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenia zobowiązany jest uwzględnić treść wyroku sądu.
Zaakcentowano, że świadczenie wychowawcze jest przyznawane przez ZUS uprawnionemu rodzicowi na podstawie złożonego wniosku. Na dziecko pozostające pod opieką naprzemienną obojga rodziców rodzice otrzymują ww. świadczenie w sumarycznej wysokości 500 zł, a od stycznia 2024 r. 800 zł, jeżeli oboje rodzice zgłoszą dwa oddzielne wnioski, tj. każdy z rodziców we własnym imieniu. W takim wypadku ZUS po rozpatrzeniu wniosków przyznaje każdemu z rodziców świadczenie w wysokości 250 zł, co w sumie daje 500 zł na dziecko, a od stycznia 2024 r. 400 zł, co w sumie daje 800 zł.
Prezes ZUS wskazał, że w niniejszej sprawie drugi rodzic ww. dziecka nie zgłosił wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024. Brak jest zatem podstaw prawnych do przyznania mu tego świadczenia.
Organ odwoławczy poinformował, że zgodnie z art. 13 ust. 4 pkt 3 u.p.p.w.d. do wniosku o świadczenie wychowawcze dołącza się odpowiednio wszelkie dokumenty
i oświadczenia, niezbędne do ustalenia prawa do tego świadczenia. Prezes ZUS zwrócił uwagę, że po zapadnięciu wyroku w sprawie rozwodowej, który ustalał jednocześnie zasady opieki nad dzieckiem, Strona nie poinformowała ZUS, ani nie załączyła żadnych dokumentów. W związku z tym wniosek został rozpatrzony na podstawie zawartych w nim informacji oraz danych z rejestrów centralnych. Natomiast dokonując weryfikacji świadczenia, w ramach której wydano zaskarżoną decyzję, ustaleń w zakresie dotyczącym jego wysokości, organ pierwszej instancji dokonał w oparciu o dołączone przez Wnioskodawczynię orzeczenie sądu obowiązujące w okresie pobierania świadczenia.
Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że połowa wypłaconego Stronie świadczenia wychowawczego za okres od 1 lipca 2023 r. do 31 marca 2024 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 u.p.p.w.d., które Wnioskodawczyni jest zobowiązana wpłacić na rachunek bankowy ZUS, z którego środki zostały wypłacone.
W skardze na decyzję Prezesa ZUS z 18 kwietnia 2024 r. A. S. wniosła o uchylenie decyzji w sprawie zmiany wysokości świadczenia, pozostawienie decyzji w pierwotnym brzmieniu i nie nakazywanie zwrotu połowy wypłaconych środków.
W uzasadnieniu Skarżąca podała, że w trakcie trwania okresu świadczeniowego od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. rozwiodła się z mężem, zgodnie z orzeczeniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z 22 maja 2023 r. sygn. akt II C 1647/22 (prawomocnym od
15 lipca 2023 r.). Strona zaznaczyła, że nie zmieniała wniosku dotyczącego świadczenia wychowawczego, ponieważ dzieliła się tym świadczeniem po połowie z mężem (po rozwodzie systematycznie przekazywała połowę kwoty świadczenia na wychowanie dzieci ojcu dziecka M. S.), zaś ojciec dzieci świadomie nie składał już do ZUS wniosku o świadczenie w połowie kwoty, ponieważ środki te otrzymywał od swojej byłej żony na rzecz dzieci. Skarżąca podkreśliła, że posiada skany przelewów i oświadczenie byłego męża, który napisał wyjaśnienie do ZUS w tej sprawie. Natomiast na nowy, kolejny okres rozliczeniowy zostały złożone osobne wnioski, aby dokumentacja była zgodna
z aktualną sytuacją.
Strona podkreśliła, że pomimo ww. działań otrzymane przez nią świadczenie było zrealizowane zgodnie z założeniami programu wsparcia dla rodzin. Dlatego też zaapelowała o cofnięcie decyzji dotyczącej zwrotu połowy kwoty świadczenia, które ZUS uznał za nienależne.
Podsumowując Skarżąca podniosła, że mając na uwadze dobro dzieci jest gotowa odpowiadać przed sądem wraz z byłym mężem, że po ustaniu małżeństwa środki
z pobranego świadczenia wychowawczego zostały wydane zgodnie z założeniem u.p.p.w.d., zaś Strona wraz z mężem nie chciała działać wbrew panującemu prawu
i zasadom.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, wnosząc o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 kwietnia 2024 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z 4 kwietnia 2024 r. zmieniającą wysokość przyznanego A. S. świadczenia wychowawczego na rzecz syna J. S. (na okres od 1 sierpnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. z kwoty 500 zł do kwoty 250 zł miesięcznie, zaś na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. z kwoty 800 zł do kwoty 400 zł miesięcznie) oraz zobowiązującą Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za ten okres.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r.,
poz. 1576), która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia (art. 1 ust. 1). Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka,
w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1), przysługuje ono matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 4 ust. 2 pkt 1).
W myśl art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących
w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców
w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
W sprawie nie jest sporne, że Skarżąca na mocy wyroku rozwodowego sprawuje opiekę naprzemienną nad synem J. S. Nie budzi również wątpliwości fakt,
że opieka nad synem jest sprawowana przez oboje rodziców w porównywalnych
i powtarzających się okresach, jak to przewiduje art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 22 maja 2023 r. w sprawie
II C 1647/22, rozwiązującego przez rozwód małżeństwo A. S. i M. S., wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi A. S. i J. S. pozostawiono obojgu rodzicom ustalając sprawowanie przez nich pieczy nad małoletnimi naprzemiennie przez dwa tygodnie od niedzieli od godz. 18.00 do niedzieli za dwa tygodnie do godz. 18.00 (pkt II wyroku), zaś kosztami utrzymania
i wychowania małoletnich obciążono obie strony w ten sposób, że każda ze stron będzie ponosiła koszty utrzymania i wychowania dzieci w okresach sprawowania nad nimi pieczy (pkt V wyroku).
Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie było natomiast to, czy w realiach ocenianego przypadku dopuszczalne było uznanie, że Skarżąca nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze za okres od 1 sierpnia 2023 r. do 31 maja 2024 r., przyznane jej na syna J.S. Jak wynika bowiem z uzasadnień decyzji obu instancji, organy przyjęły, że Skarżąca nie miała prawa do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości z uwagi na orzeczoną przez sąd rodzinny opiekę naprzemienną.
Zdaniem Sądu stanowisko organów nie może zyskać akceptacji.
Zgodnie z art. 25 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze: przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od ZUS; wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (ust. 2 pkt 2, 5 i 6).
Z przytoczonego wyżej art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. wynika podstawowy cel tej ustawy. Celem tym jest zapewnienie przez Państwo pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków pieniężnych dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Dokonując więc wykładni przepisów regulujących kwestię zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego należy mieć na uwadze przedstawioną wyżej aksjologię przepisów omawianej ustawy. W związku z tym podkreślić trzeba, że skoro celem przedmiotowego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, to przy ocenie tej sprawy brak jest podstaw, aby nie uwzględniać tej istotnej w sprawie okoliczności, jaką jest przeznaczenie (sposób wydatkowania) środków pochodzących z otrzymanego od Państwa świadczenia. Chociaż bowiem świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, czy opiekunowi, to w istocie świadczenie to ma służyć dziecku. W konsekwencji więc okoliczność, na co faktycznie zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (zob. wyroki: WSA w Krakowie z 17 marca 2022 r.
sygn. akt III SA/Kr 604/21, WSA w Gliwicach z 7 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 47/21, WSA w Łodzi z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 668/20, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z akt sprawy nie wynika, aby organy kwestionowały, że Skarżąca wydatkuje środki pochodzące z otrzymanego świadczenia w sposób niezgodny z celami wskazanymi
w u.p.p.w.d. Organy uznały natomiast, że wyłączną przesłanką uprawniającą do nakazania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest fakt, że Stronie nie należało się świadczenie w pełnej wysokości. Stanowisko to należy ocenić jako nieprawidłowe. Jeżeli Skarżąca wydatkowała środki na potrzeby małoletniego syna, co nie było kwestionowane
w sprawie, to w ocenie Sądu nie może to powodować, że w części środki te były "nienależnie pobranymi świadczeniami".
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. posługuje się właśnie pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". Oznacza to, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. O świadczeniu nienależnie pobranym można więc mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera - że świadczenie jej nie przysługuje. Nawet zatem ustalenie przez organ administracji publicznej, że wypłacone świadczenie, w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 25 omawianej ustawy (zob. np. wyrok WSA w Olsztynie z 11 stycznia
2022 r. sygn. akt II SA/Ol 826/21).
W rozpoznawanej sprawie pobierane przez Skarżącą świadczenie wychowawcze (którego połowę przekazywała byłemu mężowi) było przeznaczane w całości na zaspokajanie potrzeb małoletniego syna J. (nie zostało to zakwestionowane przez organy), przy pełnej wiedzy byłego męża (ojca małoletniego), że świadczenie to pobierane jest w pełnej kwocie przez Stronę (a następnie przekazywane mu w połowie). Fakt,
że pobierane świadczenie w całości wspierało dziecko w jego wychowaniu, zaspokajaniu jego potrzeb, że robiono to ze świadomością, iż taki jest cel świadczenia, że akceptują to oboje rodzice, w ocenie Sądu miało kluczowe znaczenie zarówno dla poprawnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i następnie rozstrzygnięcia w przedmiocie tego, czy świadczenie to można oceniać w kategoriach "nienależnie pobranego".
Podsumowując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie wychowawcze, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to mogło być nienależnie pobrane. W kontrolowanej sprawie orzekające organy nie badały, czy pobrane przez Skarżącą środki zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., gdyż swoje rozstrzygnięcia oparły na wadliwej wykładni art. 5 ust. 2a tej ustawy. Jeżeli bowiem wypłacone Skarżącej świadczenia wychowawcze zostały spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb małoletniego syna Strony, to oznaczałoby to, że powyższe świadczenie nie zostało nienależnie pobrane. Dopiero ustalenie, że środki uzyskane z tytułu świadczenia wychowawczego nie zostały przeznaczone na pokrycie wydatków związanych
z wychowywaniem dziecka mogłoby powodować uznanie ich za świadczenia nienależenie pobrane.
W ocenie Sądu rozważenia wymagała również inna kwestia mająca zasadnicze znaczenie dla sprawy, a sprowadzająca się do pytania, czy fakt wydania przez sąd rodzinny orzeczenia o opiece naprzemiennej rodziców uniemożliwia jednemu z rodziców pobieranie takiego świadczenia w pełnej wysokości i czy konieczne jest zawarcie przez nich specjalnego porozumienia dotyczącego tej kwestii.
W wyroku z 17 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 659/20 WSA w Gliwicach wskazał m.in., że jeżeli rodzice zawarli porozumienie co do sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i pieczy nad dzieckiem, które stało się integralną częścią wyroku sądu powszechnego, organy administracji publicznej nie są uprawnione do negowania ustaleń
w tym zakresie. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela co do zasady pogląd wyrażony w tym wyroku, pomimo że zapadł on na tle innego stanu faktycznego.
Zdaniem Sądu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest przepisem prawa materialnego, który daje tylko możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opieką naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, pod warunkiem, że oboje wystąpią o przyznanie takiego świadczenia. Jeżeli jednak rodzice uzgodnią w jakiejkolwiek formie, że tylko jedno z nich będzie otrzymywać pełne świadczenie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji. Celem świadczenia wychowawczego określonym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., co Sąd akcentował już wyżej, jest przecież dobro dziecka i wsparcie finansowe Państwa w jego wychowywaniu i zaspokajaniu jego potrzeb życiowych. Kwota pomocy finansowej powinna być w całości przekazywana przez rodziców lub rodzica na zaspokajanie potrzeb dziecka.
Stanowisko, że w sytuacji braku wniosku jednego z rodziców o przyznanie świadczenia wychowawczego świadczenie na dziecko powinno być przyznane rodzicowi tylko w połowie wysokości, kłóci się z celem powołanej wyżej regulacji. W badanej sprawie opieka wykonywana jest naprzemiennie przez oboje rodziców. Ojciec dziecka świadomie jednak zrezygnował z otrzymywania tego świadczenia i deklarował, że nie wystąpi o nie. Dopiero po powzięciu informacji (zapewne z decyzji Prezesa ZUS z 18 kwietnia 2024 r.)
o stanowisku organów w niniejszej sprawie M. S. złożył w dniu 24 kwietnia
2024 r. wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy trwający od
1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. m.in. na syna J. Pismem z 29 kwietnia 2024 r. ZUS poinformował M. S. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna J. Świadczenie to zostało przyznane w wysokości
400 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 31 maja 2024 r.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 i 3 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze wypłaca się
w okresach miesięcznych, zaś wnioski w sprawie ustalenia prawa do tego świadczenia na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 lutego danego roku.
Z poszczególnych regulacji zawartych w art. 21 ust. 4, 5, 5a, 5b i 5c u.p.p.w.d. wynika, że w przypadku gdy osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze na kolejny okres złoży wniosek wraz z wymaganymi dokumentami:
– do dnia 30 kwietnia danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia następuje do dnia 30 czerwca tego roku;
– od dnia 1 maja do dnia 31 maja danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 31 lipca tego roku;
– od dnia 1 czerwca do dnia 30 czerwca danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 31 sierpnia tego roku;
– od dnia 1 lipca do dnia 31 lipca danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 30 września tego roku;
– od dnia 1 sierpnia danego roku do dnia 31 sierpnia danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 31 października tego roku.
Mając na uwadze przytoczone wyżej regulacje należy zauważyć, że pomimo złożenia przez M. S. wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na syna J. S. ZUS przyznał to świadczenia jedynie na okres od 1 kwietnia 2024 r. do
31 maja 2024 r. Natomiast za okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 marca 2024 r. świadczenie to nie zostało mu przyznane.
Podsumowując należy wskazać, że pobieranie przez Skarżącą świadczenia wychowawczego na syna J. S. w pełnej wysokości w okresie od 1 sierpnia 2023 r. do 31 maja 2024 r., przy pełnej akceptacji ojca małoletniego syna (któremu połowa kwoty świadczenia była regularnie przekazywana przez Stronę), realizowało cel u.p.p.w.d., zabezpieczało potrzeby dziecka i nie było świadczeniem nienależnie pobranym. Z uwagi na to Sąd uznał, że orzekające w kontrolowanej sprawie organy naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2a i art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. w sposób, który miał wpływ na jej wynik.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 i art. 120 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję ZUS z 4 kwietnia
2024 r.
Ponownie rozpoznając sprawę organy będą związane oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą wykładni art. 5 ust. 2a i art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. dokonanej na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 26 akt sądowych), a Skarżąca
w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.[pic]